© Copyright by Wydawnictwo Naukowe PWN S.A., Warszawa 2026

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Autorzy i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wybór i metodyka zabiegów fizjoterapeutycznych w tym opracowaniu były zgodne z aktualnymi wskazaniami i praktyką kliniczną. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań dotyczących podstawowych i niepożądanych działań fizjoterapii, Czytelnik musi brać pod uwagę informacje producenta sprzętu lub autorów metod, aby nie przeoczyć ewentualnych zmian we wskazaniach i dawkowaniu. Dotyczy to także specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza w przypadku nowych lub rzadko stosowanych metod fizjoterapii.

Recenzent: prof. dr hab. n. med. Marek Synder

Wydawca: Jolanta Jedlińska

Redaktor prowadzący: Beata Bednarczuk

Redaktor merytoryczny: Arkadiusz Gudowski

Korekta: Joanna Małkowska

Producent: Marta Kubica

Projekt okładki i stron tytułowych: Przemysław Spiechowski

Ilustracja na okładce: murilosantiagodev/Freepik

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2026 r. (Wydanie I)

Warszawa 2026

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.:
Michał Latusek

PZWL Wydawnictwo Lekarskie

ISBN 978-83-01-24801-7

DOI: https://doi.org/10.53271/2025.193

Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.

ul. G. Daimlera 2

02-460 Warszawa

pwn.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88

e-mail: wysylkowa@pzwl.pl

Informacje w sprawie współpracy reklamowej: BR.PZWL@pwn.pl

Fragment

Wprowadzenie

Efekty leczenia po rekonstrukcji chrząstki

Pacjentka, lat 66, po zabiegu rekonstrukcji chrząstki z zastosowaniem terapii wspomagających: komora hiperbaryczna (HBOT) oraz Exogen® w miejscu obrzęku szpiku

Pacjent po rekonstrukcji ACL i rekonstrukcji chrząstki, prowadzony zgodnie z protokołem BK21

Pacjent, lat 56, po zabiegu rekonstrukcji chrząstki z zastosowaniem terapii wspomagających: komora hiperbaryczna (HBOT) oraz Exogen® w miejscu obrzęku szpiku

Część I. Podstawy teoretyczne i kliniczne

1. Budowa i funkcja chrząstki stawowej

2. Struktura histologiczna i biomechanika chrząstki stawowej

2.1. Struktura histologiczna chrząstki stawowej

Warstwa powierzchniowa

Warstwa pośrednia (przejściowa)

Warstwa głęboka (promienista)

Warstwa zwapniała i linia graniczna

Skład i organizacja macierzy pozakomórkowej

2.2. Biomechanika chrząstki stawowej

Zjawiska osmotyczne i ciśnienie obrzmienia

Zachowanie chrząstki pod wpływem obciążenia

Współczynnik tarcia i rola płynu maziowego

Modele biomechaniczne chrząstki

Zmiany właściwości biomechanicznych związane z wiekiem i z patologią

Znaczenie proteoglikanów w ochronie chrząstki

3. Fizjologia odżywiania i metabolizmu chrząstki

3.1. Procesy dyfuzji i wymiany substancji w chrząstce

3.2. Rola płynu stawowego

3.3. Biosynteza i degradacja proteoglikanów

3.4. Mechanizmy regulacji metabolicznej

3.5. Fizjologiczna równowaga między anabolizmem a katabolizmem

3.6. Skutki zaburzeń równowagi metabolicznej

4. Rola chrząstki w funkcjonowaniu stawu

5. Patofizjologia uszkodzeń chrząstki

5.1. Epidemiologia choroby zwyrodnieniowej

5.2. Mechanizmy degeneracji chrząstki

5.3. Przyczyny i przebieg zmian w chrząstce stawowej

Przegląd mechanizmów degradacji chrząstki wywołanych urazem stawu

Klasyfikacja choroby zwyrodnieniowej

6. Rodzaje urazów i mikrourazów chrząstki

6.1. Urazy ostre

6.2. Mikrourazy i przeciążenia przewlekłe

6.3. Interakcja urazów ostrych i mikrourazów

6.4. Proces degeneracji chrząstki stawowej i jego mechanizmy

Zmiany w macierzy pozakomórkowej (ECM)

