DOROTA SAWICKA

ŚWIAT BEZ PSYCHOLOGII.

CZY MOŻNA POZNAĆ SAMEGO SIEBIE?

Odpowiedź na te i inne pytania

© Copyright by Dorota Sawicka, 2025

Grafika na okładce: Canva

ISBN e-book: 978-83-68469-25-7

Wszelkie prawa zastrzeżone.

Kopiowanie, rozpowszechnianie części lub całości bez zgody wydawcy zabronione.

Wydanie I 2025

Czy psychologia może być zgodna ze zdrowym rozsądkiem?

Psychologia jest nauką opartą na obserwacjach i badaniach nad ludzkim zachowaniem, myśleniem i emocjami. To dziedzina starająca się zrozumieć psychikę i wyjaśnić, dlaczego społeczeństwo zachowuje się w określony sposób. Nie zawsze ma jednoznaczne odpowiedzi na wszystkie pytania dotyczące ludzkiego umysłu i zachowań.

Istnieje wiele teorii i podejść, co prowadzi do różnych interpretacji i wniosków. Warto zachować zdrowy rozsądek i krytyczne podejście do informacji, które otrzymujemy.

Należy również pamiętać, że psychologia nie jest panaceum na wszystkie problemy emocjonalne czy psychiczne. Może być pomocna w radzeniu sobie z trudnościami i doskonaleniu naszej drogi do samorozwoju, ale czasem wymagana jest pomoc specjalisty, takiego jak psycholog czy terapeuta. Psychologia i zdrowy rozsądek mogą współdziałać, tworząc bardziej kompleksowe podejście do zrozumienia siebie i innych oraz radzenia sobie z codziennymi życiowymi wyzwaniami.

Czy świat bez psychologii może istnieć?

Psychologia jest integralną częścią naszego społeczeństwa i życia codziennego, bowiem bez niej trudno byłoby zrozumieć ludzkie zachowania, relacje czy też rozwój jednostki.

Jednakże, można by argumentować, że świat mógłby istnieć bez formalnej nauki psychologii, ponieważ ludzie od wieków interesowali się naturą ludzkiego umysłu i emocji. W przeszłości psychologia była często nazywana filozofią umysłu. Nauki takie jak filozofia, socjologia czy antropologia również badały i analizowały ludzkie zachowania i interakcje.

Nie można zatem zaprzeczyć, że ludzie będą zawsze interesować się badaniem swojego umysłu i zachowania, niezależnie od istnienia formalnej nauki psychologii, więc świat mógłby istnieć bez niej, lecz byłby uboższy w zrozumieniu ludzkiej natury.

Psychologia jako społeczna praktyka

Psychologia jako społeczna praktyka obejmuje wszystkie obszary życia, w których wiedza jest wykorzystywana do zrozumienia zachowań, emocji, relacji interpersonalnych, radzenia sobie z trudnościami czy poprawy jakości życia jednostki. Jest obecna w szkołach, miejscach pracy, instytucjach opieki zdrowotnej, mediach, a nawet w polityce i prawie.

Dzięki psychologii jako społecznej praktyce rozwija się też psychoterapia, coaching, mediacje czy doradztwo zawodowe, które pomagają ludziom w radzeniu sobie z problemami i osiąganiu celów.

Trudno byłoby wyobrazić sobie społeczeństwo, które nie korzystałoby z psychologicznej wiedzy i praktyki w różnych obszarach życia codziennego.

Psychologia potoczna

Psychologia potoczna odnosi się do nieformalnej, powszechnej wiedzy i przekonań na temat ludzkiego zachowania, emocji i myśli. Jest to rodzaj wiedzy, którą zdobywa się poprzez codzienne doświadczenia, obserwacje i interakcje z innymi. Choć nie opiera się ona na naukowych metodach badawczych, to ma duże znaczenie, wpływając na nasze decyzje, relacje czy sposoby radzenia sobie z trudnościami.

Jednakże, psychologia potoczna może być niekiedy obarczona błędami, przesądami czy uproszczeniami, które nie zawsze odzwierciedlają rzeczywistość. Dlatego istnienie psychologii jako nauki akademickiej przynosi nam szczegółową i systematyczną wiedzę na temat ludzkiego umysłu.

Psychologia humanistyczna

Psychologia humanistyczna to podejście psychologiczne, które skupia się na rozwoju osobistym jednostki, jej potencjale i dążeniu do samorealizacji. Podkreśla znaczenie wolnej woli, wyborów, autentyczności i samowiedzy, a także szacunek i empatię.

