Dane oryginału

Ask. Tap Into the Hidden Wisdom of People Around You for Unexpected Breakthroughs in Leadership and Life

by Jeffrey R. Wetzler

Copyright © 2024 by Jeffrey R. Wetzler

This edition published by arrangement with Hachette Go, an imprint of Perseus Books, LLC, a subsidiary of Hachette Book Group, Inc., New York, New York, USA. All rights reserved.

Projekt okładki i stron tytułowych Anna Kulikowska

Ilustracja na okładce Alpoonso/Shutterstock

Wydawca Aleksandra Małek

Redaktor Anna Gardyniak

Redaktor prowadząca Agata Kołacz

Produkcja Anna Badura

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.:
Michał Latusek

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo.

Więcej na www.legalnakultura.pl

Polska Izba Książki

Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo Naukowe PWN SA

Warszawa 2025

ISBN: 978-83-01-24577-1

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2025 r. (Wydanie I)

Warszawa 2025

Wydawnictwo Naukowe PWN SA

02-460 Warszawa, ul. G. Daimlera 2

tel. 22 69 54 321; faks 22 69 54 228

infolinia 801 33 33 88

e-mail: pwn@pwn.com.pl; www.pwn.pl

Informacje w sprawie współpracy reklamowej: reklama@pwn.pl

„Z przyjemnością przedstawiam kilka przemyśleń na temat tej niezwykłej książki, traktującej o tym, jak ważne jest dowiedzenie się tego, czego najbardziej potrzebujemy się dowiedzieć od otaczających nas ludzi. (…) W tej przystępnej, empatycznej, inteligentnej i przydatnej książce Jeff Wetzler uczy nas, jak to zrobić. (…) A nauczenie się, jak pytać innych o to, co naprawdę myślą, wiedzą i czują, nigdy nie było ważniejsze”. [Fragment przedmowy]

Amy Edmondson, profesorka HBS i autorka książek Firma bez strachu i Dobre porażki

„W Pytaj. Odkrywaj ukrytą mądrość ludzi dookoła i korzystaj z niej w przywództwie i życiu Jeff Wetzler dogłębnie omawia pierwszy krok ku prawdziwej szczerości – zabieganie o nią. Książka oferuje nieocenioną praktyczną metodę wydobywania prawdziwych myśli, uczuć i doświadczeń otaczających cię ludzi. Jeśli chcesz budować relacje i organizacje w duchu uczciwości i otwartości – poprawiając jednocześnie uczenie się, innowacyjność i wyniki – ta książka jest lekturą obowiązkową. Pytaj. Odkrywaj ukrytą mądrość ludzi dookoła i korzystaj z niej w przywództwie i życiu trafia w sedno tego, co jest potrzebne, by uwolnić pełnię człowieczeństwa otaczających cię ludzi”.

Kim Scott, autorka bestsellerów Radical Candor i Radical Respect

„Większość ludzi dostrzega wartość doskonalenia umiejętności słuchania, ale niewielu wie, od czego zacząć. Ta książka to praktyczny przewodnik usprawniania umiejętności dociekania – i poznawania i budowania więzi z otaczającymi cię ludźmi”.

Adam Grant, autor bestsellerów „New York Timesa”Ukryty potencjał i Leniwy umysł oraz prowadzący podcast Re:Thinking

„Pytanie i słuchanie są sednem bycia człowiekiem w relacjach z innymi. W Pytaj. Odkrywaj ukrytą mądrość ludzi dookoła i korzystaj z niej w przywództwie i życiu Jeff Wetzler przedstawia praktyczne ramy odkrywania mądrości w sercach i umysłach otaczających cię ludzi. Opisane narzędzia są antidotum na brak więzi tak typowy dla naszych czasów i poważnie podchodzą do potencjału kreatywności, współpracy i odwagi w nas i między nami. Oto książka, która wskazuje drogę do pełniejszego życia”.

Parker J. Palmer, autor książek Let Your Life Speak, Healing the Heart of Democracy i On the Brink of Everything

„W książce Pytaj. Odkrywaj ukrytą mądrość ludzi dookoła i korzystaj z niej w przywództwie i życiu Jeff Wetzler objaśnia sztukę i naukę zadawania właściwych pytań, pozwalających wyjść poza powierzchowne odpowiedzi. Przedstawiane tu narzędzia, których Jeff sam używa lepiej niż ktokolwiek, kogo znam, są praktyczną mapą drogową do bardziej produktywnego, współpracującego i skutecznego podejścia do kontaktów osobistych i zawodowych”.

Irene Rosenfeld, była prezeska i CEO Kraft Foods i Mondelēz International

„Przełomowa książka Jeffa Wetzlera oferuje klucz do budowania autentycznych relacji przez zadawanie osobistych i intymnych pytań. Unikatowe założenia, zilustrowane poruszającymi historiami, pokazują, jak w naszych relacjach przejść od osądu do autentyczności i wytyczają drogę do osobistego rozwoju”.

Bill George, były prezes i CEO Medtronic, członek zarządu Harvard Business School i autor bestsellera True North

„Najwspanialszym zasobem dla każdego, kto pragnie dokonać czegoś znaczącego, jest mądrość otaczających go ludzi, począwszy od tych, którzy są najbliżej problemów, którymi się zajmujemy, po członków naszego zespołu, partnerów i inwestorów. Pytaj. Odkrywaj ukrytą mądrość ludzi dookoła i korzystaj z niej w przywództwie i życiu to zachęcający i przyjazny poradnik, jak odblokować tę mądrość i wzmocnić głosy, które najbardziej powinniśmy usłyszeć. Ta książka jest lekturą obowiązkową dla każdego, kto chce zmieniać świat na lepsze”.

Wendy Kopp, założycielka Teach For America i CEO Teach For All

„Ta poruszająca, inspirująca, oparta na rzetelnych badaniach i szalenie praktyczna książka pokazuje, że wszyscy mamy moc, aby zmienić świat, po prostu doskonaląc własną i cudzą ciekawość oraz dbając o uczenie się i więzi, które ta ciekawość umożliwia. Wciągająca lektura obowiązkowa dla przywódców, członków zespołów, rodziców, nauczycieli, a nawet uczniów – każdego!

Bruce Patton, współautor megabestsellerów Dochodząc do TAK i Difficult Conversations oraz współzałożyciel Harvard Negotiation Project i Rebuild Congress Initiative

„Od najmłodszych lat poznawałam magię zadawania jednego dobrego pytania za drugim. Zadając dobre pytania ludziom wokół nas, otwieramy całe światy możliwych odkryć i autentycznych więzi. Podejście Ask oferuje zadziwiająco praktyczną, ale i głęboką metodę pielęgnowania takiej ciekawości, słuchania i refleksji, tak bardzo potrzebnych we współczesnych organizacjach i społecznościach”.

Rhonda Broussard, CEO Beloved Community i autorka książki One Good Question

„Jeff Wetzler uczy głęboko użytecznej prawdy: pytania mogą być lepsze niż odpowiedzi. Co więcej, ma solidną, praktyczną wiedzę, jak zadawać świetne pytania – jako formę sztuki i systematycznej dyscypliny. Gdyby ludzie na całym świecie częściej pytali niż stwierdzali, zastępując pewność własnych racji autentyczną ciekawością, świat byłby lepszym miejscem, i mam nadzieję, że książka Jeffa zainspiruje ludzi, by tak właśnie się stało”.