Dysfunkcja chondrocytów

Mechanizmy zapalne i biomechaniczne

Znaczenie starzenia się

7. Znaczenie obrzęku szpiku w uszkodzeniach stawowych

7.1. Obrzęk szpiku – definicja, znaczenie kliniczne i ewolucja

7.2. Wpływ obrzęku szpiku kostnego na proces gojenia i odczuwanie bólu

Wpływ na proces gojenia

Obrzęk szpiku jako źródło bólu

7.3. Znaczenie kliniczne i implikacje terapeutyczne

8. Zmiany widoczne w obrazowaniu metodą rezonansu magnetycznego (MRI)

8.1. Obrazowanie i jego znaczenie kliniczne

8.2. Diagnostyka różnicowa i błędy interpretacyjne

8.3. Znaczenie obrzęku szpiku po zabiegach operacyjnych

8.4. Ocena procesów gojenia i postępowanie pooperacyjne w MRI

8.5. Znaczenie dla praktyki klinicznej

Część II. Diagnostyka

9. Diagnostyka uszkodzeń chrząstki

9.1. Diagnostyka obrazowa

Rola rezonansu magnetycznego (MRI)

Nowoczesne techniki obrazowania chrząstki

Co można zobaczyć w MRI, czego nie uwidocznią RTG czy USG

Najczęstsze błędy diagnostyczne

Znaczenie obrzęku szpiku w gojeniu i generowaniu bólu

Rozpoznanie różnicowe i ocena progresji zmian

Znaczenie codziennej kontroli i protokołów terapeutycznych

9.2. Diagnostyka kliniczna i funkcjonalna

Wywiad i badanie kliniczne

Testy obciążeniowe

Ocena skali bólu i funkcji stawu

9.3. Integracja diagnostyki klinicznej z obrazową

Część III. Leczenie chirurgiczne i zachowawcze

10. Planowanie leczenia uszkodzeń chrząstki

11. Metody leczenia ubytków chrząstki stawowej

11.1. Metody nieregeneracyjne

Płukanie stawu (lavage)

Oczyszczanie stawu (debridement)

11.2. Metody stymulujące regenerację chrząstki

Mikrozłamania (microfracture) i nawiercanie (drilling)

Autologiczne przeszczepy chrzęstno-kostne (OAT, mozaikoplastyka)

Autologiczna chondrogeneza z zastosowaniem matrycy (AMIC)

Autologiczne przeszczepy chondrocytów (ACI)

Przeszczepy allograftów (OCA)

11.3. Terapie komórkowe i regeneracyjne

Komórki macierzyste (adult mesenchymal stem cells, MSC)

11.4. Kryteria wyboru metody leczenia

Skala kliniczna BK21 uszkodzeń chrząstki stawowej

11.5. Techniki operacyjne

11.6. Standardowe metody rekonstrukcyjne

Mikrozłamania (microfracture)

Autologiczne przeszczepy chrzęstno-kostne (osteochondral autologous transplantation, OAT, mozaikoplastyka)

Autologiczna chondrogeneza z udziałem membrany kolagenowej (autologous matrix-induced chondrogenesis, AMIC)

Autologiczne przeszczepy chondrocytów (autologous chondrocyte implantation, ACI)

Przeszczepy allograftów (osteochondral allograft transplantation, OCA)

11.7. Nowoczesne techniki chirurgii chrząstki

12. Autorska technika operacyjna

12.1. Proces gojenia stawu kolanowego po rekonstrukcji chrząstki stawowej

12.2. Postępowanie pooperacyjne

Rehabilitacja

Zalecenia domowe (protokół regeneracyjny)

Kontrole i leczenie biologiczne

Część IV. Proces gojenia i wspomaganie regeneracji

13. Biologia i dynamika procesu gojenia chrząstki

13.1. Etapy gojenia i przebudowy tkankowej po regeneracji chrząstki stawowej

13.2. Aspekty komórkowe przebudowy chrząstki i obciążania

Mechanotransdukcja i wpływ ruchu

14. Zaawansowane metody terapeutyczne

15. Farmakoterapia i suplementacja

16. Terapie fizykalne i regeneracyjne

16.1. Terapie fizykalne

LIPUS (low-intensity pulsed ultrasound)

