PRZEKŁAD:

Paweł Gierałtowski

Rozdział 19

Łukasz Goczek

Rozdziały 17, 18, 20, 21, 22

Gabriela Grotkowska

Rozdział 13

Jan Michałek

Dagmara Mycielska

Rozdziały 14, 15, 16

Dane oryginału

International Economicus. Theory and Policy

Paul R. Krugman, Maurice Obstfeld, Marc J. Melitz

Eleventh Edition

Projekt okładki i stron tytułowych

Małgorzata Smogorzewska

Wydawca

Dorota Siudowska-Mieszkowska

Koordynator ds. redakcji

Renata Ziółkowska

Redaktor

Jadwiga Witecka

Koordynator produkcji

Mariola Iwona Keppel

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Naukowego PWN

Katarzyna Rek, Woblink

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo.

Więcej na www.legalnakultura.pl

Polska Izba Książki

Authorized translation from the English language edition, entitled: INTERNATIONAL ECONOMICS: THEORY AND POLICY, Eleventh Edition; ISBN 0134519574; by Paul Krugman, and by Maurice Obstfeld, and by Marc Melitz, published by Pearson Education, Inc. Copyright © 2018, 2015, 2012 by Pearson Education, Inc. or is affiliates.

All rights reserved. No part of this book may be reproduced or transmitted in any form or by any means, electronic or mechanical, including photocopying, recording or by any information storage retrieval system, without permission from Pearson Education, Inc. Polish language edition published by Wydawnictwo Naukowe PWN S.A. Copyright © 2018.

Copyright © by Wydawnictwo Naukowe PWN SA, 

Warszawa 2018

Copyright © Pearson Education, Inc. 2018

ISBN 978-83-01-20233-0

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2018 r., (wyd. IV)

Warszawa 2018

Wydawnictwo Naukowe PWN SA

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 69 54 321, faks 22 69 54 288

infolinia 801 33 33 88

e-mail: pwn@pwn.com.pl; reklama@pwn.pl

www.pwn.pl

Spis treści:

CZĘŚĆ III. KURSY WALUTOWE I MAKROEKONOMIA GOSPODARKI OTWARTEJ

13. Rachunki dochodu narodowego i bilans płatniczy

13.1. Rachunki dochodu narodowego

13.1.1. Produkt narodowy a dochód narodowy

13.1.2. Amortyzacja kapitału oraz transfery międzynarodowe

13.1.3. Produkt krajowy brutto

13.2. Rachunek dochodu narodowego w gospodarce otwartej

13.2.1. Konsumpcja

13.2.2. Inwestycje

13.2.3. Zakupy rządowe

13.2.4. Tożsamość dochodu narodowego dla gospodarki otwartej

13.2.5. Hipotetyczna gospodarka otwarta

13.2.6. Rachunek bieżący i zadłużenie zagraniczne

13.2.7. Oszczędności i rachunek bieżący

13.2.8. Oszczędności prywatne i rządowe

13.3. Rachunki bilansu płatniczego

13.3.1. Przykłady transakcji

13.3.2. Fundamentalna tożsamość bilansu płatniczego

13.3.3. O rachunku bieżącym raz jeszcze

13.3.4. Rachunek kapitałowy

13.3.5. Rachunek finansowy

13.3.6. Błędy i opuszczenia statystyczne

13.3.7. Transakcje oficjalnymi aktywami rezerwowymi

Podsumowanie

Główne pojęcia

Problemy i zadania

Literatura dodatkowa

14. Kursy walutowe i rynek walutowy: ujęcie od strony aktywów

14.1. Kursy walutowe i transakcje międzynarodowe

14.1.1. Ceny krajowe i zagraniczne

14.1.2. Kursy walutowe i względne ceny

14.2. Rynek walutowy

14.2.1. Uczestnicy rynku

14.2.2. Charakterystyka rynku

14.2.3. Kursy kasowe i kursy terminowe

14.2.4. Swapy walutowe

14.2.5. Kontrakty futures i opcje

14.3. Popyt na aktywa w walucie obcej

14.3.1. Aktywa i dochody z aktywów

14.3.2. Ryzyko i płynność

14.3.3. Stopy procentowe

14.3.4. Kursy walutowe i dochody z aktywów

14.3.5. Prosta reguła

14.3.6. Zwrot, ryzyko oraz płynność na rynku walutowym

14.4. Równowaga na rynku walutowym

14.4.1. Parytet stóp procentowych: podstawowy warunek równowagi

14.4.2. Jak zmiany bieżącego kursu walutowego wpływają na oczekiwane przychody?

14.4.3. Kurs równowagi

14.4.4. Stopy procentowe, oczekiwania i równowaga

14.4.5. Wpływ zmian stóp procentowych na bieżący kurs walutowy

14.4.6. Wpływ zmian oczekiwań na bieżący kurs walutowy

Podsumowanie

Główne pojęcia

Problemy i zadania

Literatura dodatkowa

DODATEK: Kursy terminowe oraz pokryty parytet stóp procentowych

15. Pieniądz, stopy procentowe i kursy walutowe

15.1. Definicja pieniądza: krótki przegląd

15.1.1. Pieniądz jako środek wymiany

15.1.2. Pieniądz jako jednostka rozliczeniowa

15.1.3. Pieniądz jako środek przechowywania wartości

15.1.4. Co to jest pieniądz?

15.1.5. Jak ustalana jest podaż pieniądza?

15.2. Popyt jednostek na pieniądz

15.2.1. Oczekiwany zwrot

15.2.2. Ryzyko

15.2.3. Płynność

15.3. Zagregowany popyt na pieniądz

15.4. Stopa procentowa w równowadze: wzajemne oddziaływanie podaży pieniądza i popytu na pieniądz

15.4.1. Równowaga rynku pieniądza

15.4.2. Stopy procentowe i podaż pieniądza

15.4.3. Wielkość produkcji a stopa procentowa

15.5. Podaż pieniądza i kurs walutowy w krótkim okresie

15.5.1. Powiązania między pieniądzem, stopą procentową oraz kursem walutowym

15.5.2. Podaż pieniądza w Stanach Zjednoczonych a kurs walutowy dolar/euro

15.5.3. Podaż pieniądza w strefie euro a kurs walutowy dolar/euro

15.6. Pieniądz, poziom cen i kurs walutowy w długim okresie

15.6.1. Pieniądz i cena pieniądza

15.6.2. Długookresowe skutki zmian podaży pieniądza

15.6.3. Podaż pieniądza a poziom cen – dowody empiryczne

15.6.4. Pieniądz i kurs walutowy w długim okresie

15.7. Inflacja i dynamika kursu walutowego

15.7.1. Krótkookresowa sztywność cen a ich długookresowa elastyczność

15.7.2. Trwała zmiana podaży pieniądza a kurs walutowy

15.7.3. Przestrzelenia kursu walutowego

Podsumowanie

Główne pojęcia

Problemy i zadania

Literatura dodatkowa

16. Poziomy cen i kurs walutowy w długim okresie

16.1. Prawo jednej ceny

16.2. Parytet siły nabywczej

16.2.1. Relacja między PPP a prawem jednej ceny

16.2.2. PPP w wersji absolutnej i względnej

16.3. Długookresowy model kursu walutowego oparty na PPP

16.3.1. Fundamentalne równanie podejścia monetarnego

16.3.2. Uporczywa inflacja, parytet stóp procentowych i PPP

16.3.3. Efekt Fishera

16.4. Empiryczne dowody dotyczące PPP i prawa jednej ceny

16.5. Wyjaśnienie problemów z PPP

16.5.1. Bariery w handlu i dobra niebędące przedmiotem wymiany

16.5.2. Odchylenia od wolnej konkurencji

16.5.3. Różnice w strukturach konsumpcji i miarach poziomu cen

16.5.4. PPP w krótkim i w długim okresie

16.6. Poza parytet siły nabywczej: ogólny długookresowy model kursów walutowych

16.6.1. Realny kurs walutowy

16.6.2. Popyt, podaż i długookresowy realny kurs walutowy

16.6.3. Nominalne i realne kursy walutowe w stanie równowagi długookresowej

16.7. Międzynarodowe różnice stóp procentowych i realny kurs walutowy

16.8. Parytet realnych stóp procentowych

Podsumowanie

Główne pojęcia

Problemy i zadania

Literatura dodatkowa

DODATEK: Efekt Fishera, stopa procentowa oraz kurs walutowy w ramach podejścia monetarnego uwzględniającego elastyczność cen

