Tytuł oryginału: Unlock your Potential

Przekład: Tadeusz Woźniak
Redakcja i korekta: Arie Books
Redaktor techniczny: Marcin Adamczyk

Copyright © for this edition by Dressler Dublin Sp. z o.o., Ożarów Mazowiecki 2025
© Worth Press Ltd, 2023
First published in 2023 by Worth Press Ltd, Bath, England
worthpressltd@gmail.com

Projekt okładki oryginalnej: Cora Phillips, The Graphic Designer Design and layout: Cora Phillips, The Graphic Designer Editor: Spencer Wilby

Producent:
Dressler Dublin sp. z o.o.
05-850 Ożarów Mazowiecki, ul. Poznańska 91
e-mail: sekretariat@dressler.com.pl

Dane do kontaktu:
Wydawnictwo Bellona
02-103 Warszawa, ul. Hankiewicza 2
e-mail: biuro@bellona.pl
www.bellona.pl
www.facebook.com/Wydawnictwo.Bellona

Księgarnie internetowe: swiatksiazki.pl, ksiazki.pl, czytam.pl

Dystrybucja:
Dressler Dublin sp. z o.o.
05-850 Ożarów Mazowiecki, ul. Poznańska 91
e-mail: dystrybucja@dressler.com.pl
tel. + 48 22 733 50 31/32
www.dressler.com.pl

ISBN 978-83-11-18077-2

Wersję elektroniczną przygotowano w systemie Zecer

Wprowadzenie: Twój błyszczący zestaw narzędzi

Twój potencjał drzemie w tobie niczym zestaw nieużywanych narzędzi. Błyszczących i nieskazitelnych, ale zamkniętych. Dlaczego te narzędzia błyszczą ponieważ są nowe, nie od regularnego używania? Dlatego, że jeszcze ich nie zidentyfikowałeś, nie mówiąc już o ich wypróbowaniu. Możesz pielęgnować ogólne poczucie własnego potencjału, ale nie wiesz jeszcze jaki to może być potencjał i jak go skutecznie uwolnić. Możesz mieć pewne niejasne wyobrażenia – ale nic konkretnego. Nic nie mówi ci, co powinieneś zrobić, aby przełamać bariery na drodze do osobistego spełnienia. Możesz, ale nie musisz nawet mieć pojęcia, czym są te bariery. Spełnienie jednej osoby jest koszmarem innej. Być może twoim marzeniem jest proste życie – mieszkanie w chacie nad jeziorem, rąbanie drewna, uprawa własnych roślin i czerpanie wody ze studni. A może twoją wizją jest bycie najlepszym prawnikiem zajmującym się prawami człowieka, mieszkającym w luksusowym apartamencie, z miejskimi światłami mieniącymi się wokół jak konstelacje. Gdyby te dwie hipotetyczne osoby zamieniłyby się okolicznościami, mógłby to być zalążek przezabawnego filmu komediowego.

Potencjał tkwi w twoim charakterze, umiejętnościach życiowych, pracy, życiu rodzinnym, rekreacji, relacjach, wiedzy, którą możesz przyswoić i umiejętnościach, które możesz nabyć, i osobistych projektach – zarówno kreatywnych, jak i społecznych. Ta książka jest próbą balansowania w oferowaniu czegoś dla każdego poważnego poszukiwacza spełnienia.

Jej głównym celem jest samorozwój w zakresie znajdowania i ukierunkowywania swoich mocnych stron, zdobywania i rozwijania umiejętności, nowej wiedzy i doświadczenia. Zasadniczo jest to podstawowy elementarz dla każdego, kto stara się pielęgnować wizję lub cel, niezależnie od tego, czy już go ma lub zaczyna od zera. Zawiera obszerne omówienie jak rozpoznać swoje talenty, jak przekształcić swój cel w zestaw zestaw celów, jak osiągnąć te cele i jak znaleźć i stworzyć odpowiednie możliwości. Znajdziesz tu również spostrzeżenia na temat osobowości, wartości, zaangażowania, ryzyka, odporności, pewności siebie, wytrwałości, elastyczności, błędów, uczenia się przez całe życie i wielu innych aspektów tego rozległego i złożonego tematu. Otwórz się na swoje możliwości. Nic cię nie powstrzyma, jeśli jesteś gotów włożyć trochę wysiłku w lepsze poznanie siebie, odkrycie tego, co potrafisz, jak to zrobić, i iść naprzód w pozytywnym nastawieniu – w kierunku bycia najlepszym sobą, jakim możesz być.