PEMF (pulsed electromagnetic fields)

PBMT / LLLT (photobiomodulation therapy / low-level laser therapy)

Krioterapia

ESWT (Extracorporeal Shockwave Therapy)

Integracja z terapiami komórkowymi i genowymi

Blood flow restriction (BFR) training

Komora hiperbaryczna

Exogen®

Salus

16.2. Integracja z naturalnym procesem gojenia

16.3. Korzyści kliniczne

17. Iniekcje wspierające gojenie – co, kiedy i z jaką intensywnością?

Kwas hialuronowy (Synolis®)

Kortykosteroidy

Osocze bogatopłytkowe (PRP)

Komórki macierzyste (MSC)

18. Ortobiologia jako kluczowy czynnik w procesie gojenia

18.1. Mechanizm działania ortobiologii

18.2. Zastosowanie ortobiologii w leczeniu uszkodzeń chrząstki

18.3. Wyzwania i przyszłość ortobiologii

18.4. Metody ortobiologiczne

Komórki macierzyste z tkanki tłuszczowej (Cytori)

Terapia antagonistą interleukiny (Sanakin®)

18.5. Perspektywy przyszłych terapii biologicznych

18.6. Długoterminowa obserwacja pacjentów

Część V. Rehabilitacja i kontrola leczenia

19. Protokół rehabilitacyjny po zabiegach na chrząstce

19.1. Etapy i intensywność obciążania po rekonstrukcji chrząstki

Biologiczne uzasadnienie wczesnego obciążania

Neurofizjologiczny aspekt powrotu do funkcji

Kontrola i personalizacja obciążenia

20. Kontrola efektów leczenia – rezonans i ocena kliniczna

20.1. Etapy gojenia chrząstki i znaczenie MRI w ich ocenie

Faza I – faza wczesna (0–6 tygodni po zabiegu)

Faza II – faza przebudowy i dojrzewania (6 tygodni – 6 miesięcy)

Faza III – faza dojrzałości (6–12 miesięcy i później)

20.2. Techniki obrazowania MRI w ocenie gojenia chrząstki

Znaczenie MRI w praktyce klinicznej i rehabilitacyjnej

Część VI. Sukces terapii i profilaktyka

Część VII. Perspektywy i przyszłość leczenia chrząstki

21. Nowe technologie i kierunki badań

21.1. Terapie genowe i inżynieria tkankowa

Koszty i dostępność terapii

Tradycyjne podejście w ortopedii – wymiana zamiast regeneracji

Przyszłość terapii genowych w ortopedii

21.2. Inteligentne biomateriały i implanty

Biologiczne podłoża jako start dla regeneracji

21.3. Stymulacja i utrzymanie odtworzonej tkanki

21.4. Terapie genowe i molekularne wsparcie regeneracji

21.5. Partnerstwo jako klucz do sukcesu

21.6. Rola sztucznej inteligencji w diagnostyce i planowaniu leczenia

Sztuczna inteligencja jako narzędzie wspierające planowanie leczenia

Planowanie leczenia jako proces ciągły

Wyzwania i przyszłość

22. Podsumowanie i wnioski praktyczne

22.1. Najważniejsze lekcje dla lekarzy i terapeutów

Praktyczne rekomendacje dla klinicystów

22.2. Wizja przyszłości leczenia uszkodzeń chrząstki

Piśmiennictwo

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

dr n. med. Bartłomiej Kacprzak

Chirurg ortopeda, absolwent Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi (2004–2010). Chirurg rezydent w I Szpitalu Miejskim im. dr. E. Sonnenberga w Łodzi (2011–2014), rezydent specjalizacji ortopedyczno-traumatologicznej pod kierunkiem prof. Marka Syndera w Wojewódzkim Centrum Ortopedii i Rehabilitacji Narządu Ruchu im. dr. Z. Radlińskiego (2014–2017). Ortopeda w Centrum Medycznym Księży Młyn w Łodzi (od 2015 r.). Założyciel Orto Med Sport (2011 r.), sieci klinik specjalizujących się w ortopedii, traumatologii i rehabilitacji, w których realizuje swoje autorskie projekty, pozwalające pacjentom wrócić do formy.

