© Copyright by Wydawnictwo Naukowe PWN SA, Warszawa 2025

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Autorzy i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wybór i dawkowanie leków oraz wybór i metodyka zabiegów terapeutycznych w tym opracowaniu były zgodne z aktualnymi wskazaniami i praktyką kliniczną. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań dotyczących podstawowych i niepożądanych działań leków oraz zabiegów terapeutycznych, Czytelnik musi brać pod uwagę informacje zawarte w ulotce dołączonej do każdego opakowania leku oraz informacje producenta sprzętu lub autorów metod, aby nie przeoczyć ewentualnych zmian we wskazaniach i dawkowaniu leku oraz we wskazaniach i zasadach stosowania zabiegów terapeutycznych. Dotyczy to także specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza w przypadku nowych lub rzadko stosowanych substancji oraz nowych lub rzadko stosowanych metod terapeutycznych.

Recenzent: prof. dr hab. n. med. Jacek Składzień

Wydawca: Joanna Szejba

Redaktor prowadzący: Aneta Lupa-Marcinowska

Redaktor: Anna Kołodziejska

Producent: Monika Dąbrowska

Projekt okładki i stron tytułowych: Grzegorz Lipka

Ryciny, o ile nie oznaczono inaczej, pochodzą ze zbiorów autorów.

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2025 r. (Wydanie I)