Choć stanowi ważny nurt w psychologii, można by argumentować, że świat mógłby istnieć bez niej. Istnieją inne podejścia, takie jak psychologia behawioralna, kognitywna czy psychoanalityczna, które również przynoszą wartościowe wnioski i metody badawcze. Istnieją także inne dziedziny nauki i filozofii, zajmujące się tematami związanymi z rozwojem osobistym, samorealizacją czy moralnością.

Jednakże, psychologia humanistyczna, dzięki swojemu unikalnemu podejściu do człowieka, wniosła znaczący wkład, pomagając w lepszym zrozumieniu ludzkiej natury i potrzeb. Dzięki niej zyskaliśmy chociażby podejście terapeutyczne takie jak terapia gestalt, klienta-centered czy psychoterapia pozytywna.

Co łączy psychologię humanistyczną i potoczną?

Psychologia humanistyczna i potoczna mają pewne wspólne elementy i podobieństwa, które łączą je w podejściu do ludzkiego umysłu i zachowań.

Oto kilka punktów, które świadczą o łączących je cechach:

Skupienie na jednostce: Kładą duży nacisk na indywidualne doświadczenia, emocje i zachowania, przywiązując wagę do tego, jak jednostka postrzega siebie, innych ludzi i świat.

Podkreślenie autonomii i wolnej woli: Podkreślają znaczenie autonomii, wolnej woli oraz możliwości wyboru w przekazywaniu ludzkiego zachowania i doświadczeń oraz zakładają, że jednostka ma zdolność do wyboru i kształtowania swojego życia.

Znaczenie relacji interpersonalnych: Przywiązuje wagę do relacji interpersonalnych i ich wpływu na zdrowie psychiczne i dobrostan jednostki. Podkreślają także znaczenie empatii, szacunku i zrozumienia.

Dążenie do samorealizacji i rozwoju osobistego: Obie perspektywy zwracają uwagę na dążenie jednostki do samorealizacji, rozwoju osobistego i osiągania pełnego potencjału.

Psychologia naukowa

Psychologia jako nauka zajmuje się badaniem umysłu, zachowania i procesów psychicznych jednostki, co przyniosło wiele cennych odkryć i wniosków na temat ludzkiej natury. Dlatego też pytanie czy świat mógłby bez niej istnieć, jest trudne do jednoznacznej odpowiedzi.

Można argumentować, że inne dziedziny nauki również zajmujące się ludzkim umysłem i zachowaniami, takie jak biologia, neurobiologia, antropologia czy filozofia, mogłyby rozwijać się w kierunku poznania ludzkiej psychiki i natury, nawet bez oddzielnej dyscypliny, jaką jest psychologia.

Nie można jednak zapominać o tym, że bez psychologii jako nauki nie mielibyśmy takich wartościowych metod badawczych, narzędzi diagnostycznych czy terapeutycznych.

Wniosek jest zatem taki, że choć świat mógłby istnieć bez psychologii jako oddzielnej nauki, to jej istnienie przyczyniło się do rozwoju wiedzy i praktycznych form pomocy i terapii dla ludzi.

Psychologia i zdrowy rozsądek

Ludzie od wieków radzili sobie z własnymi emocjami, zachowaniami i relacjami społecznymi, posługując się zdrowym rozsądkiem, intuicją i doświadczeniem. Psychologia jako nauka jest stosunkowo młodą dziedziną i jej formalne ugruntowanie miało miejsce dopiero w XIX wieku. Wcześniej ludzie mieli własne teorie na temat psychiki i zachowań, oparte na obserwacji i refleksji.

Zdrowy rozsądek, czyli umiejętność logicznego myślenia, rozumowania i podejmowania decyzji na podstawie własnych doświadczeń i intuicji, od zawsze pełnił ważną rolę w życiu człowieka. Dzięki niemu można rozwiązać wiele problemów i sytuacji, niekoniecznie sięgając po teorię psychologiczną.

Wniosek jest taki, że ludzie zawsze będą korzystać ze zdrowego rozsądku, intuicji i doświadczenia w radzeniu sobie z emocjami, zachowaniami i relacjami. .

Czy można poznać człowieka? Czy można poznać samego siebie? Wprowadzenie

Pytanie o możliwość poznania jest głęboko zakorzenione w naturze ludzkiej i filozofii od czasów starożytności. Czy jesteśmy zatem w stanie zrozumieć siebie i innych w pełni, czy też nasza natura jest zbyt skomplikowana i nieuchwytna?