W 2021 r. uzyskał stopień doktora nauk medycznych. W 2023  r. zdał egzamin specjalizacyjny. Uczestnik międzynarodowych szkoleń i konferencji naukowych, organizowanych m.in. przez ICRS (Saloniki, Miami, 2022 r.), Isokinetic (Londyn, 2015 r.; Barcelona, 2018 r.), Villa Stuart Romana Clinic (Rzym, 2017 r.), ISAKOS (Lyon, 2015 r.), Quatar International Musculoskeletal Medicine & Rehabilitation (Doha, 2017 r.). Jest członkiem międzynarodowych organizacji branżowych, m.in. ISAKOS i ESSKA.

Kierownik badań nad przebudową więzadła krzyżowego przedniego. Twórca testu służącego do oceny sprawności więzadła – BK21Test. Autor książek z zakresu profilaktyki i edukacji w sporcie: Urazy stawu kolanowego. Leczenie zachowawcze i operacyjne, ACL i jednoetapowa RACL; Protokół rehabilitacyjny BK21; Ocena funkcji stawu kolanowego, powrotu do sportu oraz jakości życia pacjentów po zabiegu rekonstrukcji więzadła krzyżowego przedniego; Kliniczne podejście do medycyny sportowej; Iniekcje w medycynie sportowej; Leczenie zachowawcze i profilaktyka zmian przeciążeniowych i zwyrodnieniowych; Motywatorki. Jak zdrowo być sportowcem; Rollek i Bollek, 6+; Jak uniknąć kontuzji. Profilaktyka i edukacja. Autor OMS Roll i Rehabprotocol (rollerów i aplikacji do rehabilitacji). Pomysłodawca i twórca mobilnego centrum diagnostyki, rehabilitacji i regeneracji BK21 Recovery Bus. Twórca Akademii Artroskopii „Ludzkich Szkół Artroskopii” i wykładowca na Wydziale Pielęgniarstwa Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi. Pomysłodawca i organizator Programu Edukacji Zdrowotnej w Sporcie.

Prywatnie pasjonat motoryzacji i piłki nożnej. Lubi słońce i morze – w nielicznych wolnych od pracy chwilach szuka miejsc, w których może naładować akumulatory, korzystając z dobrodziejstw ciepłych plaż i wody.

Wprowadzenie

A

B

Rycina 1.

a – Opracowana loża i kontrolowane złamania, co pośrednio sugeruje wytworzenie obrzęku szpiku, który jest widoczny na zdjęciach z rezonansu.

b – Etap utrwalania implantu Hyalofast w loży chrzęstno-kostnej z użyciem kleju biologicznego. Precyzyjna aplikacja kleju zapewnia stabilizację materiału w miejscu ubytku, chroni przed jego przemieszczeniem oraz wspomaga proces integracji i regeneracji chrząstki stawowej.

Obserwacje epidemiologiczne pokazują, że degeneracja chrząstki stawowej i jej przedwczesne zużycie stają się coraz większym problemem społecznym, dotykającym miliony osób na świecie (10–12% populacji w młodym wieku, 80% osób po 55. roku życia). Analiza danych artroskopowych różnych autorów pokazuje, że uszkodzenia chrząstki stawowej występują niezwykle często – od 50% do 80% przypadków (Aroen – 65,5%, Curl – 63%, Hjelle – 61%, La Prade – 63%, Trzaska – 50–76%, Widuchowski – 57,3%). Większość z tych uszkodzeń dotyczy nie tylko młodych osób, ale także pacjentów w średnim i starszym wieku. Wzrastająca liczba urazów związanych ze wzmożonym ruchem, aktywnością sportową i szybkim tempem życia codziennego powoduje, że co trzeci przypadek dotyczy kolan, które często dają początek dalszym zmianom zwyrodnieniowym.

W mojej praktyce klinicznej wielokrotnie spotykam się z przekonaniem, że zabiegi naprawcze chrząstki stawowej, w tym przeszczepy autologicznych chondrocytów, są skuteczne tylko u młodych pacjentów – poniżej 45. roku życia – z izolowanymi, głębokimi uszkodzeniami chrząstki i bez zmian w innych strukturach stawu.

