Dane oryginału

Christoph Jung, Daniela Pörtl

Tierisch beste Freunde

Authorized translation of the first German language edition Jung, C./ Pörtl, D., Tierisch beste Freunde. Mensch und Hund – von Streicheln, Stress und Oxytocin.

© 2016 by Schattauer GmbH, Stuttgart/Germany

Recenzent

dr Kasper Sipowicz

Fotografia na okładce

Shutterstock

Projekt okładki i stron tytułowych

Przemysław Spiechowski

Wydawca

Aleksandra Małek-Leśniewska

Redaktor

Dorota Polewicz

Produkcja

Mariola Iwona Keppel

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Naukowego PWN
Marcin Kapusta / konwersja.virtualo.pl

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo.

Więcej na www.legalnakultura.pl

Polska Izba Książki

Copyright © for the Polish edition by

Wydawnictwo Naukowe PWN SA

Warszawa 2017

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2017 r., (wyd. I)

Warszawa 2017

ISBN 978-83-01-19297-6

Wydawnictwo Naukowe PWN SA

02-460 Warszawa, ul. G. Daimlera 2

tel. 22 69 54 321; faks 22 69 54 228

infolinia 801 33 33 88

e-mail: pwn@pwn.com.pl; www.pwn.pl

Informacje w sprawie współpracy reklamowej: reklama@pwn.pl

Spis treści

Słowo wstępne

Przedmowa

1. Najlepszy przyjaciel człowieka?

Czy nie popadamy w przesadną egzaltację?

Teorie na temat powstania psa

Naturalne otoczenie psa

2. Dzieci epoki lodowej

Kreatywni myśliwi na grubego zwierza

30 tysięcy lat w tej samej niszy ekologicznej

3. Skąd wziął się pies?

Pies rasowy

Klasyczna i nowoczesna hodowla psów

Partner w pracy i towarzysz w życiu

4. Komunikacja i współpraca

Kontynuacja ewolucyjna

Ludzkie mamy i dzikie psy

Psy z poczuciem winy i roześmiane szczury

Współodczuwanie – współdziałanie

Brat wilk

5. Co nas łączy?

Eksperyment z lisami fermowymi

Stres – po co?

Ssaki – o emocjach, motywacji i uczeniu się

Mózg ssaka

Przyjaciele i wrogowie

Głaskanie uszczęśliwia

Dopamina – siła napędowa naszych potrzeb

6. Oswojony wilk to nie pies – genetyka i epigenetyka

Epigenetyka – przełącznik genów

Epigenetyka i o tym, jak wilk stał się psem

7. Pies a przekształcenie małpy w człowieka

Oswojone wilki, oswojeni ludzie

Sponsor kultury – pies

Cave canem, czyli uwaga, zły pies!

Od pomocnika do kanapowego lenia

8. Dlaczego pies śpi na kanapie?

Bezwarunkowe spowolnienie – ponownie tu i teraz

Dzięki psom mamy radość i przyjaciół

Archaiczne korzenie

Posiadanie psa i kota chroni nasze zdrowie

9. Nasze dziedzictwo epoki kamienia

Bibliografia

Przypisy

SŁOWO WSTĘPNE

Psy towarzyszą mi od dzieciństwa. Byłem nimi zafascynowany już jako małe dziecko, z czasem stały się moimi najlepszymi towarzyszami i nieocenionymi kompanami. Zawsze łączyła mnie z nimi głęboka emocjonalna więź, pewna szczególna relacja. To, do czego jako dziecko podchodziłem emocjonalnie, przerodziło się później w coś racjonalnego. Z psami mogę być zawsze szczery, nigdy nie muszę kręcić. Moje psy, pomijając pojedyncze sytuacje, są również szczere wobec mnie. Jeśli choć przez chwilę zdarzało się, że takie nie były, od razu to zauważałem. Przed zwierzętami ludzie prawie nigdy nie udają.

