© Copyright by Zofia Wieczorek-Chełmińska, 2009

© Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2009

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Redaktor merytoryczny: Joanna Królikowska

Korekta: Barbara Młyńczak

Projekt okładki i stron tytułowych: Hanna Mańczak-Wincenciuk

Zdjęcie na okładce: Agencja Fotograficzna EAST NEWS

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2015 r., (wyd. I)

Warszawa 2019

ISBN 978-83-200-5838-3

PZWL Wydawnictwo Lekarskie

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 695 43 21

www.pzwl.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88

email: wysylkowa@pzwl.pl

Skład wersji elektronicznej na zlecenie PZWL Wydawnictwa Lekarskiego: mobisfera.pl

Tym, którzy pragną zmienić swoje niewłaściwe nawyki żywieniowe

Mgr inż. Zofia Wieczorek-Chełmińska

Przedmowa

Wiele tysięcy lat temu pierwsi ludzie mieli prostsze życie niż obecnie. Ich pożywienie składało się przeważnie z owoców, orzechów, warzyw, niekiedy także z ryb i małej ilości mięsa. Produkty te spożywano na surowo lub krótko gotowano je nad ogniem. Zawartość tłuszczu w pożywieniu była bardzo mała. Do zdobycia pokarmu potrzebny był olbrzymi wysiłek fizyczny. Naukowcy udowodnili, że nasz kod genetyczny jest przystosowany do tego rodzaju nawyków i należy dołożyć starań, by częściowo powrócić do stylu życia, do jakiego przystosowały nas nasze geny.

Powszechnie wiadomo, że odżywianie jest podstawą dobrego stanu zdrowia. Niestety wiele osób odżywia się niewłaściwie. Dotyczy to głównie spożywania nadmiernej ilości węglowodanów i tłuszczów zawierających nasycone kwasy tłuszczowe przy równoczesnym niedoborze nienasyconych kwasów tłuszczowych, błonnika, przeciwutleniaczy, witamin i składników mineralnych. Również stres, zbyt często będący częścią naszego życia, zmusza organizm do walki z niepotrzebnie wysoką dawką hormonów stresu.

Dla pełnego zdrowia w organizmie człowieka muszą skutecznie działać mechanizmy usuwające z komórek szkodliwe produkty przemiany materii. Konieczny jest sprawny układ krążenia oraz dobrze pracujące nerki i wątroba. Układy te wymagają właściwego zaopatrzenia w witaminy, składniki mineralne i pozostałe składniki pokarmowe, takie jak białka, właściwe tłuszcze i węglowodany.

Przy niezbilansowanej diecie i upośledzonym systemie usuwania produktów przemiany materii komórki przestają funkcjonować prawidłowo. Jeśli taka sytuacja utrzymuje się przez dłuższy czas, może rozwinąć się choroba.

We współczesnym świecie choroby cywilizacyjne stały się największym zabójcą, a ich udział w statystykach medycznych stale rośnie. Choroby serca, cukrzyca oraz nowotwory należą obecnie do najczęstszych przyczyn śmierci. Niewiele osób zdaje sobie sprawę z tego, że chorobom tym mogłyby zapobiegać odpowiedni styl życia i dieta.

O jakości zdrowotnej pożywienia decydują zawarte w nim składniki odżywcze, dostarczające energii i substancji niezbędnych do przebiegu procesów biochemicznych podtrzymujących życie i wpływających na zdrowie człowieka.

Na jakość pożywienia wpływają również liczne substancje obce, które nie mają wartości odżywczych, lecz wykazują negatywny wpływ na zdrowie człowieka. Substancje te, znajdujące się w żywności i środowisku, wywierają niekorzystny wpływ na organizm w wyniku tego, że odkładają się w tkance łącznej, naczyniach krwionośnych oraz narządach wewnętrznych. Są przyczyną wielu chorób, a także złej kondycji psychicznej i fizycznej.

Na stan zdrowia zasadniczy wpływ ma spożywanie produktów o określonej wartości odżywczej, w określonych ilościach oraz w odpowiednim czasie.

W książce przedstawiono dwie diety: oczyszczającą i regeneracyjną. Podano system regeneracji wewnętrznej, substancje obce w żywności, narządy biorące udział w oczyszczaniu organizmu, programy oczyszczania, szczególnie dietę warzywno-owocową, potrawy i przykładowe jadłospisy. Po oczyszczeniu organizmu autorka proponuje dietę regeneracyjną, często zwaną „zdrowym żywieniem”.

Dieta regeneracyjna pozwala na zmianę złych nawyków żywieniowych. Stosuje się ją po oczyszczeniu organizmu z toksyn i zatrzymanych produktów ubocznych przemiany materii, a także po przebyciu wyniszczających chorób. Dieta ta jest podobna do diety śródziemnomorskiej, która jest uznawana za zdrową.

