© Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1999, 2016

© Copyright by dr Maria Noszczyk, Warszawa 2016

Konsultacje merytoryczne: dr hab. med. Bartłomiej Noszczyk

Wydawca: Stella Nowośnicka-Pawlitko

Redaktor prowadzący: Agnieszka Janowska

Redaktor merytoryczny: Magdalena Pluta

Projekt graficzny wnętrza i redakcja techniczna: Maryla Czekaj

Producent: Anna Bączkowska

Projekt okładki: Kalina Możdżyńska

www.worksbykalina.com

Ilustracje: Marta Krzywicka

Autorka i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wybór i dawkowanie leków oraz wybór i metodyka zabiegów terapeutycznych w tym opracowaniu były zgodne z aktualnymi wskazaniami i praktyką kliniczną. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań dotyczących podstawowych i niepożądanych działań leków oraz zabiegów terapeutycznych, Czytelnik musi brać pod uwagę informacje zawarte w ulotce dołączonej do każdego opakowania leku oraz informacje producenta sprzętu lub autorów metod, aby nie przeoczyć ewentualnych zmian we wskazaniach i dawkowaniu leku oraz we wskazaniach i zasadach stosowania zabiegów terapeutycznych. Dotyczy to także specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza w przypadku nowych lub rzadko stosowanych substancji oraz nowych lub rzadko stosowanych metod terapeutycznych.

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2016 r., (wyd. II)

Warszawa 2016

ISBN 978-03-200-5040-0

Wydawnictwo Lekarskie PZWL

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 695-43-21

www.pzwl.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88

e-mail: wysylkowa@pzwl.pl

Skład wersji elektronicznej na zlecenie PZWL: Michał Latusek / konwersja.virtualo.pl

Spis treści

Dedykacja

Wstęp

Część I.  Uroda zdrowej skóry

Codzienna pielęgnacja skóry

Dlaczego skóra gorzej funkcjonuje bez kosmetyków pielęgnacyjnych?

W jaki sposób kosmetyki „przyswajają się przez skórę”?

Rola kosmetyków w ochronie skóry przed niekorzystnym wpływem czynników zewnętrznych i słońca

Dobre strony słońca

Jak bezpiecznie korzystać ze słońca?

Pielęgnacja różnych typów skóry

Tłusta, sucha czy mieszana?

Cera normalna

Skóra tłusta

Skóra sucha

Najczęstsze błędy popełniane w pielęgnacji cery suchej

Część II. Problemy skórne stanowiące defekt urody

Zmiany skórne związane z dolegliwościami naczyń krwionośnych

Rumieńce i teleangiektazje

Rumieńce

Teleangiektazje zwane „pajączkami”

Trądzik różowaty

Pielęgnacja i ochrona skóry naczyniowej

Pajączki na nogach

Na czym polega dermatologiczne leczenie zmian naczyniowych?

Co może zaproponować kosmetyczka?

Jak przeprowadza się leczenie naczynek na nogach?

Znamiona, brodawczaki i inne zmiany skórne

Ocena dermatologiczna ryzyka powstania nowotworu skóry

Czy zmiany skórne należy usuwać? Kiedy trzeba to zrobić w trybie pilnym?

Strona medyczna

Strona estetyczna

Rodzaje zmian skórnych i ryzyko rozwoju nowotworu

Czerniak złośliwy

Gdzie i w jaki sposób można usunąć znamiona i inne zmiany skórne?

Blizny i bliznowce

Blizny i bliznowce po zabiegach chirurgicznych

Blizny potrądzikowe

Na czym polega leczenie blizn?

Chirurgiczne leczenie blizn

Plamy przebarwieniowe

Piegi

Piegi a plamy słoneczne

Plamy soczewicowate (tzw. wątrobowe) starcze

Ostuda – przebarwienia hormonalne

Na czym polega leczenie plam przebarwieniowych?

Domowe sposoby rozjaśniania przebarwień

W jaki sposób może pomóc dermatolog?

Część III. O starzeniu się i anty-agingu

Starzenie się organizmu

Starzenie się skóry

Dlaczego skóra się starzeje?

Niekorzystny wpływ słońca

Starzenie genetyczne i hormonalne skóry

Domowe sposoby przeciwdziałania procesom starzenia się skóry

W jakim wieku należy zacząć dbać o skórę?

Kosmetyki regenerujące i przeciwzmarszczkowe

Zapobieganie starzeniu się skóry

Regeneracja skóry

Kremy recepturowe i „na indywidualne zamówienie”

Dermatologiczne metody przeciwdziałania objawom starzenia się

Co wybrać, dermatologię estetyczną czy chirurgię plastyczną?