W codziennym życiu jesteśmy uprzejmi i korzystamy niekiedy z koniecznych kłamstewek. W ten sposób się komunikujemy. Gdybyśmy mówili zawsze prawdę, nasz rozmówca mógłby się poczuć zmieszany. Jeśli moja suczka, rasy posokowiec, o imieniu Cleo robi coś niewłaściwego, daję jej to odczuć. Z kolei gdy ja robię coś niestosownego, ona sygnalizuje mi to, ignorując mnie przez krótką chwilę. W ten sposób powstaje ogromna więź. Mam wrażenie, że zaglądamy sobie nawzajem w dusze i na tym polega bardzo głęboki emocjonalny związek człowieka i psa.

Podziwiam i zazdroszczę psom przenikliwości ich zmysłów. Cleo jest moim „wyczulonym nosem”, zwraca moją uwagę na rzeczy, obok których przeszedłbym obojętnie. Ja nie mam tak wrażliwego zmysłu węchu i słuchu jak ona, poza tym jej spostrzegawczość jest dużo lepsza niż moja. Dużo szybciej pojmuje również emocjonalną stronę sytuacji. Czasem mam wrażenie, że Cleo wie o mnie i o mojej duszy więcej niż moja żona. Wydaje mi się, że udaje się nam z Cleo komunikować prawie telepatycznie.

Ze względu na moją pracę twórcy filmów o zwierzętach i poszukiwacza przygód cenię towarzystwo psa jako kompana, szczególnie w dzikiej okolicy. Doceniam jego wyostrzone zmysły oraz przyjaźń – zwłaszcza jeśli dłużej przebywam w dziczy tylko ze swoim psem. Czuje się wówczas duchową więź między człowiekiem i zwierzęciem, doświadcza braterstwa dusz między człowiekiem a wilkiem. W takich momentach przychodzi mi do głowy myśliwy i wilk z epoki kamienia. Spotykali się często podczas polowania. Wilk, podobnie jak człowiek, poluje w grupie, w której każdy osobnik ma przydzieloną sobie rolę. Być może na początku to wilk, niedźwiedź czy hiena polowali skuteczniej na grubą zwierzynę niż człowiek. Człowiek mógł skorzystać ze zdobyczy dopiero wówczas, gdy wymienieni już się obsłużyli. Podczas moich wizyt na ziemiach ludów żyjących jeszcze w warunkach pierwotnych dane mi było przeżyć wręcz duchową relację z wilkiem. Taki związek jest możliwy w przypadku zwierząt, które w swoim środowisku mają nieznaczną przewagę nad człowiekiem.

Jestem zafascynowany również różnorodnością ras psów, które są potomkami wilka. Psy dobierano prawdopodobnie już od tysięcy pokoleń pod względem ich przydatności do wypełniania różnych zadań. W ten sposób powstała olbrzymia paleta funkcji. To zadziwiające, jakie role i zadania spełniają psy przewodnicy, psy pasterskie czy psy stróżujące. Istnieje wielka różnorodność psów – zarówno pod względem wyglądu, jak i charakteru. Różnice między nimi powinno się brać pod uwagę przy wyborze psa, szczególnie pierwszego.

Pies to zwierzę, z którym człowieka łączy najsilniejsza więź emocjonalna. I odwrotnie. To niezwykle ciekawe i wciągające zastanawiać się głębiej nad tą fascynującą relacją. Może się do tego przyczynić ta książka. Wyjątkowa więź między człowiekiem i psem jest w niej poddana rzeczowym i fachowym rozważaniom. Mam nadzieję, że książka trafi do rąk wielu miłośników psów, a także do innych czytelników zainteresowanych tą tematyką.

W każdym razie ja nie mogę sobie wyobrazić życia bez psa. Moje psy są moimi bliskimi przyjaciółmi, towarzyszą mi całe życie. Warto zająć się tym tematem głębiej.

Andreas Kieling

fotograf przyrody, twórca filmów dokumentalnych o zwierzętach,

pisarz, laureat nagrody Panda

PRZEDMOWA

Co jest tak niezwykłego w przyjaźni między psem i człowiekiem?