17. Produkcja i kurs walutowy w krótkim okresie

17.1. Wyznaczniki zagregowanego popytu w gospodarce otwartej

17.1.1. Wyznaczniki popytu konsumpcyjnego

17.1.2. Wyznaczniki rachunku bieżącego

17.1.3. Jak zmiany realnego kursu walutowego wpływają na rachunek bieżący?

17.1.4. Jak zmiany dochodu do dyspozycji wpływają na rachunek bieżący?

17.2. Równanie zagregowanego popytu

17.2.1. Realny kurs walutowy i zagregowany popyt

17.2.2. Realny dochód i zagregowany popyt

17.3. Jak jest ustalana produkcja w krótkim okresie?

17.4. Równowaga rynku produkcji w krótkim okresie: krzywa DD

17.4.1. Produkcja, kurs walutowy i równowaga rynku produkcji

17.4.2. Wyprowadzanie krzywej DD

17.4.3. Czynniki powodujące przemieszczenie krzywej DD

17.5. Równowaga rynku aktywów w krótkim okresie: krzywa AA

17.5.1. Produkcja, kurs walutowy i równowaga rynku aktywów

17.5.2. Wyprowadzanie krzywej AA

17.5.3. Czynniki powodujące przemieszczenie krzywej AA

17.6. Krótkookresowa równowaga gospodarki otwartej: połączenie krzywych DD i AA

17.7. Przejściowe zmiany polityki pieniężnej i fiskalnej

17.7.1. Polityka pieniężna

17.7.2. Polityka fiskalna

17.7.3. Polityka mająca na celu utrzymanie pełnego zatrudnienia

17.8. Skrzywienie inflacyjne i inne problemy kształtowania polityki

17.9. Trwałe zmiany polityki pieniężnej i fiskalnej

17.9.1. Trwały wzrost podaży pieniądza

17.9.2. Dostosowywanie do trwałego wzrostu podaży pieniądza

17.9.3. Trwała ekspansja fiskalna

17.10. Polityka makroekonomiczna i rachunek bieżący

17.11. Stopniowe dostosowywanie przepływów handlowych i dynamika rachunku obrotów bieżących

17.11.1. Krzywa J

17.11.2. Efekt transmisyjny kursów walutowych i inflacja

17.11.3. Rachunek bieżący, majątek i dynamika kursów walutowych

17.12. Pułapka płynności

Podsumowanie

Główne pojęcia

Problemy i zadania

Literatura dodatkowa

DODATEK 1: Handel międzyokresowy i popyt konsumpcyjny

DODATEK 2: Warunek Marshalla–Lernera i empiryczne badania elastyczności handlu

DODATEK MATEMATYCZNY: Modele IS–LM i DD–AA

18. Stałe kursy walutowe i interwencje na rynku walutowym

18.1. Po co badać stałe kursy walutowe?

18.2. Interwencja banku centralnego i podaż pieniądza

18.2.1. Bilans banku centralnego i podaż pieniądza

18.2.2. Interwencja na rynku walutowym i podaż pieniądza

18.2.3. Sterylizacja

18.2.4. Bilans płatniczy i podaż pieniądza

18.3. W jaki sposób bank centralny usztywnia kurs walutowy?

18.3.1. Równowaga na rynku walutowym przy stałym kursie walutowym

18.3.2. Równowaga na rynku pieniężnym przy kursach stałych

18.3.3. Analiza graficzna

18.4. Polityka stabilizacyjna przy stałych kursach walutowych

18.4.1. Polityka pieniężna

18.4.2. Polityka fiskalna

18.4.3. Zmiany kursu walutowego

18.4.4. Dostosowanie do polityki fiskalnej i zmian kursu walutowego

18.5. Kryzysy bilansu płatniczego i ucieczka kapitału

18.6. Kurs płynny kierowany i interwencja sterylizowana

18.6.1. Doskonała substytucyjność aktywów i nieskuteczność interwencji sterylizowanej

18.6.2. Równowaga na rynku walutowym przy niedoskonałej substytucyjności aktywów

18.6.3. Skutki interwencji sterylizowanej przy niedoskonałej substytucyjności aktywów

18.6.4. Dowody dotyczące skutków sterylizowanej interwencji

18.7. Waluty rezerwowe w światowym systemie pieniężnym

18.7.1. Mechanizm systemu waluty rezerwowej

18.7.2. Asymetryczna pozycja kraju waluty rezerwowej

18.8. System waluty złotej

18.8.1. Mechanizm systemu waluty złotej

18.8.2. Symetryczne dostosowanie pieniężne w systemie waluty złotej

18.8.3. Zalety i wady systemu waluty złotej

18.8.4. System bimetaliczny

18.8.5. System dewizowo-złoty

Podsumowanie

Główne pojęcia

Problemy i zadania

Literatura dodatkowa

DODATEK 1: Równowaga na rynku walutowym przy niedoskonałej substytucyjności aktywów

