© Silesia Progress 2013

Tłumaczenie:

Zbigniew Kadłubek

Korekta w języku śląskim:

Grzegorz Kulik, Rafał Szyma

Korekta w języku polskim:

Natalia Długosz

Opracowanie graficzne, skład, projekt okładki:

Rafał Szyma

Na okładce wykorzystano obraz Dircka van Baburena Prometeusz skowany ze zbiorów Rijksmuseum w Amsterdamie (http://rijksmuseum.nl/).

Wersja epub/mobi:

Łukasz Juszczak

STOWARZYSZENIE OSÓB NARODOWOŚCI ŚLĄSKIEJ

ul. Wodna 9

46-045 Kotórz Mały

tel.: +48 693 953 661

www.slonzoki.org

www.facebook.com/Slonzoki

biuro@slonzoki.org

SILESIA PROGRESS

ul. Reymonta 30, III piętro, lokal 10

45-066 Opole

tel.: +48 693 953 661

http://silesiaprogress.com

zamówienia: os@silesiaprogress.com

ISBN 978-83-936190-2-3

Słowo wstępu – Piotr Długosz, Rafał Szyma

SŁOWO WSTĘPU

W 2012 roku Stowarzyszenie Osób Narodowości Śląskiej zainicjowało serię wydawniczą CANON SILESIAE Bibliŏtyka Ślōnskŏ, w ramach której wydawane są książki o tematyce śląskiej. Mają one pozwolić nam spojrzeć na specyfikę kultury regionu z różnych perspektyw, w tym także językowej.

Stowarzyszenie Osób Narodowości Śląskiej nie bierze aktywnego udziału w dyskusji nad kodyfikacją śląskiej mowy. Chcielibyśmy, aby naszą cegiełką w jej emancypacji było tłumaczenie klasyki literatury światowej na śląski. W ten sposób narodził się pomysł poszerzenia koncepcji serii wydawniczej CANON SILESIAE o nową podserię: Bibliŏtyka tumaczyń. Pragniemy przekonać niedowiarków, że po śląsku można wydawać dzieła z najwyższej półki, a nie tylko kolejne zbiory „wicowych rymowanek”. Jesteśmy przekonani, że udane tłumaczenie dzieła literackiego to tworzenie „przestrzeni myślenia”, jak w przedmowie do niniejszej książki wyjaśnia dr hab. Aleksandra Kunce.

Serię rozpoczynamy Prōmytojsem przibitym, czyli tłumaczeniem antycznego dzieła Ajschylosa: Prometheus desmōtēs (Prometeusz skowany). Wybór tego dzieła nie jest przypadkowy. To nie tylko sięgnięcie do antyku, mającego pierwszeństwo ze względów chronologicznych. Prometeusz to także ten, który niósł ogień, niósł światło. Mamy nadzieję, że książka stanie się także pochodnią oświetlająca drogę kolejnym tłumaczom, że pozwoli uwierzyć Ślązakom w moc ich języka.

Dzieło przetłumaczył profesor Zbigniew Kadłubek, wybitny klasycysta. Chcemy, by normą w naszej serii stało się, że tłumaczami są osoby nie tylko posiadające „wyczucie śląskiego”, ale także mające odpowiednio szerokie kompetencje w zakresie znajomości języka źródłowego oraz kultury, w jakiej utwór się zrodził. Dokładamy wszelkich starań, by przekładów dokonywano z oryginału, a nie jedynie na podstawie polskich tłumaczeń.

Jak czytać tę książkę?

W publikacji stosujemy sposób zapisu śląskiej gŏdki zgodny z dotychczasowymi ustaleniami komisji kodyfikacyjnej. Zakłada on zachowanie przyzwyczajeń polskiej ortografii, a jednocześnie oddaje specyficzne cechy śląskiego i pozwala na odczytywanie słów zgodnie z lokalnym sposobem ich wymowy. Wprowadza przy tym trzy nowe litery:

Ōō na oznaczenie głoski o barwie między „o” a „u”, tzw. „o” pochylonego (np. ślōnski, mōm, dochtōr, dōmb, itp.);

Ôô – czyli „o” początkowe albo nagłosowe, które w zależności od regionu i przyzwyczajeń mowiącego, czytane jest jak „uo” lub jak normalne „o” (np. ôn, ôszkliwy, ôblyc);

Ŏŏ we wschodniej części Górnego Śląska czytamy jak zwykłe „o”, podczas gdy w okolicach Opola wymawia się je „ou”, a w powiatach kozielskim i krapkowickim „au” (np. cŏłki, farŏrz, trŏwa, gŏdŏ).

Drogi Czytelniku,
życzymy przyjemnej lektury!

Piotr Długosz, Rafał Szyma
grudzień 2013

Promytojs Przibity – Ajschylos

Ajschylos

PROMYTOJS
PRZIBITY

PROLOG

SCYNA PIYRSZŎ

Kratos, Bija (nic niy gŏdŏ), Hyfastojs,
Prōmytojs (nic niy gŏdŏ)

KRATOS

Stanylimy na kōńcu świata

Na scytyjskim prōżnym brzegu.

Hyfajstos, pamiyntej, co ci Zyus przikŏzoł!

Cobyś tego błŏzna przikuł

Ziylŏznōm ankrōm do skały.

Bo ukrŏd ôgyń, kerym ty sie chwŏlisz,

I doł go ludziōm.

Za to bydzie pokutowōł dugo.

Niych sie liczy ze siyłōm Zyusa.

Niy bydzie ludziōm wiyncyj przoł!

