© Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2013

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Autorzy i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wybór i dawkowanie leków w tym opracowaniu były zgodne z aktualnymi wskazaniami i praktyką kliniczną. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań dotyczących podstawowych i niepożądanych działań leków, Czytelnik musi brać pod uwagę informacje zawarte w ulotce dołączonej do każdego opakowania, aby nie przeoczyć ewentualnych zmian we wskazaniach i dawkowaniu. Dotyczy to także specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza w przypadku nowych lub rzadko stosowanych substancji.

Redaktorzy ds. publikacji medycznych: Hanna Dubrowska, Stella Nowośnicka-Pawlitko

Redaktor merytoryczny: Dorota Kassjanowicz

Redaktor techniczny: Zespół

Korekta: Alicja Staśkiewicz

Projekt okładki i stron tytułowych: Lidia Michalak-Mirońska

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Lekarskiego PZWL: Marcin Kapusta / konwersja.virtualo.pl

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2013 r., (wyd. I)

Warszawa 2017

ISBN 978-83-200-5399-9

Wydawnictwo Lekarskie PZWL

tel. 22 695-40-33

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 22 831-42-83

infolinia: 801-142-080

www.nursing.com.pl

www.pzwl.pl

e-mail: promocja@pzwl.pl

Spis treści

1. WPROWADZENIE – Waldemar Karnafel

2. EPIDEMIOLOGIA ZESPOŁU STOPY CUKRZYCOWEJ – Waldemar Karnafel

3. ETIOLOGIA I CZYNNIKI RYZYKA ZESPOŁU STOPY CUKRZYCOWEJ – Waldemar Karnafel

4. ROLA NEUROPATII W POWSTAWANIU ZESPOŁU STOPY CUKRZYCOWEJ – Waldemar Karnafel, Beata Mrozikiewicz-Rakowska

5. CHOROBA NACZYNIOWA W ZESPOLE STOPY CUKRZYCOWEJ – Przemysław Krasnodębski, Beata Mrozikiewicz-Rakowska

6. JAK ROZPOZNAĆ ZESPÓŁ STOPY CUKRZYCOWEJ – Arkadiusz Krakowiecki, Marta Margas

7. STAW CHARCOTA – Beata Mrozikiewicz-Rakowska

8. LECZENIE OGÓLNOUSTROJOWE U PACJENTÓW Z ZESPOŁEM STOPY CUKRZYCOWEJ – Beata Mrozikiewicz-Rakowska, Waldemar Karnafel

9. ZAKAŻENIA W ZESPOLE STOPY CUKRZYCOWEJ – Arkadiusz Krakowiecki, Marta Margas

10. LECZENIE MIEJSCOWE W ZESPOLE STOPY CUKRZYCOWEJ – Beata Mrozikiewicz-Rakowska

11. WSPÓŁCZESNE METODY LECZENIA WEWNĄTRZNACZYNIOWEGO NIEDOKRWIENNEJ STOPY CUKRZYCOWEJ – Piotr Szopiński, Radosław Bilski

12. AMPUTACJE KOŃCZYN DOLNYCH – Waldemar Karnafel

13. PROFILAKTYKA ZESPOŁU STOPY CUKRZYCOWEJ – Monika Kasprowicz, Mirosława Młynarczuk

1
Wprowadzenie

Przedstawiamy Państwu w tej monografii stan wiedzy teoretycznej i praktycznej z roku 2012 dotyczący zespołu stopy cukrzycowej (ZSC), jednego z najbardziej traumatyzujących przewlekłych powikłań cukrzycy.

Ojciec światowej diabetologii J.E. Joslin w 1934 roku w New England Journal of Medicine zespół ten określił jako foot catastrophes.

Celem naszym jest przekonanie Państwa, że z chorobą należy walczyć zdecydowanie – nie możemy być bezradni.

Ostatnie dwie dekady wykazały, że mimo napotykanych trudności jesteśmy w stanie znacząco zredukować liczbę owrzodzeń oraz dużych amputacji kończyn dolnych u chorych z ZSC. Wskaźnik takich amputacji u tych osób świadczy o jakości opieki nad zespołem stopy cukrzycowej w danym kraju.

Trudno zgodzić się z zaistniałym stanem rzeczy, że 25% chorych po amputacji kończyny dolnej nie objęto prawidłowo prowadzoną rehabilitacją. Aż 95% osób, u których dokonano dużej amputacji, jest pozbawionych pracy, 10% pozostaje w łóżku, 85% musi korzystać z opieki innych, a 75% chorych żyje w izolacji.

Szansę przeżycia 5 lat po dużej amputacji ma tylko 25–30% osób.

Niektórzy autorzy nazywają zespół stopy cukrzycowej trądem XXI wieku.

W niniejszej monografii staramy się zapoznać Państwa z patogenezą, rozpoznawaniem, różnicowaniem, leczeniem i zapobieganiem ZSC.

Prof. dr hab. n. med. Waldemar Karnafel

2
Epidemiologia zespołu stopy cukrzycowej
Waldemar Karnafel

Na świecie według International Diabetes Federation w 2011 roku na cukrzycę chorowało 366 mln ludzi. W ciągu jednego roku przybywa 10 mln nowych chorych. Jednocześnie u 280 mln występuje nieprawidłowa tolerancja glukozy [1].

W Polsce na tę chorobę leczonych jest 2 150 000 osób. Należy do tego dodać ponad 30% przypadków cukrzycy nierozpoznanej i nieleczonej. Łącznie w 2011 roku dotkniętych nią było około 2 800 000 Polaków [2].

Świat stoi przed problemem epidemii cukrzycy typu 2 i wzrostem zachorowań na cukrzycę typu 1 [3, 4].

Konsekwencją coraz większej liczby chorych i przedłużenia ich życia jest lawinowy wzrost występowania powikłań przewlekłych wynikających z cukrzycy. Są to: w obrębie dużych naczyń – makroangiopatia, w obrębie małych naczyń – mikroangiopatia oraz w zakresie układu nerwowego – neuropatia.