Popyt

Podaż

Równowaga

DODATEK 2: Moment wystąpienia kryzysu bilansu płatniczego

DODATEK MATEMATYCZNY: Podejście monetarne do bilansu płatniczego

19. Międzynarodowe systemy walutowe. Przegląd historyczny

19.1. Cele polityki makroekonomicznej w gospodarce otwartej

19.1.1. Równowaga wewnętrzna: pełne zatrudnienie i stabilność cen

19.1.2. Równowaga zewnętrzna: optymalne saldo rachunku bieżącego

19.2. Klasyfikacja systemów walutowych: trylemat polityki pieniężnej w gospodarce otwartej

19.3. Międzynarodowa polityka makroekonomiczna w okresie obowiązywania systemu waluty złotej w latach 1870–1914

19.3.1. Geneza systemu waluty złotej

19.3.2. Równowaga zewnętrzna w warunkach systemu waluty złotej

19.3.3. Mechanizm przepływu kruszcu i dostosowań cen

19.3.4. „Reguły gry” systemu waluty złotej: mity i rzeczywistość

19.3.5. Równowaga wewnętrzna w warunkach systemu waluty złotej

19.4. Okres międzywojenny (1918–1939)

19.4.1. Krótkotrwały powrót do złota

19.4.2. Międzynarodowa dezintegracja gospodarcza

19.5. System z Bretton Woods i Międzynarodowy Fundusz Walutowy

19.5.1. Cele i struktura MFW

19.5.2. Wymienialność walut i rozwój prywatnych przepływów finansowych

19.5.3. Spekulacyjne przepływy kapitału i kryzysy

19.6. Analiza możliwości polityki gospodarczej zapewnienia równowagi wewnętrznej i zewnętrznej

19.6.1. Utrzymywanie równowagi wewnętrznej

19.6.2. Utrzymywanie równowagi zewnętrznej

19.6.3. Polityka zmian wielkości wydatków i polityka przesunięć wydatków

19.7. Problem równowagi zewnętrznej Stanów Zjednoczonych w ramach systemu z Bretton Woods

19.7.1. Mechanizm importu inflacji

19.7.2. Ocena

19.8. Argumenty na rzecz płynnych kursów walutowych

19.8.1. Autonomia polityki pieniężnej

19.8.2. Symetria

19.8.3. Kursy walutowe jako automatyczne stabilizatory

19.8.4. Kursy walutowe i równowaga zewnętrzna

19.9. Współzależność makroekonomiczna w warunkach kursów płynnych

19.10. Czego nauczyliśmy się po 1973 r.?

19.10.1. Autonomia polityki pieniężnej

19.10.2. Symetria

19.10.3. Kurs walutowy jako automatyczny stabilizator

19.10.4. Równowaga zewnętrzna

19.10.5. Problem koordynacji polityki gospodarczej

19.11. Czy stałe kursy walutowe stwarzają możliwość wyboru dla większości krajów?

Podsumowanie

Główne pojęcia

Problemy i zadania

Literatura dodatkowa

DODATEK: Niepowodzenia koordynacji międzynarodowej polityki gospodarczej

20. Globalny rynek kapitałowy: szansa i kryzys

20.1. Międzynarodowy rynek kapitałowy i korzyści z handlu

20.1.1. Trzy rodzaje korzyści z handlu

20.1.2. Niechęć do ryzyka

20.1.3. Dywersyfikacja portfela jako motyw międzynarodowej wymiany aktywów

20.1.4. Składniki aktywów międzynarodowych: dług a kapitał

20.2. Bankowość międzynarodowa i międzynarodowy rynek kapitałowy

20.2.1. Struktura międzynarodowego rynku kapitałowego

20.2.2. Bankowość typu offshore oraz handel walutami offshore

20.2.3. System banków cieni

20.3. Banki i niestabilność finansowa

20.3.1. Problem upadłości banku

20.3.2. Rządowe środki makroostrożnościowe chroniące przed niestabilnością finansową

20.3.3. Pokusa nadużycia i problem „zbyt dużych, aby upaść”

20.4. Trudności z regulowaniem bankowości międzynarodowej

20.4.1. Trylemat finansowy

20.4.2. Międzynarodowa współpraca w sferze regulacji aż do 2007 r.

20.4.3. Międzynarodowe inicjatywy regulacyjne po globalnym kryzysie finansowym

20.5. Jak dobrze funkcjonuje międzynarodowy rynek kapitałowy?

20.5.1. Zakres międzynarodowej dywersyfikacji portfeli

20.5.2. Zakres handlu międzyokresowego

20.5.3. Różnice w stopach procentowych między bankowością krajową a offshore

20.5.4. Efektywność rynku walutowego

Podsumowanie

Główne pojęcia

Problemy i zadania

Literatura dodatkowa

DODATEK MATEMATYCZNY: Niechęć do ryzyka i międzynarodowa dywersyfikacja portfela

Analityczne wyprowadzenie optymalnego portfela

Graficzne wyprowadzenie optymalnego portfela

Oddziaływanie zmian stóp zwrotu

21. Optymalne obszary walutowe a euro

21.1. Jak ewoluowała wspólna waluta europejska?