Jednak moje doświadczenia i badania, które prowadzę, wskazują na coś zupełnie innego. W moich badaniach wykazałem, że pacjenci powyżej 50. roku życia, przy odpowiednim przygotowaniu stawu, zastosowaniu nowoczesnych technik ortobiologicznych oraz ze starannie przygotowanym planem leczenia mogą osiągać wyniki porównywalne z młodszymi pacjentami. Oznacza to, że ograniczanie kwalifikacji do zabiegów naprawczych wyłącznie do grupy poniżej 45 lat jest nieuzasadnione. Moje obserwacje pokazują, że właściwie prowadzony proces leczenia i stymulacja biologiczna pozwalają na skuteczną regenerację chrząstki nawet u osób starszych, co przeczy dotychczasowym stereotypom i otwiera nowe możliwości w leczeniu pacjentów z degeneracją chrząstki stawowej.

Innowacyjność tej książki – i całego cyklu moich monografii – polega na pokazaniu, że chirurg nie jest aktorem jednej sceny, którego rola kończy się wraz z ostatnim szwem na sali operacyjnej. Chirurg to nie wykonawca, lecz architekt całego procesu leczenia – człowiek, który potrafi zaplanować drogę pacjenta od diagnozy, przez zabieg, aż po pełny powrót do zdrowia. Proces ten zaczyna się nie na sali operacyjnej, lecz przy biurku, w rozmowie z pacjentem, kiedy wspólnie analizujemy wszystkie możliwe ścieżki terapeutyczne.

W ortopedii decyzja o leczeniu nie powinna należeć wyłącznie do lekarza – to pacjent, w pełni poinformowany i świadomy, dokonuje wyboru. Zadaniem chirurga jest pokazanie mu wszystkich możliwości, ich potencjalnych efektów, ryzyka oraz konsekwencji zaniechania leczenia. Bo to nie samo uszkodzenie w kolanie niszczy staw, lecz brak decyzji o naprawie i codzienne funkcjonowanie tak, jakby nic się nie stało – mimo że struktury są osłabione i niezdolne do prawidłowej pracy.

Plan leczenia to nie tylko wybór rodzaju zabiegu. To kompleksowy projekt, który zaczyna się w momencie diagnozy i obejmuje wszystkie etapy – od naprawy mechanicznej na sali operacyjnej, przez kontrolowany proces regeneracji, po powrót do pełnej aktywności. Już w pierwszych minutach po operacji uruchamiane są technologie wspierające proces gojenia: systemy chłodzenia i kompresji, które – oceniane przy użyciu kamer termowizyjnych – mają potwierdzoną skuteczność w ograniczaniu obrzęku i poprawie mikrokrążenia.

Pacjent od samego początku funkcjonuje w warunkach pełnego zakresu ruchu i kontrolowanego obciążenia, z wykorzystaniem bielizny kompresyjnej oraz narzędzi rehabilitacyjnych, które wspierają proces gojenia.

Następnie płynnie przechodzi na salę rehabilitacyjną, gdzie realizowany jest autorski protokół BK21 – koncepcja zakładająca równowagę między regeneracją a aktywnością: jedna jednostka rehabilitacyjna = jedna jednostka regeneracyjna.

Między tymi dwiema sesjami tworzony jest biologiczno-technologiczny pomost – pacjent wyposażony jest w narzędzia wspierające proces regeneracji, takie jak urządzenia chłodząco-kompresyjne, drenaż limfatyczny czy prądy TENS, które utrzymują aktywność tkankową pomiędzy sesjami. Dzięki temu ciało otrzymuje czas na realny odpoczynek i przygotowanie do kolejnej fazy terapii. Każda sesja kończy się zestawem zabiegów medycznych działających na różnych poziomach tkankowych – od powięzi, przez mięśnie, po struktury głębokie. Ten model leczenia wymaga pełnego zrozumienia i współpracy między chirurgiem a fizjoterapeutą. Obie strony muszą mówić tym samym językiem – językiem biologii, ruchu i czasu. Chirurg, który rozumie fizjologię gojenia, oraz fizjoterapeuta, który zna granice tkankowej wytrzymałości po zabiegu, tworzą wspólnie nową jakość medycyny – partnerską, planową i opartą na procesie, a nie na przypadkowych interwencjach. To właśnie dla zrozumienia tego, że skuteczność leczenia nie kończy się na operacji, ale dopiero tam się zaczyna, powstała ta książka. Jej celem jest pokazanie, że nowoczesna ortopedia to nie chirurgia narzędzia, ale chirurgia myślenia. To powrót do idei, że prawdziwe leczenie zaczyna się od rozmowy, planu i zrozumienia biologii pacjenta, a kończy dopiero wtedy, gdy odzyska on nie tylko zdrowie, ale i pełną funkcjonalność.