HYFAJSTOS

Ach, Kratos, Bija!

Wōm je pilno z tōm robotōm!

Ale jŏ sie trocha boja.

Jak mōm sam przibić to tyj skały

Bliskigo nōm kuzyna?

Na wiater i dyszcz jak hadra wywiesić.

Ale niy ma rady, musza:

Mōm ryszpekt przed Zyusym wielgi.

Świynty synku Tymidy,

Ôbocz yno, co z tobōm bydzie!

Niy poradza cie do tyj gōry przibić,

Kaj niy bydziesz słyszoł, co gŏdajōm ludzie

I żŏdnygo dugo niy ôbŏczysz.

W dziyń piyk sie bydziesz na słōńcu,

A w nocy fest bydziesz mŏrz.

Niy narodziył sie jeszcze przeca tyn,

Co cie mŏ uretować.

Bydziesz ciyrpioł, boś przoł ludziōm.

Sōm żeś bogym – naskwŏl bogōm

Za fest żeś pokochoł czowieka.

Na tyj gōrze bydziesz wisioł,

Nogōw niy zygniesz, niy uśniesz w nocy.

Jynczoł yno bydziesz sztyjc.

Ja, kŏżdy nowy krōl fest je sztryng.

KRATOS

Co to gŏdŏsz? Pryndzyj! Darymnŏ ta gŏdka!

Ôn bogym, co bogōm ôbrzid. Ty sie nim niy brzidzisz,

Chociŏż twōj ukrŏd ôn skarb?

HYFAJSTOS

Za fest go znōm. Za blisko sy mnōm boł.

KRATOS

Mŏsz recht, yno miarkuj,

Czy dŏ sie niy suchać Zyusa?

HYFAJSTOS

Ôd dŏwnaś hardy, niy przajesz żŏdnymu.

KRATOS

Płaczki utrzij! Po co sie starŏsz,

Jak ci nic z tego niy przidzie?

HYFAJSTOS

Brzidza sie tym fachym twojim!

KRATOS

Niy! Lepij niy pōmstuj.

Ôn niy skuli ciebie sam sie znŏd.

HYFAJSTOS

Niy ma sam kogo, fto by znoł kowŏlskŏ robota?

KRATOS

We wszyjskim je frasōnek.

Yno Zyus je blank wolny ôd niygo.

A możnŏ ôn tyż niy.

HYFAJSTOS

Niy byda sie stawioł. Ni ma żech tak gupi.

KRATOS

Rynka sie twoja boji ta ankra mocować?

Mŏ na to Zyus patrzić i sie niy gniywać?

HYFAJSTOS

Dyć widzisz, że mōm już ziylazo narychtowane.

KRATOS

Dŏwej te kety, rynce mu chyć!

Przibij do skały go fest! Młotym wŏl!

HYFAJSTOS

Chytōm sie roboty, zarŏ byda fertich.

KRATOS

Wŏl, wŏl, niy przestŏwej kuć,

Jeszcze nōm sie wyplōncze z kajdanōw.

HYFAJSTOS

Jedna rynka przibitŏ. Trzimie fest.

KRATOS

Drugo zarŏ przichyć gwoździym.

Niych poznŏ Zyusowy szpas.

HYFAJSTOS

Żŏdyn mie niy zgani. Chyba że ôn sōm…

KRATOS

Ziylazne tera dŏwej mi kliny,

Trzimiymy go bez pōł.

We berdze mocujymy.

HYFAJSTOS

Ô, Prōmytojs! Żŏl mi cie je!

KRATOS

Jako to? Bydziesz ślimtoł skuli wroga?

Żebyś zarŏ niy musioł ślimtać nad sobōm!

HYFAJSTOS

A ty umiysz strzimać ta pasyjŏ ôd niygo?

KRATOS

Kara dostoł sprawiedliwŏ.

Trzimej, zapnymy go tymi ankrami do skały.

HYFAJSTOS

Wiym, co mōm robić. Przestōń tela gŏdać!

KRATOS

Byda godoł. Byda ryczoł na cołke gardło!

A tera przichyć mu uda.

HYFAJSTOS

Dyć robia już – żŏdnŏ to dō mie robota.

KRATOS

A tera przibij jeszcze gwoździe,

Dej sie pozōr, fto patrzi na cia z gōry.

HYFAJSTOS

Jak sie nazywŏsz, tak tyż gŏdŏsz: Gwołt! Yno gwołt!

KRATOS

Choby baba jynczysz! A mie niy przigaduj,

Bo jestech fest krzepki.

HYFAJSTOS

Pōdź, idymy stōnd. Z tych ôkowōw drapko niy wylezie.

(Wyłazi)

KRATOS

(Gŏdŏ do Prōmetojsa)

Cha, cha! A ty sie wiyncyj niy chwol!

Kradniesz boski miynie

Skuli jednodniowych stworzyń!

Uwolni cie kery z tych śmiyrtelnikōw? Powiydz yno

We tyj twojij mōndrości!

Dali ci miano Prōmetojsa, ale sie pōmylyli.

No, powiydz yno tym ketōm, coby pynkły!

Zlyź ze tyj skały, zbawicielu!

(Kratos i Bia wyłażōm)

Piszemy i tłumaczymy, tak jak żyjemy – Aleksandra Kunce

Aleksandra Kunce
PISZEMY I TŁUMACZYMY TAK, JAK ŻYJEMY

Kōnsek ksiōnżki - tak na smak

Od tłumacza – Zbigniew Kadłubek

OD TŁUMACZA

Kōnsek ksiōnżki - tak na smak