Jim Collins, autor bestselleru Od dobrego do wielkiego

„Słuchanie to nowa »supermoc«. Nigdy wcześniej dostęp do kluczowych informacji i perspektyw ludzi z otoczenia nie był dla liderów tak ważny ani tak trudny. W tej fascynującej, wciągającej i ciekawej książce Jeff Wetzler czerpie z nauki i praktyki, by zaoferować bardzo potrzebne rozwiązanie tego wszechobecnego wyzwania. W mocno niepewnych czasach Pytaj. Odkrywaj ukrytą mądrość ludzi dookoła i korzystaj z niej w przywództwie i życiu jest kompasem zarówno dla liderów, jak i organizacji”.

Benjamin Finzi, dyrektor zarządzający i lider programu global CEO, Deloitte

„Pytaj. Odkrywaj ukrytą mądrość ludzi dookoła i korzystaj z niej w przywództwie i życiu to świetny podręcznik dla liderów, który pomoże im poprawić jakość rozmów z zespołami i wspierać procesy uczenia się i relacje. Autor ilustruje kluczowe koncepcje ciekawymi historiami, jednocześnie wyposażając czytelnika w praktyczne narzędzia usprawniające współpracę”.

Susana Córdova, komisarka ds. edukacji, stan Kolorado

„Żadne narzędzie nie jest potężniejsze niż dobre pytanie czy to w badaniach, czy relacjach. A mimo to tak niewielu z nas dowiaduje się, jak je zaprojektować lub zadać. Wetzler objaśnia ten proces dzięki rzetelnie zbadanemu i szeroko wdrażalnemu podejściu pozwalającemu dotrzeć do sedna tego, co inni ludzie naprawdę wiedzą, w co wierzą i co czują. Narzędzia i metody zawarte w książce zmienią sposób, w jaki nawzajem i wspólnie uczymy się od siebie”.

Shereen El Mallah, adiunkt, University of Virginia

„Dziś bardziej niż kiedykolwiek wcześniej musimy pokonać bariery tak powszechnie utrudniające pełne wykorzystanie ludzkiego potencjału. Nasza przyszłość zależy od zbiorowej zdolności sięgania po najlepsze talenty, najbardziej błyskotliwe pomysły i innowacyjne rozwiązania. Pytaj. Odkrywaj ukrytą mądrość ludzi dookoła i korzystaj z niej w przywództwie i życiu pokazuje liderom, jak czerpać z różnorodności perspektyw, doświadczeń i pomysłów, dzięki którym organizacje będą mogły prosperować w XXI wieku i później”.

John Rice, CEO i założyciel Management Leadership for Tomorrow

„Podstawą wszelkich transformacji jest ciekawość, pytania i uważne słuchanie, pozwalające nawiązać kontakt z innymi – zwłaszcza z tymi, którzy się od nas różnią. W Pytaj. Odkrywaj ukrytą mądrość ludzi dookoła i korzystaj z niej w przywództwie i życiu Jeff Wetzler rozkłada to zwodniczo trudne zadanie na niezwykle praktyczne kroki, stwarzające nowe możliwości dla przywództwa, miłości i wyzwolenia”.

Thaly Germain, CEO Onward i dyrektorka zarządzająca ds. transformacji i kultury w Berlin Rosen

„Pytaj. Odkrywaj ukrytą mądrość ludzi dookoła i korzystaj z niej w przywództwie i życiu jest książką niezbędną w coraz bardziej globalnym i wielobiegunowym świecie. Autor w sercu skutecznego przywództwa stawia ciekawość, dociekliwość i uważne słuchanie. Zachęcam każdego lidera, aspirującego lidera i ludzi pragnących zmiany do przeczytania tej książki, ponieważ jej lektura może nas przybliżyć do rozwiązania części najbardziej palących problemów ludzkości”.

Asheesh Advani, prezes i CEO Junior Achievement (JA) Worldwide

„Jeff współpracował z czołowymi ekspertami od dynamiki grupowej, między innymi z Chrisem Argyrisem, Davidem Kantorem i Dianą Smith. Poza zastosowaniem zdobytej dzięki nim wiedzy we własnym przywództwie w wielu organizacjach zintegrował ją i rozwinął własną perspektywę. W tej publikacji mistrzowsko łączy teorię z praktyką, oferując bezcenne wskazówki każdemu liderowi, który chce zbudować kulturę ciekawości, kreatywności i nieprzerwanego uczenia się”.

Sameer B. Srivastava, profesor administracji biznesowej i polityki publicznej, Haas School of Business, UC Berkeley

„W toksycznie podzielonym świecie wzbudzanie ciekawości i pozostawanie ciekawym siebie nawzajem, zwłaszcza gdy jesteśmy tak różni, jest aktem odwagi i buntu. Jeff Wetzler przedstawia nam krok po kroku, jak budować umiejętności, których potrzebujemy, aby naprawdę się usłyszeć, i oferuje dobrze zbadane i uniwersalne podejście do przekształcania naszych założeń w pytania, które otwierają przed nami otaczający świat. Mam tę książkę zawsze pod ręką, co i tobie polecam”.

Mónica Guzmán, pracowniczka naukowa ds. praktyki publicznej w Braver Angels i gospodyni podcastu A Braver Way

„Pytaj. Odkrywaj ukrytą mądrość ludzi dookoła i korzystaj z niej w przywództwie i życiu porusza tematykę sztuki dociekań jako narzędzia do budowania zespołu i uczenia się we współpracy, oferując praktyczny przewodnik po tym „jak” oraz przekonująco opowiadając o tym „dlaczego”. Dzięki historiom, badaniom, danym i mnóstwu pokory Wetzler ukazuje, że ciekawość jest zarówno pomostem do zrozumienia złożonych problemów naszych czasów, jak i brakującą umiejętnością niezbędną do zrozumienia się ponad podziałami i nieufnością, które zbyt często uniemożliwiają prawdziwe uczenie się i partnerstwo”.

Debby Irving, autorka Waking Up White i Finding Myself in the Story of Race

„Skuteczne przywództwo XXI wieku opiera się na współpracy i więzi. Jeff Wetzler oferuje konkretne, wykonalne założenia do dokonania krytycznej i niezbędnej zmiany z »ja« na »my«. To wezwanie do działania dla nas wszystkich – od dyrektorów generalnych korporacji po przedsiębiorców społecznych i światowych liderów – aby wykorzystać nasz prawdziwy zbiorowy potencjał”.

Jeffrey C. Walker, były wiceprzewodniczący JP Morgan Chase & Co. i współautor The Generosity Network

„Ta książka oferuje mądrość prawie trzydziestu lat praktycznego stosowania podejścia Ask do wydobycia ukrytej mocy otaczających cię relacji. Wiemy, że dobrze skonstruowane pytania, zadawane w odpowiednich warunkach, mogą przynieść ogromne korzyści tobie i twojemu zespołowi. Jednak Jeff Wetzler idzie o wiele dalej. Przedstawia systematyczne modele i ćwiczenia, jak wykorzystać tę umiejętność w działaniu, zmieniając tym samym sposób, w jaki przewodzisz i, ośmielę się powiedzieć, żyjesz”.

