DOROTA SAWICKA

ZABURZENIA ODŻYWIANIA

wilczy apetyt, ortoreksja, hyperfagia, bigoreksja

Jak pomóc i szukać pomocy

© Copyright by Dorota Sawicka, 2024

Grafika na okładce: canva.com

ISBN e-book: 978-83-973147-0-2

ISBN druk: 978-83-973147-1-9

Wszelkie prawa zastrzeżone.

Kopiowanie, rozpowszechnianie części lub całości

bez zgody wydawcy zabronione.

Wydanie I 2024

CZĘŚĆ I 

ZABURZENIA ODŻYWIANIA

WIEDZA JAKO PODSTAWA DZIAŁANIA

Zaburzenia odżywiania są problemem zdrowotnym, który może mieć poważne konsekwencje dla zdrowia fizycznego i psychicznego. Dlatego też ważne jest posiadanie odpowiedniej wiedzy na temat tych zaburzeń, aby móc skutecznie działać w ich przypadku.

Pierwszym krokiem jest zrozumienie różnych rodzajów zaburzeń odżywiania, takich jak anoreksja, bulimia czy ortoreksja. Należy również znać objawy i przyczyny tych zaburzeń, aby szybko je zidentyfikować i skierować osobę cierpiącą na nie do odpowiedniej pomocy specjalistycznej.

Wiedza na temat zdrowego odżywiania i akceptacji swojego ciała jest również kluczowa. Osoby z zaburzeniami odżywiania często mają niezdrowy stosunek do jedzenia i swojego ciała, dlatego ważne jest promowanie pozytywnego podejścia do tych kwestii.

Ponadto, ważne jest także posiadanie umiejętności komunikacyjnych i empatii, aby móc wspierać osoby z zaburzeniami odżywiania. Słuchanie ich i dawanie wsparcia może mieć kluczowe znaczenie w procesie zdrowienia.

Wreszcie, ważne jest również promowanie edukacji i świadomości na temat zaburzeń odżywiania w społeczeństwie. Tylko dzięki zwiększonej wiedzy i zrozumieniu będziemy w stanie skutecznie działać w walce z tym problemem i zapobiegać jego występowaniu.

Wiedza na temat zaburzeń odżywiania jest ważna z kilku powodów:

1. Wczesne rozpoznanie i interwencja: Posiadanie wiedzy na temat objawów i przyczyn zaburzeń odżywiania pozwala szybko zidentyfikować problem i podjąć działania zapobiegawcze lub terapeutyczne. Wczesna interwencja może zmniejszyć ryzyko powikłań zdrowotnych i poprawić rokowanie dla osoby z zaburzeniem odżywiania.

2. Poprawa wsparcia i zrozumienia: Posiadanie wiedzy na temat zaburzeń odżywiania pozwala lepiej zrozumieć sytuację osoby cierpiącej na ten problem i odpowiednio ją wspierać. Dzięki temu można uniknąć stygmatyzacji i pomóc osobie z zaburzeniem odżywiania w procesie zdrowienia.

3. Edukacja społeczna: Zwiększona świadomość społeczna na temat zaburzeń odżywiania może przyczynić się do zmniejszenia występowania tych problemów. Edukacja na temat zdrowego odżywiania, pozytywnego obrazu ciała i konsekwencji zaburzeń odżywiania może prowadzić do zmiany postaw i zachowań społecznych.

4. Profesjonalna pomoc: Posiadanie wiedzy na temat zaburzeń odżywiania umożliwia skuteczne skierowanie osoby z tym problemem do odpowiedniej pomocy specjalistycznej. Dzięki temu można zapewnić osobie z zaburzeniem odżywiania kompleksową opiekę i wsparcie niezbędne do powrotu do zdrowia.

CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA ROZWÓJ ZABURZEŃ ODŻYWIANIA

Zaburzenia odżywiania mogą być wynikiem wielu różnych uwarunkowań, zarówno biologicznych, psychologicznych, społecznych, jak i kulturowych. Poniżej przedstawione są najczęstsze uwarunkowania zaburzeń odżywiania:

1. Genetyka: Istnieje dowód na to, że genetyka może odgrywać dużą rolę w rozwoju zaburzeń odżywiania. Osoby mające krewnych z historią zaburzeń odżywiania mogą mieć większe ryzyko zachorowania na tę chorobę.

2. Czynniki biologiczne: Zaburzenia odżywiania mogą być również związane z nieprawidłowym funkcjonowaniem układu hormonalnego, mózgu czy przewodu pokarmowego. Na przykład: braki w substancjach odżywczych mogą wpływać na funkcje mózgu i wywoływać zaburzenia jedzenia.

3. Czynniki psychologiczne: Problemy z samooceną, perfekcjonizm, zaburzenia nastroju czy przeżycia traumatyczne mogą przyczyniać się do rozwoju zaburzeń odżywiania. Osoby te często mają trudności z radzeniem sobie ze stresem i emocjami.

