© Copyright by Wydawnictwo Naukowe PWN S.A., Warszawa 2025

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Autorka i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wiedza przekazana w tym opracowaniu była zgodna z aktualnymi danymi naukowymi i praktyką w gabinecie dietetyka. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań, Czytelnik musi brać pod uwagę, że wiedza wraz z biegiem czasu może ulec modyfikacjom. Należy pamiętać, że książka nie zastąpi porady dietetyka bądź lekarza.

Recenzja: mgr Michalina Mróz

Wydawca: Inga Miros

Redaktor prowadzący: Anna Klocek

Redaktor merytoryczny: Barbara Staśkiewicz

Korekta: Kamila Recław

Producent: Adam Krajewski

Projekt okładki i stron tytułowych: O!Studio Magdalena Kocińska

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2025 r. (Wydanie I)

Warszawa 2025

PZWL Wydawnictwo Lekarskie

ISBN 978-83-01-24404-0

DOI: https://doi.org/10.53271/2025.057

Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.

ul. G. Daimlera 2

02-460 Warszawa

pwn.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88

e-mail: wysylkowa@pzwl.pl

Informacje w sprawie współpracy reklamowej: BR.PZWL@pwn.pl

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.: Michał Latusek

Fragment

Skąd się wzięła insulinooporność?

Ewolucyjne korzenie insulinooporności

Przemiany cywilizacyjne a insulinooporność

Czym jest insulinooporność?

Jakie są przyczyny insulinooporności?

Znaczenie błonnika

Zaburzenia hormonalne a insulinooporność

Zespół policystycznych jajników (PCOS) – kiedy hormony kobiece nie działają prawidłowo

Zespół Cushinga – gdy organizm produkuje za dużo kortyzolu

Sen a insulinooporność – dlaczego brak snu szkodzi metabolizmowi?

Jak zaburzenia snu wpływają na hormony i metabolizm glukozy?

Objawy insulinooporności – jak rozpoznać pierwsze sygnały?

Objawy skórne

Objawy metaboliczne

Objawy hormonalne

Objawy neurologiczne i psychiczne

Podsumowanie

Diagnozowanie insulinooporności

Dlaczego diagnostyka jest tak ważna?

Jakie badania wykonać w kierunku insulinooporności?

Glukoza na czczo – jak przygotować się do badania i czego nie robić?

Dodatkowe badania w diagnostyce insulinooporności

Jakie zmiany w lipidach mogą wskazywać na insulinooporność?

Dlaczego insulinooporność jest niebezpieczna?

Cukrzyca typu 2 – najpoważniejsze powikłanie insulinooporności

Zaburzenia hormonalne i problemy z płodnością

Insulinooporność a choroby metaboliczne

Przewlekły stan zapalny – ukryty wróg zdrowia

Podsumowanie – dlaczego warto reagować na insulinooporność?

Leczenie insulinooporności a dieta

Jak robić zakupy przy insulinooporności? Praktyczne wskazówki

Kawa w insulinooporności

Post przerywany – czy jest dobrym rozwiązaniem?

Podsumowanie

Aktywność fizyczna w leczeniu insulinooporności

Czy leki są konieczne w leczeniu insulinooporności?

Metformina – podstawowy lek w insulinooporności

Ozempic (semaglutyd) – nowoczesne wsparcie

Czy leczenie farmakologiczne to konieczność?

Suplementacja w insulinooporności – czy warto?

Mity o insulinooporności – obalam najpopularniejsze z nich

Czy insulinooporność to mit?

Inspirujące historie

Psychologia w insulinooporności

Ćwiczenia: Jak zaprzyjaźnić się ze sobą i swoim ciałem?

Podsumowanie

Jadłospis

Śniadania

Obiady

Przekąski

Kolacje

Dodatek – insulinooporność w pigułce

Bibliografia

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Nazywam się Angelika Gawliczek.

Jestem psychologiem biznesu, specjalistką psychodietetyki i dietetyczką.

Moją największą pasją jest insulinooporność. To temat, który zgłębiam od lat. Lubię dzielić się wiedzą, doświadczeniem i codzienną dawką motywacji. Na co dzień promuję zdrowy styl życia – taki, który nie opiera się na restrykcjach, ale na równowadze. Wierzę, że zdrowie zaczyna się w głowie, a prawdziwa zmiana przychodzi wtedy, gdy działamy z troską, a nie z przymusu.

