Angielski w  praktyce opiekuna osób starszych, chorych i  niepełnosprawnych

PRACTICAL ENGLISH FOR CAREGIVERS ADULT, DISABLED AND ILL PEOPLE CARE

Anna W. Kierczak

Wydawnictwo Lekarskie PZWL

© Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2014

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki
bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Recenzent: prof. dr hab. med. Jerzy R. Ładny

Wydawca: Jolanta Jedlińska

Redaktor merytoryczny: Barbara Kowalska

Redakcja techniczna: Zespół

Korekta: Alicja Staśkiewicz

Projekt okładki do serii: Magdalena Kaczmarczyk

Projekt okładki i stron tytułowych: Lidia Michalak-Mirońska

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2014 r. (wyd. I) Warszawa 2014

ISBN 978-83-200-4824-7 (ePub)
ISBN 978-83-200-4825-4 (Mobi)

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 22 695-44-80

e-mail: wysylkowa@pzwl.pl

infolinia: 801-142-080

http://www.pzwl.pl

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Książkę tę dedykuję moim Rodzicom

Przedmowa

Angielski w praktyce opiekuna osób starszych, chorych i niepełnosprawnych to książka, której głównym zadaniem jest pomóc polskiemu opiekunowi w nawiązaniu minimum koniecznego kontaktu z podopiecznym obcokrajowcem.

Książkę kieruję zarówno do tych, którzy nie znają języka angielskiego lub znają bardzo słabo, jak i do tych, którzy mają opanowane podstawy tego języka.

Treść i układ publikacji zostały podporządkowane temu, aby użytkownik mógł sprawnie nawiązać kontakt językowy. Szybkiemu wyszukiwaniu angielskich słów i wyrażeń służy Indeks najważniejszych wyrażeń i czynności, znajdujący się na końcu książki. Słownictwo medyczne opracowałam na podstawie pozycji Mosby’s Textbook for Nursing Assistants, Eighth Edition wydanej przez Elsevier Mosby w 2012 roku, której autorkami są Sheila A. Sorrentino i Leighann N. Remmert.

W nawiasach podałam bardzo uproszczoną wymowę słów angielskich, która ma pomóc szybko nawiązać komunikację językową. Dla wyrazów, które mogą być w sposób różny wymawiane przez rodowitych użytkowników języka, podałam ich różne wymowy.

Należy zwrócić uwagę na to, aby w podanej wymowie nie czytać dwuznaku „rz” jak polskie [ż], ale wymawiać głoski [r] i [z] osobno, tak jak w polskim słowie „zmarzlina” (np. orders [oorder-z]). Podobnie w zestawieniach „zi” i ,,si” należy czytać każdą głoskę osobno, tzn. [z] + [i] oraz [s] + [i], tak jak w polskich słowach „zinterpretować” czy „silikon” (np. dizziness ['dyz-ines], theses [fiis-iiz]). Samogłoski, które należy wymawiać jako długie, zostały zapisane podwójnie.

Akcenty podałam tylko tam, gdzie nie pokrywają się one z akcentem typowym dla języka polskiego i gdzie mogą być pomocne w prawidłowym wymówieniu słowa.

Wszystkie zwroty, polecenia, pytania itp., które w języku angielskim są identyczne dla rodzaju męskiego i żeńskiego, podałam w języku polskim w rodzaju męskim; tylko tam, gdzie w języku angielskim istnieją różnice między formą rodzaju męskiego i żeńskiego, również w języku polskim podałam formy w obu rodzajach. Dodatkowo podałam liczbę mnogą dla angielskich rzeczowników, które tworzą liczbę mnogą w sposób nieregularny.

Ponieważ książka ma pomagać w porozumiewaniu się z osobą nie zawsze posiadającą wykształcenie medyczne, na pierwszym miejscu podałam nazwę potoczną, potem nazwę medyczną.

Polecenia, które w niektórych sytuacjach powinny brzmieć zdecydowanie, podałam bez użycia formy grzecznościowej, ale można nadać im formę grzeczną, dodając na początek słowo „proszę” – „please”, np. polecenie „Nie ruszaj się!” – „Don’t move!” można też sformułować w sposób następujący: „Proszę się nie ruszać” – „Please don’t move”. I odwrotnie, pomijając w poleceniach słowo „proszę” – „please”, można nadać poleceniu ton bardziej zdecydowany.

Należy też pamiętać, że do podopiecznego powinno się zwracać z szacunkiem, poprzedzając swoją wypowiedź odpowiednim tytułem, np. „Panie/Pani Smith, proszę zażyć swoje leki” – „Mr./Ms. Smith, please take your drugs”.

W książce ze względów praktycznych nie wszystkie przykłady zdań poprzedziłam wyżej wspomnianymi tytułami.

Ponadto, aby wypowiedzi brzmiały bardziej naturalnie, podając wzory poleceń, pytań i wyrażeń, podawałam potoczne nazwy przedmiotów i rzeczy, np. w przypadku soczewek kontaktowych formalną nazwę ,,contact lenses” zastąpiłam potoczną nazwą ,,lenses” lub ,,contacts”.

Zgodnie z zasadą konieczności informowania podopiecznego – nawet nieprzytomnego – o wykonywanych czynnościach, podałam również wypowiedzi, w których opiekun medyczny prosi o zezwolenie wykonania zabiegu opiekuńczego lub informuje o zamiarze jego wykonania.

Mam nadzieję, że niniejsza książka okaże się pomocna polskiemu opiekunowi osób starszych, chorych i niepełnosprawnych w pełnieniu jego odpowiedzialnych i trudnych obowiązków oraz w niesieniu ulgi potrzebującym.

Pragnę również serdecznie podziękować wszystkim, którzy przyczynili się do powstania tej książki, a zwłaszcza prof. Jerzemu Robertowi Ładnemu oraz zespołowi redakcyjnemu Wydawnictwa Lekarskiego PZWL, szczególnie zaś redaktor Jolancie Jedlińskiej, redaktor Barbarze Kowalskiej i redaktor prowadzącej Barbarze Nowak-Pacholczak, którym jestem wdzięczna za cenne uwagi i rady.

Anna W. Kierczak

Skróty i znaki objaśniające
Abbreviations [ebrewi'ejszynz]

Br. | – brytyjski angielski
dziec. | – mowa dziecinna
euf. | – eufemizm
form. | – formalnie
gł. | – głównie
obelż. | – obelżywie
pieszczot. | – pieszczotliwie
pl. | – pluralis, liczba mnoga
pol. | – polski
por. | – porównaj
pot. | – język potoczny
sing. | – singularis, liczba pojedyncza
sl. | – slang
US | – amerykański angielski
wulg. | – wulgarny
zwł. | – zwłaszcza
żarg. | – żargon

CZĘŚĆ 1 – PART 1

Opiekun medyczny
Personal care assistant¹
['peersynyl keer e'systent]

1.1 Instytucje opieki zdrowotnej
Healthcare ² agencies
[helf keer 'ejdżens-iz]

centrum interwencji kryzysowej (gwałt, przemoc, próby samobójcze i inne trudne sytuacje życiowe) | crisis center³ for rape, abuse, suicide and other emergencies [krajzys senter for rejp e'bjuus 's(j)uuysajd end awer y'meerdżens-iz]
~ leczenia osób uzależnionych od alkoholu i narkotyków | drug and alcohol treatment center [drag end 'alkohool senter]
centrum opieki dziennej dla dorosłych | adult day-care center ['edalt dej keer senter]
~ zdrowia psychicznego | mental health center ['mentyl helf senter]
~ leczenia zaburzeń wieku rozwojowego | center for persons with developmental disabilities [senter for 'peersynz ływ dywelop'mentyl dyse'bylytiz]

dom i mieszkanie z opieką

assisted living residence (ALR),

[e'systyd lywyng 'rezydens]

assisted living facility (ALF)

[e'systyd lywyng fe'sylyti]

~ emeryta | retirement home [ry'tajerment hołm]

~ opieki

care home, residential home,

[keer hołm] [rezy'denszyl hołm]

rest home

[rest hołm]

gabinet lekarski | doctor’s office Br. [dokter-z oofyz] US [daakter-z oofyz]
~ lekarza ogólnego | GP surgery [dżii 'pii 'seerdżeri]
hospicjum | hospice [hoospys]
klinika | clinic [klynyk]
opieka medyczna w domu pacjenta | home health care [hołm helf keer]
ośrodek opieki nad osobą z demencją | memory care agency ['memori keer 'ejdżens-i]
~ zdrowia | health care center [helf keer senter]
przychodnia lekarska | out-patient lub outpatient [ałtpejszynt]
szpital | hospital ['hoospytyl]
zakład opieki i rehabilitacji medycznej | rehabilitation and subacute care agency [rii(h)ebyly'tejszyn end sabe'kjuut keer 'ejdżens-i]
~ opiekuńczo-leczniczy | skilled nursing facility (SNF) [skyld 'neersyng fe'sylyti]
~ pielęgnacyjno-opiekuńczy | nursing center, nursing home ['neersyng senter] ['neersyng hołm]