W filozofii greckiej poznanie samego siebie było uważane za drogę do mądrości i osiągnięcia szczęścia. Zarówno w psychologii, jak i w filozofii rozważane są różne teorie dotyczące psychiki, osobowości, motywacji i zachowań, co stanowi nieustające wyzwanie.

Z kolei poznawanie innych ludzi, ich myśli, emocji i motywacji, może być trudniejsze ze względu na różnorodność jednostek oraz złożoność psychiki. Niemniej jednak, zdolność do empatii, obserwacji, analizy oraz komunikacji pozwala na lepsze budowanie głębszych relacji.

W niniejszym tekście będę kontynuować eksplorację tematu możliwości poznawania samego siebie oraz innych, analizując różne podejścia, metody i trudności związane z tym procesem. Czy jesteśmy w stanie poznać siebie w całości? Czy jesteśmy w stanie zrozumieć inne osoby tak, jak one same siebie rozumieją? Czy możliwe jest osiągnięcie pełnego zrozumienia i akceptacji zarówno siebie, jak i innych? Zapraszam do dalszej lektury, aby zgłębić te ważne kwestie związane z ludzką naturą i naszymi możliwościami poznawczymi.

Co to w ogóle znaczy „poznać człowieka”?

Poznanie drugiej osoby jest procesem kompleksowym, który obejmuje zarówno zdobycie informacji o danej osobie, zrozumienie jej emocji, myśli, zachowań i motywacji, jak i zbudowanie relacji opartej na wzajemnym zaufaniu, szacunku i empatii.

To proces obejmujący różne aspekty, takie jak:

Poznanie informacji ogólnych – zdobyta wiedza na temat danych osobowych, takich jak imię, wiek, miejsce zamieszkania, wykształcenie, stan cywilny, zawód itp.

Poznanie osobowości – polega na zrozumieniu cech osobowości danej osoby, jej charakteru, temperamentu, preferencji i wartości.

Rozpoznanie emocji – polega na rozumieniu i identyfikowaniu emocji drugiej osoby, czy to poprzez obserwację ekspresji facialnej, mowy ciała, czy bezpośrednie wyrażanie emocji.

Zrozumienie motywacji i potrzeb – polega na identyfikowaniu tego, co napędza i motywuje daną osobę do działania, jakie ma potrzeby i priorytety.

Budowanie relacji – polega na nawiązywaniu i rozwijaniu relacji interpersonalnych, opartych na wzajemnym zaufaniu, zrozumieniu, akceptacji i empatii.

Poznanie jest nieustannym procesem, ponieważ ludzie są złożeni i zmieniają się na przestrzeni czasu. Istotne jest podejmowanie wysiłku w celu lepszego zrozumienia innych. Poznanie drugiej osoby może prowadzić do wzbogacenia własnego rozwoju osobistego, przełamania uprzedzeń oraz budowania zdrowych i satysfakcjonujących relacji.

Poznawanie człowieka. Spojrzenie pierwsze – tradycyjne

Spojrzenie tradycyjne koncentruje się głównie na zewnętrznych, obserwowalnych aspektach oraz podstawowych informacjach o danej osobie.

Spójrzmy na kilka tradycyjnych aspektów poznawania człowieka:

Wygląd zewnętrzny: Pierwsze wrażenie jest często oparte na wyglądzie, czyli ubiorze, fryzurze, postawie ciała i innych fizycznych cechach.

Mowa ciała: Obserwacja mowy ciała, czyli gestów, mimiki twarzy, postawy ciała i wrażeń z tego, jak dana osoba porusza się, może dostarczyć istotnych informacji na temat jej stanu emocjonalnego, pewności siebie i komunikatywności.

Język werbalny: Sposób w jaki dana osoba mówi, jej ton głosu, tempo mowy, wybór słów i sposoby wyrażania myśli, mogą dawać wgląd w jej osobowość, poziom inteligencji, emocje i umiejętności komunikacyjne.

Reakcje emocjonalne: Obserwowanie reakcji emocjonalnych drugiej osoby, czy to na sytuacje zewnętrzne, czy na nasze słowa i zachowanie, może pozwolić na zrozumienie jej emocji, potrzeb i wartości.

Pierwsze wrażenie: Ma duże znaczenie w procesie poznawania drugiej osoby. Choć może nie być pełne i obiektywne, to jednak może nas prowadzić w dalszym procesie poznawania.

