Tłumaczenie wstępu Ari Horie

Anna Samborska

Projekt okładki i stron tytułowych

Małgorzata Smogorzewska

Zdjęcie na okładce

VoodooDot/Shutterstock

Wydawca

Dorota Siudowska-Mieszkowska

Koordynator ds. redakcji

Renata Ziółkowska

Redaktor

Monika Załuska

Koordynator produkcji

Mariola Iwona Keppel

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Naukowego PWN

Magdalena Wojtas / 88em.eu

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo

Więcej na www.legalnakultura.pl

Polska Izba Książki

Copyright © by Wydawnictwo Naukowe PWN SA

Warszawa 2016

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2016 r., (wyd. I)

Warszawa 2016

ISBN 978-83-01-18694-4

Wydawnictwo Naukowe PWN SA

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 69 54 321, faks 22 69 54 288

infolinia 801 33 33 88

e-mail: pwn@pwn.com.pl

www.pwn.pl

Od Autorki

Fot. Aneta Waberska

Marta Zucker – absolwentka Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, a także podyplomowych studiów z zakresu prawa i zarządzania oraz marketingu na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Stypendystka Uniwersytetu im. Loránda Eötvösa w Budapeszcie. Związana z firmą doradczą KarStanS sp. z o.o.

Mieszka w San Francisco i w Toruniu.

Książka Kobiety globalne w świecie start-upów. Rozmowy w Dolinie Krzemowej jest kontynuacją książki Igrzyska talentów w Dolinie Krzemowej. Rozmowy z mistrzami start-upów.

Podczas spotkania autorskiego w Palo Alto, w siedzibie US-Polish Trade Council, jedna z czytelniczek zapytała mnie, dlaczego w „Igrzyskach” brakuje kobiet? Czy w IT pracują tylko mężczyźni? Dlaczego stworzyłam sztuczny podział damsko-męski? Przypadkowo. Choć to prawda, że branża nowych technologii jest zdominowana przez mężczyzn.

Dlaczego jest mniej kobiet na kierowniczych stanowiskach, w biznesie, w polityce? Na fakt, że wśród założycieli start-upów jest mniej founderek, ma wpływ wiele czynników.

Pomimo że kobiety odgrywają coraz większą rolę na wielu płaszczyznach życia gospodarczo-politycznego świata, to wciąż stają przed wyzwaniami i trudnościami, które mogą być szczególnie dotkliwe w dynamicznie rozwijających się dziedzinach, a w których pierwszeństwo przypada mężczyznom. Coraz głośniej mówi się o niełatwej sytuacji kobiet w Dolinie Krzemowej.

Moje rozmówczynie to kobiety globalne, silne – kobiety, które nie boją się nowych wyzwań. Kobiety, które warto naśladować, i które warto, aby stały się naszymi role models.

Poznajcie siedem przebojowych kobiet, konsekwentnie zdobywających postawione przed sobą cele; kobiet, które się nie lękają:

Patrycja Slawuta

Ela Madej

Julia Krysztofiak-Szopa

Amelia Krysztofiak

Kate Scisel

Zuzanna Stańska

Kamila Sidor

Moje bohaterki poruszają tematy ważne. Dzielą się historią swoich sukcesów i potknięć. Mówią, jak odnalazły pasję i spełnienie w pracy zawodowej. Zastanawiają się, jak łączyć bycie mamą z byciem przedsiębiorczynią.

W Dolinie Krzemowej mówi się, że jeśli programistka przyjdzie na konferencję ubrana w sukienkę, nikt nie podejmie z nią merytorycznej rozmowy. Jeśli natomiast pojawi się w dżinsach i w podkoszulku, wówczas może rozmawiać o kodowaniu. Nasuwa się więc pytanie, czy programistka XXI wieku, pracująca w zagłębiu technologicznym, zwanym Silicon Valley, nie może być po prostu kobieca?

Branża nowych technologii jest fantastyczną branżą dla każdego, zarówno dla mężczyzn, jak i dla kobiet, choć kobiety w nowych technologiach są stale mniejszością. Wciąż jest mało programistek, ale i to się zmienia. Profesjonalne organizacje wspierają kobiety i ten proces wyraźnie się rozszerza. Ważne jest jednak, aby kobiety nie zamykały się tylko w swoim środowisku. Powinniśmy promować kobiety nie tylko dlatego, że są kobietami, ale również dlatego, że są wykształcone, mądre, ciężko pracują, mają pasje.

Kobiety często stawiają sobie poprzeczkę wyżej niż mężczyźni, niejednokrotnie chcą być także spełnionymi zawodowo matkami, a to trudne zadanie. A co z mężczyznami, którzy mają dzieci? Oby urlopów „tacierzyńskich” było jak najwięcej.