Znajomość swojego zestawu umiejętności

Psychologia pozytywna to ruch zapoczątkowany w 1998 roku przez Martina Seligmana na Uniwersytecie Pensylwanii. Przyjmując naukowe, oparte na dowodach podejście, psychologowie pozytywni uważają, że wiedza o tym, w czym jesteśmy dobrzy – i wykorzystywanie tej umiejętności w odpowiedni sposób – zwiększa poczucie celu, co z kolei sprawia, że życie nabiera większego znaczenia. Pytanie skąd wiesz, w czym jesteś dobry? W rozmowie, kiedy mówimy o kimś posiadającym „dar” ocena ta ma tendencję do następowania po wydarzeniu: mówimy o umiejętnościach, które zostały już zademonstrowane. Możesz być podziwiany, na przykład, za swoje wystąpienia publiczne. Jeśli zostaniesz poproszony o wygłoszenie przemówienia podczas uroczystej okazji, to prawdopodobnie dlatego, że zaimponowałeś wcześniej przynajmniej niektórym słuchaczom. W ten sposób talent może się utrwalać, a przy okazji jest doskonalony.

Podstawowe kompetencje zwykle wystarczą, ale niektórzy mogą dalej rozkoszować się tym, czego wcześniej się obawiali, a nawet stać się w tym dobrzy.

Zakładanie, że nieudane próby z przeszłości dowodzą, że nie masz potencjału do umiejętności w danej czynności, jest podstawowym błędem życiowym. Wpadnięcie w tę pułapkę zwykle wiąże się z ignorowaniem jednego lub więcej z poniższych czynników:

Ostatnia próba miała miejsce wieki temu. Byłeś wtedy inną osobą.

Twoje poprzednie próby były połowiczne. Można uzyskać inne wyniki, wkładając więcej zaangażowania lub myślenia w swoje wysiłki następnym razem.

Brakowało ci odpowiednich wskazówek. Być może ktoś cię uczył lub pomagał, ale niekoniecznie posiadał do tego odpowiednie kwalifikacje, a może nauczanie było mylące, niejasne lub niekompletne.

Zakładanie, że nieudane próby z przeszłości dowodzą, że nie ma się potencjału do osiągnięcia celu jest podstawowym błędem życiowym.

Mogą istnieć inne możliwe powody, dla których zrezygnowałeś przed osiągnięciem sukcesu. Na przykład pierwsze podjęte kroki. Inną kwestią są ukryte zdolności. Skąd możesz wiedzieć, czy masz potencjał, aby być dobrym w majsterkowaniu, jeśli obecnie nie próbujesz tego robić, a zamiast tego za każdym razem wzywasz profesjonalistę? Jest to w rzeczywistości trafny przykład, ponieważ wiele osób zakłada, że są beznadziejni w majsterkowaniu na podstawie wcześniejszych niepowodzeń, które często miały miejsce w przeszłości. Ale po odpowiednim szkoleniu (być może krótkim kursie) mogą oni zacząć zaskakiwać samych siebie, osiągając sukcesy w podstawach stolarki, tynkarstwa lub hydrauliki.

Czasami to wiedza o niskim poziomie umiejętności pobudza ludzi do nauki.

Przykładem mogą być języki. Możesz zapisać się na zajęcia dla początkujących z języka niemieckiego z całego spektrum możliwych powodów – od polubienia brzmienia języka po planowanie pieszej wycieczki po Bawarii. Fakt, że zaczynasz od zerowej znajomości tego języka, nie zniechęci cię.