Rycina 2.

Rekonstrukcje chrząstki u 21 pacjentów powyżej 60. roku życia wykonane od 2017 roku – średnio 2–3 rezonanse magnetyczne (MRI) na pacjenta.

Efekty leczenia po rekonstrukcji chrząstki

Pacjentka, lat 66, po zabiegu rekonstrukcji chrząstki z zastosowaniem terapii wspomagających: komora hiperbaryczna (HBOT) oraz Exogen® w miejscu obrzęku szpiku

Przed zabiegiem

A

B

Rycina 3A–B.

Ubytek chrząstki w przedziale przyśrodkowym. Objawy bólowe i ograniczenie.

Po zabiegu – 1 miesiąc

A

B

Rycina 4A–B.

Wczesna faza gojenia. Widoczny obrzęk szpiku i przebudowa tkanki w miejscu rekonstrukcji. Włączono terapię w komorze hiperbarycznej – poprawa dotlenienia tkanek i regeneracji chrzęstno-kostnej.

Pacjent po rekonstrukcji ACL i rekonstrukcji chrząstki, prowadzony zgodnie z protokołem BK21

Przed zabiegiem

A

B

Rycina 5A–B.

Uszkodzenie pourazowe IV stopnia ICRS i III stopnia według skali klinicznej BK21. W świeżym urazie nie widać od razu obrzęku stopnia szpiku.

Po zabiegu

A

B

C

Rycina 6A–C.

Powrót na pierwszy mecz pięć miesięcy po operacji, w pełnym treningu po trzech miesiącach.

Pacjent, lat 56, po zabiegu rekonstrukcji chrząstki z zastosowaniem terapii wspomagających: komora hiperbaryczna (HBOT) oraz Exogen® w miejscu obrzęku szpiku

Przed zabiegiem

Rycina 7.

Obrzęk szpiku i uszkodzenie chrząstki przed operacją.

Dwa miesiące po rekonstrukcji chrząstki stawowej

Rycina 8.

Chrząstka wygojona po rekonstrukcji.

Część I

Podstawy teoretyczne i kliniczne

1

Budowa i funkcja chrząstki stawowej

Chrząstka stawowa (łac. cartilago articularis) stanowi wysoce wyspecjalizowaną tkankę podporową, której zasadniczą funkcją jest zapewnienie płynnego i bezbolesnego ruchu w obrębie stawów synowialnych.

Zdolność do przenoszenia znacznych obciążeń mechanicznych przy minimalnym tarciu wynika z jej unikalnej organizacji histologicznej oraz właściwości biomechanicznych. Pomimo pozornej prostoty morfologicznej chrząstka stawowa jest strukturą o złożonej architekturze i precyzyjnie zrównoważonej biochemii, której integralność warunkuje prawidłową funkcję całego układu ruchu.

Brak naczyń krwionośnych, chłonnych oraz unerwienia sprawia, że chrząstka stawowa jest tkanką o ograniczonych możliwościach regeneracyjnych. Jej odżywianie zachodzi głównie na drodze dyfuzji z płynu stawowego, a równowaga pomiędzy procesami syntezy i degradacji macierzy pozakomórkowej jest ściśle kontrolowana przez aktywność chondrocytów. Właściwości fizykochemiczne macierzy, w tym zawartość wody, skład proteoglikanów oraz ułożenie włókien kolagenowych, determinują zachowanie chrząstki pod wpływem obciążeń mechanicznych i stanowią podstawę jej biomechanicznej funkcji.