Osoby wymagające długotrwałej opieki
Persons needing long-term care
[peersynz niidyng loong'teerm keer]

osoba niepełnosprawna fizycznie | person with physical disabilities [peersyn ływ 'fyzykyl dyse'bylytiz]
~ niepełnosprawna intelektualnie | person with intellectual disability [peersyn ływ ynte'lekczual dyse'bylyti]
~ przewlekle chora | chronically sick/ill person ['kroonykli syk/yl peersyn]
~ z chorobą Alzheimera | person with Alzheimer’s disease [peersyn ływ 'altshajmer-z dy'z-iiz]
~ z chorobą terminalną | person with terminal illness [peersyn ływ 'teermynyl ylnes]
~ z demencją | person with dementia [peersyn ływ dy'mensza]
osoby starsze | elder people, the elderly [elder piipyl] [di elderli]
pacjent w trakcie rehabilitacji | rehabilitation patient [rii(h)ebyly'tejszyn pejszynt]
starsza kobieta | elderly woman, pl. elderly women [elderli łumen] [elderli łymyn]
starszy mężczyzna | elderly man, pl. elderly men [elderli meen] [elderli men]

1.2 Zespół medyczny
Health team
[helf tiim]

zespół (osoby współdziałające dla dobra pacjenta) medyczny | health team [helf tiim]
~ pielęgniarski | nursing team ['neersyng tiim]
* * *
audiolog | audiologist [oodi'oolodżyst]
dentysta | dentist [dentyst]
dietetyk | dietitian [daje'tyszyn]
duchowny | cleric [kleryk]
farmaceuta | pharmacist ['faarmasyst]
fizykoterapeuta | physical therapist ['fyzykyl 'ferapyst]
lekarz | physician, doctor [fy'zyszyn] Br. [dokter] US [daakter]
~ specjalista | medical specialist ['medykyl 'speszelyst]
licencjonowany opiekun medyczny | licensed nursing assistant (LNA) [lajsenst 'neersyng e'systent]
nielicencjonowany personel pomocniczy | unlicensed assistive personnel (UAP) [an'lajsent e'systyw peerse'nel]
opiekun (osoba opiekująca się dzieckiem, osobą chorą lub starszą) | caregiver, carer [keergiwer] [keerer]

opiekun medyczny

personal care assistant (PCA),

['peersynyl keer e'systent]

pot. care assistant, pot. caregiver,

[keer e'systent] [keergiwer]

nursing assistant,

[neersyng e'systent]

patient care assistant,

[pejszynt keer e'systent]

health care assistant, nurse aid

[helf keer e'systent] [neers eid]

osoba prowadząca dom, gospodyni domowa | homemaker ['hołmmejker]
pielęgniarka | nurse [neers]
~ dyplomowana (absolwentka szkoły pielęgniarskiej bez prawa wykonywania zawodu) | graduate nurse ['gradżuet neers]

~ licencjonowana, z uprawnieniami do wykonywania zawodu

licensed practical nurse (LPN),

['lajsenst 'praktykyl neers]

licensed vocational nurse (LVN)

['lajsenst woł'kejszynyl neers]

~ środowiskowa

community nurse,

[ke'mjuunyti neers]

public health nurse, district nurse

[pablyk helf neers] [dystrykt neers]

~ z uprawnieniami do wykonywania zawodu | registered nurse (RN) ['redżysterd neers]
~ zmianowa | change nurse [czejndż neers]
pracownik społeczny | social worker [sołszyl łeerker]
technik laborant | medical/clinical laboratory technician Br. ['medykyl/'klynykyl le'boretri tek'nyszyn] US ['medykyl/'klynykyl 'labretoori tek'nyszyn]
terapeuta oddechowy | respiratory therapist (RT) Br. [res'pyretri ferapyst] US ['respyretoori ferapyst]
~ zajęciowy | occupational therapist (OTR) [okju'pejszynyl ferapyst]
żywieniowiec | nutritionist [n(j)utriszynyst]

1.3 Obowiązki i zadania opiekuna medycznego
Nursing assistant duties and tasks
[neersyng e'systent d(j)uutiz end taasks]

asystowanie terapeutom lub specjalistom | assisting therapists or specialists [e'systyng 'ferapysts oor 'speszelysts]
asystowanie przy … | assisting with … [e'systyng ływ …]
ćwiczeniach z zakresu ruchu i rehabilitacji | motion exercises and other rehabilitative measures [mołszyn 'eksersajz-iz end awer rii(h)e'bylytetyw meżer-z]
przygotowywaniu posiłków | meal preparation [miil prepe'rejszyn]
robieniu zakupów spożywczych | grocery shopping ['grołseri 'szoopyng]
planowaniu diety | dietary planning ['dajeteri 'planyng]
zabiegach higieny osobistej | personal hygiene ['peersynyl 'hajdżiin]
przemieszczaniu się i uruchamianiu osoby podopiecznej | ambulating and mobilization of patients ['ambjulejtyng end mołbylaj'zejszyn ow pejszynts]
budowanie relacji z podopiecznym | building a relationship with the person ['byldyng e ry'lejszynszyp ływ de peersyn]
bycie w kontakcie i współpraca z … | liaising with … [li'ejzyng ływ …]
rodziną | family ['famyli]
pracownikami służby zdrowia | health care providers [helf keer pro'wajder-z]
identyfikacja potrzeb podopiecznego | identifying person’s special needs [aj'dentyfajing peersyns speszyl niidz]
mierzenie i odnotowywanie … | taking and recording … [tejkyng end ry'koordyng …]
   ciśnienia krwi | blood pressure [blood preszer]
   temperatury | temperature ['tempryczer]
   tętna | pulse [pals]
   oddechu | respiration [respy'rejszyn]
   masy ciała | body weight [bodi łejt]
obserwowanie, dokumentowanie i zgłaszanie informacji na temat … | observing, documenting and reporting … [ob'zeerwyng, 'dookjumentyng end ry'poortyng …]
przebiegu leczenia | treatment information ['triitment ynfor'mejszyn]
zmian w zachowaniu pacjenta | patients’ behavioral changes [pejszynts by'hejwjerel czejndżiz]
pobieranie próbek do badań medycznych | collecting specimens for medical tests [ko'lektyng 'spesymenz for 'medykyl tests]
pomoc rodzinie w nowych obowiązkach | helping family dealing with new responsibilities [helpyng 'famyli diilyng ływ njuu responsy'bylytyz]
praca socjalna (pomoc w pisaniu listów, organizowanie budżetu podopiecznego) | social work (helping person writing letters, organizing person’s budget) [sołszyl łeerk (helpyng peersyn rajtyng lerer-z, 'oorgenajzyng peersyns badżyt]
wspieranie podopiecznego w jego działaniach | supporting the person in his/her activities [se'poortyng de peersyn yn hyz/her ak'tywytyz]
ustawianie, przygotowywanie sprzętu | setting up equipment [setyng ap y'kłypment]
wykonywanie zleconych zadań pielęgnacyjnych pod nadzorem licencjonowanej pielęgniarki | performing delegated nursing tasks under the supervision of licensed nurse [per'foormyng 'delygejtyd 'neersyng taasks ander s(j)uuperwiżyn ow lajsynst neers]
* * *
40-godzinny tydzień pracy | 40-hour workweek [foorti ałer 'łeerkłiik]
praca na miejscu (zamieszkanie w miejscu pracy, np. w domu u podopiecznego) | live-in job [lyw yn dżoob]
~ na noc | working overnight [łeerkyng ołwernajt]
~ na zmiany rotacyjne | rota basis shifts [rołta bejsis szyfts]
~ w niepełnym wymiarze godzin | part-time job [paart tajm dżoob]
~ w pełnym wymiarze godzin | full-time job [ful tajm dżoob]
weekend pracujący | working weekend [łeerkyng łiikend]
zlecenie/oddelegowanie do wykonania zadania | delegation [dely'gejszyn]
zmiana (w pracy zmianowej) | shift [szyft]

Komunikacja z zespołem opiekuńczym i terapeutycznym
Communicating with nursing and health team
[ko'mjuunykejtyng ływ neersyng end helf tiim]

dokumentacja medyczna | medical record ['medykyl 'rekoord]
~ szpitalna/kliniczna | clinical record [klynykyl 'rekoord]
~ terapii dożylnej | IV/intravenous therapy record [aj wii/yntra'wiines 'rekoord]

