Dane oryginału:

Adrian Dingle

Awesome Chemistry Experiments for Kids

ilustracje © 2021 Conor Buckley, z wyjątkiem s. 5: Pyty/Shutterstock.com

Copyright © 2021 by Rockridge Press, Emeryville, California

TŁUMACZENIE

Marek Czekański

Projekt okładki i stron tytułowych Lidia Michalak

Wydawca Katarzyna Włodarczyk-Gil

Koordynator ds. redakcji Renata Ziółkowska

Redakcja i korekta Urszula Pawłowska

Koordynator produkcji Adam Krajewski

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Naukowego PWN

Monika Lipiec /Woblink

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo.

Więcej na www.legalnakultura.pl

Polska Izba Książki

Copyright © for a Polish edition by Wydawnictwo Naukowe PWN SA

Warszawa 2022

ISBN 978-83-01-22188-1

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2022 r., (wyd. I)

Warszawa 2022

Wydawnictwo Naukowe PWN SA

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 69 54 321, faks 22 69 54 288

infolinia 801 33 33 88

e-mail: pwn@pwn.com.pl; reklama@pwn.pl

www.pwn.pl

Wszystko, co napisałem, w tym tę książkę, dedykuję Olivii i Matthew

Spis treści

Uwaga dla rodziców

Uwaga dla dzieci

CZĘŚĆ I. PODSTAWY

WSZYSTKO O CHEMII

Wszystko o chemikach

układ okresowy pierwiastków

Stany skupienia materii

Metoda naukowa

JAK KORZYSTAĆ Z TEJ KSIĄŻKI

Wykonywanie doświadczeń

Co należy, a czego nie należy robić

CZĘŚĆ II. DOŚWIADCZENIA

Kryształowa kula

Ochładzanie gazu

Rozkład wody

Wyścig parowania

Chłodzenie balonika

Gaz ziemniaczany

Uwalnianie gazu

Wieża gęstości

Wodny stos

Ile jest w tym słodyczy?

Zimna woda sodowa

Szybkie topNienie lodu

Roztwory z kryształkami

Duże kryształy boraksu

Trawiasta chromatografia

Pikantny wskaźnik kwasowości

Testowanie kwasów

Alkalizująca tęcza

Ukryte warstwy

Skórka pomarańczy, pif, paf!

Rozpuszczanie pakunkowych kostek ze styropianu i skrobi kukurydzianej

Pomarańczowa lampka oliwna

Samogasnąca świeczka

Przywracanie świecy ognia

Ogień z bateryjki

Miedziany katalizator

Elektryczny obwód z ciasta

Bateryjka z drobnych monet

Brązowienie jabłek

Fantastyczna szminka

Muczący klej

Bomby kąpielowe

Iskrzące cukierki

Tajne wiadomości

Kleisty szlam

Musująca oranżada w proszku

Pęczki pęcherzyków powietrza

Zdrowa sól

Reakcja XYZ

Keczupowy gejzer

CZĘŚĆ III. PODSUMOWANIE

Źródła informacji

Słowniczek

Podziękowania

O Autorze

Uwaga dla rodziców

Wspaniałe eksperymenty dla dzieci. Chemia – w tej książce uczniowie oraz ich rodzice i nauczyciele znajdą opisy 40 ciekawych i zabawnych eksperymentów, których celem jest dostarczenie dzieciom porcji wiedzy, rozrywki, a także autentycznych odkryć.

Od 31 lat uczę chemii na wszystkich poziomach edukacji i piszę o niej. Mam w swoim dorobku pomagające uczniom podręczniki szkolne, a także nagrodzone monografie poświęcone okresowości pierwiastków i innym aspektom wiedzy chemicznej.

