Projekt okładki i stron tytułowych

Małgorzata Smogorzewska

Wydawca

Dorota Siudowska-Mieszkowska

Koordynator ds. redakcji

Renata Ziółkowska

Redaktor

Joanna Perzyńska

Koordynator produkcji

Mariola Iwona Keppel

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Naukowego PWN
Marcin Kapusta / konwersja.virtualo.pl

Recenzent

dr hab. Katarzyna Świetla, prof. UEK

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo.

Więcej na www.legalnakultura.pl

Polska Izba Książki

Copyright © by Wydawnictwo Naukowe PWN SA

Warszawa 2018

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2018 r., (wyd. I)

Warszawa 2018

ISBN 978-83-01-20003-9

Wydawnictwo Naukowe PWN SA

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 69 54 321, faks 22 69 54 288

infolinia 801 33 33 88

e-mail: pwn@pwn.com.pl; reklama@pwn.pl

www.pwn.pl

Spis treści

Wstęp

Wykaz aktów prawnych

Wykaz skrótów

Rozdział 1. Rola rachunkowości we współczesnej gospodarce (Józef Pfaff, Marzena Strojek-Filus)

1.1. Istota, zakres i funkcje rachunkowości

1.2. Sfera regulacyjna rachunkowości

1.3. Rachunkowość finansowa a rachunkowość zarządcza – specyfika generowanych informacji

1.4. Zasady rachunkowości w świetle uor i MSSF

1.5. Formy organizacyjno-prawne przedsiębiorstw i ich obowiązki ewidencyjne

Pytania problemowe

Rozdział 2. Majątek i kapitały jednostki gospodarczej w świetle uor i MSSF (Marzena Strojek-Filus, Ewelina Papaj-Wlisłocka)

2.1. Zasoby jednostki

2.2. Kapitały jednostki

2.3. Znaczenie równowagi bilansowej

2.4. Bilans jako podstawa oceny sytuacji finansowej jednostki gospodarczej

2.5. Wpływ operacji gospodarczych na pozycje bilansowe

Pytania problemowe

Rozdział 3. Konta księgowe i zasady ich funkcjonowania (Katarzyna Tkocz-Wolny, Aneta Wszelaki)

3.1. Pojęcie i cechy konta

3.2. Klasyfikacja kont

3.3. Zasady funkcjonowania kont bilansowych

3.4. Zasady funkcjonowania kont wynikowych

3.5. Specyfika kont pozabilansowych

3.6. Dzielenie i łączenie kont

Pytania problemowe

Rozdział 4. Zasady i wymogi formalnoprawne prowadzenia ksiąg rachunkowych (Aleksandra Ferens, Magdalena Wójcik-Jurkiewicz)

4.1. Organizacja rachunkowości w jednostce

4.2. Dowody księgowe

4.3. Księgi rachunkowe

4.4. Zakładowy plan kont

4.5. Metody poprawiania błędów księgowych

4.6. Procesy kontrolne w rachunkowości

Pytania problemowe

Rozdział 5. Budowa i funkcjonowanie rachunku kosztów (Aleksandra Sulik-Górecka)

5.1. Koszty w rachunkowości finansowej i zarządczej

5.2. Formy klasyfikacji kosztów w rachunkowości finansowej

5.3. Ogólne zasady ewidencji kosztów

5.4. Zasady rozliczeń międzyokresowych kosztów

5.5. Kalkulacja kosztu wytworzenia produktu

Pytania problemowe

Rozdział 6. Elementy obrotu materiałowego i towarowego (Magdalena Głębocka)

6.1. Klasyfikacja składników zapasów jednostki

6.2. Ceny ewidencyjne materiałów i towarów

6.3. Ewidencja księgowa operacji obrotu materiałowego i towarowego

6.4. Rozliczanie kosztów zakupu materiałów i towarów

6.5. Wycena bieżąca i bilansowa materiałów i towarów w ujęciu uor i MSSF

Pytania problemowe

Rozdział 7. Proces sprzedaży produktów gotowych, składników aktywów trwałych oraz aktywów finansowych jednostki (Andrzej Piosik)