Topaz Adizes, reżyser nagrodzony Emmy, założyciel The Skin Deep i autor 12 Questions for Love

„Jako dziennikarka wiem, że niewiele narzędzi ma większą moc niż dobre pytania. Ta autentyczna, rzetelna i szalenie zajmująca książka nie tylko przedstawia argumenty, dlaczego zadawanie pytań ma znaczenie, ale także wyjaśnia, jak robić to dobrze. W czasach, gdy spieramy się nawet o kolor nieba, umiejętności zadawania pytań i głębokiego słuchania są ważniejsze niż kiedykolwiek wcześniej. Dzisiejszy świat bardzo potrzebuje tej książki”.

Jenny Anderson, autorka, felietonistka w „Time” i była dziennikarka „New York Timesa”

„Ciekawość prowadzi do rozmów, a rozmowy umożliwiają zrozumienie, którego potrzebujemy do znajdowania i osiągania wspólnych celów. Wszyscy możemy nauczyć się robić to lepiej, a książka Jeffa jest świetnym punktem wyjścia”.

Seth Godin, autor bestselleru To jest marketing!

„W dzisiejszym świecie rośnie pewien ruch, któremu przewodzą pytający – ludzie, którzy odkryli, że najlepszym sposobem na życie, naukę, rozwój i nawiązywanie kontaktów jest kierowanie się ciekawością i przemyślanymi, pięknymi pytaniami. Nieoceniona książka Jeffa Wetzlera pokazuje, jak przyjąć ten sposób bycia i kontaktowania się z otoczeniem. Obowiązkowa lektura dla każdego aspirującego »pytaniologa« (a powinniśmy to być wszyscy)”.

Warren Berger, autor bestselleru A More Beautiful Question

„W świecie pozbawionym ciekawości, w którym każdy chce mówić, ale nikt nie chce słuchać, książka Jeffa Wetzlera jest powiewem świeżego powietrza. Autor, biorąc pod uwagę globalny kryzys więzi, przekonująco i elokwentnie podkreśla pilną potrzebę skupienia się na poznawaniu myśli, uczuć i doświadczeń innych ludzi przez zadawanie im pytań, a nie tylko dzielenie się swoimi zapatrywaniami. Przedstawia konkretne kroki wykorzystujące naturalną ciekawość, w tym tę interpersonalną, której nieodzowność dla prawdziwych ludzkich kontaktów została empirycznie udowodniona. Innymi słowy, ta książka oferuje nam konkretne rozwiązanie kryzysu skutkującego rosnącymi wskaźnikami samotności, samobójstw i masowej przemocy. Przeczytaj ją jak najszybciej!”

Niobe Way, profesorka psychologii rozwojowej na Uniwersytecie Nowojorskim, była przewodnicząca Society for Research on Adolescence, autorka Deep Secrets: Boys’ Friendships and the Crisis of Connection i nadchodzącej Rebels with a Cause: Reimagining Boys, Ourselves, and Our Culture

Od autora

Imiona i historie przytaczane w tej książce są zarówno prawdziwe, jak i zmodyfikowane. Wszędzie tam, gdzie używane są imiona i nazwiska, historie pojawiają się albo za zgodą osób, których dotyczą, albo są już w domenie publicznej. Gdy pojawiają się tylko imiona, historie zostały przeze mnie dostosowane (zmiana imion i kluczowych szczegółów) w celu ochrony anonimowości. W niektórych przypadkach, aby optymalnie uwypuklić poruszany temat, połączyłem wiele przykładów w jedną złożoną historię.

Przedmowa

Z przyjemnością przedstawiam kilka przemyśleń na temat tej niezwykłej książki, traktującej o tym, jak ważne jest uświadomienie sobie tego, czego najbardziej potrzebujemy się dowiedzieć od otaczających nas ludzi. Wierzę, że przyszły sukces dzisiejszych organizacji – zarówno sektora publicznego, jak i prywatnego – będzie zależał od naszej gotowości do podjęcia tego wyzwania zarówno indywidualnie, jak i zbiorowo. Krótko mówiąc, ta książka opowiada o tym, dlaczego to wyzwanie jest ważne, dlaczego wciąż przed nim stoimy i jak możemy działać lepiej.

Podczas pracy badawczej i dydaktycznej w Harvard Business School odkryłam, że niezliczona liczba studentów studiów menedżerskich i MBA utknęła w sposobach komunikacji uniemożliwiających osiąganie najbardziej pożądanych celów. Większość z nich w przeszłości odniosła sukces dzięki znajomości właściwych odpowiedzi. I niestety właśnie to wyrobiło w nich nawyk myślenia głęboko pozbawionego ciekawości, co z kolei kształtuje ich kontakty z innymi ludźmi – w sposób subtelny, ale problematyczny. By się rozwijać, muszą na nowo obudzić wrodzoną ciekawość i skupić się na nowych pytaniach, jednocześnie opanowując sztukę uważnego słuchania sprowokowanych odpowiedzi. Podsumowując, zarówno oni, jak i my wszyscy musimy zrozumieć, jak naprawdę uczyć się od ludzi, z którymi pracujemy i żyjemy. W tej przystępnej, empatycznej, inteligentnej i przydatnej książce Jeff Wetzler przekazuje nam, jak to zrobić.

Na kolejnych stronach autor przedstawia praktyczny, możliwy do opanowania zestaw umiejętności, pomocny w praktykowaniu przywództwa pełnego pokory i nastawionego na dociekanie, tak rozpaczliwie potrzebnego i tobie, i twojej organizacji. Przez ostatnie trzy dekady ja skupiałam się na badaniach naukowych w zadziwiająco podobnej dziedzinie, Jeff zaś poświęcił swój talent odkrywaniu najlepszych sposobów na opanowanie sztuki uczenia się z innymi i od innych. Jestem bardzo zadowolona, że to robił. Rezultat jego pracy, uchwycony na kolejnych stronach, jest zarówno ponadczasowy, jak i aktualny.

Zacznijmy od ponadczasowości. Zarówno Jeff, jak i ja mieliśmy okazję uczyć się od mistrzów myślenia i praktyków, w szczególności od Chrisa Argyrisa z Harvardu, który – w długiej i produktywnej podróży intelektualnej, rozpoczętej ponad sześć dekad temu – jako pierwszy odkrył i przeanalizował wzorce myślenia i umiejętności opisywane w tej książce. Jeff i ja mieliśmy również przyjemność uczyć się od najbardziej upartej studentki Chrisa, mojej wieloletniej przyjaciółki i współautorki Diany Smith, której praca znakomicie wyjaśnia uporczywość indywidualnej i zespołowej dynamiki nieuczenia się, która wpędza nas w kłopoty i jednocześnie prosto przedstawia idee i umiejętności, których potrzebujemy, aby się z tej pułapki wydostać. Ta opieka dała Jeffowi (i mnie) pewność, że to interpersonalna nauka w zespołach i organizacjach zawsze determinuje zakres, w jakim ludzie współpracują, rozwiązują problemy i razem osiągają imponujące cele. A jednak, co udokumentował Argyris, uwarunkowania społeczne przeszkadzają w praktykowaniu nauki niezbędnej do takiego rozwoju – te odkrycia stanowią ponadczasowe wyzwanie.