Kocham żyć pełnią życia, z uważnością na swoje ciało i dobre samopoczucie. Ruch, dobre jedzenie, wolność i lekkość – to moja codzienność i przekaz, którym się dzielę.

Droga Czytelniczko, Drogi Czytelniku!

Jestem dyplomowaną dietetyczką oraz specjalistką w zakresie insulinooporności. Na co dzień dzielę się swoją wiedzą, jak odzyskać równowagę metaboliczną, zdrowie i dobre samopoczucie – nie tylko poprzez zmianę sposobu odżywiania, lecz także dzięki zrozumieniu mechanizmów, które kierują naszymi wyborami.

Z wykształcenia jestem również specjalistką psychodietetyki, a także psychologiem biznesu, dlatego w moim podejściu łączę wiedzę z zakresu dietetyki z psychologią.

Rozumiem, jak ogromny wpływ na nasze zdrowie mają emocje, stres, nawyki i przekonania. W tej książce nie zabraknie odniesień do psychologicznych aspektów zdrowia, tych, które często są pomijane, a mają kluczowe znaczenie w długofalowej zmianie stylu życia.

To, co odróżnia mnie od innych ekspertów, to fakt, że temat insulinooporności nie jest dla mnie jedynie teoretycznym zagadnieniem. Sama przez długi czas zmagałam się z tym schorzeniem, doświadczając na własnej skórze, jak potrafi ono wpływać na zdrowie, samopoczucie i jakość życia.

Wiem, jak trudna bywa codzienna walka z uporczywym zmęczeniem, nagłymi napadami głodu czy poczuciem bezsilności wobec wskazań wagi, które nie chcą drgnąć mimo licznych prób.

Przez lata zdobywałam wiedzę i doświadczenie – zarówno jako pacjentka, jak i specjalistka, aby znaleźć rozwiązania, które sprawdzą się w praktyce.

Dziś dzielę się tą wiedzą z innymi, pomagając odzyskać zdrowie oraz równowagę hormonalną, a także przejąć kontrolę nad własnym ciałem.

Insulinooporność to temat, który z roku na rok staje się coraz bardziej powszechny. Wiele osób nie zdaje sobie sprawy z jej istnienia, chociaż objawy mogą być obecne w codziennym życiu.

To nie tylko kwestia nadwagi czy trudności z odchudzaniem – insulinooporność wpływa na metabolizm, gospodarkę hormonalną, a nawet zdrowie psychiczne.

Brak właściwej diagnozy i leczenia może prowadzić do poważniejszych konsekwencji, w tym cukrzycy typu 2 czy chorób układu krążenia.

Celem tej publikacji jest nie tylko wyjaśnienie, czym jest insulinooporność, skąd się bierze i jak ją rozpoznać, lecz przede wszystkim pokazanie, że można z nią skutecznie walczyć. Chcę, abyś poczuła/poczuł, że nie jesteś sama/sam w tej podróży.

Dzięki połączeniu mojej wiedzy i doświadczenia jako osoby, która sama przez to przeszła, mogę podać Ci pomocną dłoń.

Znajdziesz tu praktyczne wskazówki dotyczące diety, aktywności fizycznej, stylu życia oraz metod radzenia sobie z trudnościami psychicznymi, które często towarzyszą tej przypadłości.

Nie obiecuję „cudownych metod” ani „szybkich rozwiązań”, ponieważ takich w przypadku insulinooporności po prostu nie ma.

Mogę obiecać natomiast, że dzięki wiedzy zawartej w tej książce zrozumiesz, co się dzieje w Twoim organizmie, oraz poznasz sprawdzone sposoby na odzyskanie zdrowia i dobrego samopoczucia.

Ten proces wymaga cierpliwości i konsekwencji, ale jestem dowodem na to, że warto podjąć to wyzwanie.

Jeśli jesteś gotowa/gotowy, aby zrobić pierwszy krok w stronę zdrowia – zapraszam Cię do wspólnej podróży.

Pisząc tę książkę, chciałam stworzyć przestrzeń dla zrozumienia nie tylko insulinooporności, lecz także jedzenia i człowieka jako całości. Mam nadzieję, że znajdziesz tu zarówno konkretne wskazówki, jak i wsparcie oraz motywację do działania.

