© Copyright by PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2021

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Autorka i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wybór i dawkowanie leków w tym opracowaniu były zgodne z aktualnymi wskazaniami i praktyką kliniczną. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań dotyczących podstawowych i niepożądanych działań leków, Czytelnik musi brać pod uwagę informacje zawarte w ulotce dołączonej do każdego opakowania, aby nie przeoczyć ewentualnych zmian we wskazaniach i dawkowaniu. Dotyczy to także specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza w przypadku nowych lub rzadko stosowanych substancji.

Recenzenci: dr n. med. Lidia Sierpińska, mgr piel. Jadwiga Woźniak

Wydawca: Anna Plewa

Redaktor prowadzący: Barbara Nowak-Pacholczak

Redaktor merytoryczny: Teresa Widłak-Piernik

Producent: Monika Dąbrowska

Skład wersji elektronicznej na zlecenie PZWL Wydawnictwo Lekarskie: Michał Latusek

Projekt okładki i stron tytułowych: Marta Krzywicka

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2021r. (Wydanie II uaktualnione)

Warszawa 2021

ISBN 978-83-200-6441-4

PZWL Wydawnictwo Lekarskie

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 695 43 21

www.pzwl.pl

www.nursing.com.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88

e-mail: wysylkowa@pzwl.pl

Informacje w sprawie współpracy reklamowej: reklama@pwn.pl

Przedmowa

Ludzie uczą się w 25 procentach od mistrza, w 25 procentach słuchając samych siebie, w 25 procentach od przyjaciół, a w 25 procentach uczy ich czas.

Paulo Coelho

Drugie wydanie podręcznika ukazuje się po 10 latach od pierwszej edycji. Tak długi okres, nie wpłynął jednak znacząco na treść książki. Zasadnicza jej część, dotycząca ogólnych zasad podawania leków domięśniowo, zachowuje nadal swą aktualność i nie została zmieniona. Najważniejszy cel książki – zapoznanie z bezpieczną techniką wyboru miejsca do iniekcji domięśniowej jest utrzymany. Zmiany odnoszą się głównie do uzasadnionego wyeliminowania techniki zmiany kierunku igły przy podawaniu większej objętości leku w jedno miejsce.

Wstrzyknięcia domięśniowe są jednym z najczęściej wykonywanych zabiegów w działaniach terapeutycznych podejmowanych przez pielęgniarki, położne, ratowników medycznych oraz przez nauczycieli podczas prowadzenia zajęć praktycznej nauki wyżej wymienionych zawodów. Prawidłowe wykonywanie tych czynności jest warunkiem bezpiecznego udzielenia pomocy choremu i ochrony go przed powikłaniami podczas podawania leku drogą domięśniową. Najlepsze warunki do wchłonięcia się leku są w mięśniu dobrze rozwiniętym, o dużej masie, dobrze ukrwionym, z dala od większych naczyń krwionośnych i nerwów.

Znane w literaturze słowa krytyki lokalizacji miejsca wkłucia do mięśni pośladka przez zastosowanie rozpowszechnionej w Polsce metody kwadrantów i apel o całkowite odrzucenie tej metody (Nikolaus Hildebrand) zaniepokoiło wieloletnich praktyków zawodowych. Uzasadnieniem krytyki było stwierdzenie, że w metodzie kwadrantów lokalizacja miejsca wkłucia nie ma odniesienia do punktu kostnego. Wycofując się z lokalizacji w dobrze rozwinięte mięśnie pośladka po stronie grzbietowej, podano do powszechnego stosowania metodę von Hochstettera i Sachtlebena w mięsień pośladkowy średni po stronie brzusznej.

W tych metodach lek podawany jest w mięsień o mniejszej masie, a ponadto, pomimo zastosowania odniesienia do punktu kostnego, istnieje duże ryzyko wyznaczania różnych miejsc wkłucia u tego samego pacjenta przez wielu pracowników medycznych ze względu na różnice w wielkości ich dłoni i długości palców. Mając świadomość niedoskonałości powyższych metod, trudno było stosować je wiernie w praktyce w poczuciu dobrze wykonanego zabiegu. Jedni modyfikowali je na swój sposób, inni gorszyli się nowymi metodami, a jeszcze inni stosowali starą metodę kwadrantów.

W książce opisałam nową bezpieczną technikę wyboru miejsca wstrzyknięcia do mięśni pośladka po stronie grzbietowej z wykorzystaniem kostnego punktu odniesienia. Scharakteryzowałam również wszystkie dostępne aktualnie metody, wskazując zarówno ich zalety, jak i wady, by czytelnik z większym zrozumieniem mógł wybrać metodę optymalną.

Książka może być dobrym przewodnikiem w zdobywaniu praktycznych umiejętności podawania leku drogą domięśniową.

Przedstawia podstawowe wiadomości dotyczące wstrzyknięć: zasady pobierania leków, przygotowania miejsca wkłucia, wskazania i przeciwwskazania oraz powikłania iniekcji, dobór igieł, objętości leków, czas wchłaniania oraz algorytm wykonania zabiegu. Bogaty materiał ilustracyjny obrazuje poszczególne etapy techniki wykonania iniekcji domięśniowych.

Opracowanie i zaprezentowanie bezpiecznej metody lokalizacji miejsca wstrzyknięcia do mięśni pośladka jest wynikiem wieloletniej pracy dydaktycznej ze studentami zawodów medycznych.

Alina Dzirba

Bezpłatny fragment

Przedmowa

WSTRZYKNIĘCIA DOMIĘŚNIOWE

Rodzaj leku

Objętość leku

Czas wchłaniania się leku

Kąt i głębokość wprowadzenia igły do tkanek

Rodzaje leków (ze względu na działanie) podawanych domięśniowo

Wskazania do wykonania wstrzyknięć domięśniowych

Przeciwwskazania do wykonania wstrzyknięć domięśniowych

Przeciwwskazania względne

Przeciwwskazania bezwzględne

Powikłania/zagrożenia wstrzyknięć domięśniowych

Powikłania niespecyficzne

Powikłania specyficzne

Lokalizacja miejsca wkłucia

Wstrzyknięcie w mięśnie pośladka po stronie tylnej (grzbietowej)

Metoda kwadrantów

Metoda Dzirby, bezpieczny sposób lokalizacji miejsca wkłucia do mięśnia pośladkowego po stronie tylnej (grzbietowej)

Wstrzyknięcie w mięsień czworogłowy uda

Wstrzyknięcie w mięsień pośladkowy średni po stronie przedniej (brzusznej)

Metoda von Hochstettera

Metoda Sachtlebena

Wstrzyknięcie w mięsień naramienny

Technika wykonania iniekcji domięśniowej

Technika przygotowania skóry w miejscu ukłucia

Technika montowania strzykawki z igłą

I sposób

II sposób

Technika wybierania leku z ampułki i fiolki

Wybieranie leku z ampułki małej, tj. krótszej od długości igły

Wybieranie leku z ampułki dużej, tj. dłuższej od długości igły

Wybieranie leku z fiolki

Podawanie rozpuszczalnika do suchej substancji w fiolce

Struktura iniekcji domięśniowej

I. Przygotowanie do zabiegu

II. Czynności właściwe przy łóżku pacjenta – algorytm

III. Czynności końcowe w pomieszczeniu przygotowawczym – algorytm

Zadania sprawdzające

Piśmiennictwo