Dlaczego więc temat jest aktualny? Ponieważ problemy, z którymi się dzisiaj zmagamy – w firmach, szkołach, organizacjach non profit i polityce – nigdy nie były poważniejsze ani bardziej znaczące. Żyjemy w niepewnych czasach, w których wszędzie można znaleźć poglądy sprzeczne, często polaryzujące. Współczesny świat – coraz szybszy, coraz silniej przytłaczający informacjami, z rosnącą, i tak już ogromną złożonością organizacji i środowisk, w których owe organizacje działają – stwarza wyjątkowe wyzwania dla komunikacji.

Te wyzwania sprowadzają się do tego, że nasza zdolność do podejmowania najlepszych możliwych decyzji w obliczu konfliktu, przy braku łatwych odpowiedzi, zależy od tego, czy angażujemy się w jakościowe rozmowy, napędzane autentycznym zamiarem uczenia się od siebie nawzajem i wspólnego rozwiązywania problemów, oraz czy zastąpimy nastawienie i nawyki jednostronnej kontroli – nastawieniem i nawykiem wzajemnego odkrywania. Z mojego doświadczenia wynika, że nastawienie i nawyk wzajemnego odkrywania są niezwykle rzadkie, ale na szczęście można się ich nauczyć. I dlatego ta książka jest zarówno ważna, jak i aktualna.

Wreszcie we własnych badaniach zajmowałam się znaczeniem psychologicznie bezpiecznego środowiska dla uczenia się, eksperymentowania, pracy zespołowej i innowacji w organizacjach. I jasno z nich wynika, że psychologiczne bezpieczeństwo w pracy wcale nie jest normą. Instynkt samoobrony może zagłuszyć instynkt uczenia się, rozwoju i wnoszenia czegoś wartościowego do wspólnej pracy. Ale kiedy ludzie praktykują ciekawość, troskę i zaangażowanie w zmianę na lepsze, pomagają budować psychologicznie bezpieczne środowiska sprzyjające szczerości i wzajemnemu uczeniu się. Dlatego tak mocno zgadzam się z Jeffem, że liderzy, zespoły i organizacje, które zobowiążą się do praktykowania sztuki zadawania pytań, będą miały przewagę konkurencyjną nad tymi, które pozostają zamknięte na ten rodzaj uczenia się. Dzięki tej książce opanujesz sztukę uczenia się od tych, którzy są dla ciebie najważniejsi w twoim życiu i pracy, i tym samym nabędziesz biegłości we wspólnym rozwiązywaniu problemów.

Pytaj. Odkrywaj ukrytą mądrość ludzi dookoła i korzystaj z niej w przywództwie i w życiu w wyjątkowy sposób zamyka, często tak szeroką, lukę między teorią (uchwyconą w trwających przez pół wieku pomysłach i badaniach na temat uczenia się interpersonalnego, w których rozwoju ludzie tacy jak ja mieli swój udział) a praktyką. Wartość wiedzy, która wypływa ze szkół biznesu, takich jak moja, zależy od tego, w jakim stopniu da się ją przełożyć na konkretne działania, które wszyscy możemy wdrożyć. Dar Jeffa polega na przekładaniu ważnych spostrzeżeń badawczych na możliwe do opanowania, konkretne kroki. A nauczenie się, jak pytać innych o to, co naprawdę myślą, wiedzą i czują, nigdy nie było ważniejsze.

Miłej lektury.

Amy Edmondson,

profesorka przywództwa i zarządzania,

Harvard Business School,

autorka książki Dobre porażki. Jak popełniać błędy, aby odnieść sukces[1]

Wprowadzenie

Zaproszenie do rozwoju supermocy

Wyobraź sobie, że możesz mieć jakąkolwiek supermoc. Na co padłby twój wybór?

Kiedy ankieterzy zadali to pytanie Amerykanom, dwie odpowiedzi zajęły ex aequo pierwsze miejsce: czytanie w myślach innych ludzi[2] i podróże w czasie[3].

Prawdopodobnie czujesz, że ta książka nie dotyczy podróży w czasie. Ta książka dotyczy naszego pragnienia poznania, co inni ludzie naprawdę myślą, czują i wiedzą. Jest też przewodnikiem, jak zbudować tę supermoc, której tak wielu z nas – w tym ja i prawdopodobnie ty, skoro czytasz tę książkę – łaknie.

Czujesz, że otacza cię mnóstwo wiedzy. Podejrzewasz, że są rzeczy, o których ludzie ci nie mówią lub że upiększają swoje prawdziwe opinie (podpowiedź: prawdopodobnie masz rację). Możesz mieć poczucie, że grzęźniesz, powtarzając raz po raz te same błędy lub frustrujące wzorce relacji. Możesz przeczuwać, słusznie, że odkrycie tego, czym ludzie się z tobą nie dzielą, stworzyłoby obustronną szansę na rozwój, naukę i zbudowanie więzi. Chcesz zyskać lepszą perspektywę, poprawić swoje relacje, wymyślać mądrzejsze rozwiązania i podejmować lepsze, szybsze decyzje, jednocześnie zmniejszając ciężar konieczności podejmowania ich w pojedynkę. Jeśli którykolwiek z powyższych opisów do ciebie pasuje, wiedz, że jesteś w dobrym towarzystwie. Właśnie dlatego tak wielu z nas, w tym ja, chce mieć możliwość poznania treści obecnych w sercach i umysłach innych ludzi.

Dlaczego niektórzy respondenci ankiety nie wskazali czytania w myślach jako najbardziej pożądanej supermocy? Być może uważają, że już są świetni w „czytaniu” ludzi. Istnieje prawdopodobieństwo, że nie są w tym tak dobrzy, jak im się wydaje. Badania Nicka Epleya, profesora nauk behawioralnych na Uniwersytecie w Chicago, konsekwentnie pokazują, że ludzie przeceniają swoją zdolność do wyciągania trafnych wniosków na temat tego, co inni wokół nich naprawdę w danym momencie czują lub myślą[4]. Cokolwiek sobie mówimy, faktem jest to, że najczęściej nasza zdolność do prawidłowego odgadywania jest niewiele dokładniejsza niż rzut monetą, niezależnie od tego, jak dobrze naszym zdaniem znamy tę drugą osobę[5].

Epley wskazuje, że najczęstsze rady dotyczące tego, jak zaglądać do umysłów innych ludzi, po prostu nie działają. Czytaj ich mowę ciała. Nie – okazuje się, że ludzie są w tym raczej kiepscy[6]. Spróbuj postawić się na ich miejscu. Nic z tego – Epley, Tal Eyal i Mary Steffel w serii dwudziestu pięciu eksperymentów odkryli, że próba przyjęcia perspektywy innej osoby nie bardzo poprawia dokładności „czytania” w jej myślach[7].

Tak naprawdę badania wykazały, że jest tylko jedna rzecz, która pozwala nam konsekwentnie i dokładnie odkrywać, co inni wiedzą, myślą i czują: pytanie ich. „W naszych badaniach odkryliśmy, że jedyną rzeczą, która pozwala lepiej zrozumieć, co myśli inna osoba, jest po prostu zapytanie jej” – mówi Epley[8].