Angelika Gawliczek

Mrs Insulinka

Słowo wstępne

Z ogromną przyjemnością polecam Państwu „Insulinooporność pod kontrolą” autorstwa Angeliki Gawliczek – publikację, która w moim przekonaniu stanowi jedno z najbardziej kompleksowych, a przy tym przystępnych opracowań na temat insulinooporności, dostępnych obecnie na polskim rynku.

Angelika Gawliczek stworzyła książkę, obok której nie sposób przejść obojętnie – zarówno jako specjalistka, jak i osoba, która niejednokrotnie obserwowała z bliska trudności, z jakimi zmagają się pacjenci z insulinoopornością. To nie jest kolejna publikacja o „niskim IG”, a realne, oparte na wiedzy i doświadczeniu wsparcie w powrocie do zdrowia i równowagi.

Zawarte w niniejszym opracowaniu treści są nie tylko zgodne z aktualną wiedzą naukową, lecz także przedstawione w sposób klarowny, praktyczny i – co niezwykle cenne – empatyczny. Czytelnik otrzymuje odpowiedzi na pytania dotyczące zarówno mechanizmów fizjologicznych insulinooporności, jak i narzędzi do realnej zmiany stylu życia – i to w sposób, który nie przytłacza, lecz wspiera.

Warto również zwrócić uwagę na sposób prezentacji materiału – przystępny język, przejrzystą strukturę rozdziałów, liczne odniesienia do aktualnych badań oraz praktyczne wskazówki dietetyczne i terapeutyczne.

Ponadto książka porusza zagadnienia często pomijane w standardowej literaturze: wpływ emocji, przewlekłego stresu, jakości snu czy relacji z jedzeniem na przebieg zaburzeń metabolicznych. W ten sposób tworzy spójną całość, która wychodzi daleko poza klasyczne zalecenia dietetyczne. Właśnie to czyni ją tak wyjątkową.

Dla specjalistów stanowi znakomity materiał edukacyjny i narzędzie do pracy z pacjentami. Dla osób dotkniętych insulinoopornością jest to przewodnik, który pomaga zrozumieć własne ciało, podjąć konkretne działania i – co najważniejsze – nie czuć się w tym wszystkim samotnym.

Z pełnym przekonaniem rekomenduję tę pozycję. Nie tylko jako recenzentka, ale również jako praktykująca dietetyczka, która widzi, jak bardzo potrzebna jest dziś taka literatura.

mgr Michalina Mróz

Skąd się wzięła insulinooporność?

Insulinooporność to jedna z najczęściej diagnozowanych dysfunkcji metabolicznych współczesnych czasów. Choć jej obecność odnotowuje się coraz częściej, to samo zjawisko nie jest nowe.

Termin „insulinooporność” został wprowadzony przez Harolda Percivala Himswortha, brytyjskiego lekarza i badacza, w 1936 roku. Opublikował on przełomową pracę naukową, w której pierwszy raz rozróżnił cukrzycę typu 1 od cukrzycy typu 2.

W swoich badaniach Himsworth wykazał, że u niektórych pacjentów organizm produkuje insulinę w odpowiedzi na podaż glukozy, ale mimo to stężenie cukru we krwi pozostaje podwyższone. Był to pierwszy dowód na istnienie oporności tkanek na działanie insuliny, chociaż sam termin „insulinooporność” nie został wtedy jeszcze użyty.

Dlaczego zatem odkrycie Himswortha było przełomowe?

W tamtym czasie cukrzycę leczono głównie poprzez podawanie insuliny – niezależnie od mechanizmu choroby. Odkrycia Himswortha wskazywały jednak, że w niektórych przypadkach samo zwiększenie podaży insuliny może nie rozwiązywać problemu, ponieważ nie chodziło o jej niedobór, lecz o brak reakcji tkanek na ten hormon.

Chociaż odkrycie Himswortha miało fundamentalne znaczenie, to przez kolejne dekady naukowcy nie do końca rozumieli jego konsekwencje. Powodem była ograniczona technologia. Dopiero w latach 60. i 70. ubiegłego wieku naukowcy mogli dokładniej mierzyć poziom insuliny i badać jej wpływ na organizm.

W 1962 roku amerykański genetyk James Neel zaproponował teorię „oszczędnego genotypu”, sugerującą, że pewne populacje mogą mieć naturalną skłonność do magazynowania energii i rozwoju insulinooporności.