Krok pierwszy – metody przeciwdziałające pierwszym objawom starzenia się

Mezoterapia, czyli pojędrnianie skóry

„Wampirzy lifting”, regeneris i inne zabiegi osoczem bogatopłytkowym (ang. plateled rich plasma, PRP)

Zabiegi złuszczania skóry

Korekcja zmarszczek i bruzd na skórze twarzy

Rodzaje zmarszczek

Wygładzanie zmarszczek mimicznych botuliną

Iovera®

Wypełniacze, czyli likwidowanie zmarszczek i bruzd

Usuwanie zmian spowodowanych starzeniem grawitacyjnym

Modelowanie twarzy i owalu poprzez przywracanie naturalnych proporcji

Modelowanie twarzy poprzez przeciwdziałanie wiotkości skóry

Lifting chirurgiczny, czyli z wizytą u chirurga plastycznego

Lifting chirurgiczny poprzez podniesienie policzków (rytidektomia)

Korekcja wiotkiego („opadającego”) czoła i nisko ustawionych brwi

Starzenie się skóry wokół oczu

Profilaktyka i pielęgnacja codzienna

Zabiegi dermatologii estetycznej w okolicy skóry oczu

Piękne usta w każdym wieku

Odmładzający usta kwas hialuronowy

Utrwalone zmarszczki wokół ust

Starzenia się ciąg dalszy, czyli o szyi i dekolcie

Jak dbać o szyję i dekolt w domu

W gabinecie dermatologicznym

„Z szyją” u chirurga plastycznego

Starzenie się skóry dłoni

Pielęgnacja codzienna

Zabiegi w gabinecie dermatologicznym

Część IV. Harmonia rysów

Plastyka nosa

Plastyka części kostnych

Plastyka koniuszka nosa

Plastyka chrząstki przegrody

Powiększanie i modelowanie nosa

Korekcja odstających małżowin usznych

Część V. Harmonia ciała

Rozstępy

Złuszczanie i mikrodermabrazja

Mezoterapia

Nakłuwanie skóry

Metody laserowe i fizykoterapeutyczne

Miejscowe odkładanie się tłuszczu  i cellulit

Miejscowe odkładanie się tkanki tłuszczowej

Dlaczego tłuszcz gromadzi się nie tam, gdzie byśmy chcieli?

Dlaczego tak trudno jest się pozbyć niechcianego tłuszczu?

Skórka pomarańczowa, czyli cellulit

Przyczyny cellulitu

Rodzaje cellulitu

Kto ma największy problem z cellulitem i „zlokalizowanym”, trudnym do spalania tłuszczykiem?

Rzeźbienie sylwetki

Domowe sposoby pomocne w walce o ładne ciało

Kosmetyki przeciwdziałające cellulitowi

W gabinecie kosmetycznym

Masaż

Zabiegi modelujące ciało

Lampy IR i urządzenia laserowe

Lasery biostymulujące i inne

Elektrostymulacja

Karboksyterapia

Metody z wykorzystaniem niskiej temperatury – kriolipoliza

Mezoterapia cellulitu i lipoliza chemiczna

Urządzenia ultradźwiękowe z głowicami zewnętrznymi

Lipoplastyka wspomagana energią laserową i ultradźwiękami (głowice wewnętrzne)

Liposukcja chirurgiczna – odsysanie tkanki tłuszczowej

Korekcja brzucha (abdominoplastyka)

Umocowanie opadających piersi (mastopeksja)

Redukcja piersi

Powiększenie piersi

Przeszczep autologicznego tłuszczu

Zalety i wady autologicznego transferu tłuszczu

Powiększanie piersi metodą z zastosowaniem implantu

Rekonstrukcja piersi

Część VI. Włosy i leczenie łysienia

Budowa i wzrost włosów

Czynniki uszkadzające włosy

Czynniki powodujące wypadanie włosów

Jakie są główne przyczyny wypadania włosów?

Leki

Różne choroby wpływające na wzrost włosów

Dieta

Najczęstsze czynniki powodujące przejściowe wypadanie włosów u kobiet

Zaburzenia hormonalne

Zmiany obserwowane z wiekiem

Androgenowe (męskie) wypadanie włosów

Leczenie łysienia

Wybór metody leczenia

Leczenie w gabinecie dermatologicznym

Chirurgiczne leczenie łysienia

Inne chirurgiczne metody leczenia łysienia

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

CZĘŚĆ I 

Uroda zdrowej skóry

Pielęgnacja różnych typów skóry

Tłusta, sucha czy mieszana?

Skóra tłusta

Co szkodzi skórze tłustej?