Każde doświadczenie opisane w tej książce można wykonać w domu, posługując się przedmiotami i substancjami ogólnodostępnymi lub łatwymi do nabycia w handlu detalicznym i w internecie. W Rozdziale II opiszę dokładniej proponowany sposób posługiwania się tą książką, w tym miejscu przypomnę tylko, że podczas zabaw dydaktycznych należy pamiętać o bezpieczeństwie. Tam, gdzie jest to konieczne, zamieszczam konkretne zalecenia w tym względzie, ogólnie jednak osoby nadzorujące powinny stale uczyć dzieci bezpiecznego operowania chemikaliami oraz unikania zagrożeń związanych z wysoką temperaturą, szkłem i ostrymi przedmiotami. Warto mieć pod ręką okulary ochronne i rękawiczki nitrylowe, które mogą się przydać podczas wykonywania niektórych doświadczeń.

Uwaga dla dzieci

Witajcie w fascynującym świecie chemii! W tej książce znajdziecie opisy ciekawych doświadczeń do wykonania, wraz z wyjaśnieniami, jak powstają nieoczekiwane wonie, barwy i inne zaskakujące zjawiska.

Doświadczenia te będą zabawne i intrygujące, ale mają wam dać coś więcej niż atrakcyjne, lecz powierzchowne przeżycia. Każde z nich uczy czegoś z chemii – wyjaśnia, „jak” coś się dzieje i „dlaczego”.

Polecenia powinny być dla was łatwo zrozumiałe, czasem jednak zawierają nowe słowa, których znaczenia znajdziecie w słowniczku na końcu książki (patrz: s. 101). Pierwsze pojawienia się takich słów są wyróżnione pogrubioną czcionką.

Zwracajcie szczególną uwagę na ostrzeżenia i wskazówki dotyczące bezpieczeństwa podane przy każdym doświadczeniu. Proście o pomoc osoby dorosłe, gdy zachodzi potrzeba. Pamiętajcie o zdrowym rozsądku, aby nie psuć pouczających zabaw wypadkami!

CZĘŚĆ I.
PODSTAWY

A teraz do dzieła! Chemicy, o których pracy niebawem się dowiesz, wykonują doświadczenia, łącząc, podgrzewając i mieszając różne substancje, oraz obserwują ich zachowania. Wykonując 40 doświadczeń opisanych w tej książce, sam staniesz się chemikiem.

Zanim jednak zaczniesz eksperymentować, poznając nowe wonie i barwy, a przy tym robiąc trochę nieporządku, warto byś zrozumiał, czym jest chemia i czym chemicy naprawdę się zajmują. Czytając ten rozdział, dowiesz się czegoś na ten temat i poznasz ważne pojęcia związane z naukowymi przygodami, które cię czekają.

O Autorze

Adrian Dingle jest nauczycielem i wykładowcą chemii z ponad trzydziestoletnim doświadczeniem dydaktycznym w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii. Jest twórcą wyróżnianej nagrodami witryny internetowej AdrianDinglesChemistryPages.com.

Ukończył chemię na Uniwersytecie w Exeter w Wielkiej Brytanii oraz w tej samej uczelni Studium Podyplomowe w zakresie edukacji ze specjalizacją w dziedzinie chemii.

Jest autorem książek pt. The Periodic Table: Elements with Style!, How to Make a Universe with 92 Ingredients oraz DK Eyewitness: The Elements i adaptacji dla młodzieży The Disappearing Spoon – bestsellera „New York Timesa” autorstwa Sama Keana.

W 2011 roku otrzymał pierwszą nagrodę Stowarzyszenia Bibliotek Szkolnych w Wielkiej Brytanii w dziedzinie książek informacyjnych (Information Book Award), w 2012 roku został nagrodzony za książkę roku (Wissenschaftsbüch des Jahres) w konkursie sponsorowanym przez austriackie Federalne Ministerstwo Edukacji, Nauki i Badań Naukowych, a w 2014 roku otrzymał nagrodę Amerykańskiego Instytutu Fizyki w zakresie przekazywania wiedzy naukowej dzieciom.

Jest Anglikiem mieszkającym w USA w stanie Indiana, gdzie uczy, pisze i kibicuje Klubowi Piłkarskiemu Leeds United FC MOT. Obecnie wykłada również w Culver Academies.