Czy rzeczywiście nie można być programistką, będąc ubraną w sukienkę? Obalmy te mity. Poprzez tę książkę chciałabym zachęcić wszystkie kobiety, dziewczyny, dziewczynki, aby „włączyły się do gry”. Dzisiejsze najmłodsze pokolenie nie uznaje sztucznego podziału na „różowy” i „niebieski”, na zabawki dla chłopców i dziewczynek. Nie zadepczmy ich mądrości. Na zakończenie przytaczam wypowiedź Van Anh Dam, warszawskiej mentorki i autorki programu edukacyjnego fundacji Girls Code Fun: „Jedna z naszych 11-letnich podopiecznych, po tym jak stworzyła swoją pierwszą grę komputerową, została zapytana przez dziennikarzy, kto programuje lepiej: chłopcy czy dziewczynki. Odpowiedziała, że nie wie, bo nie miała czasu się nad tym zastanawiać. I była to najlepsza z możliwych odpowiedzi” – mówiła Van Anh Dam na gali konkursu Bizneswoman Roku”[1].

Marta Zucker

* * *

Bardzo dziękuję wszystkim, którzy przyczynili się do powstania tej książki.

Patrycja Slawuta
Self Hackathon

Przełamanie kodu naszej świadomości

Fot. Archiwum

Patrycja Slawuta – absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego. Studiowała psychologię oraz socjologię. Stypendystka najbardziej prestiżowych instytucji naukowych w Stanach Zjednoczonych.

Zajmowała się aspektami ludobójstwa oraz psychologią różnic międzygrupowych. Badała poczucie wstydu, lęku, nienawiść, animozje międzygrupowe. Przez dwa lata pracowała na nowojorskiej Wall Street. Mieszka w Nowym Jorku i w San Francisco.

W Polsce współpracuje m.in. z organizacją wspierającą kobiety w IT – Geek Girls Carrots, uczestniczyła w programie warszawskiego akceleratora Waw.Ac oraz aktywnie bierze udział w wielu konferencjach technologicznych (m.in Magento.pl).

Jest autorką psychologicznych warsztatów Self Hackathon, podczas których „hakuje”[2] nasze umysły. Współpracuje z siostrą Joasią Slawutą. Ich warsztaty cieszą się ogromną popularnością w Stanach Zjednoczonych, w Europie, a także w Ameryce Południowej.

Patrycja pokonuje nie tylko nasze lęki, ale także czterdziestokilometrowe maratony. Przebiegła ich przeszło osiemnaście. Biega na całym świecie. W najbliższym czasie kolejne kilometry będzie pokonywać w Tokio, Paryżu i w Wiedniu.

„Należy wyłączyć zahamowania. Należy zrozumieć, jakie otoczenie nas zaprogramowało, komu pozwalamy, aby nas programował. Czasami to programowanie jest bardzo toksyczne i bardzo nam szkodzi.

Należy wiedzieć, w jaki sposób się przeprogramować i w pewnym momencie należy wyłączyć mózg i nie słuchać krytycznych głosów w naszej głowie i podążyć za sloganem: Just do it!”

– Patrycja Slawuta

Spotkałyśmy się w lipcowy poniedziałek wcześnie rano, w kafejce w dzielnicy Marina w San Francisco. Patrycja właśnie przeniosła się z Nowego Jorku na Zachodnie Wybrzeże. Wciąż jeszcze walczy ze zmianą czasu i od dwóch dni wstaje o godzinie czwartej. „Przynajmniej mogę trochę więcej popracować!” – śmieje się. Z przyjemnością opowiada o minionym weekendzie, podczas którego biegła przez most Golden Gate Bridge do miejscowości Sausalito i z powrotem – w sumie około trzydzieści kilometrów.

Mówi o rzeczach ważnych i dotyczących nas wszystkich, o sprawach, do których nie chcemy przyznać się sami przed sobą i o których często boimy się nawet myśleć.

Patrycja Slawuta – pogromczyni naszych lęków.

O moich badaniach

Przeprowadziłam dużo badań na temat psychologii zagłady oraz pamięci Holocaustu w Polsce. To były moje pierwsze badania. Zainspirowane były książką Sąsiedzi Jana Grossa z Uniwersytetu Yale. Zainteresowała mnie reakcja, jaką ta książka wywołała wśród Polaków, dlatego tematem mojej pracy magisterskiej była pamięć kolektywna w Polsce. W moich badaniach opisuję, co się faktycznie stało, następnie, co ludzie z tego pamiętają, a czego nie, a także jak wybiórczo zapamiętują niektóre fakty.

Na czwartym roku studiów wyjechałam na stypendium naukowe do Kraju Basków, gdzie zajmowałam się badaniem terroryzmu oraz konsekwencji z nim związanych, szczególnie w społeczeństwach, które bezpośrednio doświadczyły przemocy politycznej. Byłam w zespole badającym skomplikowaną sytuację psychologiczno-polityczną związaną zarówno z działalnością organizacji ETA, jak i działaniami hiszpańskiego rządu.

Nowy Jork

Będąc w Kraju Basków, otrzymałam od mojego kolegi z Uniwersytetu Warszawskiego informację o stypendium w Nowym Jorku, na które niestety termin składania wniosków już wówczas upłynął… Mimo wszystko postanowiłam złożyć podanie.

W rezultacie stypendium zostało przyznane dwóm osobom; młodemu naukowcowi z Niemiec i mnie. Jako grupa badawcza otrzymaliśmy grant na pół miliona dolarów od National Science Foundation, jednej z najbardziej prestiżowych fundacji naukowych w Stanach Zjednoczonych.