Warszawa 2025

PZWL Wydawnictwo Lekarskie

ISBN: 978-83-01-24634-1

DOI: https://doi.org/10.53271/2025.164

Wydawnictwo Naukowe PWN SA

ul. G. Daimlera 2, 02-460 Warszawa

tel. 22 695 43 21

www.pwn.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88

e-mail: wysylkowa@pzwl.pl

Informacje w sprawie współpracy reklamowej: BR.PZWL@pwn.pl

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.: Michał Latusek

Fragment

Autorzy

Wykaz skrótów

Przedmowa

1. Aspekty kliniczne szumów usznych – Marzena Mielczarek

1.1. Anatomia i fizjologia drogi słuchowej

1.2. Teorie słyszenia

1.3. Definicja szumów usznych

1.4. Epidemiologia szumów usznych

1.5. Patomechanizm szumów usznych

1.6. Czynniki ryzyka rozwoju szumów usznych

1.7. Badania genetyczne w szumach usznych

1.8. Podział i charakterystyka szumów usznych

1.8.1. Szumy uszne subiektywne

1.8.2. Szumy uszne obiektywne

1.9. Diagnostyka szumów usznych

1.9.1. Szczegółowy wywiad z pacjentem

1.9.2. Kwestionariusze

1.9.3. Badanie przedmiotowe otorynolaryngologiczne

1.9.4. Badania audiologiczne

1.9.5. Badania obrazowe radiologiczne

Piśmiennictwo

2. Metody terapii szumów usznych – Jurek Olszewski, Patrycja Zaborska

2.1. Leczenie szumów usznych obiektywnych

2.1.1. Leczenie zwężeń lub niedrożności tętnic kręgowych lub szyjnych

2.1.2. Leczenie przetok tętniczo-żylnych

2.1.3. Leczenie guzów ucha środkowego

2.1.4. Leczenie poszerzenia lub nieprawidłowych wysokich odejść opuszki żyły szyjnej wewnętrznej

2.1.5. Terapia chorób mięśniowych

2.1.6. Terapia chorób stawu skroniowo-żuchwowego

2.2. Leczenie szumów usznych subiektywnych

2.2.1. Farmakoterapia szumów usznych

2.2.2. Chirurgia strzemiączka u pacjentów z szumami usznymi

2.2.3. Implanty ślimakowe u pacjentów z szumami usznymi

2.2.4. Aparaty słuchowe u pacjentów z szumami usznymi

2.2.5. Generatory szumu u pacjentów z szumami usznymi

2.2.6. Terapia TRT u pacjentów z szumami usznymi

2.2.7. Terapia poznawczo-behawioralna u pacjentów z szumami usznymi

2.2.8. Psychoterapia u pacjentów z szumami usznymi

2.2.9. Stymulacja nerwu błędnego u pacjentów z szumami usznymi

2.2.10. Stymulacja bimodalna u pacjentów z szumami usznymi

2.2.11. Prototypowe urządzenie do elektromagnetostymulacji ucha u chorych z szumami usznymi

2.2.12. Kompleksowa terapia szyi (kinezyterapia i masaż mięśni międzykręgowych) u chorych z szumami usznymi

2.2.13. Aplikacje mobilne u pacjentów z szumami usznymi

2.3. Podsumowanie i porównanie skuteczności metod terapii szumów usznych

Piśmiennictwo

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Autorzy

prof. dr hab. med. Jurek Olszewski

Kierownik II Katedry Otolaryngologii

Klinika Otolaryngologii, Onkologii Laryngologicznej, Audiologii i Foniatrii

Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Zakład Dialektologii Polskiej i Logopedii

Uniwersytet Łódzki

Dr hab. n. med. prof. Uczelni Marzena Mielczarek

Klinika Otolaryngologii, Onkologii Laryngologicznej, Audiologii i Foniatrii

II Katedry Otolaryngologii

Uniwersytet Medyczny w Łodzi

lek. Patrycja Zaborska

Klinika Otolaryngologii, Chirurgii Głowy i Szyi

Świętokrzyskie Centrum Onkologii w Kielcach

Wykaz skrótów

ABHAB – (Abbreviated Profile for Hearing Aid Benefit) – kwestionariusz oceny jakości słyszenia

ABR/BERA – (Auditory Brainstem Response) – rejestracja słuchowych potencjałów wywołanych z pnia mózgu

ACRN – (Acoustic Coordinated Reset Neuromodulation) – neuromodulacja akustyczna skoordynowanego resetu

BMI – (Body Mass Index) – wskaźnik masy

CBT – (Cognitive Behavioural Therapy) – terapia poznawczo-behawioralna

CI – (Cochlear implant) – implant ślimakowy

CIC – (Complete In Canal) – aparat słuchowy całkowicie wewnątrzkanałowy

daPa – dekapascal

dB HL – (Decibels Hearing Level) – decybele poziomu słyszenia

DCL – (Discomfortable Level DCL) – poziom dyskomfortu dźwiękowego

DL – (Discrimanation Loss) – ubytek dyskryminacji mowy

DPOAE – (Distortion Product Otoacoustic Emissions) – emisje produktów zniekształceń nieliniowych

EEG – elektroencefalografia

EEOAEs – (Electrically-Evoked Otoacoustic Emissions) – emisje wywołane bodźcem elektrycznym

EOAEs – (Evoked Otoacoustic Emissions) – otoemisje akustyczne wywołane

ES – elektrostymulacje

FDA – (Food and Drug Administration) – Amerykańska Agencja Żywności i Leków

fMRI – funkcjonalny rezonans magnetyczny

GBI – (Glasgow Benefit Inventory) – kwestionariusz oceny jakości życia

HA – (Hearing Aid) – aparat słuchowy

HTL – (Hearing Threshold Level) – próg słyszenia

IFPS – Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu

IIC – aparaty niewidoczne w przewodzie słuchowym zewnętrznym

ISSNHL – (Idiopathic Sudden Sensorineural Hearing Loss) – idiopatyczny nagły odbiorczy ubytek słuchu

ITC – (In The Canal) – aparat wewnątrzkanałowy

ITE – (In The Ear) – aparat wewnątrzuszny

ITE HS – aparaty słuchowe częściowo wypełniające małżowinę uszną

ITF FS – aparaty słuchowe całkowicie wypełniające małżowinę uszną

MARS – Mobile App Rating Scale

MET – (Muscle Energy Technique) – technika energii mięśniowej

MRI – rezonans magnetyczny

MS – magnetostymulacje

OAE – (Otoacoustic emissions) – emisja otoakustyczna

OUN – ośrodkowy układ nerwowy

OWG+ – objaw wyrównania głośności dodatni

PD – (Personality Disorder) – zaburzenia osobowości

PIR – (Post-Isometric Relaxation) – poizometryczna relaksacja mięśni

QEEG – (Quantitative Electroencephalography) – ilościowa elektroencefalografia

RIC – (Receiver In Canal) – aparat wewnątrzkanałowy

rTMS – (repetitive Transcranial Magnetic Stimulation) – przezczaszkowa stymulacja magnetyczna