Częstym błędem pielęgnacyjnym jest stosowanie agresywnych preparatów odtłuszczających skórę. Twarzy nie wolno myć i przecierać płynami lub tonikami z wysoką zawartością alkoholu, wodą kolońską itp. Podrażnia to skórę i znacznie przyspiesza tzw. reaktywny łojotok. Nie powinno się też zbyt często myć twarzy mydłami o zasadowym odczynie ani mydłami „przeciwbakteryjnymi”, które mają zastosowanie w służbie zdrowia i dla skóry bardzo brudnej, np. po pracy w ogrodzie lub stajni. Niewskazane jest stosowanie komedogennych (zaskórnikotwórczych) kosmetyków pielęgnacyjnych i upiększających. Na wielu kosmetykach widnieje taka informacja. Stosowane kosmetyki nie powinny też zostawiać na twarzy poczucia tłustości. Dodatkowym czynnikiem pogarszającym stan przetłuszczającej się cery jest stale modne „wysuszanie” skóry w solariach i na silnym słońcu.

Składniki komedogenne (zatykające pory)

Jeszcze niedawno uważano, że niektóre składniki kosmetyków mogą zatykać pory skóry i sprzyjać w ten sposób powstawaniu zaskórników. Obecnie wydaje się, że powstawaniu zaskórników sprzyjają nie poszczególne składniki, ale sama receptura kosmetyku. Dlatego najważniejsza informacja dotyczy tego, czy kosmetyk był badany na tę okoliczność i czy nie wykazał takich właściwości.

Jak postępować z cerą tłustą? Czym ją myć?

Do mycia twarzy doskonale nadają się żele specjalistyczne o działaniu przeciwłojotokowym i ściągającym. Preparaty do mycia cery łojotokowej powinny mieć odczyn lekko kwaśny lub neutralny (pH 4,5–5,5). Są to na ogół mydła syntetyczne, tzw. syndety, w postaci płynu, żelu, a czasem kostki. Niskie wartości pH hamują rozwój flory bakteryjnej i zapobiegają podrażnieniom. Zwykłe mydła, tzw. klasyczne (najbardziej popularne mydło w kostce) mają odczyn zasadowy pH > 8,0 i nie są najlepszym rozwiązaniem przy myciu skóry twarzy. Podobnie silnie pieniące się mydła (nazywane czasem luksusowymi) sprawiają wrażenie dobrze myjących, lecz mogą podrażniać skórę, a w konsekwencji stymulować pracę gruczołów łojowych. Okresowo można korzystać ze specjalnych mydeł dla skóry trądzikowej zawierających składniki o działaniu ściągającym i przeciwbakteryjnym.

Skóra łojotokowa często ma tendencję do tzw. zanieczyszczania się (grudki, zaskórniki, krostki, rogowacenie itp.). Prawidłowe mycie jest wtedy bardzo istotną częścią pielęgnacji. Jeżeli nie występuje nadwrażliwość na wodę, najlepszy będzie klasyczny sposób mycia: woda + dobrze dobrany preparat myjący.

Dobre działanie myjące mają specjalne żele do mycia skóry tłustej lub trądzikowej (żel myjący to rodzaj zagęszczonego toniku ze składnikami myjącymi). Mogą zawierać składniki ściągające i zmniejszające łojotok, np. wyciąg z tymianku, cytryny, szałwi itp.

Problemy z łojotokiem i trądzikiem nie kończą się na ogół na twarzy. Gdy zajmują także dekolt i plecy, wygodnym środkiem pielęgnacyjnym są przeciwtrądzikowe preparaty do mycia. Są to mydła klasyczne lub syntetyczne (w postaci płynu, żelu lub kostki) o kwaśnym odczynie, z zawartością specjalnych środków leczniczych (tab. 2).

Tabela 2. Preparaty myjące do cery tłustej

Preparat

Twarz

Ciało

Popularne, klasyczne mydła toaletowe

–

+/–

Specjalne preparaty do mycia cery (twarzy) tłustej

+

+/– (nieekonomicznie)

Mydła i syndety pH < 6,0

+

+

Mydła i syndety przeciwtrądzikowe

+/–

+/–

Mydła kremowe i przetłuszczone

–

–

+/–: okresowo lub w przypadku trądziku.

Czy stosować toniki?

Do cery łojotokowej poleca się toniki ściągające ujścia gruczołów łojowych, a także odświeżające (pobudzające krążenie), przeciwłojotokowe i złuszczające.

