Katarzyna Kalinowska, Małgorzata Stańczyk

Życie z przedszkolakiem. Rozwój, emocje i relacje dzieci w wieku 3–6 lat

Copyright © by Katarzyna Kalinowska, 2025

Copyright © by Małgorzata Stańczyk, 2025

Copyright for this edition © by Mamania, an imprint of Grupa Wydawnicza Relacja sp. z o.o., 2025

Redakcja: Kamila Wrzesińska

Korekta: Anna Banaszczyk-Susłowicz

Projekt okładki: Joanna Kosk-Florczak

Layout i skład: Sylwia Budzyńska

ISBN 978-83-68228-04-5

Wydawnictwo Mamania

Grupa Wydawnicza Relacja sp. z o.o.

ul. Marszałkowska 4 lok. 5

00-590 Warszawa

www.mamania.pl

Wprowadzenie

Napisałyśmy tę książkę z myślą o rodzicach, opiekunach, dziadkach i babciach, nauczycielach i innych dorosłych, którzy mają kontakt z dziećmi w wieku przedszkolnym i chcą nauczyć się lepiej je rozumieć i wspierać. Mamy nadzieję dostarczyć wam wiedzy, narzędzi i inspiracji pomocnych w radzeniu sobie z często wyczerpującą i pełną niespodzianek codziennością z małym dzieckiem.

To, jak wiele dziś mamy wiedzy na temat rozwoju, wychowania i budowania relacji z dziećmi, z jednej strony jest szansą i pomocą w towarzyszeniu młodym ludziom, a z drugiej strony może stać się dużym obciążeniem. Łatwo o taką myśl, że wszystko, co dzieje się z dzieckiem, zależy od nas. Kiedy będziecie czytać tę książkę, miejcie na uwadze, że choć wpływ rodziców na dobrostan i zachowanie dziecka jest znaczący, to równocześnie jest on ograniczony. Na to, jak funkcjonuje dziecko, ma wpływ wiele czynników: procesy rozwojowe (i o tym dużo opowiemy w pierwszym rozdziale), temperament, sposób funkcjonowania układu nerwowego, środowisko, w którym funkcjonuje dziecko (kultura, przedszkole, inni dorośli) i zebrane w nim doświadczenia, zdrowie somatyczne i inne szczególne uwarunkowania indywidualne. Kiedy przychodzi wam do głowy, że skoro waszemu dziecku jest trudno, to oznacza, że coś zaniedbaliście, pamiętajcie o tej szerszej perspektywie, uwzględniającej wielość czynników. To pomaga nie utykać w poczuciu winy, frustracji i bezradności i umożliwia widzenie swojego dziecka z jego konkretnymi trudnościami. Pozwala też odnajdywać nasz realny wpływ na dziecięcy dobrostan. Jako mamy, psycholożki i osoby wspierające kadrę przedszkolną wiemy, że ten trud jest po prostu wpisany w rozwój i w życie. Zaakceptowanie go pomaga nam przekierować energię, którą inwestujemy w zaprzeczanie, zamartwianie się i szukanie winnych, w spotkanie się z dzieckiem w tym momencie drogi, w którym ono jest, takim, jakie jest.

Książka składa się z trzech części, w których odpowiadamy na najczęściej zadawane przez rodziców pytania w obszarach: rozwoju, emocji i relacji. Dzielimy się pomysłami na to, jak można rozumieć to, co się dzieje z dzieckiem, i jakie strategie mogą być pomocne, by radzić sobie z codziennymi wyzwaniami. Jednocześnie mamy świadomość, że nie istnieją uniwersalne rozwiązania, które sprawdziłyby się w każdej rodzinie. Nie ma też jednego „modelowego przedszkolaka”. Dlatego warto traktować te pomysły jako punkt wyjścia do własnych poszukiwań i inspirację. Może okazać się, że będziecie potrzebowali poeksperymentować, dołożyć coś albo odjąć, dostosować do swoich możliwości i potrzeb waszej rodziny. Może się też zdarzyć, że zebrana przez nas wiedza o rozwoju, potrzebach i emocjach dzieci nie będzie niosła wam wystarczającej ulgi i jasności odnośnie do tego, z czym się mierzycie. W takich sytuacjach warto, byście szukali dodatkowego, zindywidualizowanego wsparcia w postaci konsultacji psychologicznej lub szczegółowej diagnozy rozwoju dziecka.

Zdarza się też, że chociaż rodzice wiedzą, w jaki sposób mogliby pomóc swojemu dziecku, to z różnych względów trudno im po to sięgnąć i wdrożyć w praktykę narzędzia, o których czytają. Czasem to, co nam działa w jednym miesiącu, przestaje działać w kolejnym. Pamiętajcie, by czytać tę książkę z łagodnością dla samych siebie. Z uznaniem dla ilości pracy i zaangażowania, jakie każdego dnia wkładacie w budowanie relacji z dzieckiem, wspieranie go w jego trudnościach, łącząc to równocześnie z pozostałymi obowiązkami i wyzwaniami, jakie niesie dorosłe życie. I ze świadomością, że wielkie zmiany w rozwoju zwykle nie dzieją się z dnia na dzień. Nauka nowych umiejętności i wdrażanie nowo poznanych strategii wymaga czasu. Ten proces bardziej będzie przypominał górki i dołki niż nieustanny, jednostajny wzrost. Pomocne w utrzymaniu motywacji do rozwoju, w doświadczaniu satysfakcji z rodzicielstwa i widzeniu współpracy po stronie dziecka może być dostrzeganie nawet najmniejszych oznak zmiany. Możecie je celebrować, świętować, zapisywać je sobie, opowiadać o nich innym dorosłym. Dostrzegając to, co działa, co nam się udaje, zwiększamy szansę na to, że będziemy sięgać po to częściej i z większą łatwością.