21.1.1. Co stymulowało europejską współpracę walutową?

21.1.2. Europejski System Walutowy (1979–1998)

21.1.3. Dominacja walutowa Niemiec i teoria wiarygodności EMS

21.1.4. Inicjatywy integracji rynku

21.1.5. Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa

21.2. Euro a polityka gospodarcza w strefie euro

21.2.1. Kryteria konwergencji z Maastricht oraz Pakt Stabilności i Wzrostu

21.2.2. Europejski Bank Centralny i Europejski System Banków Centralnych

21.2.3. Zmieniony Mechanizm Kursowy

21.3. Teoria optymalnych obszarów walutowych

21.3.1. Integracja gospodarcza i korzyści obszarów o stałych kursach walutowych: krzywa GG

21.3.2. Integracja gospodarcza i koszty obszaru stałego kursu walutowego: krzywa LL

21.3.3. Decyzja o przystąpieniu do obszaru walutowego: połączenie krzywych GG i LL

21.3.4. Co to jest optymalny obszar walutowy?

21.3.5. Inne ważne kwestie

21.4. Kryzys euro i przyszłość Unii Gospodarczej i Walutowej

21.4.1. Początki kryzysu

21.4.2. Samospełniająca się niewypłacalność państwa i „pętla zagłady”

21.4.3. Rozszerzony kryzys i reakcja polityki gospodarczej

21.4.4. Bezwarunkowe transakcje pieniężne EBC

21.4.5. Przyszłość Unii Gospodarczej i Walutowej

Podsumowanie

Główne pojęcia

Problemy i zadania

Literatura dodatkowa

22. Kraje rozwijające się: wzrost, kryzys i reformy

22.1. Dochód, bogactwo i wzrost w gospodarce światowej

22.1.1. Luka między krajami bogatymi i biednymi

22.1.2. Czy różnice w dochodzie światowym zmniejszają się z upływem czasu?

22.1.3. Znaczenie krajów rozwijających się dla globalnego wzrostu

22.2. Cechy strukturalne krajów rozwijających się

22.3. Pożyczanie i długi krajów rozwijających się

22.3.1. Ekonomia napływów finansowych do krajów rozwijających się

22.3.2. Problem niewypłacalności

22.3.3. Alternatywne formy napływów finansowych

22.3.4. Problem „grzechu pierworodnego”

22.3.5. Kryzys zadłużenia w latach 80. XX w.

22.3.6. Reformy, napływy kapitału i powrót kryzysu

22.4. Azja Wschodnia: sukces i kryzys

22.4.1. Wschodnioazjatycki cud gospodarczy

22.4.2. Azjatyckie słabości

22.4.3. Azjatycki kryzys finansowy

22.5. Nauka płynąca z kryzysów w krajach rozwijających się

22.6. Reformowanie światowej „architektury” finansowej

22.6.1. Mobilność kapitału i „trylemat” systemu kursów walutowych

22.6.2. Środki „profilaktyczne”

22.6.3. Radzenie sobie z kryzysami

22.7. Zrozumienie globalnych przepływów kapitałowych i globalny podział dochodu: czy geografia jest przeznaczeniem?

Podsumowanie

Główne pojęcia

Problemy i zadania

Literatura dodatkowa

Przypisy

Pierwsza zmiana w naszej analizie pojawia się wtedy, kiedy zapytamy, jak zmiana podaży pieniądza w Stanach Zjednoczonych [pokazana na rysunku na dolnym wykresie (a)] wpływa na rynek walutowy [pokazany na górnym wykresie (a)]. Tak jak poprzednio, spadek amerykańskiej stopy procentowej jest pokazany jako przesunięcie w lewo pionowej linii przedstawiającej dolarowy przychód z dolarowych depozytów. Tym razem jednak historia tutaj się nie kończy, gdyż wzrost podaży pieniądza wpływa teraz na oczekiwania dotyczące kursu walutowego. Ponieważ zmiana amerykańskiej podaży pieniądza jest trwała, ludzie będą się spodziewali długookresowego wzrostu wszystkich cen dolarowych, łącznie z kursem walutowym, który jest ceną euro wyrażoną w dolarach. Jak pamiętamy z rozdziału 14, wzrost oczekiwanego przyszłego kursu euro wyrażonego w dolarze (przyszłej deprecjacji dolara) zwiększa oczekiwany dolarowy przychód z depozytów w euro; powoduje więc przesunięcie w prawo ujemnie nachylonej krzywej w górnej części rysunku 15.12a. Dolar deprecjonuje się w stosunku do euro, a kurs walutowy przesuwa się z E¹$/€ (punkt 1′) do E²$/€ (punkt 2′). Zauważmy, że deprecjacja dolara jest większa, niż byłaby, gdyby oczekiwany przyszły kurs euro pozostał stały (co mogłoby mieć miejsce, gdyby wzrost podaży pieniądza miał charakter tymczasowy, a nie trwały). Gdyby oczekiwany kurs Ee$/€ nie zmienił się, nowa krótkookresowa równowaga znalazłaby się w punkcie 3′, a nie w punkcie 2′.

