Projekt okładki i stron tytułowych Barbara Niewiadomska

Fotografia na okładce Maryna Sokolova/123RF

Wydawca Aleksandra Małek

Redaktor prowadzący Agata Kołacz

Redaktor Małgorzata Kacperek

Produkcja Mariola Iwona Keppel

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwo Naukowe PWN Michał Latusek

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo

Więcej na www.legalnakultura.pl

Polska Izba Książki

Copyright © by Wydawnictwo Naukowe PWN SA

Warszawa 2021

ISBN 978-83-01-21833-1

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2021r. (Wydanie I)

Warszawa 2021

Wydawnictwo Naukowe PWN SA

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 69 54 321; faks 22 69 54 228

infolinia 801 33 33 88

e-mail: pwn@pwn.com.pl; reklama@pwn.pl, www.pwn.pl

Dlaczego rodzeństwo jest ważne?

Wielu ludzi dorasta z co najmniej jednym bratem lub jedną siostrą. Rodzeństwo to często „towarzysze podróży” przez życie wraz ze składającymi się na nie przeciwnościami i istotnymi wydarzeniami. Dla niektórych dzieci rodzeństwo jest źródłem wsparcia, a dla innych źródłem konfliktów. Z powyższych powodów rodzeństwo potencjalnie może wywierać znaczący wpływ na rozwój człowieka. Książka ta, jako jedna z pierwszych, przedstawia przegląd pionierskich badań psychologicznych dotyczących tej istotnej relacji.

Rodzeństwo. Znaczenie relacji z braćmi i siostrami dla naszego rozwoju i dobrostanu to fundamentalny tekst na temat relacji między rodzeństwem. Zestawiając wyniki trwającego 10 lat badania podłużnego z wynikami innych badań, z perspektywy biegu życia, analizuje znaczenie relacji między rodzeństwem dla rozwoju i dobrostanu dziecka. Tekst uwzględnia historyczny, rozwojowy i rodzinny kontekst, w jakim funkcjonują rodzeństwa, przedstawia wpływ rodzeństwa na rozwój i adaptację (adjustment)[1] dziecka oraz wprowadza do nowych badań nad rodzeństwami funkcjonującymi w różnorodnych kontekstach. Autorki omawiają relacje między rodzeństwem w zróżnicowanych populacjach, takich jak rodzeństwa dzieci z niepełnosprawnością, rodzeństwa żyjące w różnych kulturach oraz rodzeństwa z rodzin nietradycyjnych. Przedstawiają również praktyczne implikacje istniejących badań.

W książce tej, uwzględniającej wyniki zarówno klasycznych, jak i nowych badań, znajdziemy najważniejsze wnioski służące promowaniu pozytywnych interakcji między rodzeństwem. To bezcenna lektura dla studentów i badaczy zajmujących się psychologią rozwojową oraz tematyką rodzin, a także specjalistów pracujących w oświacie, służbie zdrowia lub pracowników społecznych[2].

Bezpłatny fragment

Dlaczego rodzeństwo jest ważne?

Przedmowa do wydania polskiego

Rozdział 1. Relacje między rodzeństwem

Rozdział 2. Stawanie się rodzeństwem

Rozdział 3. Zmiany rozwojowe i różnice indywidualne w relacjach między rodzeństwem

Rozdział 4. Relacje między rodzeństwem w kontekście rodziny

Rozdział 5. Rodzeństwo jako czynnik rozwoju społecznego

Rozdział 6. Rodzeństwo, rozumienie społeczne i sukces szkolny

Rozdział 7. Relacje między rodzeństwem i dobrostan psychiczny

Rozdział 8 . Relacje między rodzeństwem w kontekście niepełnosprawności lub choroby przewlekłej

Rozdział 9. Relacje w rodzeństwie z perspektywy kulturowej

Rozdział 10. Relacje między rodzeństwem i zmiany społeczne

Objaśnienia

Podziękowania

Autorki

Przypisy

Przedmowa do wydania polskiego

Wraz z dr Naomi White, współautorką książki, bardzo ucieszyła nas informacja, że Rodzeństwo. Znaczenie relacji z braćmi i siostrami dla… została przetłumaczona na język polski. Chciałybyśmy podziękować prof. Marcie Białeckiej-Pikul i jej zespołowi z Uniwersytetu Jagiellońskiego za ich pracę nad tłumaczeniem tekstu z języka angielskiego na polski. Jesteśmy pod wrażeniem tej pracy, zwłaszcza, że została ona wykonana w okresie wielu wyzwań, przed jakimi stanęliśmy w ciągu ostatniego roku. Pandemia COVID-19 wywołała naszą szczególną troskę o najbliższych, a lockdown mający ograniczyć rozprzestrzenianie się wirusa spowodował, że wielu ludzi spędzało z rodziną znacznie więcej czasu. Dzięki pandemii na nowo doceniliśmy relacje rodzinne, w tym szczególnie relacje w rodzeństwie. Polskie wydanie naszej książki ukazuje się zatem w stosownej chwili. Wiem od moich współpracowników, którzy mają małe dzieci, że w czasie pandemii rodzeństwo jest często spostrzegane jako szczególne błogosławieństwo – jako towarzysze i powiernicy, którzy spełniają tak istotną rolę podtrzymując ducha walki z przeciwnościami losu, wspierając rozwój społeczny i dobre samopoczucie. Dla rodziców, którzy napotkali dodatkowe wyzwania, by radzić sobie jednocześnie z nauką zdalną dzieci i obowiązkami zawodowymi, rodzeństwo staje się nieocenionym i stałym źródłem radości.