~ terapii oddychania

respiratory therapy records

Br. [re'spyretori 'ferapi 'rekoordz]

Br. ['respyretori 'ferapi 'rekoordz]

US ['respyretoori 'ferapi 'rekoordz]

grafik, rozpiska | graphic sheet [grafyk sziit]
historia choroby | case record [kejs 'rekoord]
~ stanu zdrowia | health history [helf 'hystri]
karta | chart [czaart]
~ idywidualnej pielęgnacji podopiecznego/chorego | assignment sheet [e'sajnment sziit]
~ pacjenta | patient’s chart [pejszynts czaart]
~ pomiarowa | flow sheet [floł sziit]
~ dokumenty przyjęcia (np. do ośrodka opieki, szpitala) | admission rekord [ed'myszyn 'rekoord]
~ rezydenta | resident’s chart [r'ezydents czaart]
opis wyników badania RTG | x-ray reports ['eksrej ry'poorts]

raport (tu – z przebiegu zmiany)

end-of-shift record

[end ow szyft 'rekoord]

change-of-shift record

[czejndż ow szyft 'rekoord]

specjalna zgoda | special consent [speszyl ken'sent]
uwagi dotyczące postępu (np. w leczeniu) | progress notes [proogres nołts]
wyniki badań laboratoryjnych | laboratory results Br. [le'boretri ry'zalts] US ['labretoori ry'zalts]
zlecenie lekarskie | doctor’s order Br. [dokter-z oorder] US [daakter-z oorder]

Przydatne zwroty i pytania
Useful expressions and questions
[juusful yk'spreszynz end kłesczynz]

Gdzie znajduje się „Plan gotowości do działania w nagłych wypadkach i sytuacjach kryzysowych”? | Where is the Emergency Preparedness Plan? [łeer yz di i'meerdżensi pry'perydnes plan]

Upewnianie się
Clarifying
['klaryfajing]

Przykro mi, panie/pani Brown. | I’m sorry, Mr./Ms. Brown. [ajm sori myster/mysyz brałn]
Nie jestem pewien, czy rozumiem twoje pytanie. | I’m not sure I understand your question. [ajm not szuur aj ander'stend joor kłesczyn]
Czy mógłbyś …? | Could you …? [kud ju …]
   zapytać innymi słowami | rephrase the question [rii'frejz de kłesczyn]
   powtórzyć to | say that again [sej deet e'ge(j)n]
Nie rozumiem, co masz na myśli. | I don’t understand what you mean. [aj dołnt ander'stand łot ju miin]

Przedstawianie się
Introducing yourself
[yntro'djuusyng joor'self]

Witaj! | Hello! [he'loł]
Nazywam się John Smith. | My name is John Smith. [maj nejm yz dżon smyf]
Jestem … . | I’am a … . [aj em e …]
Jestem opiekunem medycznym | nursing assistant ['neersyng e'systent]
opiekunem medycznym-studentem | nursing assistant student ['neersyng e'systent st(j)udent]
Będę (dzisiaj) pracować z twoją pielęgniarką, panią Black. | I will be working with your nurse, Ms. Black (today). [aj łyl bi łeerkyng ływ joor neers mysyz blaak (tu'dej)]

Zwracanie się do podopiecznego
Addressing the person
[e'dresyng de peersyn]

Panie/Pani Smith | Mr./Ms. Smith [myster/mysyz smyf]
Doktorze Brown | Dr. Brown Br. [dokter brałn] lub US [daakter brałn]
NIE NALEŻY UŻYWAĆ TAKICH OKREŚLEŃ, JAK:
kochanie, skarbie | sweetheart, honey [słiithaart] ['hani]
drogi, kochany | dear [dijer]
dziadziu, dziadku | grandpa ['granpaa]
babciu | grandma ['granmaa]

Zgłoszenie nieobecności w pracy
Reporting an absence
[ry'poortyng en absens]

Telefon
Phone
[fołn]

Halo, mówi John Smith. | Hello, this is John Smith. [he'loł dys yz dżon smyf]
Proszę połączyć mnie z siostrą oddziałową. | Please, transfer me to the charge nurse. [pliiz trans'feer mi tu de czaardż neers]
Przykro mi. Będę dzisiaj nieobecny w pracy. | I am sorry. I will be absent from work today. [ajm sori ajl be absent from łeerk tu'dej]
Mam … . | I have a … . [aj hew e …]
gorączkę | fever [fiiwer]
kaszel | cough [kof]

Dzisiaj/wczoraj zmarł/a mój/moja … .

My … died today/yesterday.
[maj … dajd tu'dej/jesterdej] lub

[maj … dajd tu'dej/jesterdi].

My … passed away today/yesterday.

[maj … paast e'łej tu'dej/jesterdej] lub

[maj … paast e'łej tu'dej/jesterdi]

dziadek | grandpa ['granpaa]
mama | mother [mawer]
Myślę, że będę nieobecny … . | I think I’ll be absent … . [aj fynk ajl bii absent …]
2 dni | 2 days [tuu dejz]
3 dni | 3 days [frii dejz]

List/e-mail
Letter/e-mail
[leter 'iimejl]

Szanowny/a Panie/Pani …, | Dear … Mr./Ms. …, [dijer myster/mysyz …]
Proszę przyjąć tę wiadomość jako powiadomienie, że … . | Please accept this message as notification that … . [pliiz ek'sept dys mesydż ez nołtyfy'kejszyn deet …]
nie mogę dzisiaj przyjść do pracy z powodu … | I am unable to work today due to … [ajm an'ejbyl tu łeerk tu'dej (dj)uu tu …]
nie mogłem być wczoraj w pracy z powodu … | I was unable to work yesterday due to … [aj łoz an'ejbyl tu łeerk 'jesterdej/'jesterdi (dj)uu tu …]
   mojej choroby | personal illness ['peersonyl ylnes]
   zgonu ojca | my Father’s death [maj faawer-z def]
Proszę o informację, czy mam przedstawić dalsze uzasadnienie. | Please, let me know if I can provide any further information. [pliiz let mi noł yf aj ken pro'wajd eni 'feerwer ynfor'mejszyn]
Z poważaniem, | Sincerely, [syn'syrli]
Podpis odręczny
Imię i nazwisko drukiem

Odmowa wykonania zadania
Refusing a task
[ry'fjuuzyng e taask]

Wiem, że to zadanie mieści się w zakresie moich obowiązków, ale nie uczyłem się tego w szkole. | I know this task is in my job description, but I did not learn it at school. [aj noł dys taask yz yn maj dżob dy'skrypszyn bat aj dyd not leern yt et skuul]
Czy możesz pokazać mi, jak to się robi, i popatrzeć, jak ja to wykonuję? | Can you show me what to do and then observe me doing it? [ken ju szoł mi łot tu du end wen ob'zeerw mi duuyng yt]
To by mi naprawdę pomogło. | That would really help me. [deet łud ryly help mi]
Przykro mi/żałuję, ale … . | I’m sorry, but … . [ajm sori bat …]
   to zadanie nie leży w zakresie moich obowiązków | that task is not in my job description [deet taask yz not yn maj dżob dy'skrypszyn]
   nie mogę podać panu/pani Smith tego leku | I cannot give Mr./Ms. Smith that drug. Br. [aj 'kenot gyw myster/myzyz smyf det drag] US [aj ke'noot gyw myster/myzyz smyf deet drag]
Nie uczono mnie, jak… . | I was not trained how … . [aj łoz not trejnd hał …]
   podawać leki | to give drugs [tu gyw dragz]
   podawać zastrzyk | to give injection [tu gyw yn'dżekszyn]
Czy mogę ci pomóc w czymś innym? | Can I help you with something else? [ken aj help ju ływ 'samfyng els]

Odmowa udzielenia informacji podopiecznemu
Refusal to give information to a person
[ry'fjuuzyl tu gyw ynfor'mejszyn tu e peersyn]

Odmowa przyjęcia prezentów
Refusing gifts
[ry'fjuzyng gyfts]