SCP – (Slow Cortical Potentials) – wolne potencjały korowe

SDT – (Speech Detection Threshold) – próg wykrywania mowy

SFOAE – (Stimulus-Frequency Otoacoustic Emissions) – emisje wywołane sygnałem sinusoidalnym

SG – (Sound Generator) – generator dźwięku

SI – (Sensory Integration) – integracja sensoryczna

SM – stwardnienie rozsiane

SOAE – (Spontaneous Otoacoustic Emission) – otoemisja akustyczna spontaniczna

SRT – (Speech Reception Treshold) – próg rozumienia mowy

SSD – (Single Sided Deafness) – jednostronna głuchota

tDCS – (Transcranial Direct Current Stimulation) – przezczaszkowa stymulacja prądem stałym

TDI – (Tinnitus Disability Index) – indeks upośledzenia funcjonowania przez szumy uszne

TDTS próba – (Threshold Difference Test for Speech) – test różnicy progów dla mowy

TENS – (Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation) – przezskórna elektryczna stymulacja nerwów

TEOAE – (Transiently-Evoked Otoacoustic Emissions) – przejściowe otoemisje wywołane

TFI – (Tinnitus Functional Index) – funkcyjny wskaźnik szumów usznych

THI – (Tinnitus Handicap Inventory) – Kwestionariusz Uciążliwości Szumu Usznego

TMS – (Transcranial Magnetic Stimulation) – przezczaszkowa stymulacja magnetyczna

TRT – (Tinnitus Retraining Therapy) – terapia habituacyjna szumów usznych

tVNS – (Transcranial Vagus Nerve Stimulation) – przezskórna stymulacja nerwu błędnego

UCL – (Uncomforttable Level UCL) – badanie ustalenia progu dyskomfortu u pacjenta

URPL – Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych

VNS – (Vagus Nerve Stimulation) – stymulacja nerwu błędnego

Przedmowa

Książka pt. Szumy uszne i nadwrażliwość słuchowa – co warto wiedzieć? Kompendium dla pacjentów i studentów kierunków medycznych to niezwykła i oczekiwana pozycja dla pacjentów, którzy są leczeni bezskutecznie i jednocześnie skazani na siebie ze względu na brak wiedzy o tym złożonym problemie, jakim są szumy uszne.

Powstała ona dzięki doświadczeniu i przemyśleniom redaktora, długoletniego kierownika Kliniki Otolaryngologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, który ma ponad 50-letnie doświadczenia w leczeniu szumów usznych za pomocą elektrostymulacji ucha.

Dolegliwość ta stanowi istotny problem społeczny i kliniczny ze względu na dużą częstość występowania oraz powszechność problemów emocjonalnych u pacjentów z szumami, nie ma jednak w pełni skutecznej metody jej leczenia.

Niniejsza książka dotyczy podstaw anatomiczno-fizjologicznych i klinicznych szumów usznych, ale głównym rozdziałem jest ich terapia, która została przedstawiona w sposób dostępny i zrozumiały dla pacjentów.

Uwzględniono w niej najnowszy stan wiedzy naukowej dotyczącej stosowania odpowiednich metod terapeutycznych na podstawie przyczyny wystąpienia szumów usznych oraz przeanalizowano dane dotyczące skuteczności tych metod na podstawie przeprowadzonych badań klinicznych.

Opisano podłoże teoretyczne dotyczące zasady działania poszczególnych metod oraz przedstawiono skuteczność terapii, czynników wpływających na ich potencjalny sukces oraz ewentualnego ryzyka, które dana terapia za sobą niesie.

Istnieje wiele metod leczenia szumów usznych, ale żadna z nich nie jest uniwersalna. Wybór metody leczenia zależy od indywidualnych potrzeb pacjenta oraz jego stanu zdrowotnego. Ważne jest, by w doborze terapii szumów usznych wykazywać podejście interdyscyplinarne.

Specjaliści z wielu różnych dziedzin medycznych, w tym otorynolaryngolodzy, audiolodzy, chirurdzy, technicy wykonujący badania słuchu, inżynierowie regulujący działanie implantów ślimakowych, protetycy słuchu i audiofonolodzy, psychologowie oraz terapeuci, powinni być zaangażowani w proces diagnostyczno-terapeutyczny i ściśle ze sobą współpracować, aby móc efektywnie pomóc pacjentom w leczeniu szumów usznych.