Należy jednak stwierdzić, że przebywanie stale razem, w ograniczonej przestrzeni, przez dłuższy czas, może być wyzwaniem dla wszystkich członków rodziny. Wielu rodziców musi stale rozsądzać spory między rodzeństwem i dbać o to, aby zdrowa „zabawa w przepychanki” nie prowadziła do konfliktów i wybuchów agresji. Ten paradoks doskonale obrazuje sposób, w jaki często myślimy o relacjach w rodzeństwie – to „miecz obosieczny”. Brat lub siostra mogą odgrywać rolę wzorca dobrych zachowań, być źródłem wsparcia albo przeciwnie – stwarzać okazję, by uczyć się agresji i zachowań ryzykownych. Dlatego tak ważne jest, aby rodzice, nauczyciele i inni eksperci, zajmujący się dobrostanem dzieci, wiedzieli jak wzmacniać pozytywne relacje w rodzeństwie. Mam nadzieję, że przynajmniej niektóre rozdziały naszej książki pomogą czytelnikom zrozumieć jak różne czynniki wpływają na jakość relacji w rodzeństwie i jej zróżnicowanie oraz pozwolą dostrzec znaczenie jakości relacji między braćmi i siostrami dla rozwoju i społecznego przystosowania dzieci.

W ciągu kilku ostatnich dekad zainteresowanie badaniami nad relacjami w rodzeństwie znacznie wzrosło wśród przedstawicieli wielu dyscyplin naukowych. Nadal jednak uwaga badaczy skupiona jest na roli rodziców w rozwoju dziecka, a znacznie mniej zajmują się oni relacjami w rodzeństwie. Na przykład, literatura dotycząca różnic międzykulturowych w postawach i zachowaniach rodziców jest rozległa, natomiast badania dotyczące rodzeństw nie przyniosły jeszcze solidnych danych, pozwalających opisywać międzykulturowe różnice w tych relacjach. Mam zatem nadzieję, że ta książka skłoni psychologów rozwoju w Polsce do szukania odpowiedzi na pytanie, czy relacje w rodzeństwie i ich konsekwencje dla rozwoju u polskich dzieci różnią się od relacji dzieci amerykańskich i brytyjskich, które jak dotąd najczęściej badano. Polska, jeśli weźmiemy pod uwagę wydarzenia historyczne i jej polityczne losy, jest z wielu perspektyw bardzo interesującym krajem, w którym należy badać relacje w rodzeństwie. Fakt, że Polska to kraj leżący pośrodku, pomiędzy indywidualizmem kultur Zachodu a kolektywizmem kultur Wschodu, może powodować, że definicja „rodziny” jest znacznie bardziej inkluzywna niż w USA czy Zjednoczonym Królestwie. Na przykład dziadkowie i babcie w Polsce są mocno zaangażowani w opiekę i troskę o wnuki, nawet jeśli mieszkają one w innym kraju. W wyniku tego rywalizacja rodzeństwa o uwagę rodziców może być wśród polskich dzieci mniej nasilona niż w przypadku dzieci krajów Zachodu.

Ogólnie mówiąc, mam nadzieję, że nasza książka wzbudzi zainteresowanie szerokiego grona czytelników – począwszy od rodziców i nauczycieli, którzy wspierają rozwój i dobrostan dzieci, zwłaszcza teraz, w pełnej wyzwań sytuacji pandemii – aż po naukowców, którzy rozważą czy podjąć się badań z udziałem polskich rodzin, aby prześledzić międzypokoleniowe zmiany w postawach rodziców albo proces transmisji zachowań stwarzających ryzyko powstawania trudności, a jednocześnie zainteresują się różnicami i podobieństwami między relacjami rodzinnymi w Polsce i innych krajach. Jest tak wiele interesujących pytań, na które wciąż szukamy odpowiedzi!

Claire Hughes, Naomi White, kwiecień, 2021

Przypisy

[1] Adaptacja odnosi się do stopnia, w jakim jednostka zaspokaja swoje potrzeby w zdrowy, korzystny dla niej sposób oraz akceptowanego społecznie sposobu reagowania na wymagania i sytuacje, w których się znajduje (zob. https://dictionary.apa.org/adjustment) [przyp. tłum].

[2] Książka ta może być cenną lekturą dla rodziców, którzy zadają pytania takie jak: (1) jaka jest idealna różnica wieku miedzy rodzeństwem; (2) czy dzieci inaczej niż ja postrzegają kwestię ich odmiennego traktowania i wiele innych [przyp. red. nauk.].