Niczym sobie nie zasłużyłem na prezent od ciebie, dziękuję za pamięć. | I’ve done nothing to deserve your gift, thank you for the thoughts. [ajw dan nafyng tu dy'zeerw joor gyft fenk ju for de foots]
Wielkie dzięki, że o mnie pomyślałeś. | Thank you so much for thinking of me. [fenk ju soł macz for 'fynkyng ow mi]
To bardzo uprzejme z twojej strony. | It is very kind of you. [yt yz weri kajnd ow ju]
Doceniam twój gest, ale nie, dziękuję. | I appreciate your gesture but no, thank you. [aj e'priisziejt joor dżesczer bat no fenk ju]
Dziękuję, ale nie mogę tego przyjąć. | Thank you, but I cannot accept it. Br. [fenk ju bat aj 'kenot ek'sept yt] US [fenk ju bat aj ke'noot ek'sept yt]
Miło, że pomyślałeś, ale nie, dziękuję. | It was a nice thought but no, thanks. [yt łoz e najs foot bat no fenks]
* * *
Dziękuję, że chcesz mnie obdarować kwiatami od twojego/ej … . | Thank you for wanting me to have some flowers from your … . [fenk ju for 'łoontyng mi tu hew sam flałer-z from joor …]
ojca | father [fawer]
mamy | mother [mawer]
Kwiaty są piękne. | The flowers are lovely. [de flałer-z ar lawli]
Jednak przyjmowanie jakichkolwiek prezentów jest wbrew przepisom ośrodka. | However, it is against center policy to accept gifts of any kind. [hał'ewer yt yz e'ge(j)nst senter 'poolys-i tu ek'sept gyfts ow eni kajnd]
Pomyślmy, jak zabierzesz te kwiaty do domu. | Let me help you to find a way to take the flowers home. [let me help ju to find e łej to tejk de flałer-z hołm]

Prośba o pomoc
Asking for help
[aaskyng for help]

Jane, mam prośbę: czy możesz mi pomóc…? | Jane, can you please help me …? [dżejn ken ju pliiz help mi …]
w towarzyszeniu dwóm rezydentom na… | assist two residents to … [e'syst tuu 'rezydents tu…]
przyjęcie w ogrodzie | the garden party [de 'gaardyn 'paarti]
koncert | concert ['koonsert]
wykąpać pana/panią Smith | give Mr./Ms. Smith a bath [gyw myster/mysyz smyf e baf]
Przyjęcie w ogrodzie … | garden party … ['gaardyn 'paarti …]
Koncert … | The concert … ['konsert …]
zaczyna się o 16.00, więc będzie mi potrzebna pomoc o 15.30. | starts at 4:00 p.m.⁴, so i’ll need your help at 3:30 p.m. [staarts et foor pii'em, soł ajl niid joor help et frii feerti pii'em]

kończy się o 19.00.

Czy pomożesz mi wtedy?

is over at 7:00 p.m.

[yz ołwer et sewyn pii'em]

Can you help me then?

[ken ju help me wen]

Dzięki za pomoc. | Thanks so much for helping me. [fenks soł macz for helpyng mi]
Zazwyczaj kąpię pana/panią Smith o godz. … . | Usually I give Mr./Ms. Smith bath at … . ['juużueli aj gyw myster/mysyz smyf baf et …]

8:00 (rano)

20:00

8 a.m.
[ejt ej'em]

8 p.m.
[ejt pii'em]

Pan/pani Smith potrzebuje swojego/jej/ich … | Mr./Ms. Smith needs his/her … [myster/mysyz smyf niids hyz/her …]
aparatu słuchowego | hearing aid ['hijeryng eid]
okularów | glasses [glaasyz]
Pan/pani Smith używa … | Mr./Ms. Smith uses a … [myster/mysyz smyf juuzyz e …]
wózka inwalidzkiego | wheelchair ['łiilczer]
laski | cane [kejn]
koca na jego/jej uda i kolana | blanket for his/her lap [blankyt for hyz/her lap]

Radzenie sobie w sytuacji konfliktowej
Dealing with conflict
[diilyng ływ koonflykt]

Zawsze mówisz „nie”, kiedy proszę cię o pomoc. | You always say „no” when I ask you to help me. [ju 'oolłejz sey noł łen aj aask ju tu help mi]
Ja ci pomagam, kiedy o to prosisz. | I help you, when you ask me to. [aj help ju łen ju aask mi tu]
Słyszałem, jak mówiłeś do Betty, że widziałeś mnie, jak … | I heard you tell Betty you saw me … [aj heerd ju tell beti ju soł mi …]
siedziałem w pokoju pana/pani Black | sitting in Mr./Ms. Black's room [sytyng yn myster/mysyz blaaks room]
spacerowałem z panem/panią Smith | walking with Mr./Ms. Smith [łokyng ływ myster/mysyz smyf]
Wydawałeś się rozzłoszczony, kiedy to mówiłeś. | You seemed angry when you said it. [ju siimd engri łen ju sed yt]
Chcę wyjaśnić, dlaczego … i dowiedzieć się, czemu cię to irytuje/niepokoi. | I want to explain why I … and find out why that bothers you. [aj łoont tu yk'splejn łaj aj … end fajd ałt łaj deet 'baawer-z ju]
tam siedziałem | was sitting there [łoz sytyng weer]
spacerowałem | was walking [łoz łokyng]
* * *
Z nowego planu wynika, że pracuję w każdy/ą … w tym miesiącu. | The new schedule shows me working every … this month. Br. [de nju 'szedjuul szołz mi 'łeerkyng ewri … dys manf] US [de nju 'skedżuul szołz mi 'łeerkyng ewri … dys manf]
Przepisy pracownicze mówią, że pracujemy co drugi/ą … . | The emploee hanbook says that we work every other … . [di ym'plojii hendbook sez deet łi łeerk ewri awer …]
weekend | weekend [łiikend]
niedzielę | Sunday [sandej] lub [sandi]
Czy możemy porozmawiać prywatnie …? | Can we talk privately …? [ken łi took 'prajwetli …]
parę minut | for a few minutes [for e fjuu mynyts]
dzisiaj | today [tu'dej]
To naprawdę mnie niepokoi/ /irytuje. | This really bothers me. [dys 'ryli 'baawer-z mi]
Proszę, powiedz dlaczego? | Please tell me why? [pliiz tel mi łaj]

Nękanie seksualne
Sexual harassment
Br. ['sekszuel 'harasment]
US ['sekszuel ha'rasment]

Proszę nie mówić takich rzeczy. | Please don’t say things like that. [pliiz dołnt sej fyngz lajk deet]
Proszę tak nie robić. | Please don’t do that. [pliiz dołnt du deet]
To jest nieprofesjonalne. | It’s unprofessional. [yts anpro'feszynyl]

Agresywny podopieczny
Aggressive person
[e'gresyw peersyn]

Proszę nie mówić takich rzeczy.
Ja próbuję ci pomóc.

Please don’t say those things.

[pliiz dołnt sej dołz fyngz].

I’m trying to help you.

[ajm trajing tu help ju]

Podopieczny agresywny seksualnie
Sexually aggressive person
['sekszeli e'gresyw peersyn]

Otarłeś się ręką o moją … dwa razy dzisiaj rano. | You brushed your hand across my … two times this morning. [ju braszt joor heend e'kroos maj … tuu tajmz dys 'moornyng]
nogę | leg [leg]
pierś | breast [brest]
Znowu obnażyłeś się przede mną. | You exposed yourself to me again. [ju yk'społzd joor'self tu mi e'ge(j)n]
Proszę, nie rób tego więcej. | Please, don’t do it again. [pliiz dołnt du yt e'ge(j)n]
Nie, nie mogę cię pocałować. | No, I cannot kiss you. Br. [aj 'kenot kys ju] US [aj ke'noot kys ju]
To byłoby nieprofesjonalne. | It would be unprofessional. [yt łud be anpro'feszynyl]
Zgłoszę twoje zachowanie pielęgniarce. | I will report your behavio(u)r to the nurse. [ajn łyl ry'poort joor by'hejwjer tu de neers]

Grzeczność
Courtesy
['keertes-i]

Jak się dzisiaj czujesz? | How are you feeling today? [hał ar ju fiilyng tu'dej]
Czy dobrze spałeś ostatniej nocy? | Did you sleep well last night? [dyd ju sliip łel laast najt]
Wspaniale wyglądasz! | You look great! [ju luk grejt]
* * *
Proszę się trzymać! | Stay well! [stey łel]
Bądź zdrów!/Dużo zdrowia! | Stay healthy! [stej helfi]
Dobrej drogi! | Have a nice journey! [hew e najs dżeerni]
Powodzenia! | Good luck! [gud lak]
Trzymaj się!/Dbaj o siebie! | Take care! [tejk keer]
Wszystkiego dobrego w dniu urodzin! | Happy birthday! [hepi berfdej]
Miłego dnia! | Have a nice day! [hew e najs dej]
Miłego weekendu! | Have a nice weekend! [hew e najs łiikend]

