Dla Kai

Dane oryginału John Randolph, The Brain Health Book: Using The Power of Neuroscience to Improve Your Life

Copyright © 2020 by John Randolph

Recenzent Prof. dr hab. Michał Harciarek

Projekt okładki i stron tytułowych Barbara Niewiadomska

Ilustracja na okładce Jolygon/Shutterstock

Wydawca Aleksandra Małek

Redaktor prowadzący Agata Kołacz

Redaktor Dorota Polewicz

Produkcja Mariola Iwona Keppel

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Naukowego PWN

Monika Lipiec /Woblink

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo.

Więcej na www.legalnakultura.pl

Polska Izba Książki

Copyright © by Wydawnictwo Naukowe PWN SA

Warszawa 2021

ISBN 978-83-01-22016-7

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2021 r., (wyd. I)

Warszawa 2021

Wydawnictwo Naukowe PWN SA

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 69 54 321, faks 22 69 54 288

infolinia 801 33 33 88

e-mail: pwn@pwn.com.pl; reklama@pwn.pl

www.pwn.pl

WAŻNE: Księga zdrowia mózgu przedstawia ogólne informacje o zdrowiu mózgu. Nie zastępuje profesjonalnej diagnostyki czy terapii zaburzeń poznawczych. Jeżeli doświadczasz utraty pamięci czy pogarszania innych funkcji poznawczych, udaj się do specjalisty. Powinieneś/powinnaś również skontaktować się z lekarzem lub innym specjalistą nauk o zdrowiu, zanim rozpoczniesz nowy program treningowy lub włączysz do diety nowe produkty, na wypadek gdybyś miał/miała lub mógł/mogła mieć alergie.

Spis treści

Przedmowa

CZĘŚĆ I. Mózg i jego działanie – kilka słów wprowadzenia

Rozdział 1. Cztery obszary zdrowia mózgu

Rozdział 2. Co ma neuronauka do zdrowia mózgu?

Rozdział 3. Najważniejsze poznawcze trio: uwaga, pamięć i funkcje wykonawcze

CZĘŚĆ II. Strategie poznawcze i elementy stylu życia wzmacniające funkcje mózgu

Rozdział 4. Które strategie mają największy potencjał?

Rozdział 5. Co dają mózgowi ćwiczenia fizyczne?

Rozdział 6. Kontakty społeczne i mózg: więzi międzyludzkie wzmacniają powiązania neuronalne

Rozdział 7. Korzyści trenowania mózgu: aktywności umysłowe i hobby warte uwagi

CZĘŚĆ III. Inne potencjalne sposoby zapobiegania problemom poznawczym

Rozdział 8. Twój mózg jest tym, co jesz: odżywianie i poznanie

Rozdział 9. Sen i korzyści wypoczętego mózgu

Rozdział 10. Ukoić zestresowany mózg

Rozdział 11. Czy problemy zdrowotne i palenie wpływają na działanie mózgu?

CZĘŚĆ IV. Naprzód! Przełożyć intencję na działanie

Rozdział 12. Utrzymać zdrowe zmiany stylu życia

Na zakończenie: podsumowanie tego, co najważniejsze dla zdrowia mózgu

Podziękowania

Pytania klubu książki

Załącznik A: Nauka w neuronauce

Załącznik B: Krótki przegląd technik neuroobrazowania

Załącznik C: Specjaliści, których usługi służą zdrowiu mózgu

O Autorze

Przypisy

Przedmowa

Informacje dotyczące mózgu i tego, jak potencjalnie można poprawiać jego liczne funkcje, stają się w popkulturze coraz dostępniejsze. Artykuły prasowe, źródła internetowe i osoby prowadzące telewizyjne talk show bardzo chętnie wychwalają wyniki pojedynczych badań, rzekomo wyjaśniających pracę mózgu i to, jak można ją usprawnić. W reklamach i niechcianych mejlach pojawiają się peany na temat korzyści z suplementów i innych produktów mających w magiczny sposób przemienić mechanizmy mózgowe. Co naprawdę pomaga, a co jest tylko krzykliwą reklamą? Czy istnieją naukowo udowodnione, skuteczne metody, dające się przełożyć na świadome decyzje, strategie i wybory w sferze stylu życia?