Ale „po prostu zapytanie jej” łatwiej powiedzieć niż zrobić, szczególnie gdy stawka jest wysoka. W takich sytuacjach zapytanie może wydawać się równie nieosiągalne jak czytanie w myślach, podróżowanie w czasie lub stawanie się niewidzialnym (również wysoko na amerykańskiej liście najbardziej pożądanych supermocy). Wielu z nas obawia się, że zadanie pytania w jakiś sposób wprawi w zakłopotanie albo nas, albo tę drugą osobę. Ten strach dałby się łatwo przezwyciężyć, gdyby nie niefortunny fakt, że nieliczni pośród nas są w ogóle uczeni tego, jak zadawać pytania zgodnie z zasadami sztuki i nauki. Istnieje wiele książek, które zachęcają nas i uczą, jak lepiej dzielić się z innymi tym, co sami wiemy, myślimy i czujemy – i są to wspaniałe książki, takie jak Radical Candor czy fantastyczny dorobek Brené Brown. Wciąż jednak niewiele napisano o tym, jak najlepiej możemy wydobyć to, co inni wiedzą, myślą i czują. Zestaw ten niedobór wiedzy z normami społecznymi stawiającymi na samodzielność, rywalizację i unikanie konfliktów, a zaczniesz rozumieć, dlaczego tak wielu z nas unika zadawania pytań.

Tą książką chcę to zmienić. Chcę zaoferować najbardziej pożądaną supermoc każdemu, kto chce się uczyć: nie tylko zadawania najlepszych pytań, ale też takiego zaangażowania, by twoje pytania były mile widziane, a uzyskane odpowiedzi szczere i satysfakcjonujące dla wszystkich stron.

Zasadniczo, mocno wierzę w trzy rzeczy:

1. Kiedy wszyscy będziemy mieć tę supermoc, staniemy się bardziej świadomi, bardziej kreatywni i będziemy się lepiej rozumieć. Świat będzie lepszym miejscem.

2. To jest rodzaj supermocy, której można się nauczyć – nie tak jak strzelania pajęczynami z palców lub latania nad budynkami. Wystarczy opanować pewne konkretne praktyki.

3. Większość ludzi nie nauczyła się tych praktyk. I tu właśnie kryje się niesamowita szansa.

Przez ostatnie dwadzieścia pięć lat pomagałem ludziom w najróżniejszych środowiskach razem pracować i się uczyć. Doradzałem dyrektorom najwyższych szczebli w firmach z listy Fortune 500 na całym świecie, nadzorowałem szkolenia tysięcy nauczycieli, zarządzałem zespołami ludzi o różnym pochodzeniu i rozmaitych umiejętnościach, a nawet zbudowałem od podstaw prężnie działającą organizację. I przez cały ten czas, raz po raz, wszędzie widziałem ten sam schemat. Bez względu na kontekst, bez względu na rolę, ludzie zbyt często nie dowiadują się ważnych informacji od tych, którzy są tuż obok.

Moja droga do napisania tej książki

Ta książka prawdopodobnie by nie istniała, gdybym nie poznał Chrisa Argyrisa, znanego profesora w Harvard Business School. Chris był jednocześnie dyrektorem w firmie doradztwa biznesowego Monitor Group, do której dołączyłem zaraz po studiach. Genialny Amerykanin greckiego pochodzenia, z wysoko przesuniętą linią siwych włosów, gęstymi, ciemnymi brwiami i ciekawym uśmiechem, większość dni spędzał w Monitor schowany w swoim biurze bez okien, czytając i pisząc. Ponieważ jego reputacja jednego z wiodących światowych ekspertów w zakresie organizacyjnego uczenia się i komunikacji była powodem, dla którego dołączyłem do firmy, pewnego dnia zebrałem się na odwagę, zapukałem do jego drzwi i się przedstawiłem. To zapoczątkowało dialog, który, jak się później okazało, zmienił wszystko. Chris całe życie poszukiwał odpowiedzi na pytanie: dlaczego ludzie nie uczą się więcej od siebie nawzajem, a wyniki tych poszukiwań wywarły ogromny wpływ na moje rozumienie samego siebie i otaczających mnie ludzi. Począwszy od rozdziału 1, poznasz najbardziej przekonujące metody opracowane przez tego niezwykłego człowieka.

Zafascynowany teoriami Chrisa, szybko zacząłem stosować je we własnej pracy menedżera i konsultanta. Moje początkowe próby były, w najlepszym razie, trochę niezręczne. Pamiętam, że pierwszy raz wcieliłem pomysły Chrisa w życie podczas konwersacji z moim bezpośrednim podwładnym, który miał na imię James. Po udzieleniu mu kilku wskazówek wziąłem głęboki wdech i zapytałem: „James, co sądzisz o tym, co właśnie powiedziałem?”. Odpowiedział: „Hm, właściwie... To było niezwykle demotywujące”. Byłem w szoku. Nie wykazał żadnych zewnętrznych oznak takiej reakcji. Gdybym nie zadał mu tego prostego pytania, odszedłbym, nie zdając sobie sprawy, że właśnie osłabiłem naszą relację i zostawiłem Jamesa z wątpliwościami co do sensu dalszej współpracy. Ponadto nie odbylibyśmy późniejszej rozmowy na temat projektu, dzięki której wyszły na jaw pewne informacje, które każdy z nas miał, ale którymi się nie podzielił. To nieporozumienie mogło naprawdę zaszkodzić projektowi, nie wspominając o naszej relacji. Zakończyłem to spotkanie z myślą: Rety, to było niezręczne i niekomfortowe – ale ostatecznie niesamowita lekcja dla nas obu. Kto następny?

Z czasem i dzięki ciągłej praktyce moje początkowo niezręczne próby zaczęły wydawać mi się bardziej naturalne. Zwiększono moją odpowiedzialność w firmie – miałem zapewnić, by konsultanci Monitor na całym świecie, a także kluczowi klienci poznali i zaczęli stosować pionierskie metody Chrisa. Dało mi to możliwość pracy z liderami od Nowego Jorku do Los Angeles, od Mediolanu do Monachium, od Seulu do Tokio, w organizacjach od firm z listy Fortune 500 po duże organizacje pozarządowe, takie jak Bank Światowy. Przez lata znacznie rozwinąłem swój zestaw narzędzi, pracując z niesamowitymi mentorami w Monitor, w tym z dwiema innymi legendami w dziedzinie systemów rodzinnych i dynamiki organizacyjnej – Davidem Kantorem i Dianą Smith.

U liderów, z którymi pracowałem, niezależnie od rodzaju organizacji lub kontynentu, na którym się znajdowała, zawsze obserwowałem trzy wzorce. Po pierwsze, ludzie wielokrotnie i ze zdumieniem mówili, że był to najpotężniejszy materiał, jakiego kiedykolwiek nauczyli się w swojej pracy. Zaskakująco trudny, ale wart wysiłku. Po drugie, uświadamiali sobie, często po raz pierwszy, jak ich własne działania blokowały rezultaty, których najbardziej pragnęli, hamowały ich relacje i odcinały możliwości uczenia się. Najważniejszym obserwowanym wzorcem był jednak ten: gdy zaczynali pracować z tymi koncepcjami, szybko stawali się lepsi i natychmiast otwierali nowe możliwości dla siebie i ludzi ze swojego otoczenia. Te obserwacje potwierdziły to, co od dawna podejrzewałem: natknąłem się na czyste złoto, prosty zestaw pomysłów i narzędzi, które mogły odblokować uczenie się, pomóc podejmować lepsze decyzje i budować silniejsze relacje na całym świecie.