1.4 Środki ochrony osobistej⁵
Personal protective equipment
['peersynyl pro'tektyw e'kłypment]

gogle/okulary ochronne | safety goggles [sejfti gaagylz]
maska na twarz | face mask [fejs maask]
maska ochronna, respirator | respirator ['respyrejter]
mydło i woda | soap and water [sołp end łooter]
okulary ochronne | safety glasses, protective spectacles [sejfti glaasyz] [pro'tektyw 'spektykylz]
osłona na oczy | eye shield [aj sziild]
osłona twarzy | face shield [fejs sziild]
pojemnik na zużyte igły i inne ostre przedmioty | sharps container [szaarps ken'tejner]
rękawiczki bezpudrowe | non-powdered gloves [non pałderd glawz]
~ diagnostyczne/medyczne | exam gloves [yg'zem glawz]
~ gumowe | rubber gloves [raber glawz]

~ jednorazowe

disposable gloves

[dy'społzebyl glawz]

single use gloves

[syngyl juuz glawz]

~ lateksowe | latex gloves [lejteks glawz]
~ niebieskie (z Deklaracją Zgodności CE⁶) | blue gloves (CE approved) [bluu glawz (sii ii e'pruuvd)]
~ niesterylne | non-sterile gloves [non sterajl glawz]
~ nitrylowe | nitrile gloves [najtryl glawz]
~ pudrowane | powdered gloves [pałderd glawz]
~ rozmiar bardzo duży | extra-large glowes [ekstra laardż glawes]
~ rozmiar duży | large gloves [laardż glawz]
~ rozmiar mały | small gloves [smool glawz]
~ rozmiar średni | medium gloves [miidjem glawz]
rękawiczki sterylne | sterile gloves Br. [sterajl glawz] US [steryl glawz]
~ winylowe | vinyl gloves [wajnyl glawz]
~ winylowe bezftalowe | phthalate-free vinyl gloves [feliit frii glawz]
~ z PCV | PCV gloves [pii sii vii glawz]

środek do czyszczenia/mycia rąk bez użycia wody

waterless hand cleaner,

['łooterles heend kliiner]

waterless hand sanitizer

['łooterles heend 'sanytajzer]

ubranie ochronne

protective garment,

[pro'tektyw 'gaarment]

protective clothing

[pro'tektyw klołwyng]

woda | water [łooter]
~ ciepła | warm water [łoorm łooter]

CZĘŚĆ 2 – PART 2

Prawa, prywatność i poczucie komfortu podopiecznego
Person’s rights, privacy and comfort
Br. [peersynz rajts 'priwes-i end 'kamfert]
US [peersynz rajts 'prajwes-i end 'kamfert]

2.1 Prawa podopiecznego
Person’s rights
[peersynz rajts]

prawo do … | right to … [rajt tu …]
informacji | information [ynfor'mejszyn]
odmowy leczenia | refuse treatment [ry'fjuz triitment]
prywatności/intymności | personal privacy Br. ['peersynyl 'priwes-i] US ['peersynyl 'prajwes-i]
wizyt | visits [wyzyts]
posiadania i używania rzeczy osobistych | keep and use personal items [kiip end juuz 'peersynyl ajtemz]
podejmowania własnych decyzji/wyborów | make his/her own choices [mejk hyz/her ołn czojsyz]
wyrażania swoich trosk, pytań oraz skarg dotyczących leczenia i opieki | voice their concerns, questions and complaints about treatment or care [wojs weer ken'seerns kłesczynz end kom'pleints e'bałt triitment oor keer]
wykonywania prac lub świadczenia usług dla ośrodka (jeśli podopieczny zechce) | work or perform services for the centre/center (if she or he wants to) [łeerk oor per'foorm 'serwysyz for de senter (yf szi oor hi łonts tu)]
tworzenia i przynależności do nieformalnych grup pensjonariuszy | form and take part in resident groups [foorm end tejk paart yn 'rezydent gruups]
bycia wolnym od molestowania/maltretowania/wykorzystania słownego, seksualnego, fizycznego i psychicznego | be free from verbal, sexual, physical and mental abuse [bi free from werbyl sekszuel 'fyzykyl end mentyl e'bjuus]
bycia wolnym od zniewolenia fizycznego przez krępowanie ruchów ciała | freedom from restraint [friidem from ry'strejnt]
godnego życia | quality of life ['kłoolyti ow lajf]

UWAGA!

Każda kultura określa granice przestrzeni intymnej, tj. odległości, jaka powinna dzielić opiekuna medycznego od podopiecznego podczas wykonywania obowiązków przez opiekuna (tabela 6-1).

Podczas rutynowych działań pielęgnacyjnych należy pamiętać o różnicach kulturowych, np. o tym, że:

bezpośredni kontakt wzrokowy może być poczytany za niegrzeczny lub agresywny – wówczas pacjent będzie unikać wzroku opiekuna medycznego podczas wykonywania zabiegów pielęgnacyjnych lub przeprowadzania wywiadu;

dotykanie pacjenta w celu pocieszenia go może być zrozumiane opatrznie i stanowić powód nieporozumień lub agresywnego zachowania pacjenta.

Przedstawicielstwo
Representation
[repryzen'tejszyn]

niedołężna, nieudolna osoba | incompetent person [yn'koompytent 'peersyn]
opiekun wyznaczony przez sąd | court-appointed guardian [koort e'pojntyd 'gaardjen]
rzecznik praw obywatelskich | ombudsman ['oombodzmen]
pełnomocnictwo sądowe upoważniające do działania w imieniu osoby podopiecznej | legal right to act on person's behalf [liigyl rajt tu akt on peersyns by'haaf]

Członkowie rodziny, krewni, przyjaciele, znajomi
Family members, relatives and friends
['famyli member-z 'reletywz
end frendz]

babka, babcia | grandmother, grandma ['granmawer] ['granmaa]
brat | brother [brawer]
~ bliźniak | twin brother [tłyn brawer]
chłopak (z którym się chodzi) | boyfriend ['bojfrend]
ciotka, ciocia | aunt [aant]
córka | daughter [dooter]
członek rodziny | family member ['famyli member]
dziadek, dziadziuś | grandfather, grandpa ['granfawer] ['granpaa]

dziecko

child, pl. children,

[czajld] [czyldryn]

zwł. małe dziecko lub pieszczot. baby

[bejbi]

dziewczyna (z którą się chodzi) | girlfriend ['geerlfrend]
krewny/a  | relative ['reletyw]
kuzyn/ka | cousin [kazyn]
mama, mamusia | mum, US mom, pot./dziec. mummy [mam] [mom] [mami]
matka | mother [mawer]
mąż | husband [hazbynd]
narzeczona | fiancée [fijaan'sej]
narzeczony | fiancé [fijan'sej]
ojciec, tato | father, dad [faawer] [deed]
partner | partner [paartner]
przyjaciel/przyjaciółka; kolega/koleżanka | friend [frend]
rodzic | parent, pl. parents [peerent] [peerents]
siostra | sister [syster]
siostra bliźniaczka | twin sister [tłyn syster]
syn | son [san]
tatuś | zwł. dziec. daddy [dadi]
wuj, wujek | uncle [ankyl]
żona | wife [łajf]
* * *
dorosły/a/e … | adult … [e'dalt] lub [e'dalt]
syn | son [san]
dorosła córka | daughter [dooter]

dziecko

child,

[czajld]

pot. (dziecko lub moda osoba dorosła) kid

[kyd]

nieznajomy, obcy | stranger [strejndżer]

2.2 Prywatność
Privacy['prajwes-i]

prywatność | privacy ['prajwes-i]
pełna ochrona danych osobowych z monitoringu wizyjnego | full visual privacy [ful 'wyżuel 'prajwes-i]
obszar prywatny | private area [prajwyt eerja]
przestrzeń prywatna | private space [prajwyt spejs]
wtargnięcie w cudzą prywatność | invasion of privacy [yn'wejżyn ow 'prajwes-i]
* * *
prawo do … w odosobnieniu | right to … in private [rajt tu … yn prajwyt]
korzystania z łazienki/toalety | use the bathroom/toilet [juuz de 'bafruum/tojlet]
przebierania się | change the clothes [czejndz de klołwz]
telefonowania | make phone calls [mejk fołn koolz]
prawo do dzielenia pokoju z mężem/żoną | right to share the room with his/her wife/husband [rajt tu szeer de ruum ływ hyz/her łajf/hazbynd]
respektowanie prywatności osoby w sytuacjach osobistych i intymnych | respecting privacy when person has personal and sexual relationships [ry'spektyng 'prajwes-i łen peersyn hez 'peersynyl end 'sekszuel ry'lejszynszyps]