4. Czynniki społeczne: Presja społeczna, media społecznościowe, wygórowane standardy urody oraz wpływ grupy rówieśniczej mogą mieć wpływ na powstawanie zaburzeń odżywiania. Koncentracja na wadze i wyglądzie może prowadzić do niezdrowych zachowań żywieniowych.

5. Czynniki kulturowe: Idee piękna i normy społeczne związane z ciałem i jedzeniem różnią się w zależności od kultury. Normy te mogą wpływać na zachowania związane z odżywianiem.

Zrozumienie uwarunkowań zaburzeń odżywiania jest istotne w celu skutecznego zapobiegania, rozpoznawania i leczenia tych problemów. Dlatego ważne jest uwzględnianie wielowymiarowego podejścia do zaburzeń odżywiania oraz identyfikacja i praca nad czynnikami ryzyka w celu zapobiegania ich wystąpieniu.

CZYNNIKI BIOLOGICZNE

Zaburzenia odżywiania mogą być wynikiem różnych determinantów biologicznych. Oto kilka kluczowych determinantów biologicznych, które mogą przyczynić się do rozwoju problemów:

1. Genetyka: Badania sugerują, że istnieje pewne dziedzictwo genetyczne w rozwoju zaburzeń odżywiania. Osoby mające bliskich krewnych z zaburzeniami odżywiania, takimi jak anoreksja czy bulimia, mogą być narażone na ryzyko rozwoju tych zaburzeń z powodu genetycznego predyspozycji.

2. Neurotransmitery: Nieprawidłowości w funkcjonowaniu neuroprzekaźników, takich jak serotonina, dopamina czy noradrenalina, mogą wpływać na rozwój zaburzeń odżywiania. Te substancje chemiczne w mózgu odpowiadają za regulację apetytu, nastroju i zachowań związanych z jedzeniem.

3. Hormony: Hormony, takie jak kortyzol, insulina czy grelina, odgrywają istotną rolę w regulacji apetytu, metabolizmu i regulacji masy ciała. Deregulacje hormonalne mogą być związane z zaburzeniami odżywiania, np. nadmierny stres może wpłynąć na poziom kortyzolu i apetyt.

4. Biologiczne czynniki ryzyka: Istnieją również inne biologiczne czynniki ryzyka, które mogą zwiększać podatność na rozwój zaburzeń odżywiania, takie jak przewlekłe choroby, zaburzenia psychiczne czy zaburzenia metaboliczne.

5. Struktura mózgu: Zmiany w obszarach mózgu odpowiedzialnych za kontrolę apetytu, nagrody i kontroli impulsów mogą wpływać na zachowania związane z jedzeniem.

Podsumowując, istnieje wiele determinantów biologicznych, które mogą mieć wpływ na rozwój zaburzeń odżywiania. Ważne jest zrozumienie tych czynników oraz ich interakcji z czynnikami psychologicznymi, społecznymi i środowiskowymi w diagnostyce, leczeniu i prewencji zaburzeń odżywiania.

CZYNNIKI PSYCHOLOGICZNE

Determinanty psychologiczne również odgrywają istotną rolę w rozwoju zaburzeń odżywiania. Oto kilka głównych determinant psychologicznych, które mogą wpływać na powstawanie zaburzeń odżywiania:

1. Niskie poczucie własnej wartości i brak pewności siebie: Osoby z niskim poczuciem własnej wartości mogą być bardziej podatne na zaburzenia odżywiania, ponieważ mogą próbować kontrolować swoje życie poprzez kontrolę nad jedzeniem i ciałem. Niepewność siebie może sprawić, że kontrolując swoją dietę lub wagę, mogą osiągnąć poczucie kontroli nad swoim życiem.

2. Zaburzenia emocjonalne: Zaburzenia odżywiania często wiążą się z zaburzeniami emocjonalnymi, takimi jak depresja, lęk czy nastrój obsesyjno-kompulsywny. Osoby z zaburzeniami emocjonalnymi mogą stosować niezdrowe strategie radzenia sobie ze stresem lub niepokojem, takie jak nadmierne jedzenie lub głodzenie się.

3. Perfekcjonizm i nadmierna samokontrola: Osoby o skłonnościach perfekcjonistycznych mogą być bardziej podatne na zaburzenia odżywiania, ponieważ dążą do nieosiągalnych standardów, zwłaszcza jeśli chodzi o wygląd ciała. Nadmierna samokontrola i wymagania wobec siebie mogą prowadzić do rygorystycznych diet oraz innych zachowań ograniczających spożycie kalorii.

4. Trauma i doświadczenia życiowe: Historia traumy, nadużyć czy doświadczenia życiowe mogą być również ważnymi determinantami zaburzeń odżywiania. Osoby, które doświadczyły traumy emocjonalnej lub fizycznej, mogą stosować zaburzone wzorce jedzenia w odpowiedzi na swoje doświadczenia.

5. Brak umiejętności radzenia sobie z emocjami: Osoby, które nie potrafią efektywnie radzić sobie z emocjami, mogą sięgać po jedzenie jako sposób na kontrolę emocji lub na uniknięcie negatywnych uczuć. Niezdolność do wyrażania i procesowania emocji w sposób zdrowy może prowadzić do zaburzeń odżywiania.