Na to oraz wiele innych pytań pragniemy w tej książce odpowiedzieć. Jaki sens kryją te wszystkie historie o psach, które ponoć czytają w myślach, podsłuchują nasze rozmowy przy kawie i znikają błyskawicznie, gdy wspomni się o czymś nieprzyjemnym, jak na przykład wizyta u weterynarza? Czy relacja człowieka i psa jest naprawdę czymś wyjątkowym, czy jedynie – patrząc z zimnym dystansem – wyolbrzymioną przez ludzi, w gruncie rzeczy całkiem „błahą” sprawą? Mniej więcej tak samo „błahą” jak relacja z wieloma innymi zwierzętami, które czują się pod naszą opieką lepiej lub gorzej. Czy pies jest „szczęśliwy” ze swojego życia w rodzinie składającej się tylko z ludzi i czego potrzebuje, żeby być „szczęśliwym”? A czego potrzebują jego pan i pani, żeby być równie „szczęśliwymi”? Nie sposób odpowiedzieć na te pytania wyczerpująco. Powołamy się jednak na różne badania i informacje, które pomogą w lepszym zrozumieniu relacji między człowiekiem i psem oraz potrzeb obu stron.

Chcemy opowiedzieć o kulisach tego szczególnego partnerstwa. Dowiemy się, co łączy człowieka i psa oraz co jest podstawą ich przyjaźni. Pokażemy, dlaczego kochamy psy i w jaki sposób powinniśmy kształtować naszą z nimi relację. Zobaczymy też, że nie da się mówić o psach, nie mówiąc o ludziach. A może jest nawet odwrotnie: nie można mówić o ludziach, nie mówiąc o psach – a tym samym o naszej archaicznej, fundamentalnej wspólnej historii i przeznaczeniu. Oprócz przedstawienia wielu naukowych aspektów chcielibyśmy również dodać odwagi w kwestii zaufania własnym instynktom – póki jeszcze są w nas żywe.

Zdolność i potrzeba dbania o prawdziwie dobrą relację z naszym psem oraz przeżycia wspólnie z nim wielu pięknych lat znajduje uzasadnienie prawdopodobnie w naszym dziedzictwie genetycznym. Właściwie nie potrzebujemy nauki, żeby rozumieć naszego psa i dzielić z nim kanapę. Potrafiły to pokolenia przed nami, i to całkiem dobrze, a może nawet lepiej.

Po lekturze książki zrozumiemy, kto dzieli lub chce dzielić z nami tę kanapę i dlaczego, a także kim jest ten czworonóg, którego tak wiele osób nazywa „swoim najlepszym przyjacielem”. Pies zasłużył na to, żeby przyjrzeć się mu dokładniej oraz dotrzeć do korzeni jego, a być może także naszego, powstania.

W tym miejscu chcielibyśmy podziękować wszystkim, bez których ta książka by nie powstała. Na początek dziękujemy naszym dwu- i czworonożnym członkom rodziny, ponieważ to oni mieli największy wpływ na nasz emocjonalny mózg oraz motywację do badania relacji między człowiekiem i psem. Nasze podziękowania kierujemy również do tych, którzy umożliwili nam zdobycie poznawczego, akademickiego wykształcenia, zaczynając od rodziców, poprzez naszych nauczycieli, a kończąc na naukowych sojusznikach, którzy inspirowali i wspierali nas swoimi wynikami badań. Last but not least podziękowanie należy się przede wszystkim wydawnictwu Schattauer. Wydawcy dr. Wulfowi Bertramowi dziękujemy za otwartość i fachowe zainteresowanie tematem relacji między człowiekiem i psem oraz za jego zaangażowanie w wydaniu tej książki w serii „Wissen & Leben”. Dziękujemy również dr Sandrze Schmidt, która jako redaktorka zawsze służyła nam pomocą i wykazywała cierpliwość, za jej kompetentne i pomocne uwagi, które miały istotny wkład w znaczne ulepszenie naszej książki.

Weißenfels, w sierpniu 2015

Christoph Jung i Daniela Pörtl