Wyposażenie zapewniające pełną prywatność
Equipment ensuring full visual privacy
[y'kłypment yn'szuuryng ful 'wyżuel 'prajwes-i]

prywatny pokój | private room [prajwyt ruum]
pomieszczenie mieszkańca jednostki opiekuńczej | resident's unit ['rezydents junyt]
pokój jednoosobowy, pokój prywatny | single room, private room [syngyl ruum] [prajwyt ruum]
~ dwuosobowy, pokój półprywatny | double room, semi-private room [dabyl ruum] [semi prajwyt ruum]
~ pokój trzyosobowy | three-person room [frii peersyn ruum]
~ pokój czteroosobowy | four-person room [foor peersyn ruum]
* * *
drzwi | door [door]
~ zamknięte/otwarte | closed/open door [klołzd/ołpyn door]
kołatka | (door) knocker [(door) nooker]
panele/kurtyny do zasłaniania okna | window coverings [łyndoł 'kaweryngz]
parawan prysznicowy | shower screen [szałer skriin]
~ przesuwny | movable screen ['muuwybyl skriin]
~ przyłóżkowy | bed screen [bed skriin]
~ przenośny | portable screen ['poortebyl skriin]
montowana do sufitu zasłona zapewniająca prywatność | ceiling-suspended privacy curtain ['siilyng se'spendyd prajwes-i 'keertyn]

roleta, żaluzja pozioma

Br. (window) blind

[(łyndoł) blajnd]

US (window) shade

[(łyndoł) szejd]

zasłona, firanka | curtain ['keertyn]
~ prysznicowa | shower curtain [szałer 'keertyn]
~ zapewniająca prywatność | privacy curtain ['prajwes-i 'keertyn]
znak NIE PRZESZKADZAĆ | DO NOT DISTURB sign [du not dy'steerb sajn]
~ ZAJĘTE | OCCUPIED sign ['ookjupajd sajn]

Inne przydatne terminy i wyrażenia
Other useful terms and expressions
[awer juusful teermz end yk'spreszyzn]

nienaruszona korespondencja | unopened mail [an'ołpend mejl]
praktyki i wierzenia religijne | religious practices and beliefs [ry'lydżes 'praktysyz end by'liifs]
~ kulturowe | cultural practices ['kalczerel 'praktysyz]
rzeczy osobiste | personal items ['peersynyl ajtemz]
telefon bezprzewodowy | cordless phone ['koordles fołn]

~ komórkowy

Br. cell phone, cellular phone

[sel fołn] ['seluler fołn]

pot. cell,
US mobile (phone)

[sel] ['mołba(j)l fołn]

zezwolenie na … | permission for … [per'myszyn for …]
wejście do pokoju | entering the room ['enteryng de ruum]
monitoring wizyjny | visual monitoring ['wyżuel 'monyteryng]
wgląd w … podopiecznego | accessing person’s … ['aksesyng 'peersynz …]
dokumenty | documents ['dookjuments]
prywatną własność | possessions [po'zeszynz]
zgoda podopiecznego | person’s consent ['peersynz kon'sent]

Przydatne polecenia pytania i zwroty
Useful orders, questions and expressions
[juusful oorder-z kłesczynz end yk'spreszynz]

Czy jakieś kulturowe lub religijne praktyki powinny być włączone do twojego programu opieki? | Do you have any cultural or religious practices that should be included in your care? [du ju hew eni 'kalczerel oor ry'lydżes 'praktysyz deet szud bi yn'kluudyd yn joor keer]
* * *
Czy mogę wejść? | May I come in? [mej aj kam yn]
Będziesz potrzebował trochę prywatności. | You will need some privacy. [ju łyl niid sam 'prajwes-i]
Dam ci czas na dokończenie kąpieli/prysznica/mycia. | I’ll give you time to finish your bath/shower/washing. [ajl gyw ju tajm tu fynysz joor baf/szałer/łoszyng]
Teraz opuszczę … . | Now, I'm going to leave the … . [nał ajm gołyng tu liiw de …]
łazienkę | bathroom [bafruum]
pokój | room [ruum]
Zapewnię ci trochę prywatności. | I’ll give you some privacy. [ajl gyw ju sam 'prajwes-i]
Czy masz w zasięgu ręki wszystko, czego potrzebujesz? | Can you reach everything you need? [ken ju riicz 'ewrifyng ju niid]
Oto twój przycisk lampki sygnalizacyjnej. | Here is your signal light. [hijer yz joor 'sygnyl lajt]
* * *
Proszę, … . | Please, … . [pliiz …]
Czy możesz (dasz radę, potrafisz) …? | Can you …? [ken ju …]
Pozwól, że ci pomogę … . | Let me help you (to) … . [let mi help ju (tu) …]
Pozwól mi … . | Let me … . [let mi …]
zamknąć drzwi, żeby zapewnić sobie/ci prywatność | close the door for your privacy [klołz de door for joor 'prajwes-i]
otworzyć drzwi | open the door [ołpyn de door]
zawiesić na drzwiach znak … | put the … sign on the door [put de … sajn on de door]
usunąć znak … | remove the … sign [ry'muuw de … sajn]
ZAJĘTE | OCCUPIED ['ookjupajd]
NIE PRZESZKADZAĆ | DO NOT DISTURB [du not dy'steerb]
zaciągnąć zasłonę | pull the curtain [pul de 'keertyn]
spuścić zasłonę | pull the curtain down [pul de 'keertyn dałn]
odsłonić zasłonę | pull the curtain (back) [pul de 'keertyn (bek)]
zamknąć roletę | close the (window) blind [klołz de (łyndoł) blajnd]
otworzyć roletę | open the (window) blind [ołpyn de (łyndoł) blajnd]
* * *
Pozwól mi … . | Let me … . [let mi …]
rozstawić parawan przyłóżkowy | unfold the bed screen [an'fołld de bed skriin]
złożyć parawan przyłóżkowy | flod the bed screen [fould de bed skriin]
asystować przy myciu | assist with washing [a'syst ływ łoszyng]
pomóc ci w skorzystaniu z … | help you to the … [help ju tu de …]
krzesła toaletowego | commode [ko'mołd]
toalety | toilet [tojlet]
pomóc ci … | help you (to) … [help ju (tu) …]
ubrać się | put on your clothes [put on joor klołwz]
rozebrać się | take off your clothes, undress [tejk oof joor klołwz] [an'dres]
przebrać się | change your clothes [czejndż joor klołwz]

2.3 Zachowanie poufności
Confidentiality [konfideszj'elyti]

prawo do … | right to … [rajt tu …]
zachowania poufności | confidentiality [konfidenszj'elyti]
posiadania dostępu do informacji o swoim stanie zdrowia | have access to his/her own health information [hew 'akses tu hyz/her ołn helf ynfor'mejszyn]
* * *
karta obserwacji indywidualnej pielęgnacji podopiecznego | assignment sheet [e'sajnment sziit]
poufny/a/e … | confidential … [koonfy'denszyl …]
informacja | information [ynfor'mejszyn]
dokumentacja medyczna | medical records ['medykyl 'rekoordz]
informacja genetyczna | genetic information [dże'netyk ynfor'mejszyn]
dokumenty dotyczące terapii zdrowia psychicznego | mental health therapy notes [mentyl helf 'ferapi nołts]
pisemna, łatwa do zrozumienia notatka o stanie zdrowia | written, easily understood health record [rytyn 'iizyli ander'stud helf 'rekoord]
* * *
oszczerstwa | slander ['slaander]
plotka | gossip ['goosyp]

Przydatne polecenia i pytania
Useful orders and questions
[juusful oorder-z end kłesczynz]

Przykro mi. Nie wolno mi udzielać żadnych informacji. | I’m sorry. I am not allowed to give any information. [ajm sori ajm not e'lałd tu gyw eni ynfor'mejszyn]
To jest nieprofesjonalne i niezgodne z polityką ośrodka. | It is unprofessional and against centre (US center) policy. [yt yz anpro'feszynyl end e'ge(j)nst senter 'poolys-i]
To narusza prawo osoby do zachowania prywatności i poufności. | It violates the person's right to privacy and confidentiality. [yt 'wajelejts de 'peersynz rajt to 'prajwes-i end konfidenszj'elyti]
Proszę nie pytać mnie o … . | Please, do not ask me about … . [pliiz do not aask mi e'bałt …]
nikogo z ośrodka | anyone in the centre (US center) ['eniłan yn de senter]
pana/panią Smith | Mr./Ms. Smith [myster/mysyz smyf]
Zgłoszę twoje pytanie pielęgniarce/lekarzowi. | I will report your request to the nurse/doctor. Br. [ajl ry'poort joor ry'kłest tu de neers/dokter] US [ajl ry'poort joor ry'kłest tu de neers/daakter]
Przekazałam pielęgniarce/lekarzowi twoje pytanie. | I told the nurse/doctor about your question. Br. [aj tołld de neers/dokter e'bałt joor kłesczyn] US [aj tołld de neers/daakter e'bałt joor kłesczyn]
Zaraz przyjdzie lekarz/pielęgniarka i pomówi z tobą. | The doctor/nurse will come and speak with you soon. Br. [de dokter/neers łyl cam end spiik ływ ju suun] US [de daakter/neers łyl cam end spiik ływ ju suun]