7.1. Wycena i ewidencja sprzedaży produktów

7.2. Wycena i ewidencja sprzedaży środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych

7.3. Wycena i ewidencja sprzedaży składników aktywów finansowych

7.4. Definicja przychodów według MSSF

Pytania problemowe

Rozdział 8. Ustalanie wyniku finansowego oraz innych dokonań finansowych jednostki (Katarzyna Tkocz-Wolny, Aneta Wszelaki)

8.1. Elementy i zakres dokonań finansowych jednostki gospodarczej według uor i MSSF

8.2. Metody ustalania wyniku finansowego

8.3. Warianty ustalania wyniku finansowego

8.4. Pozostałe całkowite dochody jednostki

8.5. Obciążenia podatkowe jako element wyniku finansowego

Pytania problemowe

Rozdział 9. Sprawozdawczość finansowa jednostki (Józef Pfaff, Marzena Strojek-Filus)

9.1. Pojęcie i zakres polityki rachunkowości – różnice w podejściu uor i MSSF

9.2. Parametry i metody wyceny bilansowej

9.3. Inwentaryzacja jako procedura weryfikacji danych ewidencyjnych

9.4. Istota sprawozdania finansowego

9.5. Cechy jakościowe sprawozdania finansowego w świetle ZK MSSF

9.6. Zakres sprawozdania finansowego według uor

9.7. Zakres sprawozdania finansowego według MSSF

9.8. Sprawozdanie finansowe jednostek małych i mikro

Pytania problemowe

Bibliografia

Załączniki

Przypisy

Rozdział 3

Konta księgowe i zasady ich funkcjonowania
Katarzyna Tkocz-Wolny, Aneta Wszelaki

Schemat 3.3 prezentuje sposób ujęcia operacji gospodarczej w wysokości 2 000 zł na kontach X oraz Y zgodnie z zasadą podwójnego zapisu i z wykorzystaniem korespondencji kont.

Schemat 3.3. Wykorzystanie w ewidencji księgowej zasady podwójnego zapisu i korespondencji kont

Źródło: opracowanie własne.

W praktyce przy ustnym przekazywaniu informacji o ujęciu operacji gospodarczych na kontach księgowych (przy korespondencji kont) używa się różnych określeń, co prezentuje tabela 3.3.

Tabela 3.3. Słowne odpowiedniki ujęcia operacji gospodarczych po odpowiednich stronach na kontach księgowych

Strona konta DEBET

Strona konta CREDIT

• Zapisać po stronie Dt konta

• Zapisać po stronie Ct konta

• Zarejestrować po stronie Dt konta

• Zarejestrować po stronie Ct konta

• Zaewidencjonować po stronie Dt konta

• Zaewidencjonować po stronie Ct konta

• Zaksięgować po stronie Dt konta

• Zaksięgować po stronie Ct konta

• Obciążyć konto

• Uznać konto

• Zapisać w ciężar konta

• Zapisać na dobro konta

Źródło: na podstawie pracy: Messner, 2001, s. 80.

Zapisane na danym koncie operacje gospodarcze podlegają okresowemu sumowaniu, tworząc obroty konta. Obrót konta to ogólna suma zapisów po jednej ze stron konta. W związku z tym, że konto ma dwie strony Dt i Ct, rozróżnia się obrót debetowy (obrót Dt) i obrót kredytowy (obrót Ct).

Po ustaleniu (podsumowaniu) obrotów konta oddzielenie dla stron Dt i Ct, powstałe sumy porównuje się, by w ten sposób obliczyć saldo konta księgowego. Różnica między obrotami konta nazywana jest zatem saldem konta lub saldem końcowym konta (stanem końcowym; bieżącym stanem konta), oznaczanym w skrócie Sk. Saldo konta to różnica między obrotem większym a obrotem mniejszym konta, przyjmująca nazwę większego obrotu (np. debetowe). W zależności od tego, które obroty są większe, saldo końcowe może być debetowe lub kredytowe. Jeśli obroty są sobie równe, to saldo wynosi zero. Prezentuje to tabela 3.4.