W 1976 roku naukowcy Reaven i Coulson opisali mechanizmy insulinooporności na poziomie komórkowym. Natomiast przełomowym momentem było wprowadzenie w 1988 roku przez Reavena pojęcia „zespołu X”, który obejmował między innymi nadciśnienie. Od tego momentu insulinooporność stała się kluczowym tematem badań nad cukrzycą typu 2, chorobami sercowo-naczyniowymi oraz zespołem metabolicznym.

Współczesny człowiek żyje w świecie nadmiaru, a insulinooporność stała się jednym z największych wyzwań XXI wieku. Choć często kojarzona jest z otyłością i cukrzycą typu 2, jej korzenie sięgają znacznie głębiej – aż do czasów, gdy nasi przodkowie walczyli o przetrwanie w zupełnie innych warunkach. Czy możliwe, że mechanizm, który dziś uznajemy za zaburzenie, kiedyś był kluczowy dla przetrwania gatunku?

Ewolucyjne korzenie insulinooporności

Ludzki organizm przez tysiące lat przystosowywał się do przetrwania w warunkach niedostatku pożywienia. Nasi przodkowie prowadzili koczowniczy tryb życia, gdzie dostęp do jedzenia nie był gwarantowany. W takich warunkach ewolucja faworyzowała osoby posiadające zdolność do oszczędnego gospodarowania energią [1]. Mechanizm ten polegał na gromadzeniu nadmiaru kalorii w postaci tkanki tłuszczowej podczas okresów obfitości, by następnie wykorzystać je w czasie głodu.

Ma to swoją nazwę – teoria oszczędnego fenotypu, zaproponowaną przez Jamesa Neela w 1962 roku [2]. Twierdził on, że w warunkach nieregularnych dostaw pożywienia naturalna selekcja promowała geny pozwalające na:

• skuteczne magazynowanie energii;

• wydajne wykorzystanie glukozy;

• zwiększoną odporność na głód.

Wówczas insulinooporność mogła być korzystnym zjawiskiem, bo ograniczała nadmierne zużycie glukozy przez mięśnie i pozwalała na jej magazynowanie w wątrobie i tkance tłuszczowej [3]. Oznaczało to, że w warunkach głodu organizm miał więcej rezerwy energii na dłużej.

Jednak w dzisiejszych czasach, gdy dostęp do żywności jest praktycznie nieograniczony, a aktywność fizyczna drastycznie zmalała, mechanizm oszczędnego fenotypu stał się dla człowieka przekleństwem.

Przemiany cywilizacyjne a insulinooporność

Pierwszym dużym krokiem w kierunku insulinooporności było przejście ludzkości z trybu łowiecko-zbierackiego na osiadły styl życia związany z rolnictwem. Dieta naszych przodków uległa zmianie – zaczęła się opierać głównie na produktach bogatych w węglowodany, takich jak zboża. Choć rolnictwo umożliwiało rozwój cywilizacji, zwiększało również spożycie glukozy, co stopniowo wpłynęło na sposób, w jaki organizm regulował stężenie cukru we krwi.

Kolejny kluczowy moment to rewolucja przemysłowa, która zmieniła sposób produkcji żywności. Przetwarzanie produktów spożywczych sprawiło, że:

• dieta stała się bogatsza w rafinowane węglowodany;

• spożycie błonnika drastycznie spadło.

Zaczęto również intensywnie wykorzystywać cukier, który wcześniej był dobrem luksusowym. Jego nadmiar w diecie sprzyjał zaburzeniom metabolicznym.

Obecnie żyjemy w świecie, który nie sprzyja zdrowiu metabolicznemu. Insulinooporność stała się powszechnym problemem ze względu na wysokoprzetworzoną żywność, niską aktywność fizyczną, stres i permanentny dostęp do jedzenia.

Współczesny człowiek spożywa więcej kalorii, niż potrzebuje, a brak aktywności fizycznej dodatkowo przyczynia się do rozwoju insulinooporności.

Reasumując, insulinooporność nie jest nowym zjawiskiem – istnieje od tysięcy lat. Szybkie tempo zmian cywilizacyjnych, szczególnie ostatnich 100 lat, sprawiło, że mechanizm ten przekształcił się w problem zdrowotny o globalnym zasięgu.