Omówiono zastosowanie diety regeneracyjnej i jej skład. Zwrócono uwagę na znaczenie wolnych rodników i hormonów tkankowych zwanych eikozanoidami. Podano indeks glikemiczny (GI) i ładunek glikemiczny (GŁ) dla różnych produktów żywnościowych jako narzędzia promujące zdrowie. Przedstawiono piramidę żywieniową diety regeneracyjnej i wielkość posiłków. Przykładowy dwutygodniowy jadłospis zamieszczony w pierwszej części książki ma na celu wprowadzenie czytelnika w praktyczną realizację diety regeneracyjnej.

Część szczegółowa zawiera przepisy kulinarne na zupy, dodatki do zup, potrawy z mięsa zwierząt rzeźnych, drobiu, dziczyzny i ryb, potrawy z niewielką ilością mięsa i ryb, potrawy jarskie, potrawy z warzyw, sosy, chleb domowy, wybrane dodatki do pieczywa, desery i napoje.

Każdy rozdział poprzedzony jest wstępem dotyczącym sposobu sporządzania potraw. Składniki produktów żywnościowych w przepisach – jeśli nie zostało to zaznaczone inaczej – podawane są w ilościach na 4 porcje. Dla każdej porcji obliczono wartość energetyczną wyrażoną w kilodżulach (kJ) i kilokaloriach (kcal) oraz zawartość białka, tłuszczu, węglowodanów, błonnika pokarmowego i wielkość ładunku glikemicznego (GŁ).

Przy obliczaniu wartości odżywczej potrawy posłużono się tabelami: Wartość odżywcza wybranych produktów spożywczych i typowych potraw – prof. Hanny Kunachowicz, do obliczenia ładunku glikemicznego (GŁ) posłużono się listą produktów z książki dr. Fedona Aleksandra Lindberga pt.: „Dieta greckiego doktora”.

Z niniejszej książki czytelnik dowie się, jak poprawić stan zdrowia, zmniejszyć masę ciała, poprawić kondycję psychiczną i fizyczną, stosując zdrową dietę.

Zofia Wieczorek-Chełmińska

Kraków, 2008 r.

Część ogólna

Dieta oczyszczająca

Program oczyszczania organizmu jest pomysłem nowym, mimo że post i zmiana sposobu żywienia były stosowane dla przywrócenia zdrowia od wielu stuleci. Postęp, jaki dokonał się w biochemii, potwierdził, że niektóre przewlekłe choroby mogą zostać odsunięte w czasie, a nawet wyeliminowane dzięki zdrowemu stylowi życia.

Ostatnio coraz częściej pojawiają się w literaturze medycznej opracowania na temat oczyszczania organizmu za pomocą diety.

Nie zaleca się kuracji oczyszczającej przez niedostateczne żywienie chorym na choroby wrodzone, gruźlicę, nowotwory, depresję, nadczynność tarczycy, wyniszczenie organizmu, a także dzieciom i młodzieży przed okresem dojrzewania, kobietom ciężarnym i matkom karmiącym. Oczyszczanie przebiega sprawniej u ludzi młodych niż u starszych.

Każdy człowiek w mniejszym lub większym stopniu kumuluje w organizmie toksyny, które są przyczyną różnych chorób.

Wiele toksycznych chemikaliów, zła dieta, kofeina, papierosy, leki, metale ciężkie, zanieczyszczenia przemysłowe, nadmierny stres – to wszystko wywiera niekorzystny wpływ na organizm.

System regulacji wewnętrznej

Homeostaza

Jest to fizjologiczna zdolność organizmu do utrzymania stałego środowiska wewnętrznego, możliwa dzięki współdziałaniu układów, głównie nerwowego, hormonalnego i odpornościowego.

Rycina 1. Homeostaza (R. Charles).

Homeostaza jest niezbędnym warunkiem zachowania zdrowia (prawidłowego funkcjonowania organizmu). Podłożem chorób są zaburzenia mechanizmów utrzymania homeostazy.

Utrzymanie wewnętrznej równowagi wymaga regulowania lub kontrolowania najważniejszych parametrów wewnętrznego środowiska organizmu.

Najważniejsze parametry to:

– temperatura ciała

– pH krwi i płynów ustrojowych

– ciśnienie osmotyczne

– objętość płynów ustrojowych (stan nawodnienia organizmu)

– stężenie związków chemicznych w płynach ustrojowych, np. glukozy w osoczu

– ciśnienie tętnicze krwi

– ciśnienie parcjalne tlenu i dwutlenku węgla we krwi.

Zaburzenia homeostazy wywołują czynniki:

– zewnętrzne: skażenie środowiska naturalnego (na które mamy niewielki wpływ)

– wewnętrzne:

niewłaściwa dieta (źle zbilansowana oraz alergeny)

używki: alkohol, narkotyki, dym z papierosów

leki, szczególnie kupowane bez recepty oraz antybiotyki

środki hormonalne, antykoncepcyjne

stres.