Tabela 3.4. Zależność między obrotami konta księgowego a jego saldem końcowym (Sk)

Różnica obrotów na koncie księgowym

Rodzaj salda (Sk) konta księgowego

Obroty strony Dt > obroty strony Ct

Debetowe

Obroty strony Ct > obroty strony Dt

Kredytowe

Obroty strony Dt = obrotom strony Ct

Saldo = 0

Źródło: na podstawie pracy: Micherda (red.), 2005, s. 145–146.

Wpisanie salda końcowego na koncie oznacza zamknięcie konta księgowego. W technice ręcznej saldo końcowe wpisywane jest po przeciwnej stronie konta niż wskazuje charakter salda, np. saldo końcowe Dt wpisane jest po stronie Ct konta (czyli tam, gdzie wystąpiły mniejsze obroty), aby zbilansować obroty konta. Przykład 3.1. prezentuje funkcjonowanie kont księgowych w rachunkowości.

Przykład 3.1

Funkcjonowanie kont bilansowych

Polecenie

Dokonać zamknięcia kont „Towary” oraz „Zobowiązania wobec dostawców”, ustalając uprzednio stan obrotów oraz salda (znane są stany początkowe tych kont oraz ujęte są na nich wartości zaewidencjonowanych operacji gospodarczych).

Rozwiązanie

Należy rozpocząć od policzenia obrotów (zsumowania ich) na każdym koncie: oddzielnie dla stron Dt i Ct. Następnie należy wyliczyć stany końcowe kont (salda końcowe), przez porównanie dla każdego konta – obrotów stron Dt i Ct – czyli obliczyć ich różnicę. Saldo końcowe należy wpisać po tej stronie każdego konta, która wykazuje mniejsze obroty. Następnie należy sprawdzić, czy po wpisaniu stanu końcowego na każdym koncie, zgadzają się sumy kontrolne na obu kontach.

Rozdział 4

Zasady i wymogi formalnoprawne prowadzenia ksiąg rachunkowych
Aleksandra Ferens, Magdalena Wójcik-Jurkiewicz

Wszelkie błędy stwierdzone w dowodach źródłowych zewnętrznych własnych i obcych mogą być poprawione wyłączenie poprzez dostarczenie kontrahentowi stosownego dokumentu (korekty) zawierającego właściwe sprostowanie wraz z odpowiednim uzasadnieniem, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.

Omówione sposoby poprawiania błędnych zapisów za pomocą storna zostaną przedstawione na przykładach liczbowych.

Przykład 4.1

Metody poprawiania błędów księgowych

Założenia

Operacja gospodarcza1: „Otrzymano kredyt na rachunek bankowy na regulacje przewidywanych zobowiązań 250 000 zł”, została mylnie zaksięgowana na kontach

W księgach rachunkowych dokonano błędnego zapisu, gdyż przelaną kwotę w ramach przyznanego kredytu odnotowano na koncie „Rozrachunki z dostawcami”, zamiast na koncie „Rachunek bankowy”.

Jednostka gospodarcza, w której wystąpił ten błąd, skorygowała go, stosując storno czerwone.

Treść operacji gospodarczych w zł:

1) otrzymano kredyt bankowy na rachunek bankowy na regulację przewidywanych zobowiązań (błędny zapis): 250 000,–

2) storno czerwone – wyksięgowanie błędnego zapisu: 250 000,–

3) zaewidencjonowano prawidłowo na koncie „Rachunek bankowy” przelaną kwotę z tytułu otrzymanego kredytu: 250 000,–

Operacja gospodarcza 2: „Wydano materiały (surowiec) z magazynu do produkcji 20 000 zł”, została mylnie zaksięgowana na kontach:

W księgach rachunkowych dokonano błędnego zapisu, gdyż wartość materiałów wydanych z magazynu do produkcji odnotowano na koncie „Wartość sprzedanych materiałów”, zamiast na koncie „Zużycie materiałów”.