Spojrzenie tradycyjne jest tylko początkiem procesu poznawania i często może prowadzić do uproszczeń i błędnych ocen. Ważne jest, by rozwijać nasze umiejętności obserwacji, empatii i komunikacji, aby w pełni zrozumieć drugą osobę i zbudować głębsze relacje.

Poznawanie człowieka. Spojrzenie drugie – alternatywne

Alternatywne spojrzenie na poznawanie drugiego człowieka skupia się na głębszym zrozumieniu, empatii i akceptacji osoby, a nie tylko na zewnętrznych, pierwszych wrażeniach. W tym podejściu, ważne jest spojrzenie na drugą osobę holistycznie, jako jednostkę składającą się z różnorodnych doświadczeń, emocji, myśli i potrzeb.

Oto kilka aspektów alternatywnego poznawania człowieka:

Empatia: Zdolność do empatii, czyli wczuwania się w emocje, doświadczenia i perspektywę drugiej osoby, jest kluczowa i polega na słuchaniu i rozumieniu drugiej osoby bez oceniania.

Akceptacja i tolerancja: Akceptacja drugiej osoby taką, jaka jest, ze wszystkimi jej wadami, zaletami i doświadczeniami, jest ważnym elementem, tak jak i tolerancja wobec różnorodności i różnic.

Wnikliwość i otwartość: Badanie i zgłębianie doświadczeń, wartości, motywacji i potrzeb drugiej osoby poprzez rozmowę, zadawanie pytań i uważne słuchanie, pozwala na lepsze poznanie jej wewnętrznego świata i uczuć.

Zrozumienie kontekstu: Rozumienie kontekstu, historii życiowej drugiej osoby, doświadczeń, kultury i społecznego środowiska, pomaga w zrozumieniu jej zachowań, decyzji i emocji.

Rozwijanie relacji: Budowanie relacji opartej na zaufaniu, szacunku, empatii i współpracy jest kluczowe w alternatywnym podejściu do poznawania człowieka. Wspólna praca nad relacją pozwala na lepsze zrozumienie, akceptację i wsparcie.

Alternatywne spojrzenie na poznawanie człowieka jest bardziej skomplikowane i wymaga od nas otwartości, zaangażowania i empatii. Głębsze zrozumienie drugiej osoby i budowanie zdrowszej relacji, przyczynia się do samorozwoju.

Aktor i obserwator

Aktor i obserwator to pojęcia z zakresu psychologii społecznej, które opisują zjawisko różnicy perspektyw między osobą wykonującą jakieś zachowanie, czyli aktorem, a osobą obserwującą to zachowanie – obserwatorem.

Przyjrzyjmy się bliżej temu zjawisku:

Aktor: To osoba, która wykonuje jakieś zachowanie lub reaguje w określony sposób. W tej roli osoba często ma inną perspektywę i doświadczenie niż obserwator, ponieważ jest zaangażowana emocjonalnie lub intelektualnie w sytuację, którą przeżywa.

Obserwator: To osoba, która obserwuje i analizuje zachowanie aktora z zewnętrznej perspektywy. Może mieć inny punkt widzenia, ponieważ jest bardziej zdystansowany i nie jest zaangażowany emocjonalnie w daną sytuację.

Oto kilka aspektów, które warto uwzględnić przy analizie zachowań aktora i reakcji obserwatora:

Interpretacja intencji: Aktor może mieć określone intencje i motywacje, które prowadzą go do określonych zachowań. Obserwator może interpretować te zachowania na różne sposoby, w zależności od swojej perspektywy i doświadczeń.

Emocje i reakcje: Aktor może doświadczać emocji wewnętrznych, które wpływają na jego zachowanie. Obserwator może obserwować te emocje, ale niekoniecznie je rozumieć lub doświadczać w takim samym stopniu.

Rola społeczna: Aktor działa w określonej roli społecznej, która wpływa na jego zachowanie i interakcje z innymi. Obserwator może analizować, jak dana rola wpływa na zachowanie aktora i jak jest ona postrzegana.

Kontekst sytuacyjny: Kontekst sytuacyjny, w jakim zachodzi dana interakcja, ma wpływ na sposób postrzegania zachowań aktora przez obserwatora. Czynniki takie jak miejsce, czas, relacje między aktorem a obserwatorem mogą mieć znaczący wpływ na interpretację sytuacji.