Na rysunku 15.12b przedstawiono, jak zachowują się stopa procentowa i kurs walutowy, gdy poziom cen podnosi się podczas dostosowywania się gospodarki do stanu długookresowej równowagi. Poziom cen zaczyna rosnąć z początkowego P¹US, ostatecznie osiągając P²US. Ponieważ długookresowy wzrost poziomu cen musi być proporcjonalny do wzrostu podaży pieniądza, ostateczna realna podaż pieniądza, M²US/P²US, jest, jak widać, równa wyjściowej realnej podaży pieniądza M¹US/P¹US. Ponieważ poziom produkcji jest dany, a realna podaż pieniądza wróciła do pierwotnego poziomu, stopa procentowa w równowadze musi w długim okresie ponownie równać się R¹$ (punkt 4). Stopa procentowa podnosi się więc z R²$ (punkt 2) do R¹$ (punkt 4), gdy poziom cen wzrasta z P¹US do P²US.

Wzrost stopy procentowej w Stanach Zjednoczonych ma wpływ na kurs walutowy, co można zobaczyć na rysunku 15.12b: podczas procesu dostosowań dolar ulega aprecjacji w stosunku do euro. Jeśli oczekiwania dotyczące kursu walutowego nie będą się zmieniać w trakcie procesu dostosowawczego, rynek walutowy przesunie się do swojej długookresowej równowagi wzdłuż ujemnie nachylonej krzywej obrazującej przychody z depozytów w euro wyrażone w dolarach. Ścieżka rynku to ścieżka powstająca przez przesunięcie w prawo pionowej linii w wyniku stopniowego wzrostu poziomu cen. W długim okresie (punkt 4’) kurs walutowy równowagi, E³$/€, jest wyższy niż ten w wyjściowym punkcie równowagi 1’. Tak jak poziom cen kurs euro wyrażony w dolarze podniósł się proporcjonalnie do wzrostu podaży pieniądza.

Rysunek 15.13 przedstawia opisane wyżej ścieżki zmian w czasie amerykańskiej podaży pieniądza, dolarowej stopy procentowej, poziomu cen w Stanach Zjednoczonych oraz kursu euro wyrażonego w dolarze. Wykresy narysowano tak, aby długookresowy wzrost poziomu cen (rys. 15.13c) oraz kursu walutowego (rys. 15.13d) były proporcjonalne do wzrostu podaży pieniądza (rys. 15.13a).

Rysunek 15.13. Ścieżki zmian w czasie zmiennych ekonomicznych USA po trwałym wzroście podaży pieniądza w Stanach Zjednoczonych

W wyniku wzrostu podaży pieniądza w chwili t0 [panel (a)] stopa procentowa (b), poziom cen (c) oraz kurs walutowy (d) przesuwają się w stronę swoich długookresowych poziomów. Jak pokazano na panelu (d), przez początkowy skok z E¹$/€ do E²$/€, w krótkim okresie poziom kursu walutowego jest przestrzelony, zanim ustali się on na swoim długookresowym poziomie, E³$/€.

15.7.3. Przestrzelenia kursu walutowego

W trakcie początkowej deprecjacji po wzroście podaży pieniądza kurs walutowy podnosi się z E¹$/€ do E²$/€ tak więc dolar ulega deprecjacji większej niż deprecjacja długookresowa od E¹$/€ do E³$/€ (por. rysunek 15.13d). Mówi się, że kurs walutowy jest przestrzelony, kiedy jego natychmiastowa reakcja na zakłócenia jest silniejsza niż jego realizacja długookresowa. Przestrzelenie kursu walutowego jest ważnym zjawiskiem, ponieważ pomaga wyjaśnić, dlaczego kursy walutowe ulegają gwałtownym wahaniom z dnia na dzień.

Zauważmy, że prosta zasada pozwala nam przewidzieć wpływ jakichkolwiek spośród przedyskutowanych zaburzeń na krzywą DD: każde zaburzenie zwiększające zagregowany popyt na produkcję krajową powoduje przesunięcie krzywej DD w prawo; każde zaburzenie obniżające zagregowany popyt na produkcję krajową powoduje przesunięcie krzywej DD w lewo.

17.5. Równowaga rynku aktywów w krótkim okresie: krzywa AA

Wyprowadziliśmy do tej pory pierwszy element naszego opisu wyznaczania krótkookresowego kursu walutowego i dochodu, czyli zależność między kursem walutowym a produkcją zgodną z równością zagregowanego popytu i podaży. Relację tę podsumowuje krzywa DD pokazująca wszystkie poziomy kursu walutowego i produkcji, przy których rynek produkcji znajduje się w krótkookresowej równowadze. Niemniej jednak, jak zauważyliśmy na początku poprzedniego podrozdziału, równowaga gospodarki jako całości wymaga równowagi zarówno rynków aktywów, jak i rynku produkcji i nie ma żadnych ogólnych powodów, aby punkty na krzywej DD miały prowadzić do równowagi na rynku aktywów.