Kiedy opuściłem doradztwo biznesowe, by dołączyć do edukacyjnej organizacji non profit Teach For America (TFA), czułem się trochę nieswojo. Byłem „facetem od korporacji”, który miał pomóc organizacji rozwijać tysiące nowych nauczycieli w całym kraju, jednocześnie poprawiając jakość ich pracy. To była szalona zmiana i wielu współpracowników początkowo sceptycznie podchodziło do biznesowego mola książkowego z niewielkim doświadczeniem w szkolnictwie. Wystarczy powiedzieć, że to doświadczenie uczyło pokory, a wiele lekcji było trudnych. Gdybym nie spędził poprzedniej dekady na zgłębianiu praktyk przedstawionych w tej książce, niewątpliwie bym się załamał i wypalił. A jednak zostałem na dziesięć satysfakcjonujących lat, podczas których mogłem pomóc TFA rozwijać się, wprowadzać innowacje i wpływać na edukację milionów uczniów w całym kraju.

I tu dochodzimy do mojej teraźniejszości. Od 2015 roku jestem współzałożycielem i współdyrektorem generalnym Transcend, wraz z bliskim współpracownikiem i przyjacielem Aylonem Samouhą. Celem Transcend jest wymyślenie od nowa i unowocześnienie każdego elementu edukacji K–12. Podstawą naszej pracy jest słuchanie i uczenie się od uczniów, nauczycieli, rodziców i pracodawców, by projektować szkoły przyszłości. Ta organizacja i model nie istniałyby bez supermocy podejścia Ask[I]. To dzięki niemu mogłem rekrutować, zarządzać i zatrzymywać najlepsze, różnorodne talenty, pozyskać dziesiątki milionów dolarów od inwestorów, wspierać najbardziej wizjonerskich liderów i najnowocześniejsze społeczności w całym kraju oraz nieprzerwanie uczyć się i rozwijać jako przywódca. Ale co najważniejsze, podejście Ask pozwala mi nawiązywać relacje z ludźmi – często ponad wieloma podziałami – dzięki lepszemu zrozumieniu ich historii, tego, kim są i co jest dla nich w życiu ważne.

Wspólne korzyści z pytania

Jak zobaczysz na stronach tej książki, ludzie nie zawsze od razu opowiadają całą historię. Prawie zawsze jest jakieś tło, które nie wyjdzie na jaw, jeśli nie zapytasz w odpowiedni sposób. A ta głębsza opowieść jest ciekawsza i ważniejsza niż ta, którą poznasz jako pierwszą.

Co sprawiło, że sam tak bardzo chciałem pytać i słuchać? Jaka historia się za tym kryje?

Moja opowieść sięga dzieciństwa i tego, jak ukształtowało ono mój sposób kontaktowania się ze światem. Kiedy dorastałem, byłem w moim mieście jednym z niewielu żydowskich dzieci. Jawne działania i subtelne znaki sprawiały, że czułem się jak wyrzutek, który nie jest bezpieczny. Myślałem, że żeby być bezpiecznym, trzeba milczeć, więc nauczyłem się obserwować i słuchać. Dużo. A kiedy już się w coś włączałem, zadawanie pytań wydawało mi się bezpieczniejsze niż wyrażanie własnej opinii. Na szczęście byłem ciekawskim dzieckiem, z mnóstwem pytań. Kiedy każdego dnia sięgasz po strategię przetrwania, wchodzi ci to w krew.

W liceum trochę się ośmieliłem – występowałem na scenie jako iluzjonista, co było w mojej rodzinie przez wiele pokoleń poważnie traktowanym hobby. „Magia” również jest dyscypliną, która uczy trzymać „karty przy orderach” – właśnie to sprawia, że iluzja działa. Zabrałem tę skłonność w dorosłość w postaci domyślnego ustawienia, by nie wychodzić przed szereg.

Wszystko to złożyło się na fakt, że przez większość mojego życia byłem osobą pełną pomysłów, wiedzy i opinii – nawet sekretów – które pozostawały w mojej głowie. Marzyłem o tym, by ktoś – przyjaciel, kolega lub gość na przyjęciu – zapytał mnie: „Co o tym myślisz, Jeff?”. Tak szczerze, czasami nadal jestem tą osobą, siedzącą cicho, dopóki ktoś nie udzieli mi „pozwolenia” na mówienie. Może wiesz, co mam na myśli.

Podsumowując: dorastałem, wiedząc z pierwszej ręki, jak wielu wspaniałych rzeczy inni mogliby się ode mnie dowiedzieć, gdyby tylko zadali mi więcej pytań. W pewnym momencie to samotne pragnienie przekształciło się w ważną świadomość: jeśli ja tak wiele rzeczy zostawiam dla siebie, to może inni też tak robią. Gdyby pomnożyć to przez tysiące osób, które spotkałem na swojej drodze, ile przegapiłem? Ile spostrzeżeń, historii i rozwiązań siedziało sobie cicho w głowach innych ludzi, utracone na zawsze, bo świat sprzysiągł się, by poczuli, że ich myśli nie mają wartości lub że wartość ta nie zostanie doceniona?

Dziś jeszcze mocniej sobie uświadamiam, jak prawdziwe jest to stwierdzenie i jak nieproporcjonalnie dotyka niektóre grupy i osoby. Na przykład historia Ameryki nadal pokazuje, że szczere wypowiadanie się, gdy jest się osobą czarnoskórą, jest bardziej ryzykowne niż w przypadku ludzi białych. Wiele niedoreprezentowanych grup mierzy się z tą bolesną rzeczywistością w takiej czy innej formie i cierpi jeszcze bardziej, ponieważ samouciszanie się jest ciężkim brzemieniem. Dane ze słynnego badania Framingham Offspring Study, wykazały, że kobiety, które same odebrały sobie głos w małżeństwie, były czterokrotnie bardziej narażone na śmierć w ciągu dziesięciu lat po pierwotnym badaniu, nawet po uwzględnieniu innych znanych czynników ryzyka, takich jak palenie papierosów, podwyższone ciśnienie krwi i wiek[9].

Ujęcie problemu w kategoriach życia i śmierci może wydawać się ekstremalne, ale faktem jest, że dźwiganie ciężaru ciągłego powstrzymywania się od wypowiadania własnych spostrzeżeń i opinii może mieć realny wpływ na zdrowie psychiczne i fizyczne. Ponadto, milcząc, ludzie pozbawiają swoich współpracowników, zespoły i społeczności ważnego zasobu, jakim jest ich punkt widzenia. Zarówno jako konsultant, jak i lider zespołów i organizacji, bezpośrednio obserwowałem, ile ukrytej mądrości drzemie w głowach współpracowników, personelu, klientów, a nawet szefów.

Dobra wiadomość jest taka, że gdy naprawdę przyjmiesz podejście przedstawione w tej książce, pomoże ono nie tylko tobie, ale da korzyści ludziom, od których chcesz się uczyć. Ci, którzy obawiali się mówić, zobaczą, że w twojej obecności są bezpieczni. Mogą wyrazić to, co wiedzą, czują i w co wierzą. Pytanie jest więc czymś więcej niż tylko narzędziem do uczenia się, to akt troski, który głęboko łączy nas z ludźmi wokół.

W innych przypadkach twoje pytania mogą uwrażliwić kogoś na jego własną mądrość. Nie każdy doświadczył uznania jako ekspert lub ceniony nauczyciel. Kiedy zrobisz to dla kogoś, prawdopodobnie zobaczysz, jak odkrywa swój potencjał i wnosi do wspólnej sprawy wartość, jakiej żadne z was się nie spodziewało.