Tematem naszych badań było zagadnienie związane z kolektywnym poczuciem winy, a konkretnie: jakie wydarzenia prowadzą do kolektywnego poczucia winy, kolektywnego poczucia wstydu. Badaliśmy między innymi kwestie związane z więzieniem Guantanamo. Analizowaliśmy na przykład zachowanie ludzi, którym przypomina się o tym, że grupa, do której należą zrobiła w przeszłości coś złego, popełniła masowe przestępstwa.

Po dwóch latach pracy w akademii naukowej i pisania naukowych artykułów zdecydowałam się zmienić specjalność i odeszłam z uniwersytetu. Wprawdzie pasjonowała mnie nauka i prowadzenie badań naukowych, jednak bardziej byłam zainteresowana przełożeniem tych badań na życie codzienne.

Wall Street

Postanowiłam zmienić branżę. Dostałam pracę na Wall Street, gdzie pracowałam w latach 2009–2010, dokładnie wtedy, gdy walił się światowy system ekonomiczny. Znajdowałam się w samym centrum tego cyklonu. Widziałam, jak ludzie tracili pracę. Byłam świadkiem upadku wielkich gigantów świata finansowego. To były bardzo ciekawe obserwacje z pogranicza psychologii moralności, ekonomii behawioralnej i antropologii kulturowej.

Semantyka emocji

Jednak po dwóch latach pracy w sferze finansów zdecydowałam się wrócić na uniwersytet. Zajęłam się badaniami fenomenu, którego angielska nazwa brzmi embodiment. Jest to teza, która zakłada, że abstrakcyjne koncepty, w tym bardziej złożone emocje (na przykład poczucie wstydu) istnieją nie tylko w głowie, ale przede wszystkim w naszym w ciele. Jest to semantyka abstrakcji, którą mózg rozumie jako doświadczenia sensoryczne. Przykładowo miłość jest kojarzona z ciepłem, miękkością i ciepłymi kolorami. Natomiast poczucie winy łączy się z wrażeniem „ciężaru” i chęcią ukrycia się przed wzrokiem innych. Te fizjologiczne korelaty emocji są często kulturowo uniwersalne i powiązane z naszym językiem potocznym („kamień na sercu”, „ciężar świata na ramionach”). Naukowcy dowodzą także, że zagadnienie embodiment jest szczególnie istotne w przypadku zrozumienia skomplikowanych konceptów powiązanych z moralnością. Dlatego „dobro” i „zło” mają często potoczne odpowiedniki: białe-czarne, góra-dół czy nawet prawy-lewy.

Są to fascynujące badania, które pozwalają nam zrozumieć, jak wygląda nasza wewnętrzna architektura wierzeń, przekonań i wartości. Szczególnie w świecie, w którym raczej nie dokonuje się „samowglądu”, gdyż zwyczajnie nie ma na to czasu – czyli w start-upach.

Start-upy

Zainteresowałam się światem start-upów. Światem ludzi, którzy zajmują się w życiu ciekawymi rzeczami. I co się okazało? – Że zaczęli się do mnie zgłaszać ludzie, którzy już sporo w swoim życiu osiągnęli. Przychodzili do mnie ze swoimi problemami. Okazało się, że mieli potrzebę rozmowy o swoich lękach, poczuciu wstydu, doświadczonych niepowodzeniach – z którymi nie wiedzieli, jak sobie poradzić.

W Ameryce na takie problemy dostaje się receptę i bierze pigułkę albo idzie się na jogę. Oczywiście joga jest dobrym wsparciem, pomaga się wyciszyć, zrelaksować i odprężyć. Ale to często za mało.

Pierwsze warsztaty

W ten oto sposób rozpoczęły się moje pierwsze warsztaty. Podczas tych spotkań „hakujemy” mózg i umysł (można to przetłumaczyć jako „włamanie się” do mózgu i umysłu).

Do tej pory przeprowadziliśmy warsztaty w pięciu krajach na trzech kontynentach, między innymi w Polsce, Hiszpanii, Ameryce Południowej, Stanach Zjednoczonych – zarówno na Wschodnim, jak i na Zachodnim Wybrzeżu. Miejsca są zawsze wyprzedane, co jest bardzo budujące. Współpracuję z wieloma firmami na całym świecie. W Dolinie Krzemowej są to między innymi firmy w akceleratorze Y Combinator. W tym roku „hakujemy” również w Azji – co będzie ciekawym doświadczeniem, biorąc pod uwagę różnice kulturowe i społeczne.

Prowadzę warsztaty zarówno dla kobiet, jak i dla mężczyzn. Podejście grupy do omawianych problemów jest jednak zupełnie inne, gdy pracuję tylko z kobietami, a inne, gdy pracuję tylko z mężczyznami. Nasze grupy są też często mieszane – wspólnym mianownikiem wszystkich moich warsztatów są bowiem ludzie, którzy dużo czasu „spędzają w swojej głowie” – co jest zarówno ich największym darem, jak i największym przekleństwem.