Analiza relacji między aktem a obserwatorem pozwala lepiej zrozumieć dynamikę interakcji międzyludzkich oraz wpływ perspektywy i kontekstu na interpretacje zachowań innych osób. Poznanie tych różnic może pomóc w budowaniu zdrowszych relacji, większej empatii i lepszej komunikacji.

Ciąg dalszy w wersji pełnej.

Zapraszam na moją stronę na Facebooku:

Books M&D

gdzie można zapoznać się z innymi książkami mojego autorstwa oraz śledzić pojawiające się nowości.

Spis treści

Czy psychologia może być zgodna ze zdrowym rozsądkiem?

Czy świat bez psychologii może istnieć?

Psychologia jako społeczna praktyka

Psychologia potoczna

Psychologia humanistyczna

Co łaczy psychologię humanistyczną i potoczną?

Psychologia naukowa

Psychologia i zdrowy rozsądek

Czy można poznać człowieka? Czy można poznać samego siebie? Wprowadzenie

Co to w ogóle znaczy „poznać człowieka”?

Poznawanie człowieka. Spojrzenie pierwsze – tradycyjne

Poznawanie człowieka. Spojrzenie drugie – alternatywne

Aktor i obserwator

Aktor nie wszystko chce pokazać

Obserwator nie wszystko potrafi zobaczyć

Czy można poznać człowieka i samego siebie? Pochopne nadawanie sensu

Czy to, co wiemy o innych jest godne zaufania?

Poznawanie samego siebie. Samoobserwacja

Rozpoznawanie i obraz fizyczny własnej osoby

Świadomość czy nieświadomość? Wprowadzenie

Skrajne wartości pobudzenia i świadomości

Jawa i sen, a kontakt z rzeczywistością

Czy można unikać czegoś, o czym się nie wie?

Nieświadome przetwarzanie informacji

Preferencje nie wymagają ingerencji

Automatyczne i kontrolowane przetwarzanie informacji

Bezmyślność

Presja czasu

Wiele poziomów świadomości

Ciało czy dusza? Wprowadzenie

Ciało czy dusza – czyje jest ciało?

Ciało czy dusza? Mózg

Czy ciało zmienia stany psychiczne?

Psyche wpływa na ciało. Wiara czyni cuda

Psyche wpływa na ciało. Radzenie sobie z bezsennością

Ciało czy dusza? Niezadowolenie z ciała

Ciało czy dusza? Nie wiemy co posiadamy

Ciało czy dusza? Próby wyjaśnienia

Doświadczenie gatunku czy doświadczenie indywidualne? Wprowadzenie

Bliżsi i dalsi krewni

Ludzie są różni

Tezy socjobiologów

Czy jesteśmy dziećmi doświadczenia czy zakładami pamięci? Wprowadzenie

Czy człowiek rodzi się gotowy?

Złudne świadectwo zmysłów. Co można zobaczyć na własne oczy?

Uczenie się

Nieasocjacyjne formy uczenia się

Granice pamięci

Co i dlaczego się zapamiętuje?

O pamięci. Efekt lampy błyskowej

Wspomnienia osobiste

Amnezja dziecięca

Fałszywe wspomnienia

Człowiek zapomina, bo chce zapomnieć

Rozum czy emocje? Wprowadzenie

Dwa porządki

Nastroje

Kontrola emocjonalna i samokontrola

Bezpośrednia kontrola emocji

Odrzucanie gratyfikacji i uległość wobec pokus

Racjonalność i przejawy nieracjonalności

Wolność czy konieczność? Pan swojego losu czy ofiara? Wprowadzenie

Dwa podejścia do osobistej wolności

Ucieczka od wolności

Odbieranie sobie wolności

Wolność a motywacja zewnętrzna i wewnętrzna

Wolność a odpowiedzialność

Wolność a krzywda i sprawiedliwość

Czy można mieć za dużo wolności?

Kontrola i wpływ osobisty na preferencje zadań

Kontrola a zaufanie

Unikanie kontroli

Czy człowiek ma wiele twarzy? Wprowadzenie

Jaki jest człowiek i kim jest?

Jaki był człowiek i jaki będzie?

Jakim pragnie być człowiek a jaki być powinien?

Człowiek dla siebie i człowiek dla innych

Człowiek dąży do spójności wewnętrznej

Dążenie do dobrego mniemania o sobie

Po co ta spójność wewnętrzna? Po co dobre mniemanie o sobie?

Po co człowiekowi struktura „Ja”?