Projekt okładki, wnętrza i stron tytułowych Agata Muszalska

Wydawca Mikołaj Tajchman

Redaktor Mateusz Falkowski

Korektorka Małgorzata Kozłowska

Produkcja Anna Bączkowska

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwo Naukowe PWN: Michał Latusek

Recenzent

Dr hab. Michał Herer, Członek Jury

V edycji Konkursu o Nagrodę im. Barbary Skargi

Copyright © Michał Pawłowski, Warszawa 2021

Copyright © Fundacja na Rzecz Myślenia im. Barbary Skargi, Warszawa 2021

ISBN 978-83-01-21975-8

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2021r. (Wydanie I)

Warszawa 2021

Fundacja na Rzecz Myślenia im. Barbary Skargi

ul. Nowy Świat 72, 00-330 Warszawa

www.barbaraskarga.org; fundacja@barbaraskarga.org

Wydawnictwo Naukowe PWN SA

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 69 54 321; faks 22 69 54 228

infolinia 801 33 33 88

e-mail: pwn@pwn.com.pl

www.pwn.pl

Bezpłatny fragment

Wprowadzenie

1. Ekspozycja problemu

2. Kant i zagadnienie granic poznania

3. Wittgenstein: sens a bezsens

4. Rozwiązanie: granice poznania i metafizyka

Bibliografia

Przypisy

Rozprawa Michała Pawłowskiego

O granicy poznania

metafizycznie i einzcyzifatem

zakwalifikowała się do finału

Konkursu o Nagrodę im. Barbary Skargi

ogłoszonego w maju 2019,

a rozstrzygniętego w listopadzie 2020 roku.

Temat konkursu brzmiał:

Metafizyka dziś

Wprowadzenie

Niniejsza praca podejmuje problem granicy myślenia i wynikającej z odniesienia do niej samozwrotności. W ogólności pytanie brzmi: „Jak mogę powiedzieć – to jest poznawalne, a tamto nie?”. Jest to problem ogólny i podstawowy, a jak jestem przekonany, również w stosunkowo niewielkim stopniu doprowadzony do wszystkich swoich konsekwencji i zbadany przez metafizykę. Zarazem – dla tej właśnie metafizyki – zachowujący kluczowy charakter. Sądzę, że naświetlenie go może wiele powiedzieć o jej naturze czy też naturze filozofii w ogóle, zakreślając przy tym horyzont możliwości przybliżenia się do rozwiązania pewnych konkretnych problemów tych dziedzin. Zagadnienie jednak zostaje potraktowane w jego ogólności i w swym związku z fundamentami filozofowania.

W rozdziale pierwszym przedstawiam dokładnie, co rozumiem poprzez problem samozwrotności myślenia przy próbach określenia jego własnej granicy oraz dlaczego jest to jeden z kluczowych problemów filozofii – a także jakie zagadnienia mimo pewnych podobieństw nie przynależą do tego tematu. W rozdziałach drugim oraz trzecim sięgam po dwóch klasycznych autorów, Immanuela Kanta oraz Ludwiga Wittgensteina, aby wykorzystać oferowane przez nich instrumentarium analityczne do rozwinięcia i pogłębienia przedstawianej tu perspektywy. To dopiero na gruncie projektu filozoficznego pierwszego z nich można próbować stawiać zadane tu pytania, zaś drugi wyostrza problem z niespotykaną wcześniej ani później dokładnością. Choć Wittgenstein formułuje problem jako rozgraniczenie sensu oraz niedorzeczności, pokazuję, że to jest to samo zagadnienie, choć szczegółowiej uchwycone. Sądzę, że przyjrzenie się wypracowanym przez obu filozofów rozwiązaniom, odnoszącym się do samozwrotności oraz granic poznania czy też sensu, może być tu co najmniej pomocne.

Wreszcie, w rozdziale czwartym formułuję tezę, że pytanie o granice poznania jest pozbawione jednoznacznej odpowiedzi, co nie znaczy – nonsensowne. Kładzie ono fundament pod metafizykę – metafizykę krytyczną – oraz samo z niej jednocześnie wynika. Jasnej odpowiedzi na pytanie o granice poznania nie daje się udzielić, bo ono samo wytwarza ramy sensownego zapytywania w ramach metafizyki. Choć granica taka jako całość jest nie do uchwycenia, być może da się ją chwilowo odsłonić w poszczególnych „uskokach” sensu. Jednocześnie odniesienie tego wniosku do rozważań metodologicznych stwarza szansę na możliwe przybliżenie się do rozwiązania kilku bardziej szczegółowych problemów filozofii, podejmowanych na przykład na gruncie analitycznej filozofii umysłu.