2.4 Komfort podopiecznego
Person’s comfort ['peersynz 'kamfert]

dobre samopoczucie | well-being [łel biiyng]
~ społeczne | social well-being [sołszyl łel biiyng]
godność | dignity [dygnyti]
komfort, wygoda | comfort [kamfert]
~ psychiczny | mental comfort [mentyl kamfert]
poczucie własnej wartości | self-worth [self łeerf]
szacunek dla samego siebie | self-respect, self-esteem [self ry'spekt] [self y'stiim]
szacunek, respekt | respect [ry'spekt]
* * *
ból fizyczny | physical pain [fyzykyl pejn]
~ psychiczny/emocjonalny | emotional pain [y'molszynyl pejn]
dyskomfort | discomfort [dys'kamfert]
maltretowanie, pobicie | battery ['bat(e)ri]
mimowolne odosobnienie | involuntary seclusion [yn'woolent(e)ri sy'kluużyn]
napastowanie/molestowanie seksualne | sexual assault ['sekszułel e'soolt]
nękanie seksualne | sexual harassment Br. ['sekszułel 'haarasment] US ['sekszułel haa'rasment]
obelżywe/niewłaściwe traktowanie osoby starszej | elder abuse [elder e'bjuus]
pomówienie o wykorzystanie seksualne | allegation of sexual abuse [ale'gejszyn ow 'sekszułel e'bjuus]
wykorzystanie/molestowanie seksualne | sexual abuse ['sekszułel e'bjuus]
zakłopotanie, zażenowanie | embarrassment [ym'baarasment]

Wygodny pokój i przyjazne otoczenie
Comfortable room and friendly surroundings

['kamfertebyl ruum end 'frendi se'rałdyngz]

pokój bez robactwa i gryzoni | room free from pests and rodents [room frii from pests end rołdynts]
~ niezagracony | free of clutter room [frii from klater ruum]
~ widny/jasny | light room [lajt ruum]
czysty/a i suchy/a … | clean and dry … [kliin end draj …]
czysty pokój | room [ruum]
podłoga | floor [floor]
pościel | linens [lynynz]
przestrzeń pozwalająca na korzystanie z wózka inwalidzkiego lub chodzika/balkonika | space for wheelchair or walker use [spejs for 'łiilczer oor łooker juuz]
umożliwienie podopiecznemu, żeby nadał indywidualny charakter swojemu pokojowi | enabling the person to individualise (US individualize) his/her own room [y'nejblyng de peersyn tu ydy'wydżuelajz hyz/her ołn ruum]
* * *
łazienka/prysznic/toaleta tylko dla jednej płci | single sex bathroom/shower/toilet [syngyl seks bafruum/szałer/tojlet]
łazienka/urządzenia sanitarne przy pokoju lub sypialni | en suite fascilities [ą 'słiit fe'sylytiz]
meble zabrane z domu | furniture taken from home ['feernyczer tejkyn from hołm]
miejsce, gdzie nie wolno palić tytoniu | non-smoking area [non 'smołkyng eerja]
podwyższony sedes | raised toilet seat [rejzd tojlet siit]
* * *
klimatyzacja | air condition [eer kondyszyn]
ogrzewanie | heating [hiityng]
odpowiedni/a/e … pomieszczenia | proper room … [proper ruum …]
oświetlenie | lighting [lajtyng]
temperatura | temperature ['tempryczer]
wentylacjea, wietrzenie | ventilation [wenty'lejszyn]
wilgotność | humidity [hjuu'mydyti]
oświetlenie dające niewielki odblask (olśnienie odbiciowe) | lighting with little glare [lajtyng ływ lytyl gleer]
* * *
koc na kolana | lap robe [lap rołb]
poręcz | hand rail [heend rejl]
system wzywania pomocy | call system [kool system]
właściwe ubranie | correct clothing [ko'rekt 'klołwyng]
wygodne łóżko | comfortable bed ['kamfertebyl bed]
w zasięgu ręki … | … within reach … [ły'wyn riicz]
regulator pozycji łóżka | bed control [bed ken'troul]
sygnalizator świetlny | signal light ['sygnyl lajt]
pilot telewizora | remote (control) [ry'mołt (ken'troułl)]
wyłącznik/regulator oświetlenia | light control [lajt ken'troul]
* * *
dezodorant do pomieszczeń | room deodorizer [ruum di'ołdorajzer]
dolatujące brzydkie zapachy | lingering odo(u)rs ['lyngeryng ołder-z]
nieświeże/zatęchłe powietrze w pokoju | stale room air [stejl ruum eer]
świeże powietrze | fresh air [fresz eer]

Dźwięki, które mogą przeszkadzać
Sounds that may disturb
[sałd-z deet mej dy'steerb]

klekotanie sprzętu | clanging of equipment ['kleengyng ow y'kłypment]
brzęk naczyń i tac | clatter of dishes and meal tray ['klater ow dyszyz end miil trej]
głośne głosy | loud voices [lałd wojsyz]
telewizja | TV [tii 'wii]
radio | radio ['rejdjoł]
odtwarzacz muzyki | music player [mjjuzyk plejer]
dzwoniący telefon | ringing phone [ryngyng fołn]
interkom | intercom system ['ynterkoom system]
sygnalizator świetlny | signal light [sygnyl lajt]
piszczące kółka u noszy/wózka inwalidzkiego/wózka (np. do leków) | squeaky wheels on stretcher/wheelchair/cart ['skłiiki wiilz on 'streczer/wiilczer/kaart]
sprzęt do sprzątania | cleaning equipment ['kliinyng y'kłypment]
~ gospodarstwa domowego | housekeeping equipment ['hałzkiipyng y'kłypment]
głośny/a … na korytarzu lub w pomieszczeniu dla pielęgniarek | loud … in hallways or at the nurses' station [lałd … yn hoolłejz oor at de neersez stejszyn]
rozmowa | talking [tookyng]
śmiech | laghter [lafter]

Przydatne polecenia i pytania
Useful orders and questions
[juusful oorder-z end kłesczynz]

Wygoda
Comfort
[kamfert]

Czy jest ci wygodnie? | Are you comfortable? [ar ju 'kamfertebyl]
Co mogę zrobić, żeby było ci wygodniej? | How can I help you (to) be more comfortable? [hał ken aj help ju (tu) bi moor 'kamfertebyl]
Czy chcesz dodatkowy/ą/e …? | Do you need another …? [du ju niid e'nawer …]
Czy mam ci poprawić …? | Should I adjust your …? [szud aj e'dżast joor …]
koc | blanket [blankyt]
poduszkę | pillow [pyloł]
prześcieradło | sheet [sziit]
Czy jest ci dość ciepło? | Are you warm enough? [ar ju łoorm y'naf]
Czy nie jest ci zimno? | Aren’t you cold? [aarnt ju kołld]
Czy jest za ciepło lub za zimno? | Is it too hot or too cold? [yz yt tuu hot oor tuu kołld]
Czy odpowiada ci temperatura? | How is the temperature? [hał yz de 'tempryczer]
Czy jest za ciemno? | Is it too dark? [yz yt tuu daark]
Czy jest za jasno? | Is it too bright? [yz yt tuu brajt]
Czy odpowiada ci oświetlenie? | How is the lighting? [hał yz de lajtyng]
Czy nie jest za głośno? (czy poziom hałasu nie jest zbyt wysoki) | Is the noise level okay? [yz de nojz lewyl oł'kej]
* * *
Powiedz, jeśli poczujesz jakieś brzydkie zapachy. | Please let me know if you notice any bad odo(u)rs. [pliiz let mi noł yf ju nołtys eni baad ołder-z]
Proszę … . | Please … . [pliiz …]
Czy możesz (dasz radę) …? | Can you …? [ken ju …]
Proszę pozwolić, że pomogę … . | Let me help you (to) … . [let me help ju (tu) …]
Proszę pozwolić mi … . | Let me … . [let mi …]
dopasować/ustawić … | adjust the … [e'dżast de …]
głośność | volume ['wooljum]
intensywność światła | intensity of light [yn'tensyti ow lajt]
temperaturę w pokoju | room temperature [ruum 'tempryczer]
otworzyć/zamknąć okno | open/close the window [ołpyn/klołz de łyndoł]
przewietrzyć pokój | air the room [eer de ruum]
ściszyć; przygasić (światło) … | turn down the … [teern dałn de …]
włączyć/zaświecić … | turn on the … [teern on de …]
wyłączyć/zgasić … | turn off the … [teern oof de …]
radio | radio [rejdjoł]
światło | light [lajt]
telewizor | TV [tii 'wii]
zwiększyć głośność | decrease the volume [dy'kriis de woljuum]
* * *
Proszę … na korytarzu/w pokoju pielęgniarek. | Please … in the hallway/nurses' station. [pliiz … yn de hoolłej/neersyz stejszyn]
nie rozmawiać głośno | do not talk loudly [du not took lałdli]
nie śmiać się głośno | do not laugh loudly [du not laaf lałdli]
Proszę mówić ciszej. | Please speak more softly. [pliiz spiik moor sooftli]

