Prof. dr hab. n. med. Barbara Rogala

Katedra i Oddział Kliniczny Chorób Wewnętrznych, Alergologii i Immunologii Klinicznej, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Prof. dr hab. n. med. Jerzy Jarząb

Katedra i Oddział Kliniczny Chorób Wewnętrznych, Dermatologii i Alergologii, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach; Szpital Specjalistyczny w Zabrzu

Dr hab. n. med. Andrzej Bożek

Katedra i Oddział Kliniczny Chorób Wewnętrznych, Alergologii i Immunologii Klinicznej, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Dr hab. n. med. Joanna Glück

Katedra i Oddział Kliniczny Chorób Wewnętrznych, Alergologii i Immunologii Klinicznej, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

© Copyright by PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2018

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Autorzy i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wybór i dawkowanie leków w tym opracowaniu były zgodne z aktualnymi wskazaniami i praktyką kliniczną. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań dotyczących podstawowych i niepożądanych działań leków, Czytelnik musi brać pod uwagę informacje zawarte w ulotce dołączonej do każdego opakowania, aby nie przeoczyć ewentualnych zmian we wskazaniach i dawkowaniu. Dotyczy to także specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza w przypadku nowych lub rzadko stosowanych substancji.

Recenzent: prof. dr hab. n. med. Jerzy Kruszewski

Wydawca: Sylwia Chrabałowska

Redaktor merytoryczny: Barbara Kowalska

Producent: Monika Wichowska

Projekt okładki i stron tytułowych: Lidia Michalak-Mirońska

Skład wersji elektronicznej na zlecenie PZWL Wydawnictwa Lekarskiego: Marcin Kapusta / konwersja.virtualo.pl

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2018 r., (wyd. I)

Warszawa 2018

ISBN 978-83-200-5566-5

PZWL Wydawnictwo Lekarskie

02-460 Warszawa, ul. Daimlera 2

tel. 22 695 43 21

www.pzwl.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88

e-mail: wysylkowa@pzwl.pl

Informacje w sprawie współpracy reklamowej: reklama@pwn.pl

Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za treść ogłoszeń zamieszczonych przez reklamodawców.

Wprowadzenie

Astma i inne choroby alergiczne, jako choroby przewlekłe, mogą również występować u kobiet w ciąży. Z merytorycznego punktu widzenia leczenie każdej przewlekłej choroby w tym okresie życia kobiety wymaga szczególnej troski ze względu zarówno na zdrowie matki, jak i rozwijającego się płodu.

Problemy bezpieczeństwa stosowanego leczenia, którym współcześnie nadano tak szczególne znaczenie, w tej sytuacji stają się wielopłaszczyznowe. Obecne standardy badań leków przed rejestracją nie przewidują jakichkolwiek badań u ciężarnych. Wobec strachu, jaki już wytworzono w świadomości społecznej w zakresie niebezpieczeństw związanych z leczeniem i współczesnymi lekami, obecnie trudno wyobrazić sobie kierunek przyszłych regulacji prawnych mających na celu jak najlepsze zabezpieczenie interesu chorego w tym zakresie. Na pewno jednak nie ułatwią one pracy lekarzom i nie wiadomo też, jakie będą miały konsekwencje dla kobiet ciężarnych.

Opracowanie, czworga znakomitych autorów prof. Barbary Rogali, prof. Jerzego Jarząba dr. hab. Andrzeja Bożka i dr. hab. Joanny Glück, będące kompendium obecnej wiedzy dotyczącej wybranych, ważnych z praktycznego punktu widzenia zagadnień, z jakimi spotkać się może lekarz u kobiety ciężarnej chorej na astmę i choroby alergiczne, jest bardzo cenne. Uwzględnia ono najnowsze wytyczne w aktualnych międzynarodowych opracowaniach. W aspekcie innych chorób alergicznych ma charakter pionierski i również adoptuje do warunków polskich te fakty, które obecnie udało się ustalić metodami naukowymi.

W przyszłości specjalistów alergologów i pulmonologów zajmujących się ciężkimi postaciami astmy i chorób alergicznych czekają do tej pory jeszcze nierozwiązane problemy wynikające z wprowadzania nowych grup leków, szczególnie coraz nowszych leków biologicznych, których skuteczność jest znakomita, a bezpieczeństwo u ciężarnych niestety nieznane.