W celu zatem zakończenia opisu krótkookresowej równowagi musimy więc wprowadzić drugi element w celu zapewnienia, że poziom kursu walutowego i produkcji zgodny z równowagą rynku produkcji jest również zgodny z równowagą rynku aktywów. Krzywa obrazująca kombinacje kursu walutowego i produkcji, które są zgodne z równowagą krajowego rynku pieniężnego i rynku walutowego, jest nazywana krzywą AA.

17.5.1. Produkcja, kurs walutowy i równowaga rynku aktywów

W rozdziale 14 badaliśmy warunek parytetu stopy procentowej, zgodnie z którym rynek walutowy jest w stanie równowagi tylko wtedy, kiedy oczekiwane tempa zwrotu z depozytów krajowych i zagranicznych są takie same. Z rozdziału 15 dowiedzieliśmy się, jak stopy procentowe, będące częścią relacji parytetu stopy procentowej, są kształtowane przez równość realnej podaży pieniądza i realnego popytu na pieniądz na krajowych rynkach pieniężnych. Połączymy teraz te warunki równowagi rynku aktywów, aby zobaczyć, jaki jest związek między kursem walutowym a produkcją wtedy, kiedy wszystkie rynki aktywów równocześnie się równoważą. Ponieważ koncentrujemy się teraz na gospodarce krajowej, przyjmujemy, że zagraniczna stopa procentowa jest dana.

Dla danego oczekiwanego przyszłego kursu walutowego, Ee, warunek parytetu stopy procentowej opisujący równowagę rynku walutowego dany jest równaniem (14.2):

R = R*+(Ee – E)/E,

gdzie:

R – stopa procentowa depozytów w walucie krajowej,

R* – stopa procentowa depozytów w walucie zagranicznej.

W rozdziale 15 widzieliśmy, że krajowa stopa procentowa spełniająca warunek parytetu stopy procentowej musi również równoważyć realną podaż pieniądza krajowego (Ms/P) z realnym zagregowanym popytem na pieniądz [zob. równanie (15.4)]:

Ms/P = L(R, Y).

Przypomnijmy, że realny zagregowany popyt na pieniądz L(R, Y) wzrasta, kiedy stopa procentowa spada, ponieważ spadek R powoduje, że posiadanie oprocentowanych aktywów niepieniężnych staje się mniej atrakcyjne. (I na odwrót – wzrost stopy procentowej zmniejsza realny popyt na pieniądz). Wzrost realnej produkcji, Y, zwiększa realny popyt na pieniądz przez zwiększenie ilości transakcji pieniężnych, których ludzie dokonują (a spadek realnej produkcji obniża realny popyt na pieniądz przez ograniczenie zapotrzebowania ludzi na transakcje).

Teraz użyjemy narzędzi graficznych przedstawionych w rozdziale 15 do przeanalizowania zmian kursu walutowego, które muszą towarzyszyć zmianom produkcji, tak aby rynki aktywów pozostały w równowadze. Na rysunku 17.6 zobrazowano równowagę krajowej stopy procentowej i kursu walutowego, związaną z poziomem produkcji, Y¹, przy danej nominalnej podaży pieniądza, Ms, danym poziomie cen krajowych, P, danej zagranicznej stopie procentowej, R*, i danej wielkości oczekiwanego przyszłego kursu walutowego, Ee. W dolnej części rysunku widzimy, że dla realnej produkcji, Y¹, i realnej podaży pieniądza, Ms/P, stopa procentowa R¹ równoważy krajowy rynek pieniężny (punkt 1), podczas gdy kurs walutowy E¹ równoważy rynek walutowy (punkt 1′). Kurs walutowy E¹ równoważy rynek walutowy, ponieważ zrównuje oczekiwaną stopę zwrotu z depozytów zagranicznych mierzonych w przeliczeniu na walutę krajową z R¹.

Rysunek 17.6. Produkcja i kurs wymiany w równowadze na rynku aktywów

Aby rynki aktywów (walutowe i pieniężne) pozostały w stanie równowagi, wzrostowi produkcji musi towarzyszyć aprecjacja waluty, przy wszystkich innych czynnikach niezmienionych.

Na rysunku 20DM.3 pokazano te punkty na linii ograniczenia budżetowego inwestora, w których α = 1 (czyli C₁ = H₁W; C₂ = H₂W), oraz takie, gdzie α = 0 (czyli C₁ = F₁W; C₂ = F₂W). Zaczynając w punkcie, gdzie α = 1, inwestor może przesuwać się w lewo i do góry wzdłuż linii ograniczenia budżetowego, przyjmując „krótką pozycję” w aktywach Zagranicy (powodując tym samym, że α staje się większe od 1, a 1 – α ujemne). Inwestor może się również przesuwać w dół i w prawo od punktu, gdzie α = 0, przyjmując „krótką pozycję” w aktywach Kraju.