Kiedy dajemy innym szansę na otwarte i szczere dzielenie się swoimi przemyśleniami, doświadczeniami czy wiedzą, dajemy im prezent. Zaproszenie do autentyczności. Badania pokazują, że kiedy ludzie są ze sobą szczerzy, przynosi to wszelkiego rodzaju korzyści, w tym lepsze zdrowie psychiczne i fizyczne oraz bardziej satysfakcjonujące relacje osobiste[10].

I te korzyści nie kończą się na tobie i tej drugiej osobie. Wyobraź sobie, co byłoby możliwe, gdyby udało nam się w pełni uwolnić zbiorowy geniusz, tkwiący w każdym z naszych zespołów i każdej organizacji. Jak wyglądałoby wychowanie pokolenia dzieci połączonych wspólnym pragnieniem uczenia się od siebie nawzajem? Jak mogłoby to pomóc w uzdrowieniu rosnącej polaryzacji? Co stałoby się możliwe na świecie, gdybyśmy podchodzili do każdej napotkanej osoby – nawet tej, z którą się stanowczo nie zgadzamy – tak, jakbyśmy mogli się od niej czegoś nauczyć?

Ask Approach™ – moje podejście do pytań

Teraz, ponad ćwierć wieku po wejściu do biura Chrisa, połączyłem wszystko, czego się nauczyłem, czego nauczałem i czego doświadczyłem, w Ask ApproachTM: metodologii opartej na badaniach i sprawdzonej w praktyce, którą można opanować i stosować krok po kroku.

Twoja edukacja w zakresie zadawania pytań zaczyna się w części I, z której dowiesz się, dlaczego ludzie nie dzielą się tym, co mają w głowach – przedstawiam tam konkretne bariery, które ich powstrzymują i przez które milczą. Dowiesz się również, jakimi informacjami ludzie dzielą się z tobą z największym oporem. (Wskazówka: to są właśnie te rzeczy, o których bezwzględnie powinnaś/powinieneś wiedzieć!).

W części II poznasz pięcioetapową metodologię podejścia Ask, której możesz użyć do odblokowania uczenia się, rozwoju i budowania relacji w dowolnym obszarze swojego życia:

Krok 1: Wybierz ciekawość. Przeprowadzę cię przez potężną zmianę nastawienia zapobiegającą przyjmowaniu szybkich założeń, które ograniczają uczenie się i szkodzą relacjom.

Krok 2: Zadbaj o bezpieczeństwo. Wiele osób powstrzymuje się, nawet jeśli zadajesz im pytania. To lekcja na temat tego, jak wspierać innych w otwieraniu się i mówieniu tego, czego boją się lub nie chcą powiedzieć, i sprawiać, że dzielenie się tym będzie bardziej komfortowe, łatwe i atrakcyjne.

Krok 3: Zadawaj dobre pytania. Odkryj najpotężniejsze pytania, które powinnaś/powinieneś zadawać, ale nie zadajesz – ze scenariuszami, alternatywami i pomysłami na ciąg dalszy.

Krok 4: Słuchaj, by zrozumieć. Wszyscy wiemy, że słuchanie tego, co mówią ludzie, jest ważne, ale ta praktyka potraja informacje, które będziesz w stanie usłyszeć, i zapewnia, że wyciągniesz właściwe wnioski.

Krok 5: Przemyśl i wróć do rozmówcy. Dowiesz się, jak oceniać, które spostrzeżenia mają rzeczywistą wartość, a następnie przełożysz tę wartość na działanie i podejmiesz kroki, aby utrzymać dynamikę uczenia się i pogłębiać relacje.

Na koniec, w części III, dowiesz się, jak wpleść nowo odkryte umiejętności we wszystkie sfery życia: w pracy, w domu i w codziennym życiu.

Chcę, aby ta książka miała pozaginane rogi, podkreślenia i by była czytana wspólnie ze znajomymi i współpracownikami. Mam nadzieję, że będziesz ściągać ją z półki, gdy tylko napotkasz sytuacje, w których uczenie się od ludzi wokół ciebie naprawdę ma znaczenie. Gdy natrafisz na ćwiczenia, zachęcam cię do znalezienia czasu i autentycznego zaangażowania, ponieważ to one „robią różnicę” między znajomością treści a faktyczną możliwością jej wdrożenia. Aby uzyskać łatwy dostęp do podstawowych narzędzi i założeń książki w jednym miejscu, wejdź na www.AskApproach.com.

Warto podjąć ryzyko

Nauka głębszego, pokorniejszego sposobu kontaktowania się z ważnymi osobami w twoim świecie wiąże się z ryzykiem. Wymaga z twojej strony ciężkiej pracy i odwagi, a także sporego zaangażowania emocjonalnego. Otwarcie się na naukę bez choćby czasowego poczucia bezbronności i narażenia się na niebezpieczeństwo jest niemal niemożliwe. To jeden z powodów, dla których tak mało osób się na tę pracę decyduje, ale im nas więcej, tym staje się to łatwiejsze. To okazja, by wziąć sprawy w swoje ręce, niezależnie od tego, w jakim momencie życia właśnie jesteś.

Obserwowanie tak wielu osób odnoszących sukcesy dzięki tym praktykom daje mi pewność, że każdy może to zrobić. Oto dlaczego warto się wysilić. Zobaczysz co najmniej trzy korzyści:

1.Osiągniesz lepsze wyniki. Będziesz podejmować mądrzejsze decyzje na podstawie pełniejszych i dokładniejszych spostrzeżeń, które odkryjesz. Będziesz współtworzyć bardziej innowacyjne rozwiązania. Będziesz też szybciej wychodzić z konfliktów, co da ci więcej czasu na bycie osobą produktywną i twórczą.

2.Nawiążesz silniejsze relacje. Będziesz budować głębsze więzi z ludźmi, niezależnie od tego, czy wyglądają jak ty, mówią jak ty lub myślą jak ty. Wszyscy skorzystacie na odblokowaniu przepływu informacji. Nagrodą będą większe zaufanie i bliskość.

3.Będziesz się szybciej rozwijać i doskonalić. Usłyszysz bardziej szczere opinie na swój temat, otrzymasz pomocne sugestie i uświadomisz sobie swoje słabe punkty, „ślepe plamki”. Kiedy twoim sposobem działania zostanie uczenie się, to eksperymentowanie, a nawet potknięcia będą o wiele bezpieczniejsze. Uwolnij się od ciężaru udawania, że znasz wszystkie odpowiedzi, a twój rozwój wskoczy na głębszy, a nawet nieoczekiwany poziom.

W czasie pisania tej książki, dzięki pojawieniu się chatbotów opartych na potężnych modelach językowych, świat zaczyna poznawać ogromną moc sztucznej inteligencji. AI zmienia bardzo wiele sfer życia, lecz wydaje się mało prawdopodobne, by kiedykolwiek w pełni zastąpiła unikatową ludzką umiejętność budowania więzi z innymi w sposób skutkujący głębokim, wzajemnym uczeniem się. Inaczej mówiąc, sama technologia nigdy nie wystarczy, by osiągnąć te korzyści. Jednak, jak zobaczysz w rozdziałach 3, 5 i 6 (informacje przedstawione w ramkach), istnieje kilka ekscytujących sposobów, by technologia wsparła twoje wysiłki w nauce i stosowaniu podejścia Ask.