Substancje obce w żywności

Wiadomości ogólne

Produkty spożywcze rzadko są całkowicie wolne od substancji obcych, które przedostają się do nich podczas produkcji, magazynowania, transportu, sprzedaży, obróbki kulinarnej itp.

Analiza chemiczna produktów żywnościowych nie jest ani łatwa, ani tania, nie dostarcza też konsumentowi ścisłych informacji o jakości zakupionych produktów spożywczych.

Analiza dotyczy wielu różnych substancji: azotanów, azotynów, metali ciężkich, pozostałości pestycydów i herbicydów, substancji opóźniających lub przyspieszających dojrzewanie, pozostałości leków, substancji ograniczających psucie w czasie przechowywania i w transporcie, hormonów, mikrotoksyn, różnych mikroorganizmów itd.

Upoważnione instytucje kontrolne pobierają do analizy próbki wybrane spośród wielu dostępnych towarów, tak więc konsument nie ma pewności, czy zakupione przez niego produkty żywnościowe są zgodne z przyjętymi parametrami jakości. Gdyby olbrzymim nakładem kosztów zwiększono liczbę analizowanych prób, i tak nie miałoby to większego znaczenia dla zdrowia ludzi.

W związku z brakiem wiedzy o oddziaływaniu synergicznym różnych substancji znajdujących się w żywności nie wiadomo, czy produkty zawierające różne niepożądane substancje, choć ilość żadnej z nich nie przekracza dopuszczalnej wartości, można uznać za bezpieczne.

Wątpliwości dotyczą szczególnie produktów żywnościowych najczęściej spożywanych, takich jak chleb, mleko, ziemniaki, warzywa itp. Dlatego wskaźniki największego dopuszczalnego stężenia substancji szkodliwych w żywności należy uznać za ryzykowne, a jedynym wyjściem jest ograniczenie skażenia żywności.

Etapem najintensywniejszego manipulowania żywnością jest przetwórstwo przemysłowe, w którym podczas przetwarzania surowców stosowane są najróżniejsze substancje chemiczne, wśród nich koagulanty, konserwanty, stabilizatory, substancje barwiące, zapachowe i inne.

Stwierdzono, że żywność z gospodarstw ekologicznych wykazuje wiele korzystnych cech zdrowotnych i odżywczych w porównaniu z żywnością wyprodukowaną w sposób konwencjonalny. Przede wszystkim zawiera zdecydowanie mniej azotanów i azotynów oraz pozostałości pestycydów. Więcej natomiast zawiera witaminy C i innych witamin, cukrów, wartościowego białka oraz składników mineralnych. Poza tym produkty ekologiczne wykazują większe walory smakowe i zapachowe.

Optymalizacją żywienia z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb zajmuje się ekotrofologia. Przy ocenie jakości żywności uwzględnia ona holistyczne podejście, także w rolnictwie ekologicznym.

Podstawowe zasady ekotrofologii są następujące (prof. A. Meyer-Ploeger):

– pojęcie „dieta” nawiązuje do dawnego pojęcia oznaczającego nie tylko sposób żywienia, lecz także styl/sposób życia

– dieta powinna być zróżnicowana, ze znacznym udziałem żywności ekologicznej

– należy podawać żywność, w której podstawowe składniki odżywcze znajdują się w sposób naturalny i w naturalnym biologicznym opakowaniu

– powinno się spożywać przede wszystkim żywność miejscowego pochodzenia i zgodnie z porami roku

– sposób żywienia trzeba dostosować do indywidualnych potrzeb, z uwzględnieniem przyzwyczajeń żywieniowych, trybu życia, rodzaju pracy, uwarunkowań genetycznych i fizjologicznych, odczuć intuicyjnych, warunków środowiska (pory roku, pogoda), samopoczucia i stanu zdrowia

– przygotowane potrawy powinny być jak najmniej przetwarzane, co umożliwi zachowanie ich wysokiej wartości odżywczej

– żywność należy podawać w sposób estetyczny i apetyczny.

Ekotrofologia wyraźnie podkreśla, że optymalne żywienie ma ścisły związek z dobrym, czyli ekologicznym rolnictwem, z właściwym przetwórstwem i z ochroną przyrody. Zwraca uwagę na wielostronność uwarunkowań sposobu życia i zdrowia człowieka. Ujawnia, że

zdrowie można zachować przede wszystkim w drodze refleksji nad sobą, przez życzliwy stosunek do ludzi i do przyrody (prof. M. Górny).

Substancje dodatkowe – celowo dodane (doc. J. Szewczyński)

Substancje te dodawane są do środków spożywczych w celu nadania im określonego zapachu, smaku, barwy, konsystencji lub poprawienia innych cech organoleptycznych. Stosuje się je również w celu przedłużenia okresu przydatności artykułów żywnościowych do spożycia (środki konserwujące, przeciwutleniacze, stabilizatory), wzbogacenia wartości odżywczej lub zapewnienia prawidłowego przebiegu procesów technologicznych (emulgatory, preparaty enzymatyczne, substancje wzbogacające).

Środki konserwujące. Wyróżnia się metody fizyczne, polegające na stosowaniu takich czynników, jak temperatura i ciśnienie, oraz metody chemiczne z zastosowaniem związków chemicznych.

Wykorzystuje się następujące substancje chemiczne:

a) bezwodnik kwasu siarkowego (SO₂) do wina, warzyw, suszonych owoców, soków i przecierów owocowych, octu itp.,

b) kwas benzoesowy i jego sole – do przecierów owocowych, konserw rybnych, margaryn,

c) kwas mrówkowy – do surowych soków owocowych, syropów owocowych,

d) kwas sorbowy – do soków i syropów owocowych, mrożonek, margaryn, ryb i ich przetworów, koncentratów pomidorowych, marmolad, dżemów, win itp.,

e) azotan potasu i sodu (saletra) – do mięsa i przetworów mięsnych,

f) estry kwasu p-hydroksybenzoesowego – do przetworów warzywno-owocowych, margaryn i przetworów z ryb,

g) tokoferole – do olejów rafinowanych, margaryn, tłuszczów piekarniczych i cukierniczych, smalcu itp.

Celem chemicznych sposobów konserwacji jest hamowanie rozwoju drobnoustrojów, pleśni, drożdży itp.

Barwniki. Są to substancje pochodzenia naturalnego i syntetycznego, dodawane do produktów spożywczych w celu poprawy ich wyglądu. Barwniki naturalne to: karoten, karmel, szafran, orlean, chlorofil, kurkuma, indygo, koszenila, czerwień koszenilowa. Do barwników syntetycznych zalicza się kwaśną żółcień, żółcień pomarańczową S, czerwień tłuszczową G, czerń brylantową BN, sudan G, amarant. Każdy produkt, do którego dodano barwnik syntetyczny, musi mieć na opakowaniu napis „barwiony”.

Stabilizatory. Są to substancje naturalne i syntetyczne dodawane przeważnie do margaryn, lodów, pieczywa. Dzięki nim można uzyskać odpowiednie rozproszenie tłuszczu oraz zwiększenie lepkości produktu. Do najczęściej używanych stabilizatorów zalicza się: lecytynę, sorbitol, żelatynę, fosforany wapnia oraz sodu.

Przeciwutleniacze i stabilizatory. Hamują one utlenianie zachodzące w tłuszczach, olejach, warzywach i owocach. Preparaty te dodaj e się także do złożonych środków spożywczych, np. koncentratów, w których tłuszcz jest tylko jednym z wielu składników.

Sztuczne środki słodzące. Środki te odznaczają się bardzo silnym słodkim smakiem. W Polsce wykorzystywana jest m.in. sacharyna. Używa się jej do słodzenia środków spożywczych przeznaczonych dla chorych na cukrzycę.

Substancje smakowe i zapachowe. Stosuje się je w przemyśle cukierniczym przy wyrobie koncentratów. Dopuszczalne do stosowania są substancje otrzymane z owoców, części roślin, soków, a także niektóre olejki eteryczne: cynamonowy, cytrynowy, koprowy, pomarańczowy, różany. Z substancji chemicznych dozwolone są: alkohol etylowy, mentol, salicylan etylu, etylowanilina, anetol.

Preparaty enzymatyczne. Są to substancje biologiczne. Stosuje się je w przemyśle piekarskim i browarnictwie.

Substancje wzbogacające. Dodaje się je do artykułów żywnościowych w celu podniesienia ich wartości odżywczych. W tym celu dodaje się:

a) witaminę C do przetworów owocowych i warzywnych, napojów owocowych, mleka w proszku,

b) witaminy A i D do margaryny, mleka w proszku,

c) węglan wapnia do przetworów owocowych,

d) jodek potasu do soli kuchennej,

e) siarczan żelaza do mąki.

Zanieczyszczenia techniczne

Są to substancje, które przenikają do wnętrza lub pozostają na powierzchni w trakcie produkcji, przechowywania lub obrotu produktami spożywczymi.

Metale ciężkie. Mogą przenikać do artykułów spożywczych w sposób przypadkowy w trakcie procesów technologicznych (katalizatory), z aparatury wykorzystywanej do produkcji (kotły, maszyny), naczyń służących do gotowania potraw lub przechowywania żywności (garnki, puszki, bańki i inne) oraz z niektórych substancji obcych występujących w żywności (barwniki, pestycydy).

Metal ciężki, wnikając do organizmu, ulega w nim kumulacji, a po osiągnięciu pewnego stężenia może wywołać objawy chorobowe.

Arsen. Zanieczyszczenia jego związkami mogą pochodzić z barwników, pestycydów oraz z naczyń i urządzeń pobielanych cyną. Arsen i jego związki wywołują zaburzenia w procesach enzymatycznych.

Rtęć. Jest stosowana w ochronie roślin. Produkty żywnościowe nawet z niewielkimi śladami rtęci nie nadają się do spożycia. Rtęć wywołuje chroniczne zmęczenie, zaburzenia układu immunologicznego, uszkodzenia nerek i wątroby.

Kadm. Źródłem kadmu są papierosy, środki owadobójcze, detergenty. Skutki zatrucia kadmem to: podwyższone ciśnienie krwi, uszkodzenie nerek, zaburzenia w oddychaniu, zakłócenia w systemie nerwowym.

Ołów. Zanieczyszczenia pochodzą z naczyń, aparatów i urządzeń pobielanych cyną. Źródłem mogą być też puszki będące opakowaniami konserw, naczynia kuchenne, do których użyto stopu z ołowiem. Ołów jest bardzo toksyczny. Kumuluje się w organizmie.

Miedź. Zanieczyszczenia miedzią pochodzą z naczyń, urządzeń i substancji szkodnikobójczych.

Cynk. Do żywności przedostaje się z opakowań, naczyń pokrytych cynkiem. Łatwo rozpuszcza się w mleku i jako mleczan cynku może podrażniać przewód pokarmowy.

Aluminium (glin). Źródłem toksycznego glinu są garnki i naczynia kuchenne, folia aluminiowa, niektóre pasty do zębów. Zbyt duże ilości glinu powodują zaburzenia układu nerwowego, wątroby i nerek.

Żelazo. Nie jest metalem toksycznym dla organizmu ludzkiego. Nadmierne ilości zmieniają takie cechy organoleptyczne, jak smak i barwę oraz niszczą witaminę C.

Należy unikać styczności z powyższymi metalami. Spożywanie dużej ilości warzyw i owoców zawierających witaminę C częściowo ochrania organizm przed toksycznymi skutkami działania tych metali.

Pestycydy – środki ochrony roślin. Należą do nich:

– insektycydy – środki owadobójcze

– rodentycydy – środki gryzoniobójcze

– owicydy – środki zabijające jaja owadów

– herbicydy – środki chwastobójcze

– fungicydy – środki grzybobójcze

– fumiganty – środki do gazowania

– repelenty – środki odstraszające szkodniki.

Do organizmu związki te mogą przedostać się przez przewód pokarmowy z pożywienia przy nieprzestrzeganiu okresów karencji. Przez układ oddechowy przenikają substancje w postaci mgły lub pyłu oraz przez skórę, np. podczas pracy, w której człowiek narażony jest na kontakt z wymienionymi substancjami (rolnicy, ogrodnicy).

Substancje przenikające z tworzyw sztucznych. Zastosowanie tworzyw sztucznych w kontakcie z żywnością doprowadziło do wielu problemów zdrowotnych. Mogą wywołać zmiany we właściwościach organoleptycznych produktów żywnościowych. Po przeniknięciu do organizmu człowieka oddziałują w sposób szkodliwy.

Polietylen. Tworzywo o dużej odporności mechanicznej, elastyczności i przepuszczalności. Łatwo rozpuszcza się w tłuszczach.

Polistyren. Wadą jest rozpuszczalność tego tworzywa w tłuszczach i alkoholu.

Polichlorek winylu – odmiana winidur. Nadaje się do kontaktu z żywnością. Odznacza się dużą odpornością na działanie czynników chemicznych i mechanicznych.

Zanieczyszczenia przypadkowe. Należą do nich włosy, bakterie (w związku z nieprzestrzeganiem zasad higieny), szkodniki (np. wołek zbożowy, rozkruszek mączny, mól ziarniak itd.), detergenty – środki piorące, myjące, dezynfekcyjne oraz antybiotyki, które podano zwierzętom w celach leczniczych bądź hodowlanych.

Substancje uzależniające (R. Charles). Uzależnienia od kofeiny, alkoholu, nikotyny, lekarstw sprzedawanych bez recepty i narkotyków zwiększają obciążenie organizmu, wywołują zmęczenie i stres.

Kofeina. Źródłem kofeiny są: kawa ziarnista, kawa rozpuszczalna, herbata, coca cola, czekolada, niektóre lekarstwa, np. przeciwbólowe i przeciwgrypowe.

Toksyny i kompleksy immunologiczne gromadzone są w tkankach, co wywołuje zmęczenie, niepokój, migreny. Aby usunąć ten stan, ludzie sięgają po kawę. Toksyczne substancje zawarte w kawie dodatkowo zanieczyszczają organizm i gromadzą się w tkankach. Kawa stymuluje pracę nadnerczy, co wywołuje krótki stan euforii.

Kofeina podnosi ciśnienie krwi oraz poziom cholesterolu, a także przyspiesza rytm serca. Często prowadzi do wzmożonego łaknienia cukru i słodyczy. Może powodować dolegliwości układu trawienia, przyczyniając się

do powstawania biegunki. Obniża przyswajalność wapnia, żelaza i magnezu, co pogłębia zmęczenie. Kofeina zwiększa ryzyko zachorowania na osteoporozę i niedokrwistość. Działa moczopędnie, więc może powodować zwiększoną utratę składników mineralnych oraz witamin. Często wywołuje niepokój, stany lękowe i bezsenność.

W miarę jak organizm przyzwyczaja się do kofeiny, potrzebuje coraz większej ilości tego składnika do wywołania podobnego pobudzenia. Nagłe zaprzestanie przyjmowania kofeiny często powoduje zmęczenie, bóle głowy, depresję, zakłócenie rytmu snu itp.

Po zakończeniu programu oczyszczania organizmu zwykle następuje przyzwyczajenie do życia bez dodatkowych bodźców. Stwierdzono, że dzienna dawka łOO mg kofeiny nie wywołuje dodatkowych skutków i nie prowadzi do uzależnienia. Od czasu do czasu, ze względów towarzyskich, można wypić małą kawę.

Alkohol. Spożywanie alkoholu, zwłaszcza w nadmiarze, wywołuje takie problemy zdrowotne, jak: choroby wątroby, serca, stany zapalne trzustki, zaburzenia układu nerwowego, osłabienie układu odpornościowego, impotencję itp. Alkohol wypłukuje z organizmu witaminy z grupy B, witaminę C, kwas foliowy, wapń, magnez, potas, cynk. Obniża zawartość kwasów tłuszczowych, ważnych dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Elementem każdego programu oczyszczania organizmu przez dietę jest całkowita abstynencja.

Jeżeli codziennie używa się alkoholu, wskazane jest, aby przed oczyszczeniem zasięgnąć porady lekarskiej i stwierdzić, czy po przerwaniu picia nie wystąpią ataki drgawek, stany depresyjne, nadmierne pobudzenie, ewentualnie ostry obłęd opilczy (delirium tremens) oraz czy oprócz alkoholu były używane narkotyki.

Nikotyna. Dym papierosowy zawiera blisko 2000 substancji chemicznych, między innymi: nikotynę, smołę, związki arsenu, kadm oraz cyjanki. Palenie tytoniu uzależnia. Jest jedną z głównych przyczyn chorób serca, płuc i nowotworów. Może być przyczyną nadciśnienia oraz uszkodzenia wątroby. Zaburza czynności układu trawiennego, obniża poziom witaminy C w organizmie.

Najskuteczniejszym sposobem oczyszczania organizmu z nikotyny jest rzucenie palenia. Jest to dość trudna decyzja. Wiadomo jednak, że objawy odstawienia nikotyny nie będą trwały wiecznie i że wkrótce poprawi się samopoczucie, nastąpi przyzwyczajenie się do niepalenia. Po rzuceniu palenia i oczyszczeniu organizmu z nikotyny należy dbać o zdrowe odżywianie, aby naprawić szkody wywołane przez palenie tytoniu. Ćwiczenia fizyczne, hydroterapia, zainteresowania intelektualne czy majsterkowanie pomagają w wytrwaniu bez palenia tytoniu.

Leki sprzedawane bez recepty. Lek chemiczny zawsze jest dla organizmu obcą substancją, którą wątroba musi zneutralizować. Przyjmowanie wielu lekarstw prowadzi do uzależnienia. Do środków przeciwbólowych i łagodzących można się przyzwyczaić i w związku z tym

zwiększa się ich dawkę w celu uzyskania takiego samego efektu. Produkty rozpadu tych środków często są toksyczne, zatruwają wątrobę i osłabiają jej funkcjonowanie. Przed rozpoczęciem kuracji oczyszczającej należy porozumieć się z lekarzem.

Narkotyki. Zerwanie z regularnym przyjmowaniem narkotyków i środków odurzających musi odbywać się pod nadzorem lekarza. Objawy odstawienia narkotyków łagodzi dieta bogata w warzywa i owoce.