Na początku XXI wieku zacząłem zwracać baczniejszą uwagę na naukę o zdrowiu mózgu. I zastanawiałem się, dlaczego ta tematyka nie jest częściej przedmiotem dyskusji w kręgach neuropsychologów, do których się zaliczam, czy w naukowych czasopismach. Jestem neuropsychologiem – psychologiem klinicznym specjalizującym się w zależnościach mózg–zachowanie – dlatego o wiele lepiej znam się na sposobach opisywania i diagnozowania zaburzeń poznawczych niż na promowaniu umiejętności sprawniejszego myślenia. Przez całą swoją edukację wielokrotnie słyszałem, że kiedy mózg zostanie uszkodzony, zachoruje, zestarzeje się lub z jeszcze innej przyczyny przestanie działać prawidłowo, to tak naprawdę niewiele da się z tym zrobić. Nigdy nie chciałem w to uwierzyć.

I gdy tak zagłębiałem się w badania nad zdrowiem mózgu, uznałem, że warto część tych wniosków podsumować i przedstawić współpracownikom na zbliżającym się spotkaniu. Zrobiłem prezentację i pomyślałem, że na tym poprzestanę. Ale tu wkroczył los i na mojej drodze stanął wydawca, który dowiedział się o moim seminarium i zaproponował mi napisanie książki przedstawiającej tę tematykę specjalistom. Zaakceptowałem jego ofertę i czerpałem przyjemność zarówno z trudów, jak i radości towarzyszących pisaniu i redagowaniu książki o zdrowiu mózgu dla ludzi mojej profesji.

W trakcie pracy wielokrotnie pojawiała mi się myśl, że osoby spoza mojej wąskiej specjalizacji być może także byłyby zainteresowane lekturą poświęconą nauce o zdrowiu mózgu. Uznałem, że warto przybliżyć wnioski płynące z badań naukowych ludziom, którzy są zainteresowani neuronauką, neuropsychologią, zdrowiem mózgu i powiązanymi obszarami, ale nie mają w tym kierunku specjalistycznego wykształcenia. Może warto podejść do nauki bez nadmiernego zagłębiania się we wszystkie jej szczegóły, a jednak wyjaśnić część występujących w mediach pojęć i zagadnień dotyczących mózgu. Może warto podzielić się moją ekscytacją nowymi odkryciami neuronauki – na przykład powstawaniem nowych neuronów dzięki ćwiczeniom fizycznym, co jeszcze stosunkowo niedawno było koncepcją obcą niemal wszystkim medykom i badaczom – i pomóc objaśnić praktyczne znaczenie takich odkryć dla naszego codziennego życia.

To właśnie ta książka. Mam szczerą nadzieję, że ci się spodoba. I bardzo liczę, że omówione w niej najnowsze doniesienia z obszaru neuronauki oraz badania behawioralne zmieniające naszą zdolność uzdrawiania własnych mózgów zafascynują cię i zainspirują. Rzecz jasna nauka nie powinna pozostawać w próżni: możesz wszystko, co jest tu przedstawiane, natychmiast zastosować, by poprawić funkcjonowanie twojego mózgu i, ostatecznie, podnieść jakość życia. Na stronach tej publikacji zawarłem również opisy przypadków uszczegóławiające, w jaki sposób decyzje związane ze stylem życia pozytywnie wpłynęły na zdolności poznawcze ludzi, z którymi pracowałem. A jeżeli będziesz zainteresowany/zainteresowana poznaniem naukowych szczegółów, na końcu książki znajdziesz liczne odwołania do piśmiennictwa naukowego, przedstawiającego najbardziej innowacyjne badania poświęcone zdrowiu mózgu. Możesz też na razie całkowicie się tym nie przejmować.

Tak czy inaczej, zachęcam cię, byś usiadł/usiadła wygodnie i w zależności od swoich zainteresowań przeczytał/przeczytała kilka albo i wszystkie rozdziały i docenił/doceniła, że większość poznanych czynników wspierających mózg jest darmowa lub niedroga, sprawia radość, wzbogaca nas emocjonalnie i stymuluje (a także bywa smaczna). Twój mózg ci za to podziękuje.