Jeśli jednak w szkole uzyskałeś słabe wyniki egzaminów z francuskiego i nigdy nie zmierzyłeś się z żadnym innym językiem obcym, możesz założyć, że niemiecki nie jest dla ciebie. Możesz nie rozważać próby nauczenia się go, nawet na podstawowym poziomie.

Teoretycznie możesz zdecydować się na naukę nowej umiejętności właśnie dlatego, że czujesz, że nie masz do niej predyspozycji. Przemawianie publiczne jest jednym z głównych źródeł lęku zgłaszanego w różnych kwestionariuszach psychologicznych, a jednak od większości z nas oczekuje się od czasu do czasu, by wygłosić przemówienie. Chęć przezwyciężenia słabych lub innych rodzajów lęku kompetencyjnego jest ważną motywacją do nauki.

Dla tych, którzy wybrali tę ścieżkę, osiągnięcie znajomości swoich umiejętności mogło być zbyt ambitne, prowadząc do zniechęcająco słabymi wynikami. Mogłeś zostać rozproszony przez jakiś problem lub presję w swoim życiu, co sprawiło, że musiałeś przerwać naukę na jakiś czas. Gdy proces nauki zostanie przerwany, może być trudno go wznowić. Oczywiście opuszczenie zajęć spowoduje problemy, ale ponowne rozpoczęcie nauki może być również trudne na poziomie czysto psychologicznym: często to siła rozpędu utrzymuje naszą motywację. Zatrzymanie się może wydawać się iluzoryczną ostatecznością.

Mocne i słabe strony

Chociaż, jak wspomniano wcześniej, niektórzy ludzie uczą się umiejętności w celu naprawienia postrzeganej przez siebie wady, psychologia pozytywna sugeruje, że próba zaakcentowania swoich mocnych stron ma lepszy wpływ na zadowolenie z życia niż próba wyeliminowania słabości. Rozwój umiejętności wydaje się być najbardziej satysfakcjonujący dla tych, których sposób myślenia obejmuje zestaw pozytywnych postaw lub cech charakteru.

Mówiąc dokładniej, jeśli jesteś rodzajem osoby charakteryzującej się nadzieją, entuzjazmem, ciekawością i wdzięcznością – są to cechy, które, jak wykazano, zapewniają dobre samopoczucie – jest bardziej prawdopodobne, że będziesz cieszyć się dobrymi wynikami, gdy spróbujesz czegoś nowego.

Możliwości i motywacja

Idea wrodzonych zdolności nie została jeszcze w pełni potwierdzona przez naukę.

Jest prawdopodobne, że możliwości i motywacja są ważniejszymi czynnikami wpływającymi na nas niż cokolwiek, co jest zapisane w naszych mózgach lub ciałach. Środowisko również może odgrywać pewną rolę. Co dziwne, wielu żeglarzy nie jest dobrymi pływakami, a niektórzy nawet nie potrafią pływać, ale ludzie gór, z oczywistych powodów, są najlepszymi alpinistami. Interesującym rozszerzeniem tego truizmu byłby sposób, w jaki talent muzyczny często rozwija się w ramach znajomości swojego zestaw umiejętności muzycznych. Jedną z charakterystycznych cech muzyki jest oczywiście to, że wywiera ona wszechogarniający wpływ na każdego, kto znajduje się w zasięgu słuchu.

Bardziej prawdopodobne jest, że muzyk rozwinie się z rodziny muzycznej niż przedsiębiorca z rodziny przedsiębiorczej – zwłaszcza, że rodzic-przedsiębiorca może spędzać długie godziny w biurze.

Mocne strony sygnatur

Martin Seligman, psycholog pozytywny, zidentyfikował 24 mocne strony, od ciekawości i kreatywności po humor i duchowość. Poniżej znajduje się alternatywna klasyfikacja, zaczynająca się od cech moralnych i przechodząca do kluczowych umiejętności życiowych i mocnych stron wykonawczych – wszystkie mają zastosowanie w wielu sytuacjach życiowych.