Narządy biorące udział w oczyszczaniu organizmu

Układ trawienny

Układ trawienny stanowi jedną z głównych linii obrony organizmu. W przewodzie pokarmowym odbywa się rozkład spożytych pokarmów w celu uwolnienia substancji odżywczych, które zostają następnie wchłonięte do organizmu. Pozostałe substancje są wydalane z kałem. Pożyteczne bakterie żyjące w jelitach wytwarzają substancje odpadowe, które muszą być wydalone ze stolcem. W skład wydalonej masy kałowej wchodzi woda, niestrawione resztki pokarmu, celuloza i włókna roślinne, martwe komórki krwi, śluz, bakterie. Jedną z funkcji bakterii znajdujących się w jelicie grubym jest obrona przed infekcją ze strony chorobotwórczych grzybów, drożdży, bakterii, wirusów i robaków pasożytniczych. Kai powinien być zwarty, miękki, brązowy. Wypróżnienie powinno odbywać się przynajmniej jeden raz dziennie.

Oczyszczenie jelita grubego za pomocą diety oczyszczającej, składającej się z warzyw i owoców, jest skuteczne i w zasadzie wystarczające, żeby pozbyć się biegunek, zaparć i wzdęć, nawet tzw. kamieni kałowych. Nie trzeba stosować rygorystycznych metod, jakimi są np. lewatywy.

Wątroba

Każda komórka organizmu ma zdolność neutralizowania szkodliwych substancji. Jednak to wątroba jest głównym narządem oczyszczania. Przez krwiobieg trafiają do niej toksyczne substancje, takie jak alkohol, leki i inne trucizny wchłonięte z przewodu pokarmowego. Zostają tam zneutralizowane, czyli zamienione w nieszkodliwe substancje, które organizm może bez problemu wydalić. Trujące związki azotowe, takie jak amoniak powstający w trakcie metabolizmu białek, przetwarzany jest w wątrobie w mocznik, który jest wydalany przez nerki z moczem oraz przez gruczoły potowe, zlokalizowane w skórze.

Objawy przeciążenia wątroby:

– wzdęcia, mdłości, zaparcia

– podwyższone ciśnienie tętnicze

– zatrzymywanie płynów w organizmie

– niski poziom cukru we krwi, co powoduje zawroty głowy, zmęczenie, zwiększone łaknienie cukru i potraw słodkich

– zmniejszona tolerancja tłuszczu i tłustych potraw

– nadmierne pocenie się i nieprzyjemny zapach potu.

Skóra

Spełnia ważną funkcję w procesie oczyszczania organizmu. Związki toksyczne, szkodliwe metabolity, takie jak mocznik, kwas moczowy, nadmiar wody oraz sól usuwane są za pośrednictwem gruczołów potowych. Ostatnio zaleca się ćwiczenia fizyczne i saunę, by zwiększyć ilość wytwarzanego potu i w ten sposób usunąć z organizmu związki toksyczne. Wygląd skóry świadczy o tym, co dzieje się w organizmie. Zdrowa, aksamitna cera będzie jeszcze jedną korzyścią wynikającą z programu oczyszczania organizmu.

Nerki

Nerki filtrują krew i usuwają z niej część produktów przemian ustrojowych, między innymi mocznik i kwas moczowy. Najlepiej funkcjonują, gdy wypija się dużo wody. Woda pomaga w usuwaniu szkodliwych substancji, zwłaszcza podczas programu oczyszczania. Należy

wypijać około 2 litrów wody dziennie. W przypadku wysokiej temperatury otoczenia lub znacznego wysiłku fizycznego należy wypijać więcej niż 8 szklanek wody dziennie. Częściowo pomocnym rozwiązaniem jest dieta bogata w warzywa i owoce o dużej zawartości wody.

Woda wypijana w większej ilości:

– ułatwia usuwanie niepożądanych substancji

– pomaga oczyścić wątrobę i nerki

– obniża ryzyko bólu głowy

– zwiększa aktywność mózgu

– zapewnia zdrowy wygląd skóry

– pomaga w utrzymaniu temperatury ciała

– usuwa produkty przemian ustrojowych, również z potem

– zmniejsza ryzyko powstawania kamicy pęcherzyka żółciowego i nerek.

Płuca

Jako główny narząd układu oddechowego pełnią istotną rolę w wydalaniu dwutlenku węgla podczas wymiany gazowej.

Powietrze jest bardzo zanieczyszczone, toteż oprócz tlenu organizm wchłania zanieczyszczenia przemysłowe, środki chemiczne, kurz, zarodniki pleśni, dym tytoniowy i inne substancje.

Każdy powinien nauczyć się oddychać głęboko, by ułatwić płucom eliminację szkodliwych związków.

Układ limfatyczny

Jest to niezwykle rozbudowany system obejmujący całe ciało. Jego główną funkcją jest neutralizacja i odprowadzenie nadmiaru płynów tkankowych, obumarłych komórek oraz toksyn i szkodliwych produktów przemiany materii. Wszelkie odpady trafiają wraz z limfą do organów wydalniczych. Węzły chłonne filtrują limfę, niszcząc szkodliwe mikroorganizmy i zapobiegając przedostaniu się toksyn do krwiobiegu. Dobrym sposobem na oczyszczanie układu limfatycznego jest wypijanie 8 szklanek wody w ciągu dnia i zwiększona aktywność fizyczna.