Każdy pacjent, który przeczyta to kompendium, z pewnością bardzo wiele się z niego nauczy i zdobędzie podstawową wiedzę na temat szumów usznych. Serdecznie zachęcam Państwa do lektury.

Prof. dr hab. n. med. Jurek Olszewski

1.
Aspekty kliniczne szumów usznych

Marzena Mielczarek

Wstęp

Tinnitus (z łac., tłum. na j. pol.: szumy uszne) jest objawem towarzyszącym ludzkości od zarania. Do niedawna objaw ten był uważany za problem uszny, jednak nowe tysiąclecie przyniosło badania wskazujące na źródło w ośrodkowym układzie nerwowym (OUN).

Papirusy Ebersa z XIX w. p.n.e. podawane są za pierwsze źródło historyczne (obecnie budzące kontrowersje), mówiące o szumach usznych jako konsekwencji „nawiedzenia ucha”) [49]. Grecka poetka pisząca o miłości, Safona z Lesbos (600 r. n.e.) również pisała o szumach usznych w swoich odach, rzymski poeta Katullus przypisywał ten objaw raptownej miłości.

Pierwsze medyczne opisy szumów usznych znalezione zostały na glinianych tabliczkach z Mezopotamii w VII w. p.n.e. (szumy uszne uważane są za karę boską, a leczyć należy je czarami).

Szumy uszne zwykły być traktowane jako objaw pojedynczy, izolowany, w rzeczywistości jednak wiele różnych przyczyn, mechanizmów fizjologicznych i psychologicznych ma udział w powstaniu tego fenomenu, co odzwierciedlają różne podtypy szumów usznych.

Szumy uszne są objawem niezwykle heterogennym, a każda osoba ich doświadczająca odczuwa je inaczej, ma inny poziom dolegliwości/uciążliwości z nimi związany i w inny sposób wpływają one na codzienne funkcjonowanie w pracy, rodzinie i pozostałych obszarach życia.

Szumy uszne mogą być objawem niesprawiającym żadnych trudności, ale też mogą być przyczyną ciężkich zaburzeń emocjonalnych, niezdolności do pracy intelektualnej. Mogą uniemożliwiać skuteczny odpoczynek i sen, a w skrajnych sytuacjach prowadzić do samobójstwa.

Dolegliwości współistniejące z szumami mogą być różnorodne, jak również odpowiedź na terapię jest zróżnicowana. Percepcja szumu jest bardzo indywidualna i co ważne, odczuwana głośność czy rodzaj dźwięku nie pozostają w prostej zależności z uciążliwością i stresem wywołanymi przez szumy uszne.

Tłumaczenie słowa (łac.) tinnitus jako szumy/szum uszne/y nie zawsze odzwierciedla zgłaszane przez pacjenta dolegliwości. Niestety, to określenie jest od lat przyjęte w nomenklaturze medycznej (słowniki medyczne, klasyfikacje chorób ICD-10 czy najnowsza ICD-11 dostępna w wersji oryginalnej https://icd.who.int/browse/2025-01/mms/en i wersji polskojęzycznej https://rsk3.ezdrowie.gov.pl/resource/structure/icd11/99ICD1/202301/mms/details). Zatem w sytuacji, kiedy szumy są odczuwane jako gwizd, buczenie czy pisk i słyszane w głowie, a nie uszach/uchu, każdorazowo należy osobie z tą dolegliwością wytłumaczyć, z czego wynika diagnoza: „szumy uszne” i to, że lekarz, terapeuta lub inny specjalista pracujący z tą osobą dokładnie zrozumiał naturę dolegliwości pacjenta. Kolejną nieścisłością jest późniejsza diagnoza klasyfikowana wg ICD-10 jako H93.1 „szumy w uszach” dotycząca tylko ucha, która zatem nie uwzględnia szumów/dźwięków odczuwanych w głowie. Warto nie zapominać o tych aspektach formalnych, by pacjent po spotkaniu z lekarzem nie miał poczucia, że nie został wysłuchany ani zrozumiany.

W poniższym opracowaniu określenie „szumy uszne” użyte jest wielokrotnie z uwagi na zwyczajowe przyjęcie tej nazwy, jednak czytając tę monografię, należy zawsze pamiętać o różnorodności tego objawu.

Szumy uszne zaliczane są do percepcji fantomowych, tj. percepcji czuciowych bez bodźca zewnętrznego. Ucho wewnętrzne przez długi czas było uważane za strukturę anatomiczną, która stanowi podłoże patofizjologii szumów usznych. Jednakże kolejne lata przyniosły zrozumienie, że większość form szumów związana jest z nieprawidłowościami ośrodkowego układu nerwowego i procesami neuroplastyczności. W generowaniu tej nieprawidłowej aktywności postrzeganej jako szumy uszne są zaangażowane liczne struktury naszego ciała, tj. ucho, droga słuchowa, inne struktury OUN, układ somatosensoryczny, mięśnie głowy i szyi. Zatem żeby zrozumieć patofizjologię i leczyć szumy uszne, niezbędne jest współdziałanie zespołu specjalistów medycyny: laryngologów, audiologów, stomatologów, rehabilitantów, fizjoterapeutów, psychologów i naukowców.

Są sytuacje, kiedy szum uszny pozostaje w bezpośrednim związku z czynnikiem etiologicznym, tj. urazem akustycznym czy podaniem środka farmakologicznego bądź występują w przebiegu specyficznych jednostek chorobowych, tj. choroba Méniére’a, otoskleroza czy nerwiak słuchowy, na ogół jednak ich etiologia pozostaje niejasna. Określane są wówczas mianem idiopatyczne. Za najważniejszy czynnik ryzyka uważany jest niedosłuch, który występuje u ok. 80% osób w starszym wieku [71]. Szumy uszne mogą się wówczas pojawić jednocześnie z pojawieniem się niedosłuchu lub ich wystąpienie może być odroczone w czasie. Jednakże jeśli będą trwać powyżej 4 tygodni, na ogół pozostają na długi czas [203]. To wskazuje na inne niż tylko niedosłuch czynniki odpowiadające za początek wystąpienia szumów usznych. W sytuacji ciężkich szumów usznych często u pacjenta współwystępuje także nadwrażliwość na dźwięki, zniekształcenie dźwięków czy zaburzenia depresyjne. Zatem w sytuacji tak różnych dolegliwości współistniejących z szumami usznymi lub wpływających na ich przebieg nie można oczekiwać, że mamy do czynienia z odosobnionym czynnikiem, który odpowiedzialny jest za ciężką/uciążliwą postać szumów usznych. W konsekwencji takiego stanu postępowanie diagnostyczne i terapeutyczne powinno być kilkutorowe.

Dotychczas brakuje standardów postępowania w diagnostyce, a zwłaszcza w leczeniu szumów. W literaturze dostępne są publikacje wytycznych w tych obszarach, które zostały sformułowane przez zespoły eksperckie:

1) Sherlock L.P., Ballard-Hernandez J., Boudin-George A. i wsp.: Clinical practice guideline for management of tinnitus: Recommendations from the US VA/DOD Clinical practice guideline work group. JAMA Otolaryngol. Head Neck Surg., 2025.

2) Langguth B., Kleinjung T., Schlee W. i wsp.: Tinnitus guidelines and their evidence base. J. Clin. Med., 2023 [108].

3) Tinnitus: assessment and management. London: National Institute for Health and Care Excellence (NICE); 2020 Mar 11. (NICE Guideline, No. 155.) Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK557037/ [193].

4) Cima R.F.F., Mazurek B., Haider H. i wsp.: A multidisciplinary European guideline for tinnitus: diagnostics, assessment, and treatment. HNO, 2019 [29].

5) Biesinger E., Del Bo L., De Ridder D. i wsp.: Algorithm for the diagnostic & therapeutic management of tinnitus. TRI Tinnitus clinic network. https://www.tinnitusresearch.net/index.php/for-clinicians/diagnostic-flowchart [15].

1.1. Anatomia i fizjologia drogi słuchowej

Rozdział prezentuje zagadnienia z zakresu anatomii i fizjologii narządu słuchu. Nie jest to jednak szczegółowe przedstawienie tematu (które można znaleźć w podręcznikach i atlasach anatomicznych), ale omówienie na potrzeby zrozumienia patomechanizmu generowania szumów usznych.

Pod względem anatomicznym narząd słuchu dzieli sie na cztery odrębne struktury: (1) część przewodząca dźwięki do receptora, (2) receptor (ślimak), (3) nerw słuchowy i (4) część ośrodkowa, tj. wstępująca droga słuchowa, klasyczna (ryc. 1.1) i nieklasyczna (ryc. 1.2), z pierwotną i wtórną korą słuchową, kora asocjacyjna z dwoma strumieniami (obiektu – „co” i przestrzennym – „gdzie”) i struktury pozakorowe, które odbierają projekcje z kory słuchowej pierwotnej i wtórnej [148, 172]. Najważniejszymi, biorąc pod uwagę generowanie szumów usznych, są receptor, nerw słuchowy i część ośrodkowa drogi słuchowej.

Ryc. 1.1. Wstępująca droga słuchowa klasyczna.

Ryc. 1.2. Wstępująca droga słuchowa nieklasyczna.

Ucho jest pierwszym elementem drogi słuchowej, na który napotyka fala dźwiękowa. Po przejściu przez ucho zewnętrzne i środkowe jest ona przenoszona do ucha wewnętrznego, gdzie dochodzi do przetworzenia energii mechanicznej na informację nerwową. Z uwagi na to, że ucho zewnętrzne i środkowe mają niewielkie znaczenie w powstawaniu szumów usznych, nie omówiono szerzej tych struktur. W ślimaku dochodzi do rozdziału spektralnego dźwięku oraz do przetworzenia energii w obrębie komórek zmysłowych (rzęsatych). Komórki rzęsate stanowią podstawową część receptora. Komórki rzęsate wewnętrzne przetwarzają dźwięk na kod neuronalny za pomocą kanałowych przetworników mechano-elektrycznych i kontrolują wyładowania w nerwie słuchowym [59]. Komórki rzęsate zewnętrzne dzięki swoim ruchom wydłużania i skracania się wzmacniają ruchy błony podstawnej i poprzez to wzmacniają sygnał – dla niskich intensywności dźwięku jest to ok. 50 dB zysku czułości [189]. Unerwienie komórek rzęsatych pochodzi z włókien nerwu słuchowego, które kończą się w jądrach ślimakowych (brzuszne przednie i tylne oraz grzbietowe). Włókna z tych trzech części jąder ślimakowych mają projekcje do jądra wzgórków dolnych przez prążek grzbietowy (stria of Monacow), środkowy (stria of Held), brzuszny (ciało czworoboczne). Włókna te dają łączność z kompleksem oliwki górnej [143].

Wstępująca droga klasyczna (wstęgi bocznej)

Jądra ślimakowe to pierwszy kompleks jądrowy w drodze wstępującej. To miejsce, gdzie kończą się włókna nerwu słuchowego. Jądra te mają trzy przedziały – część przednia i tylna jądra brzusznego i jądro grzbietowe. Każde z włókien nerwu słuchowego dzieli się na dwie części, a jedna z nich dzieli się na kolejne dwie, dzięki czemu jedno włókno nerwowe łączy się z każdym z trzech przedziałów jądrowych. W ten sposób możliwe jest równoległe przetwarzanie informacji przez trzy różne przedziały komórek nerwowych. Komórki nerwowe jąder ślimakowych mają projekcje do jądra centralnego wzgórków dolnych drogą trzech szklaków (grzbietowy, środkowy i brzuszny), które łączą się we wstęgę boczną. Włókna nerwowe drogi klasycznej w większości krzyżują się, jednak dzięki rozległym połączeniom wzgórków dolnych w obrębie śródmózgowia obie strony słuchowej kory mózgowej dostają podobną ilość informacji z obu uszu. Zatem dźwięki reprezentowane są obustronnie w korze mózgowej, mimo że większość włókien krzyżuje się poniżej wzgórków dolnych. Efektem takiego przebiegu włókien nerwowych jest to, że jednostronne uszkodzenia kory słuchowej dają dyskretne zmiany słuchu w audiometrii słownej w testach o niskiej redundancji, przy prawidłowym audiogramie. Włókna jądra centralnego wzgórków dolnych mają projekcje do wzgórzowego jądra słuchowego – ciała kolankowatego przyśrodkowego, skąd podążają do pierwotnej kory słuchowej i innych obszarów kory słuchowej (wtórna kora słuchowa i przednie i tylne pole słuchowe). Główną rolę w przetwarzaniu słuchowym pełni wzgórze. We wzgórzu wyróżnia się dwie grupy komórek – zlokalizowane brzusznie są częścią klasycznej wstępującej drogi słuchowej oraz środkowo i grzbietowo – będące częścią drogi nieklasycznej. Te drugie nie prowadzą do kory pierwotnej, a okrążają ją i łączą się bezpośrednio z wtórną – drugorzędową korą słuchową. Neurony te łączą się ponadto z innymi strukturami mózgu, takimi jak ciało migdałowate, stanowiąc podkorowy szlak emocjonalnego mózgu. Komórki jąder wzgórzowych szlaku klasycznego mają projekcje do pierwotnej i wtórnej kory słuchowej, z kolei te należące do drogi nieklasycznej – do wtórnej kory słuchowej oraz kory kojarzeniowej, pomijając pierwotną.