Godność i zażenowanie
Dignity and embarrassment
['dygnyti end ym'baarasment]

Może wolisz, żeby osoba tej samej płci …? | Perhaps you prefer that someone of the same sex/gender …? [per'haaps ju pry'feer deet samłan ow de sejm seks/dżender …]
pomagała ci | assist you [e'syst ju]
przebierała cię | change your clothes [czjndż joor klołwz]
rozbierała cię | undress you [an'dres ju]
usunęła ci cewnik | remove your catheter [ry'muuw joor 'kafyter]
wykonywała ten zabieg pielęgnacyjny | provide this care [prowajd dys keer]
umyła cię | wash your body [łoosz joor bodi]
umyła ci … | wash your … [łoosz joor …]
części intymne | private parts [prajwyt paarts]
krocze | crotch [kroocz]
założyła ci cewnik | place the catheter into your bladder [plejs de 'kafyter yntu joor blader]
założyła ci cewnik zewnętrzny | apply you a condom catheter [e'plaj ju e kondom 'kafyter]
zdjęła ci cewnik zewnętrzny | remove your condom catheter [ry'muuw joor kondom 'kafyter]
* * *
Może chcesz, żeby była obecna …, kiedy będę myć okolice krocza? | Perhaps you want … present when I give you perineal care? [per'haaps ju łoont … 'prezynt łen aj gyw ju pery'niiel keer]
druga osoba | another person [e'nawer peersyn]
osoba z rodziny | a family member [e 'famyli member]
Może chcesz, żeby była obecna druga osoba, kiedy będę …? | Perhaps you want another person present when I …? [per'haaps ju łoont e'nawer peersyn 'prezynt łen aj …]
myć cię | wash your body [łoosz joor bodi]
myć ci … | wash your … [łoosz joor …]
części intymne | private parts ['prajwyt paarts]
krocze | crotch [kroocz]
przebierać cię | change your clothes [czejndż joor klołwz]
rozbierać cię | undress you [an'dres ju]
usuwać ci cewnik | remove your catheter [ry'muuw joor 'kafyter]
zakładać ci cewnik | place the catheter into your bladder [plejs de 'kafyter yntu joor blader]
zakładać ci cewnik zewnętrzny | apply you a condom catheter [e'plaj ju de kondom 'kafyter]
zdejmować ci cewnik zewnętrzny | remove your condom catheter [ry'muuw joor kondom 'kafyter]

Zgłoszenie molestowania/przemocy
Reporting abuse
[ry'poortyng e'bjuus]

Dla twojego bezpieczeństwa, pewne rzeczy muszę powiedzieć pielęgniarce. | For your safety, some things I must tell the nurse. [for joor sejfti sam fyngz aj mast tel de neers]
Co chciałeś mi powiedzieć? | What did you want to tell me? [łot dyd ju łoont tu tel mi]
Przejmuję się panem/panią Smith. | I’m concerned about Mr./Ms. Smith. [ajm kon'seernd e'bałt myster/mysyz smyf]
On/ona był/a bardzo cichy/a dzisiaj. | He/she has been very quiet today. [hi/szi hez biin (US byn) weri kłajet tu'dej]
Kiedy zapytałem go/ją o jego/jej popołudniowe wyjście z …, nic nie odpowiedział/a. | When I asked him/her about his/her afternoon out with his/her …, he/she didn’t respond. [łen aj aaskt hym/her e'bałt hyz/her after'nuun ałt ływ hyz/her … hi/szi dydynt ry'spoond]
synem | son [san]
kuzynem/kuzynką | cousin [kazyn]
On/ona odmówił/a kąpieli. | He/she refused his/her bath. [hi/szi ry'fjuuzd hyz/her baf]
Kiedy pomagałem mu/jej w łazience, zobaczyłem siniaki na jego/jej … . | When I helped him/her to the bathroom, I noticed bruises on his/her … . [łen aj helpt hym/her to de bafruum aj nołtyst bruuzys on hyz/her …]
plecach | back [bek]
nogach | legs [legz]

2.5 Ból
Pain
[pejn]

Rodzaje bólu
Types of pain
[tajps ow pejn]

ból chroniczny, przewlekły | chronic pain [kroonyk pejn]
~ fantomowy | phantom pain [fantom pejn]
~ ostry | acute pain, sharp pain [e'kjuut pejn] [szaarp pejn]
~ promieniujący | radiating pain, spreading pain ['rejdjejtyng pejn] [spredyng pejn]
~ rzutowany | referred pain, reflective pain [ry'feerd pejn] [ry'flektyw pejn]
nerwoból | neuralgia [n(j)u'raldża]
* * *
ból miesiączkowy | menstrual pain ['menstruel pejn]
~ mięśniowy | muscular pain ['maskjuler pejn]
~ nocny | nocturnal pain [nook'teernyl pejn]
~ owulacyjny | ovulatory pain ['owjulatoori]
~ po ekstrakcji zęba | pain after tooth extraction [pejn aafter tuuf yk'strakszyn]
~ po jedzeniu | pain after meal [pejn aafter miil]]
~ pooperacyjny | postoperative pain [połst 'operejtyw pejn]
~ przy oddawaniu kału | tenesmus [te'nezmes]
~ przy oddawaniu moczu | painful urination, med. dyzuria [pejnful jury'nejszyn] [dysju'rija]
~ przy połykaniu | pain on swallowing [pejn on 'słoolołyng]
~ psychogenny | mind pain, psychogenic pain [majnd pejn] [sajkoł'dżenyk pejn]
~ reumatyczny | rheumatic pain [ru'matyk pejn]
~ somatyczny ból | somatic pain [soł'matyk pejn]
~ we śnie | dream pain [driim pejn]
~ wieńcowy | coronary pain ['kooroneri pejn]
~ wywołany hałasem | noise pain [nojz pejn]
~ wywołany przez światło | photalgia [foł'taldża]
bóle poporodowe | afterpains, med. postpartum pains [afterpejnz] [połst'paartem pejnz]
~ porodowe | labor pains [lejber pejnz]

~ porodowe parte

bearing-down pains

[beryng dałn pejnz]

effective labor pains

[y'fektyw lejber pejnz]

~ porodowe przedwczesne | false labour pains [fools lejber pejnz]
kolka jelitowa | intestinal colic [yn'testynyl kolyk]
~ kałowa | med. stercoral colic ['sterkoral kolyk]
~ maciczna | uterine colic ['juuterajn kolyk]
~ miesiączkowa | menstrual colic ['menstrual kolyk]
~ nerkowa | renal colic [riinyl kolyk]
~ wątrobowa | hepatic colic, gallstone colic [he'patyk kolyk] ['goolstołn kolyk]
~ ze wzdęcia | wind colic, flatulent colic [łynd kolyk] ['flatjulent kolyk]
~ żółciowa | med. biliary colic, gallstone colic ['bylieri kolyk] ['goolstołn kolyk]

Opis bólu
Pain description
[pejn dy'skrypszyn]

bezbolesny | painless [pejnles]
bolesność uciskowa, tkliwość | tenderness ['tendernes]
bolesny, bolący | aching, painful [ejkyng] [pejnful]

ból ciągnący, szarpiący

tugging pain, pulling pain,

[tagyng pejn] [pulyng pejn]

drawing pain, wrenching pain

[drooyng pejn] [renczyng pejn]

~ dokuczliwy, przykry, nieznośny

annoying pain, nagging pain,

[e'nojyng pejn] [nagyng pejn]

troublesome pain, miserable pain

['trabylsam pejn] ['myzrebyl pejn]

~ drący, darcie | gnawing (pain), grinding pain [nooyng (pejn)] ['grajndyng pejn]
~ dręczący | torturing pain ['toorczeryng pejn]
~ duszący, dławiący | suffocating pain ['safekejtyng pejn]
~ intensywny, mocny | heavy pain, intense pain ['hewi pejn] [yn'tense pejn]

~ kłujący, kłucie

stabbing (pain), pricking (pain),

[stabyng (pejn)] [prykyng (pejn)]

pricks

[pryks]

~ kolkowy, kolka