Pomoc psychologiczna, terapia oraz wsparcie emocjonalne mogą być kluczowe dla osób borykających się z problemami żywieniowymi i emocjonalnymi.

TRUDNE SYTUACJE W RODZINIE

Trudne wydarzenia rodzinne mogą mieć istotny wpływ na rozwój zaburzeń odżywiania, zwłaszcza u dzieci i młodzieży. Oto kilka przykładów trudnych wydarzeń rodzinnych, które mogą przyczynić się do powstania zaburzeń odżywiania:

1. Rozwód rodziców: Rozwód rodziców może być bardzo traumatycznym wydarzeniem dla dzieci i młodzieży i prowadzić do wzmożonego stresu i niepokoju. Może to skutkować zmianą nawyków żywieniowych, np. nadmiernego jedzenia lub restrykcyjnych diet.

2. Przemoc domowa: Dzieci i młodzież doświadczający przemocy domowej mogą stosować jedzenie jako sposób na radzenie sobie ze stresem i traumą. Przemoc może również powodować zaburzenia odżywiania poprzez zwiększoną kontrolę nad jedzeniem i ciałem.

3. Brak wsparcia rodzinny: Brak wsparcia emocjonalnego ze strony rodziny może sprawić, że dzieci i młodzież szukają innych sposobów na radzenie sobie ze stresem i niepokojem, w tym poprzez niezdrowe zachowania żywieniowe.

4. Niezdrowe wzorce żywieniowe w rodzinie: Jeśli w rodzinie panują niezdrowe wzorce żywieniowe, taka sytuacja może wpłynąć na zachowanie dziecka i jego relację z jedzeniem. Na przykład: dzieci mogą naśladować nawyki żywieniowe rodziców, co może prowadzić do zaburzeń odżywiania, takich jak nadmierne jedzenie czy bulimia.

5. Zaniedbanie emocjonalne: Zaniedbanie emocjonalne w rodzinie, czyli brak odpowiedniej uwagi, miłości i wsparcia dla dziecka mogą prowadzić do problemów emocjonalnych, w tym zaburzeń odżywiania. Dzieci mogą próbować zapełnić emocjonalną pustkę poprzez nadmierne jedzenie lub kontrolę nad jedzeniem.

Bardzo istotne jest, aby świadomość trudnych wydarzeń rodzinnych i ich potencjalnego wpływu na rozwój zaburzeń odżywiania była zrozumiała i uwzględniana w procesie diagnozy i leczenia. Wsparcie rodzinne, terapia, oraz działania prewencyjne mogą pomóc w radzeniu sobie z takimi trudnościami i zapobieganiu zaburzeniom odżywiania.

CZYNNIKI SPOLECZNO-KULTUROWE

Determinanty społeczno-kulturowe mogą mieć istotny wpływ na występowanie zaburzeń odżywiania. Poniżej przedstawiam najważniejsze z nich:

1. Ideały piękna: W kulturze zachodniej panuje przekonanie, że szczupłe ciało jest synonimem piękna i sukcesu. Ciągła presja społeczna, promowanie idealnych sylwetek oraz normy związane z ciałem i wyglądem mogą prowadzić do niezdrowych zachowań żywieniowych.

2. Media społecznościowe: Media społecznościowe, takie jak Instagram czy Facebook, mogą wywierać znaczący wpływ na postrzeganie własnego ciała oraz wzorce żywieniowe. Przedstawianie idealizowanych zdjęć ciał, diet czy treningów może prowadzić do porównywania się i nadużywania środków kontrolnych w odżywianiu.

3. Wygórowane standardy żywieniowe: Współczesne standardy żywieniowe często promują diety bardzo niskokaloryczne, które mogą prowadzić do zaburzeń odżywiania, takich jak anoreksja czy ortoreksja. Kultura szybkiego odchudzania i promocja diet cud może skutkować negatywnym wpływem na zdrowie psychiczne i fizyczne jednostki.

4. Presja rówieśnicza: Dla młodych ludzi szczególnie ważna jest akceptacja społeczna oraz pozycja w grupie rówieśniczej. Presja do osiągnięcia określonej wagi lub wyglądu ciała może prowadzić do niezdrowych zachowań żywieniowych.

5. Brak edukacji na temat zdrowego żywienia: W niektórych społeczeństwach brakuje edukacji na temat zdrowego odżywiania, co może prowadzić do nadmiernego spożywania niezdrowych produktów, a także do braku świadomości konsekwencji zaburzeń odżywiania.

Uważa się, że zmiana społecznych i kulturowych norm oraz edukacja na temat zdrowego żywienia i pozytywnego obrazu ciała mogą pomóc w zmniejszeniu występowania zaburzeń odżywiania. Ważne jest także promowanie akceptacji własnego ciała i rozwoju pozytywnego stosunku do jedzenia w społeczeństwie.

Determinanty społeczno-kulturowe są istotne dla zaburzeń odżywiania, ponieważ mają ogromny wpływ na sposób, w jaki ludzie postrzegają siebie, swoje ciała, oraz wybory żywieniowe.