Droga nieklasyczna

Neurony drogi nieklasycznej odpowiadają nie tylko na bodźce słuchowe (jak to ma miejsce w przypadku drogi klasycznej), ale również na bodźce pochodzące z innych dróg czuciowych (np. bodźce wzrokowe, somatyczne).

Interakcje pomiędzy drogą słuchową a innymi drogami czuciowymi wyglądają następująco.

Droga pozawstęgowa rozpoczyna się w śródmózgowiu przez połączenia jądra centralnego wzgórków dolnych z dwiema pozostałymi częściami wzgórków dolnych, tj. jądrem zewnętrznym i korą grzbietową. Jądro zewnętrzne z kolei otrzymuje połączenia z części grzbietowej rdzenia kręgowego [3], skąd pochodzą bodźce somatosensoryczne, jak również ze zwoju (jądra) trójdzielnego, głównie z części rdzeniowej tego jądra [216].

Jądro centralne i kora grzbietowa wzgórków dolnych łączą się z grzbietową i środkową częścią wzgórzowych jąder słuchowych. Komórki te mają projekcje do kory słuchowej wtórnej i do kory kojarzeniowej. Zatem droga ta (nieklasyczna) omija pierwotną korę słuchową aktywowaną przez drogę klasyczną (z brzusznej części wzgórza). Jądra grzbietowe i środkowe mają także łączność z innymi, niesłuchowymi strukturami, np. ciało migdałowate (układ limbiczny), które z kolei łączy się z kolejnymi strukturami, np. podwzgórzem. Połączenia drogi słuchowej z układem limbicznym są szczególnie istotne w kontekście szumów usznych. Jądro boczne ciała migdałowatego łączy się z klasyczną i nieklasyczną drogą słuchową poprzez szlak wysoki i niski [112, 145]. Szlak niski używa podkorowych połączeń z bocznym i środkowym wzgórzem (nie są aktywne u osób bez szumów usznych), natomiast szlak wysoki używa długiego łańcucha połączeń neuronalnych kory słuchowej pierwotnej i wtórnej oraz kory kojarzeniowej. Połączenia podkorowe ciała migdałowatego są aktywne u dzieci i niektórych osób z szumami usznymi [141, 142], jak również w niektórych formach autyzmu [144, 145].

W porównaniu do drogi klasycznej wiedza na temat funkcjonalności drogi nieklasycznej jest znacznie mniejsza, co związane jest z tym, że komórki nerwowe drogi nieklasycznej odpowiadają mniej wybiórczo na stymulację oraz na szerszy zakres bodźców. Ponadto w szerszym stopniu integrują informację przestrzenną oraz niektóre z neuronów drogi nieklasycznej odpowiadają na stymulacje niesłuchowe [113, 146].

Drogi zstępujące

Wiedza na temat ich funkcji jest mniejsza w stosunku do dróg wstępujących. Biegną one odwrotnie do dróg wstępujących, doogonowo do poziomu receptora ślimakowego [210]. Włókna części obwodowej drogi zstępującej kończą się w komórkach rzęsatych, które kontrolują mechaniczne własności błony podstawnej, zatem wpływając na wibracje błony podstawnej, układ zstępujący moduluje czułość i specyficzność częstotliwościową układu słuchu [146].