Toniki stworzono z myślą o zakwaszaniu skóry, w epoce stosowania popularnych mydeł nadających skórze szkodliwy, zasadowy odczyn. Stosując mydła kwaśne lub o neutralnym odczynie (pH ≤ 6,0), nie trzeba dodatkowo zakwaszać cery. Z uwagi na beztłuszczowy charakter płynu tonizującego toniki są jednak często traktowane jak kosmetyki pielęgnacyjne „do zadań specjalnych” dla cery przetłuszczającej się.

Tabela 3. Składniki aktywne w tonikach i innych kosmetykach do cery przetłuszczającej się

– Właściwości ściągające i przeciwzapalne: alantoina, oczar, tymianek

– Tonizujące czynność gruczołów łojowych: dziurawiec, pokrzywa, łopian, chmiel, borówki

– Właściwości złuszczające: kwas salicylowy, AHA (kwasy owocowe): kwas glikolowy, cytrynowy, migdałowy, jabłkowy itp.

CZĘŚĆ II

Problemy skórne stanowiące defekt urody

Plamy przebarwieniowe

Ostuda – przebarwienia
hormonalne

Według ostatnich badań przebarwienia i wiele innych tzw. posłonecznych zmian (w tym fotostarzenie) powstają w wyniku działania światła o różnym zakresie, także światła widzialnego, czyli po prostu światła dziennego. Filtry chemiczne i sporo mineralnych nie chronią przed tym światłem i dlatego wiele osób zauważa nawrotowość zmian nawet wtedy, gdy „uczciwie” stosuje filtry ochronne. Pomocne w ochronie przed światłem widzialnym są środki chroniące przed wolnymi rodnikami (np. z witaminą C). Firmy kosmetyczne pracują nad nowymi filtrami, których zakres ochrony będzie większy. Na nawrotowość jest tylko jedna rada: systematyczność w ochronie przed światłem i pielęgnacji środkami wybielającymi stosowanymi na co dzień. Kremy wybielające zawierają składniki rozjaśniające, które przeciwdziałają syntezie barwnika w delikatnej komórce barwnikowej i blokują jego transport do skóry.

Jak należy chronić skórę?

Skórę należy chronić skutecznie! Nie można doprowadzić do jej opalenia ani nawet zaróżowienia pod wpływem słońca. Ochrona powinna być stosowana praktycznie przez cały rok, a zwłaszcza w sezonie wiosenno-letnim i zawsze podczas wyjść na świeże powietrze. Skuteczna ochrona oznacza stosowanie kremów z filtrem minimum 35 SPF, aplikowanych co godzinę–półtorej w ilości mniej więcej łyżki stołowej na powierzchnię twarzy! Rzadko się jednak zdarza, by ktoś stosował się do tych zasad, i dlatego tak duża jest nawrotowość zmian.

U osób wrażliwych przebarwienia mogą być wywoływane nie tylko przez promienie słoneczne, lecz także przez światło widzialne („zwykłe” dzienne światło), jak również przez świetlówki i niektóre rodzaje sztucznego oświetlenia.

Na czym polega leczenie plam przebarwieniowych?

Leczenie nie ma sensu, jeżeli nie chroni się skóry przed nasłonecznieniem. Większość preparatów do rozjaśniania, a także stosowane przez lekarzy zabiegi mają działanie złuszczające, przez co skóra staje się na pewien czas podatniejsza na działanie promieni słonecznych. Z tym większą skrupulatnością należy wtedy stosować filtry ochronne.

Domowe sposoby rozjaśniania przebarwień

Przebarwienia są obecnie jednym z najczęstszych problemów estetycznych, z którymi kobiety zwracają się do dermatologów. Główną przyczyną nasilenia tych dolegliwości są prawdopodobnie zmiany środowiskowe związane z uszkodzeniem warstwy ozonu i zwiększoną intensywnością promieniowania UV dochodzącego do Ziemi. W perfumeriach i aptekach znajdziemy wiele środków wybielających do domowych kuracji. Środki te wybielają niektóre plamy o charakterze ostudy i piegi posłoneczne. Są polecane także jako przygotowanie i kontynuacja leczenia profesjonalnego u dermatologa. Na domowe środki do codziennego stosowania nie reagują jednak plamy soczewicowate, pozapalne i toksyczne (np. plamy na szyi) oraz piegi.

Kosmetyki wybielające zawierają składniki hamujące aktywność komórek barwnikotwórczych i przeciwdziałające rozprzestrzenianiu się barwnika w skórze. Bardzo często zawierają także dodatek czynników złuszczających. Najlepsze wyniki osiąga się, łącząc obie metody, czyli stosując kosmetyki o charakterze złuszczającym i wybielającym jednocześnie (tab. 7).

Tabela 7. Najczęstsze składniki kosmetyków do rozjaśniania plam przebarwieniowych

Składniki wybielające

Składniki złuszczające

Arbutyna

Kwasy owocowe, np. kwas glikolowy, mlekowy, winowy, migdałowy, pirogronowy itp.

Glabrydyna

Kwas salicylowy

Witamina C

Retinol

Ekstrakt z liści morwy

W jaki sposób może pomóc dermatolog?

Lekarze do wybielania przebarwień stosują maści lecznicze, ze składnikami aktywnymi silniejszymi niż w zwykłych kosmetykach. Składniki tych leków mogą jednak powodować podrażnienia skóry i z tego powodu nie są na ogół dopuszczone do zastosowania w kosmetykach. Substancje aktywne leków na przebarwienia to najczęściej: hydrochinon, kwas witaminy A – tretynoina, kwas azelainowy, kwas kojowy i in. Środki te, podobnie jak kosmetyki o działaniu wybielającym, poleca się do wybielania plam o charakterze ostudy, zapobiegawczo przy skłonności do przebarwień pozapalnych (np. po trądziku), a także przed różnymi zabiegami lekarskimi, jak również po ich wykonaniu.

CZĘŚĆ V

Harmonia ciała

Korekcja brzucha (abdominoplastyka)

Krótka blizna otacza wszyty w nowej pozycji pępek i jest zwykle mało widoczna.

Blizny przez pierwsze miesiące mogą zmienić kolor i wygląd. Z czasem z różowych staną się cieliste i dzięki temu mniej widoczne. Po pełnym wygojeniu ran i zwykle po okresie 6 miesięcy można też wykonać zabieg lekarskiego leczenia blizn za pomocą lasera frakcyjnego lub inną metodą. Blizny całkowicie nie znikną nigdy, dlatego lepiej przemyśleć konieczność zabiegu i omówić to dokładnie z lekarzem.

Możliwe miejsca cięć skóry i blizn po operacji lipoplastyki zależą od rozległości operacji, czyli skali problemu.

Jak będę wyglądać po operacji?

Po znieczuleniu pacjent budzi się z opatrunkiem założonym na brzuch i wzmocnionym elastycznym plastrem lub bandażami. Z opatrunku mogą wystawać plastikowe dreny, których zadaniem jest odsysanie resztek krwi z operowanej okolicy. Zostaną one wyjęte po kilku dniach. Część szwów założonych na skórę zdejmuje się po tygodniu, resztę zaś w ciągu kilku następnych dni. Wtedy też opatrunek zostanie zastąpiony elastycznym gorsetem, który trzeba nosić przez kilka kolejnych tygodni. Do tego czasu ustąpi już większość obrzęków i zasinień, widocznych początkowo w obrębie całego brzucha. Ból mięśni, jakby po ostrym przećwiczeniu na siłowni, może się utrzymywać nawet 2–3 tygodnie. Niewielkie obrzęki pozostają jeszcze przez wiele miesięcy. Równie długo odczuwa się odrętwienie skóry brzucha.

Czy po operacji muszę jakoś szczególnie uważać?

Wkrótce po operacji pacjent odczuwa ból i ciągnięcie w okolicy blizny. Mimo to powinien jak najszybciej zacząć poruszać się w łóżku i wstawać. Leżenie i siedzenie mogą sprzyjać powstawaniu zakrzepów, co jest jednym z poważniejszych powikłań po korekcji brzucha. Ćwiczenia i ruch pomagają również zmniejszać obrzęki, jednak zbyt forsowne ćwiczenia siłowe nie są wskazane.

W początkowym okresie po operacji powinno się unikać schylania się i podnoszenia ciężkich przedmiotów. Powrót do dawnych ćwiczeń fizycznych możliwy jest po 6 tygodniach.

Można spać z poduszką pod nogami, co zwiększa bezpieczeństwo i zmniejsza dyskomfort.

Z rozpoczęciem aktywności seksualnej powinno się wstrzymać do 3. tygodnia od zabiegu.

Powiększenie piersi

Powiększanie piersi metodą z zastosowaniem implantu

Możliwe miejsca blizn po operacji powiększenia piersi zależą od miejsca, gdzie wkładana jest proteza.

Jak będę wyglądać po operacji?

Podczas operacji w okolicę wkładek wprowadza się przez skórę miękkie dreny (rurki) wystające na zewnątrz. Ich zadaniem jest odsysanie resztek krwi z przestrzeni, w której się znajdują. Wyjmuje się je zwykle drugiego dnia po zabiegu.

Na rany zakładany jest miękki opatrunek. Klatkę piersiową otacza się elastycznym plastrem uciskającym piersi.