Cztery kardynalne cnoty starożytności:

Roztropność, odwaga, sprawiedliwość, umiarkowanie

Inne tradycyjne cnoty:

Pokora, życzliwość, autentyczność, przebaczenie, wdzięczność, mądrość

Kluczowe umiejętności życiowe:

Komunikacja, empatia, intuicja, świadomość, odporność

Mocne strony wykonawcze:

Wytrwałość, entuzjazm, elastyczność, kreatywność, przywództwo, umiejętność oceny sytuacji, inicjatywa

Motywacja może wynikać z zachęty lub być przez nią wzmacniana, co może pochodzić z wewnątrz lub spoza środowiska domowego. Jednak w dzieciństwie bunt może odgrywać rolę w rozwoju zainteresowań, co może być kontynuowane w późniejszym życiu. Przykładem może być początkujący artysta reagujący, być może częściowo nieświadomie, na materialistyczny konserwatyzm swojej rodziny.

Jednak w przeważającej części ta książka będzie dotyczyła świadomego podejmowaniu decyzji: identyfikowaniu tego, w czym jesteś lub możesz być dobry i rozwijaniu tych umiejętności w sposób, który uczyni twoje życie bardziej satysfakcjonującym. Niemożliwe jest schematyczne podejście do tego procesu, ponieważ w praktyce jest on raczej organiczny niż nakazowy. Poniższa lista zwrotów nie powinna być traktowana jako ostateczna, ani nie jest próbą nakreślenia określonej sekwencji: wszystkie te zwroty mogą się na siebie nakładać na różne sposoby. Wszystko, co zawiera ta lista, to najbardziej godne uwagi doświadczenia, których prawdopodobnie będziesz doznawać w swojej podróży samorozwoju:

Identyfikacja swoich predyspozycji, zdolności, talentów i zainteresowań

Wybór aspektów, które chcesz rozwijać

Rozszerzanie swoich umiejętności poprzez świadomy wysiłek

Wyznaczanie celów i tworzenie planów ich osiągnięcia

Poszukiwanie możliwości, które pozwolą ci się rozwijać.

Po drodze będziesz:

Rozwijać swoje umiejętności

Monitorować swój poziom zaangażowania

Uczyć się na błędach

Poznawać uzupełniające się umiejętności

Oceniać i zwiększać swój potencjał

Oceniać i zmniejszać swoje ograniczenia.

Cechy osobiste

Związki między osobowością a potencjałem są skomplikowane i tajemnicze, ale nie ma wątpliwości, że interesującym punktem wyjścia do zidentyfikowania swoich mocnych stron jest przeprowadzenie wstępnej samooceny osobowości.

Po pierwsze, zastrzeżenie: postrzeganie swoich cech osobowości jako określonych i łatwych do opisania, może być samoograniczające. Jeśli określisz siebie jako „niechętnego ryzyku” lub „upartego”, cechy te prawdopodobnie zakorzenią się głębiej w twoim charakterze.

Bardziej pomocnym podejściem jest traktowanie tych cech jako tendencji – być może głęboko zakorzenionych, ale nie całkowicie odpornych na zmiany. Ponadto poznając swój zestaw umiejętności, możesz pracować nad tendencją do dokonywania znaczących korekt w kierunku podróży. Weźmy przykład awersji do ryzyka: poprzez zrozumienie emocji, których doświadczasz, wychodząc i obserwując, możesz zobaczyć, że często obawy okazują się bezpodstawne.

Możesz zacząć czuć się bardziej pewnie w podejmowaniu ryzyka. Ludzie mogą zmieniać się z czasem, jeśli zaangażują się w samopoznanie i pozytywne zmiany. Pomocne może być zwrócenie uwagi na wzór do naśladowania. Pomocne może być również posiadanie wspierającego partnera lub przyjaciela, który jest skłonny być z tobą szczery. Wiele osób decyduje się na medytację uważności, ponieważ pomaga ona dokonywać dokładnych obserwacji tego, co dzieje się w głowie – w myślach i emocjach. Testy osobowości są obecnie podstawą rekrutacji i szkoleń w dużych firmach, a na rynku dostępnych jest wiele opatentowanych modeli. Często wydają się one być bezosobowe – co jest oczywiście ironią. Tendencja w kierunku schematyczności i nadmiernej komplikacji oznacza, że podmiot może czuć się odczłowieczony przez ocenę.