Rysunek 20DM.3. Niezdywersyfikowane portfele

Kiedy a = 1, inwestor utrzymuje wszystkie swoje zasoby majątkowe w aktywach krajowych. Kiedy a = 0, utrzymuje wszystkie swoje zasoby majątkowe w aktywach zagranicznych. Przesunięcie wzdłuż ograniczenia budżetowego w górę i w lewo od a = 1 odpowiada krótkiej sprzedaży aktywów zagranicznych, które zwiększają wartość a powyżej 1. Przesunięcia w dół i w prawo od wartości a = 0 odpowiadają krótkiej sprzedaży zasobów aktywów krajowych, która powoduje spadek a poniżej 0.

Oddziaływanie zmian stóp zwrotu

Wykres, który przedstawiliśmy, można wykorzystać również do zilustrowania wpływu zmian stóp zwrotu przy założeniu niechęci do ryzyka. Przyjmijmy, że np. wypłata w przypadku aktywów Kraju w stanie 1 rośnie, podczas gdy wszystkie inne wypłaty oraz początkowy majątek inwestora, W, pozostają bez zmian. Wzrost H₁ powoduje wzrost ϕ, czyli względnej ceny konsumpcji w stanie 2, powodując w ten sposób, że linia ograniczenia budżetowego staje się bardziej stroma, co przedstawia rysunek 20DM.3.

Aby jednak opisać wpływ wzrostu H₁ na umiejscowienie linii ograniczenia budżetowego, musimy wiedzieć więcej. Lukę tę uzupełnia poniższe rozumowanie. Wyobraźmy sobie portfel, w którym α = 0, czyli w którym cały majątek inwestora ulokowany jest w aktywach Zagranicy jak na rysunku 20DM.3. Poziomy konsumpcji zależne od stanu natury wynoszą w tym punkcie C₁ = F₁W, C₂ = F₂W i nie zmieniają się w wyniku wzrostu H₁, ponieważ portfel, o którym mowa, nie zawiera w ogóle aktywów Kraju. Skoro dwa poziomy konsumpcji związane z punktem α = 0 nie zmieniają się wraz ze wzrostem H₁, widzimy, że C₁ = F₁W, C₂ = F₂W jest punktem na nowej linii ograniczenia budżetowego. Po wzroście H₁ inwestor wciąż może sobie pozwolić na zainwestowanie całego swojego majątku w aktywa Zagranicy. Wynika z tego, że wzrost H₁ spowoduje obrót linii ograniczenia budżetowego na rysunku 20DM.3 zgodnie z ruchem wskazówek zegara w punkcie, gdzie α = 0.

Oddziaływanie wzrostu H₁ na inwestora przedstawiono na rysunku 20DM.4, na którym założono, że początkowo α > 0 (czyli inwestor na początku miał pewną dodatnią ilość aktywów Kraju)[22]. Jak zwykle zarówno efekt „substytucyjny”, jak i efekt „dochodowy” wpływają na ostateczne przesunięcie z punktu 1 do punktu 2 poziomów konsumpcji inwestora w zależności od stanów natury. Zgodnie z efektem substytucyjnym inwestor ma tendencję do zwiększania popytu na C₁, której względna cena zmalała, oraz do zmniejszania popytu na C₂, której względna cena wzrosła. Jednak efekt dochodowy wzrostu H₁ wypycha całą linię ograniczenia budżetowego na zewnątrz od początku układu współrzędnych w obu stanach natury (dopóki na początku α > 0). Ponieważ w stanie 1 inwestor będzie bogatszy, może sobie pozwolić na przesunięcie części swojego majątku w kierunku aktywów Zagranicy (które oferują wyższą wypłatę w stanie 2), wyrównując w ten sposób konsumpcję w obu stanach natury. Niechęć do ryzyka tłumaczy, dlaczego inwestorzy wolą unikać dużych wahań poziomów konsumpcji między stanami natury. Jak pokazano na rysunku 20DM.4, C₁ z pewnością rośnie, podczas gdy C₂ może zmaleć lub wzrosnąć. W przykładzie przedstawionym na rysunku efekt substytucyjny jest silniejszy niż efekt dochodowy, powodując spadek C₂.

Rysunek 20DM.4. Wpływ wzrostu H₁ na konsumpcję

Wzrost w H₁ powoduje, że linia budżetowa obraca się zgodnie z ruchem wskazówek zegara wokół a = 0, a optymalna wartość dla inwestora przesuwa się do punktu 2. Konsumpcja w stanie 1 zawsze wzrasta; w pokazanym przypadku konsumpcja w stanie 2 spada.

Przypisy

20. Globalny rynek kapitałowy: szansa i kryzys

[22] Przypadek, w którym wyjściowo α < 0, zostawiamy jako zadanie do samodzielnego rozwiązania.