Mamy nadzieję, że perspektywa zawarta w tej książce doda wam lekkości i spokoju oraz pomoże wam wieść bardziej świadome i satysfakcjonujące życie z przedszkolakiem.

„Mamania. Pierwszy kontakt” to seria książek, które powinny znaleźć się na półce każdego rodzica. Do stworzenia tej eksperckiej serii zaproszono osoby, które w prosty i jasny sposób przekazują wiedzę na najróżniejsze tematy: od jedzenia po wychowanie. To książki zwięzłe, praktyczne, przedstawiające w wyczerpujący sposób najważniejsze zagadnienia.

Dlaczego dzieci się złoszczą? Jak je wspierać w radzeniu sobie z trudnymi emocjami? Małgorzata Stańczyk, ceniona psycholożka i autorka licznych publikacji dla rodziców, w swojej najnowszej książce uspokaja rodziców rozzłoszczonych dzieci i pomaga im radzić sobie z codziennymi wyzwaniami:

• jak dostrzec głęboką rolę złości?

• jak wspierać złoszczące się dziecko?

• czy można pomóc przed napadem złości?

• jak odbudować kontakt po trudnej sytuacji?

• nie dopuszczać do agresywnych zachowań?

Natalia Minge, doświadczona psycholożka pracująca z rodzicami i mama czwórki dzieci, pokazuje, jak podejść do wyzwań związanych z narodzinami drugiego dziecka:

• poinformowanie starszego dziecka o rodzeństwie,

• przetrwanie kolejnej ciąży i porodu,

• usypianie i karmienie dwojga dzieci,

• radzenie sobie z zazdrością,

• znalezienie czasu dla dzieci, partnera i siebie.

Znajdziesz tu także podpowiedzi, jak poradzić sobie z natłokiem płynących zewsząd dobrych rad i co robić, jeśli nie wszystko idzie zgodnie z planem.

Ten praktyczny poradnik pomaga wesprzeć dziecko w prawidłowym rozwoju mowy, zwracając uwagę na to, jak dobrze je do tego przygotować i jak postępować, kiedy dziecko już zacznie mówić:

• Jaki wpływ na rozwój mowy ma rozszerzanie diety?

• Co wspólnego z rozwojem mowy ma czyszczenie uszu dziecka i ssanie smoczka?

• Jak powinna wyglądać komunikacja z niemowlęciem i małym dzieckiem?

• Co robić ze skróconym wędzidełkiem języka i problemami ze ssaniem?

• Kiedy przyda się wsparcie specjalisty?

Małgorzata Jackowska, specjalistka żywienia człowieka i dietetyczka, popularyzatorka wiedzy o zdrowym żywieniu niemowląt i dzieci, autorka książki Spokojnie, to tylko rozszerzanie diety, opowiada o tym:

• dlaczego dzieci na różnych etapach życia mogą jeść mało, wybiórczo, specyficznie

• czym są neofobia i wybiórczość pokarmowa

• jakie strategie nie pomagają

• i co właściwie można zrobić, żeby pomóc dziecku cieszyć się posiłkami.

• Czy muszę karmić piersią?

• Jeśli chcę – to jak zacząć?

• Skąd się bierze mleko i jak wspomagać laktację?

• Po czym poznać, że wszystko idzie dobrze, a jakie sytuacje mogą niepokoić?

Na wszystkie pytania związane z karmieniem piersią odpowiadają Magdalena Michalska-Kacymirow i Marta Moeglich, promotorki karmienia piersią i doule, które wspierają w dobrym rozpoczęciu karmienia piersią i bezproblemowym przejściu przez mleczną drogę. Jako „Babki z Piersiami” prowadzą blog i profil na Instagramie, gdzie dzielą się swoją wiedzą i wspierają mamy w kłopotach i radościach.

Kiedy zapada decyzja o zakończeniu związku, trzeba na nowo poukładać relacje w rodzinie. Jak powiedzieć o tym dzieciom? Jak zorganizować opiekę, jak podzielić się odpowiedzialnością i dlaczego bywa to bardzo trudne?

Natalia Minge pokazuje, jak podejść do wyzwań związanych z rozstaniem rodziców:

• jak rozmawiać z dzieckiem o rozwodzie i separacji?

• jak rozwiązywać konflikty z drugim rodzicem?

• jak zaopiekować się emocjami swoimi i dziecka?

• gdzie szukać wsparcia i jak poradzić sobie w przypadku samotnego rodzicielstwa?

Twoje dziecko idzie do żłobka, a ty masz tysiące pytań i tyle samo obaw?

Marlena Chlabicz, doświadczona nauczycielka i edukatorka, rozwiewa wszystkie wątpliwości, uspokaja rodziców i podpowiada, jak można ułatwić dziecku żłobkowy start:

• Po czym poznać, czy moje dziecko jest gotowe na żłobek?

• Jak długo będzie trwała adaptacja?

• Jakie trudności mogą się pojawić i jak sobie z nimi poradzić?

• Jak pomóc samemu sobie?

Małgorzata Jackowska, autorka bestsellerowej książki Spokojnie, to tylko rozszerzanie diety, rozprawia się z mitami dotyczącymi tego, co można, a czego nie można jeść w ciąży, i odpowiada na pytania:

• Co jeść przed ciążą, aby zwiększyć szansę na jej prawidłowy rozwój?

• Jak odżywiać się w trakcie ciąży, aby optymalnie przyczynić się do dobrostanu dziecka?

• Czy konieczna jest suplementacja i jak zapewnić sobie prawidłowy poziom składników odżywczych?

• Jak dzięki odpowiedniej diecie zapewnić sobie wszystkie niezbędne składniki na czas laktacji?