Prof. dr hab. n. med. Jerzy Kruszewski
Kierownik Kliniki Chorób Infekcyjnych i Alergologii WIM

Spis treści

Wykaz skrótów

1. Astma u kobiet w ciąży – Barbara Rogala

Astma – charakterystyka choroby

Wpływ ciąży na astmę

Wpływ astmy na ciążę

Postępowanie w astmie u kobiet w ciąży

Postępowanie w zaostrzeniu astmy u kobiet w ciąży

Leczenie astmy w czasie porodu

Podsumowanie

2. Immunoterapia alergenowa u kobiet w ciąży – Barbara Rogala

Immunoterapia alergenowa – definicja metody leczenia

Wskazania i przeciwwskazania do immunoterapii alergenowej

Bezpieczeństwo stosowania immunoterapii alergenowej w okresie ciąży

Podsumowanie

3. Alergiczny nieżyt nosa u kobiet w ciąży – Andrzej Bożek

Wstęp

Nieżyty nosa u kobiet w ciąży

Rozpoznanie alergicznego nieżytu nosa u kobiet w ciąży

Leczenie alergicznego nieżytu nosa u kobiet w ciąży

4. Alergiczne choroby skóry u kobiet w ciąży – Jerzy Jarząb

Atopowe zapalenie skóry u kobiet w ciąży

Pokrzywka i obrzęk naczynioruchowy u kobiet w ciąży

Anafilaksja u kobiet w ciąży

Podsumowanie

5. Nadwrażliwość na leki u kobiet w ciąży – Joanna Glück

Wstęp

Nadwrażliwość na określone grupy leków u kobiet w ciąży

Anafilaksja wywołana przez leki u kobiet w ciąży

Diagnostyka nadwrażliwości na leki u kobiet w ciąży

Wskazania do desensytyzacji na leki u kobiet w ciąży

Podsumowanie

Wykaz skrótów

AEP (atopic eruption of pregnancy) – atopowe wykwity ciążowe

AIT (allergen immunotherapy) – immunoterapia alergenowa

ANN – alergiczny nieżyt nosa

ARIA (Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma) – dokument zawierający wytyczne i zalecenia dotyczące rozpoznawania i leczenia chorych na alergiczny nieżyt nosa i astmę

AZS – atopowe zapalenie skóry

C1 INH (C1 complement inhibitor) – inhibitor C1 składowej dopełniacza

CARPA (complement activation-related pseudoallergy) – mechanizm pseudoalergiczny powstawania nadwrażliwości z aktywacją kaskady dopełniacza

CRP (C-reactive protein) – białko C-reaktywne

CsA – cyklosporyna A

EAACI (European Academy of Allergy and Clinical Immunology) – Europejska Akademia Alergii i Immunologii Klinicznej

EASI (Eczema Area and Severity Index) – skala oceniająca nasilenie zmian skórnych w atopowym zapaleniu skóry

ECAP – Epidemiologia Chorób Alergicznych w Polsce (badanie)

ELISA (enzyme-linked immunosorbent test) – immunoenzymatyczna metoda oznaczania antygenów, przeciwciał i innych białek występujących w surowicy i innych płynach ustrojowych, antyprzeciwciał, cytokin, krążących kompleksów immunologicznych, poszczególnych składników dopełniacza, produktów ich aktywacji i immunoglobulin

EMA (European Medicine Agency) – Europejska Agencja Leków

ENDA (European Network for Drug Allergy) – Europejska Sieć Alergii na Leki

ERV (expiratory residual volume) – zapasowa objętość wydechowa

FDA (Food and Drug Administration) – Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków

FEV₁ (forced expiratory volume in 1 second) – natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa

FRC (functional residual capacity) – czynnościowa pojemność zalegająca

GKS – glikokortykosteroidy

HAE (hereditary angioedema) – wrodzony obrzęk naczynioruchowy

IgE – immunoglobulina E

IgG – immunoglobulina G

ImmunoCAP ISAC – test alergologiczny

NFGR (noninvasive foetal Rh genotyping) – nieinwazyjne genotypowanie płodowego RhD

OB – odczyn Biernackiego

OUN – ośrodkowy układ nerwowy

PEF (peak expiratory flow) – szczytowy przepływ wydechowy

PUPP (pruritic urticarial papules and plaques of pregnancy) – polimorficzne wykwity ciążowe

RAST (radioallergosorbent test) – test radioimmunoabsorpcji

RV (residual volume) – objętość zalegająca

SPT (skin prick tests) – punktowe test skórne

TLC (total lung capacity) – całkowita pojemność płuc

UAS (Urticaria Activity Score)

VC (vital capacity) – pojemność życiowa

WAO (World Allergy Organization) – Światowa Federacja Towarzystw Alergologicznych