Niezależnie od tego, czy sięgniesz po pomoc AI, czy zrobisz to w sposób staromodny, oto kilka „realnych” korzyści ze stosowania podejścia Ask, których doświadczyłem osobiście, i które obserwowałem u innych. Czy którąś z nich chciałabyś/chciałbyś zobaczyć w swojej pracy lub życiu?

• Dowiedz się, gdzie naprawdę znajdujesz się w trudnej relacji… i co musisz zrobić, by to wszystko naprawić.

• Wyjdź z długotrwałego konfliktu, znajdując lepsze rozwiązania, bardziej satysfakcjonujące dla obu stron, niż którekolwiek z was mogło sobie wyobrazić.

• Zidentyfikuj zgubne wady swojego planu, zanim zmarnujesz mnóstwo czasu i zasobów na jego wdrożenie.

• Zrozum, dlaczego ludzie traktują cię tak, jak cię traktują… i jak na nich wpływasz.

• Pomagaj ludziom, na których ci zależy (kolegom z zespołu, rodzinie, przyjaciołom) i wspieraj ich w sposób, w jaki oni tego naprawdę potrzebują, nawet jeśli wahają się poprosić.

• Łącz ludzi o rozmaitych perspektywach, by tworzyć głębsze więzi, osiągać niesamowite rzeczy i czerpać siłę z różnic.

Do dzieła

Mam nadzieję, że zaczynasz już rozumieć, dlaczego uważam, że pytanie jest supermocą. Ta książka jest pełna praktycznych wskazówek – a nawet konkretnych zwrotów – których możesz użyć, aby odkryć to, czego najbardziej potrzebujesz dowiedzieć się od innych. Ważniejsze jest jednak, że jest zestawem praktyk do uczenia się przez całe życie. Zadając więcej lepszych pytań – sobie i otaczającym nas osobom – przygotowujemy się na nieprzerwany rozwój i odnowę.

Toni Morrison powiedziała kiedyś: „Jeśli jest książka, którą chcesz przeczytać, lecz nie została jeszcze napisana, to musisz ją napisać”[11]. Cóż, to jest książka, którą sam muszę przeczytać i to niejeden raz. W kolejnych rozdziałach zobaczysz, że nadal zdarza mi się odkrywać, że ludzie wiedzieli lub wierzyli w ważne rzeczy, o których ja dowiadywałem się za późno. Nadal mam chwile, kiedy wyciągam pochopne wnioski i zapominam być ciekawym. Mam wiele „ślepych plamek”, które przeszkadzają mi uczyć się od innych w rozmaitych kontekstach naznaczonych różnicami. Akt zbierania informacji i pisania tej książki pomógł mi przypomnieć sobie o znaczeniu ciekawości i zadawania pytań, szczególnie w moich zbyt ludzkich momentach posiadania pewności, bycia osądzającym i przekonanym o własnych racjach. Nie unikałem dzielenia się z tobą tymi momentami, ponieważ wierzę, że nauczysz się tyle samo z moich niedociągnięć, gaf i porażek, co z moich umiejętności i sukcesów.

Moją największą nadzieją jest to, że ta książka otworzy nasze umysły na moc i możliwość uczenia się od wszystkich, których spotykamy, aby zmienić nasze relacje, organizacje i społeczności na lepsze.

CZĘŚĆ I

Niewidoczny problem, który nęka relacje

W Części I zanurzymy się w zjawisko, które nazywam „niewypowiedzianym”. Odnosi się ono do myśli, uczuć i idei, które ludzie wokół nas mają, ale zbyt często się nimi nie dzielą.

W rozdziale 1 przyjrzymy się najważniejszym rzeczom, które ludzie mają w głowach i sercach, ale nigdy nam o nich nie mówią, i przeanalizujemy konsekwencje tego, że ich nie odkrywamy.

W rozdziale 2 przyjrzymy się powodom, dla których ludzie powstrzymują się od mówienia, w tym czterem największym barierom utrudniającym swobodne mówienie.

Przypisy końcowe

Przedmowa

[1] Amy Edmondson, Right Kind of Wrong: The Science of Failing Well (New York: Atria Books, 2023).

Wprowadzenie. Zaproszenie do rozwoju supermocy

[2] Badanie przeprowadzone przez MaristPoll w 2011 roku. Co ciekawe, dla wielu grup, w tym niebiałych kobiet i Pokolenia X, czytanie w myślach było zdecydowanym faworytem.

[3] Glen Levy, „Forget Flying: Americans Want to Read Minds and Travel Through Time”. Time, 10 lutego, 2011, https://maristpoll.marist.edu/wp-content/misc/usapolls/US101115/Super%20Powers/Super%20Power%20Preference.htm.

[4] Nicholas Epley, Mindwise: How We Understand What Others Think, Believe, Feel, and Want (New York: Knopf, 2014).

[5] Epley, Mindwise.

[6] Epley, Mindwise. Autor wskazuje na niezwykle niski wskaźnik skuteczności programu TSA’s SPOT (poniżej 1%) jako jeden z dowodów na to, że solidnie przeceniamy naszą zdolność do odczytywania mowy ciała. Patrz: Michael S. Schmidt and Eric Lichtblau, „Racial Profiling Rife at Airport, U.S. Officers Say”. New York Times, 12 sierpnia, 2012, https://www.nytimes.com/2012/08/12/us/racial-profiling-at-boston-airport-officials-say.html.

[7] Tal Eyal, Mary Steffel i Nicholas Epley, „Perspective Mistaking: Accurately Understanding the Mind of Another Requires Getting Perspective, Not Taking Perspective”. Journal of Personality and Social Psychology 114 (2018): 547–571, https://doi.org/10.1037/pspa0000115.

[8] Cytat pochodzi z wywiadu z Epleyem, przeprowadzonego przez Michelle McQuaid, „Can You Mind Read? With Nick Epley”, Making Positive Psychology Work, podcast, 2018.

[9] Elaine D. Eaker i Margaret Kelly-Hayes, „Self-Silencing and the Risk of Heart Disease and Death in Women: The Framingham Offspring Study”. W: Dana C. Jack i Alisha Ali (red.) Silencing the Self Across Cultures: Depression and Gender in the Social World, (New York: Oxford University Press, 2010), 399–414, https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780195398090.003.0020.

[10] Patrz na przykład, Denise M. Sloan, „Self-Disclosure and Psychological Well-Being”. W: James E. Maddux i June Price (red.) Social Psychological Foundations of Clinical Psychology, (New York: Guilford Press, 2010), 212–225. Patrz też Dorota Weziak-Bialowolska, Piotr Bialowolski i Ryan M. Niemiec, „Being Good, Doing Good: The Role of Honesty and Integrity for Health”. Social Science & Medicine 291 (grudzień 2021): 114494, https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2021.114494.

[11] Morrison powiedziała to podczas mowy wygłoszonej na corocznym spotkaniu Ohio Arts Council w 1981 roku.

Przypisy

[I] Opracowane przez Autora i opisane w tej książce narzędzie ASK APPROACH™ jest przez niego opatrzone znakiem towarowym, stąd decyzja, by w dalszej części tekstu stosować sformułowanie „podejście Ask” [przyp. tłum.].