Programy oczyszczania organizmu (odnowy) za pomocą diety

Okresowa dieta oczyszczająca jest najskuteczniejszą metodą zapobiegania i leczenia chorób współczesnej cywilizacji (dr E. Dąbrowska).

1-2-dniowy program oczyszczania

Zalecany jest 1 raz w tygodniu.

a) Podaje się tylko wodę lub soki warzywno-owocowe lub

b) stosuje się dietę składającą się z chleba i wody lub

c) spożywa się 1 posiłek dziennie i pije duże ilości wody, soków lub herbatek ziołowych; posiłek może zawierać ryby, brązowy ryż z warzywami lub owocami; taki posiłek spożywa się w godzinach wczesnopołudniowch.

Czterodniowy program oczyszczania (R. Charles)

Dzień 1 |
Dieta oczyszczająca |
Po przebudzeniu: | Herbata miętowa.
Śniadanie: | Musli z dużą zawartością błonnika z mlekiem sojowym albo odtłuszczonym krowim.
Przekąska w południe: | Plasterek pełnoziarnistego pieczywa z masłem orzechowym (bez soli i cukru), herbatka pokrzywowa.
Lunch: | Świeżo wyciśnięty sok z pomarańczy dopełniony wodą źródlaną i odrobiną soku z cytryny, sałatka z awokado i pi stacji z owsianymi ciasteczkami, świeże winogrona. Podwieczorek: herbatka bananowa, pokrzywowa.
Obiad późny: | Plaster świeże go melona, danie z fasoli, kawa z korzeni mniszka.
Przed snem: | Herbatka rumiankowa.

Dzień 2

Dzień odpoczynku

Winogrona i woda mineralna niegazowana do woli. Wodę należy pić na pół godziny przed spożywanymi owocami.

Dzień 3

Dzień surówkowy

Po przebudzeniu:

Szklanka świeżo wyciśniętego soku z pomarańczy z plasterkiem cytryny, dopełniona wodą źródlaną. 

Śniadanie:

Musli z dużą zawartością błonnika ze świeżymi sezonowymi owocami.

Przekąska w południe:

Świeżo wyciśnięty sok z jabłka rozcieńczony wodą źródlaną, banan.

Lunch:

Sok z kapusty i winogron, sałatka z kiełków z sosem jogurtowym.

Podwieczorek:

Całe jabłko ze skórką, filiżanka herbaty pokrzywowej.

Późny obiad:

Sok z buraków i ogórków, sałatka z orzechami włoskimi, świeży ananas, herbatka miętowa.

Przed snem:

Filiżanka herbaty rumiankowej i miętowej.

Dzień 4

Odnowienie sił

Po przebudzeniu:

Herbatka z czarnej porzeczki.

Śniadanie:

Kompozycja z owoców z przyprawami, jogurt z koziego mleka i zarodki pszenne.

Przekąska w południe:

Garść orzechów wymieszanych z pestkami dyni i sułtankami, herbatka pokrzywowa.

Lunch:

Grejpfrut, sałatka z witaminą C, sałatka z groszku, oliwy, czosnku i cytryny – tzw. hummus, plasterek pełnoziarnistego pieczywa z nieuwodornioną margaryną.

Podwieczorek:

Daktyle, herbatka z kopru włoskiego.

Późny obiad:

Awokado z sosem winegret, pieczone cebulki, świeże mango, herbatka miętowa.

Przed snem:

Filiżanka herbatki rumiankowej.

14-dniowy program oczyszczania – dieta warzywno-owocowa

Dietę tę stosuje się od wielu lat w kilku ośrodkach oczyszczania w Polsce pod nadzorem dr Ewy Dąbrowskiej – lekarza klinicysty z Akademii Medycznej w Gdańsku.

Przed rozpoczęciem programu oczyszczania konieczna jest konsultacja z lekarzem. Diety tej nie zaleca się

kobietom ciężarnym, matkom karmiącym, osobom cierpiącym na ostre choroby infekcyjne, poważne choroby serca, nowotwory, gruźlicę, nadczynność tarczycy i inne ciężkie choroby oraz dzieciom i młodzieży do lat 14, a także osobom powyżej 70 lat.

Podczas oczyszczania organizmu prawie każdy odczuwa jakieś skutki uboczne. Przyczyną jest zmiana diety. Organizm potrzebuje kilku dni, aby przyzwyczaić się do nowej sytuacji. Objawy osiągają zwykle punkt krytyczny po 2 dobach. Po 5-6 dobach znikają. Dietę warzywno-owocową stosuje się przez 14 dni. W niektórych przypadkach za zgodą lekarza można dłużej, nawet do 6 tygodni.