Redaktorzy naukowi serii:

prof. dr hab. med. Zbigniew Wronkowski

dr n. med. Szymon Brużewicz

Współautorzy:

dr n. med. Marek Bębenek

dr n. med. Grzegorz Świątoniowski

© Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości lub części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Redaktor merytoryczny: Magdalena Pluta

Korekta: Iwona Janeczko

Strony tytułowe zaprojektowała: Katarzyna Juras

Zdjęcie na okładce: Agencja Fotograficzna East News

Dawkowanie leków

Autorzy i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wybór i dawkowanie leków w tym opracowaniu były zgodne z aktualnymi wskazaniami i praktyką kliniczną. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań dotyczących podstawowych i niepożądanych działań leków, Czytelnik musi brać pod uwagę informacje zawarte w ulotce dołączonej do każdego opakowania, aby nie przeoczyć ewentualnych zmian we wskazaniach i dawkowaniu. Dotyczy to także specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza w przypadku nowych lub rzadko stosowanych substancji.

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2008 r., (wyd. I)

Warszawa 2021

ISBN 978-83-200-6348-6

PZWL Wydawnictwo Lekarskie

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 695 43 21

www.pzwl.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88

email: wysylkowa@pzwl.pl

Skład wersji elektronicznej na zlecenie PZWL Wydawnictwa Lekarskiego: mobisfera.pl

Spis treści

1. Anatomia i fizjologia żeńskiego narządu rozrodczego

Narządy płciowe żeńskie wewnętrzne

Narządy płciowe żeńskie zewnętrzne

2. Rak szyjki macicy – informacje podstawowe

Epidemiologia raka szyjki macicy

Skąd się biorą nowotwory złośliwe?

Biologia raka szyjki macicy

Czynniki ryzyka raka szyjki macicy

Rola wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) w etiologii raka szyjki macicy

3. Zapobieganie rakowi szyjki macicy

Etapy działań profilaktycznych

Profilaktyka pierwotna raka szyjki macicy

Profilaktyka wtórna

4. Objawy i rozpoznawanie raka szyjki macicy

Objawy raka szyjki macicy

Rozpoznawanie

Stopnie zaawansowania klinicznego

Rokowanie

5. Leczenie raka szyjki macicy

Wprowadzenie

Leczenie chirurgiczne

Radioterapia

Leczenie systemowe

Leczenie w zależności od stopnia zaawansowania

Badania kontrolne po leczeniu

Rak szyjki macicy u ciężarnych

Przedmowa

Wraz ze wzrostem długości życia ludzkiego, a tym samym – czasu narażenia na szkodliwe czynniki znajdujące się w środowisku, zwiększa się ryzyko wystąpienia wielu chorób, w tym nowotworów złośliwych. Na podstawie danych z Krajowego Rejestru Nowotworów szacuje się, że na nowotwór złośliwy zachoruje co czwarty Polak, a co piąty umrze z jego powodu. Stawia to nowotwory złośliwe na drugim miejscu, po chorobach układu krążenia, wśród przyczyn zgonów w populacji polskiej.

Określenie „rak” jako synonim nowotworu złośliwego od zawsze budziło wielkie emocje wśród pacjentów. Wśród uczuć tych dominuje strach przed chorobą nowotworową i jej konsekwencjami. Niestety, lęk przed rakiem nie stanowi motywacji do działań zapobiegawczych, a w przypadku jego rozpoznania – do walki z chorobą.

Celem kolejnej pozycji z cyklu „Pokonać raka” jest przybliżenie Czytelnikom tematu raka szyjki macicy. W 2005 roku na ten nowotwór złośliwy zachorowało ponad 3200 Polek, a blisko 1800 kobiet zmarło z jego powodu. Szczególnie niepokoi fakt ciągłego wzrostu umieralności na raka szyjki macicy; problemem jest również brak redukcji zachorowalności. Tymczasem większości przypadków raka szyjki macicy można uniknąć. Już od dawna dysponujemy bowiem doskonałym narzędziem profilaktycznym, jakim są badania cytologiczne. Dzięki ich zastosowaniu możliwe jest wczesne wykrycie i leczenie zmian przedrakowych. Kamieniem milowym może okazać się również dostępna już na polskim rynku szczepionka przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV). W świetle ostatnich badań wirus ten jest przyczyną większości zachorowań na raka szyjki macicy.

Książka, którą oddajemy do rąk Czytelników, przedstawia w przystępny sposób zagadnienia dotyczące występowania, przyczyn i profilaktyki raka szyjki macicy. Nie zapominamy też o chorych na ten nowotwór – mamy nadzieję, że pacjentki i ich rodziny znajdą tu informacje, które ułatwią im przejście przez proces rozpoznawania i leczenia tej choroby oraz rehabilitacji po zakończonej terapii.

Od dawna wiadomo, że aby pokonać wroga, należy go najpierw poznać. Spróbujmy zatem wspólnie poznać i zrozumieć raka szyjki macicy!

1 Anatomia i fizjologia żeńskiego narządu rozrodczego

Narządy płciowe żeńskie produkują komórki jajowe, umożliwiają zapłodnienie, rozwój zarodka i płodu oraz jego wydalenie, czyli poród.

Narządy płciowe żeńskie można podzielić na wewnętrzne i zewnętrzne. Do narządów płciowych wewnętrznych należą (ryc. 1):

pochwa,

macica,

jajniki,

jajowody.

Rycina 1.

Narządy płciowe żeńskie.