Jednostka gospodarcza, w której wystąpił ten błąd, skorygowała go stosując storno czarne oraz jednocześnie zapis techniczny.

Treść operacji gospodarczych w zł:

1) wydano materiały (surowiec) z magazynu do produkcji (błędny zapis): 20 000,–

2) storno czarne – wyksięgowanie błędnego zapisu: 20 000,–

3) zaewidencjonowano prawidłowo wydanie materiałów do produkcji: 20 000,–

4) zapis techniczny (dla zachowania czystości obrotów): – 20 000,–

Operacja 3: „Spłacono należności od odbiorców, wpłata gotówkową 1 000 zł” – mylnie zaksięgowano kwotę na kontach:

W księgach rachunkowych dokonano błędnego zapisu, gdyż klient zapłacił gotówką 1 000 zł, a nie jak zostało ujęte na kontach 10 000 zł.

Jednostka gospodarcza, w której wystąpił ten błąd, skorygowała go, stosując storno czerwone częściowe:

Rozdział 8

Ustalanie wyniku finansowego oraz innych dokonań finansowych jednostki
Katarzyna Tkocz-Wolny, Aneta Wszelaki

Przykład 8.8

Ustalanie wyniku finansowego

Założenia

W spółce akcyjnej „Ogród” SA na koniec roku obrotowego wystąpiły przedstawione niżej obroty roczne na kontach wynikowych (w zł).

Kategoria wynikowa

Kwota (w zł)

Przychody ze sprzedaży produktów

32 000

Koszt wytworzenia sprzedanych produktów

20 000

Przychody ze sprzedaży towarów

15 000

Przychody ze sprzedaży materiałów

2 000

Wartość sprzedanych towarów

10 000

Wartość sprzedanych materiałów

3 000

Koszty ogólnego zarządu

3 500

Koszty sprzedaży

1 400

Koszty rodzajowe

23 000

Rozliczenie kosztów

23 000

Pozostałe przychody operacyjne

400

Koszty finansowe

1 100

Pozostałe koszty operacyjne

600

Przychody finansowe

900

Podatek dochodowy

2 033

Polecenie

Oblicz wynik finansowy netto metodami statystyczną i księgową w wariancie porównawczym.

Rozwiązanie

W wariancie porównawczym niezbędne jest ustalenie zmiany stanu produktów. W powyższym przykładzie nie podano informacji pozwalających na ustalenie jej w sposób statystyczny. Należy zatem zmianę stanu produktów ustalić księgowo na koncie „Rozliczenie kosztów”.

Strona Dt (Wn) konta „Rozliczenie kosztów rodzajowych” jest większa od strony Ct (Ma), co oznacza zmniejszenie stanu produktów o 1 900 zł.

Metoda statystyczna – wariant porównawczy

Działania

Kategoria wynikowa

Kwota (w zł)

+

Przychody ze sprzedaży produktów

32 000

–

Zmiana stanu produktów

1 900

+

Przychody ze sprzedaży towarów

15 000

+

Przychody ze sprzedaży materiałów

2 000

–

Koszty rodzajowe

23 000

–

Wartość sprzedanych towarów

10 000

–

Wartość sprzedanych materiałów

3 000

=

Wynik ze sprzedaży

11 100

+

Pozostałe przychody operacyjne

400

–

Pozostałe koszty operacyjne

600

=

Wynik z pozostałej działalności gospodarczej

10 900

+

Przychody finansowe

900

–

Koszty finansowe

1 100

=

Wynik brutto

10 700

–

Podatek dochodowy

2 033

=

Wynik netto

8 667