Jednym z najbardziej wiarygodnych i sensownych testów jest Wielka Piątka, która ma tę zaletę (w formie przedstawionej poniżej), że używa tylko pozytywnej terminologii dla każdej cechy – najbardziej negatywne słowa to „nieprzejednany” i „podatny na wpływy”. Schemat składa się z pięciu skal: otwartości, sumienności, ekstrawersji, ugodowości i wrażliwości (zwanej również neurotycznością, ale to słowo wystarczy, aby zniechęcić każdego do przeprowadzenia oceny!). Analiza osobowości przy użyciu słów kluczowych z Wielkiej Piątki może nie wskazywać bezpośrednio na żaden z charakterystycznych talentów, ale może dostarczyć przydatnych wskazówek. Na przykład, jeśli jesteś naprawdę dobrym słuchaczem, prawdopodobnie umieścisz siebie jako „empatycznego” na skali wrażliwości, nawet jeśli możesz nie zgodzić się, że ta cecha jest przeciwieństwem „odporności”. Możesz również zdecydować, że jesteś „wrażliwy” i „czujny” (nie akceptując implikacji, że wrażliwość oznacza bierność, a czujność oznacza podejrzliwość).

Ważną rzeczą jest twoje zrozumienie terminów, a nie znaczenia implikowane przez ich przeciwieństwa w ich odpowiednich skalach. Jeśli oprócz „empatyczny”, wybrałbyś także „ciekawy”, „eksperymentalny”, „ostrożny”, „spokojny” i „współpracujący”, mogłoby to sugerować, że twoje zdolności jako dobrego słuchacza są uzupełnione zainteresowaniem ludźmi i zdolnością do postawienia się w ich sytuacji i pracy z nimi nad niektórymi ich problemami. Profesjonalne role, które przychodzą na myśl, to terapeuta lub konsultant ds. zdrowia psychicznego. Jest jednak mało prawdopodobne, abyś czytał tę książkę na początku swojej ścieżki kariery. Bardziej prawdopodobne jest, że rozważasz zmianę kariery, a jeszcze bardziej prawdopodobne jest, że chcesz przenieść się do innej pracy w istniejącej dziedzinie. W obu przypadkach pomocne może być spojrzenie na wszelkie nowe możliwości, które mogą się pojawić w świetle twojej listy słów Wielkiej Piątki. Czy widzisz powiązania między cechami, które wymieniłeś, a wymaganiami nowej pracy, czy to rzeczywistej, czy hipotetycznej? Być może, jeśli szukasz ofert pracy, zachowując otwarty umysł i używając wyobraźni, możesz trafić na rolę, której wcześniej nie brałeś pod uwagę.

Potencjał jest jednak osobisty w tym sensie, że obejmuje całe życie, a nie tylko sferę zawodową. Realizujemy nasz potencjał, jeśli dajemy z siebie wszystko partnerowi, rodzinie, przyjaciołom, projektom, czasowi, który poświęcamy naszemu domowemu środowisku i naszemu wypoczynkowi. Zrozumienie mocnych stron swojego charakteru pomoże ci trafnie ukierunkować swoją energię we wszystkich tych wymiarach. Pomoże ci również być bardziej pewnym, że działasz autentycznie z głębi serca, co do pewnego stopnia może potwierdzić to, co robisz i zachęcić cię do kontynuowania tego samego. I odwrotnie, może się okazać, że twój profil charakteru wyjaśnia, co idzie nie tak w niektórych obszarach twojego życia i skłania cię do skorygowania kursu. Przykładem może być ktoś, kto opisuje siebie jako „zdeterminowanego” – przeciwieństwo „kompromisowego” na skali Wielkiej Piątki dla Ugodowości. Łatwo sobie wyobrazić, że w związku taka osoba może zostać oskarżona przez swojego partnera o bycie upartym w konkretnej sytuacji – od decydowania o tym, jak poradzić sobie z przeprowadzką do sposobu inwestowania rodzinnych oszczędności. Czy kompromis nie jest kluczowym składnikiem udanego związku? Jeśli o tym wiesz (a powinieneś, ponieważ jest to często powtarzany temat w artykułach i książkach samopomocy), rozsądną reakcją byłoby zastanowienie się, czy twoja determinacja rzeczywiście przekształciła się w upór. Po sporządzeniu listy słów Wielkiej Piątki warto nad nią popracować, zamiast po prostu akceptować ją jako prosty fakt. Po pierwsze, użyj kodowania kolorami, aby oddzielić cechy, które możesz zidentyfikować jako zdecydowane mocne strony, od tych, które mogą mieć mniej jednoznaczne podteksty. W tym procesie nie szukasz wad, ale cech, które mogą działać przeciwko twoim najlepszym interesom w pewnych okolicznościach. Po zakończeniu kodowania kolorami, dodaj adnotacje do listy, aby uzyskać dwa zestawy punktów działania:

Mocne strony, które chcesz dalej rozwijać i dla których chcesz znaleźć odpowiednie możliwości, aby zmaksymalizować swój potencjał

Cechy charakteru, których chcesz być świadomy i obserwować, aby upewnić się, że nie prowadzą one do zachowań, które ograniczą twój potencjał.

Charakterystyczne mocne strony w kontekście

W sferze zawodowej twoje mocne strony powinny oczywiście pasować do wymagań twojej pracy, ale pamiętaj, że twój oficjalny opis stanowiska nie będzie jasno określał wymaganych cech. W sferze osobistej będzie wiele okazji do rozwoju swoich umiejętności, z korzyścią dla siebie i innych.

Oto kilka obszarów, w których możesz wykorzystać swoje kluczowe cechy w dokonywanych wyborach:

Strefa

Praca
Praca
Nacisk na role w ramach pracy
Dodatkowe obowiązki
Dobrowolne role w miejscu pracy
Dodatkowa praca
Szkolenie do nowej kariery lub roli

Życie osobiste
Rodzina
Przyjaciele
Sąsiedztwo
Wolontariat
Hobby
Osobiste projekty
Kreatywność

Kluczowe wskazówki dotyczące umiejętności życiowych

Oto niektóre z różnych kierunków, w których mogą prowadzić kluczowe umiejętności życiowe, przedstawione jako drogowskazy do dalszej eksploracji. Wiele z tych drogowskazów ma zastosowanie zarówno w życiu zawodowym, jak i osobistym. Wybrane słowa są celowo ogólne – chodzi o to, abyś mógł podać własne możliwe konteksty.

KOMUNIKACJA

Relacje – Prezentacje – Perswazja – Nauczanie i mentoring – Komitety – Przywództwo

EMPATIA

Rozumienie ludzi – Pomoc w rozwiązywaniu problemów – Działalność charytatywna – Sztuka – Kontakty społeczne

INTUICJA

Szybkie myślenie – Zrozumienie emocji – Ukryte prawdy – Podejmowanie ryzyka

ŚWIADOMOŚĆ

Obserwacja – Dokładność – Natura – Świadomość ciała – Diagnoza

ODPORNOŚĆ

Tolerancja – Niezależność – Odporność na krytykę – Odporność na stres

WYTRWAŁOŚĆ

Rzecznictwo – Lobbing – Pozyskiwanie funduszy – Prowadzenie kampanii

ENTUZJAZM

Inspiracja – Sprzedaż – Motywacja – Rekrutacja

ELASTYCZNOŚĆ

Rozwiązywanie problemów – Negocjowanie – Radzenie sobie z biurokracją – Sprawianie, by wszystko działało

KREATYWNOŚĆ

Sztuka – Wydarzenia – Uroczystości – Innowacje – Występy – Wystawy

PRZYWÓDZTWO

Odpowiedzialność – Siła – Wizja – Inicjatywy – Wprowadzanie zmian – Motywacja

WYROK

Ocena – Sprawiedliwość – Arbitraż

INICJATYWA

Samozatrudnienie – Niezależność – Start-upy

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki