Redakcja
Rafał Bielski

Korekta
Bożena Sigismund

Projekt okładki, skład i łamanie
Agnieszka Kielak

Zdjęcia wykorzystane na okładce
AdobeStock; Powstanie Warszawskie, Godzina „W” ,1 sierpnia 1944 r. fot. Stefan Bałuk, źródło: domena publiczna

© Copyright by Skarpa Warszawska, Warszawa 2024

Zezwalamy na udostępnianie okładki książki w internecie

Wydanie pierwsze

ISBN 978-83-83295-88-6

Wydawca
Agencja Wydawniczo-Reklamowa
Skarpa Warszawska Sp. z o.o.
ul. K. K. Baczyńskiego 1 lok. 2
00-036 Warszawa
tel. 22 416 15 81
redakcja@skarpawarszawska.pl
www.skarpawarszawska.pl

Konwersja: eLitera s.c.

OD WYDAWCY

Niepublikowane pamiętniki z Powstania Warszawskiego stanowią na rynku antykwarycznym niezwykłą rzadkość. Wielkie było moje zdumienie, gdy 19 stycznia 2024 roku, na aukcji poznańskiego antykwariatu Bartoszko, pojawił się pamiętnik Janusza Patalonga. To postać niezwykle barwna i zdecydowanie umiejąca posługiwać się piórem. Autor pamiętnika walczył w Powstaniu Warszawskim, początkowo jako tłumacz w żandarmerii NSZ. Później jako redaktor podziemnego pisma SN „Walka” relacjonował przebieg walk. W tym czasie przyjął pseudonim „Izbicki”. Jego zapiski stanowią niezwykle ciekawy materiał, który wszystkim miłośnikom historii rzuci nieco inne światło na te tragiczne wydarzenia. Szczególnie cenne są opisane relacje na linii żołnierze – ludność cywilna Warszawy. Sam autor we wstępie pisze: Praca niniejsza nie rości sobie pretensji do charakteru źródła dziejowego. Jest ona szkicem wypadków, jakie się w Warszawie w sierpniu i wrześniu 1944 roku rozgrywały, a jakich autor był współuczestnikiem. Stały kontakt zarówno z żołnierzem Powstania, jak i ludnością cywilną, przeżycia i obserwacje własne z jednej – a prasa i informacje ze sztabu AK z drugiej strony – to źródła zawartych w tej pracy wiadomości. Pisana ona była „na gorąco”, bezpośrednio po kapitulacji Stolicy. (...) Na końcu wstępu znajduje się data: Galina w grudniu 1944 r. Już w momencie zakupu tego pamiętnika postanowiłem go wydać, aby na 80. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego szersza publiczność mogła zapoznać się z jego treścią. W trakcie lektury warto jednak pamiętać, że pamiętnik, jako dokument, jest subiektywnym zapisem doświadczeń i doznań. Dlatego warto go konfrontować z bieżącym stanem wiedzy na temat Powstania Warszawskiego.

Rafał Bielski

Janusz Patalong (w ciemnych okularach). Zdjęcie opisane „Warszawa. Zjazd Ch. Z. Z. 26. 2. 1961”. Zdjęcie z kolekcji Rafała Bielskiego

Maszynopis pamiętnika Janusza Patalonga „Tragedia 63 dni. Powstanie Warszawskie 1944 roku”.

MASZYNOPIS ZNALEZIONY W ANTYKWARIACIE

„Stan dobry, zagięcia narożników, nieznacznie sfatygowana strona tytułowa, na stronie tytułowej wpis z roku 1977 z informacją, kto przekazał maszynopis tego opracowania”[1]. Tak opisał poznański Antykwariat Bartoszko dzieło Janusza Patalonga Tragedia 63 dni. Powstanie Warszawskie 1944 roku, gdy kupował je varsavianista Rafał Bielski.

Te kilkadziesiąt stron lekko już sfatygowanego maszynopisu wygląda niepozornie. Warto jednak zwracać uwagę na takie pamiątki. Nie wszystkie trafiają do kolekcjonerów, którzy je zabezpieczą. Nie wszystkie trafiają do instytucji, która się nimi zaopiekuje i przyjmie je w depozyt. „Zdarza się, że ktoś opróżnia mieszkanie po zmarłym powstańcu lub powstańczyni i bezmyślnie wyrzuca rzeczy na śmietnik. Proszę mi wierzyć, że takie rzeczy się dzieją. Sam byłem tego, pośrednio, świadkiem. Nie były to co prawda wspomnienia, ale listy okupacyjne wyniesione z powstania i przechowane w walizce. Ktoś ją ocalił, wyjmując z kontenera i oddał do Muzeum Powstania Warszawskiego[2]”, mówi Dominik Czapigo – dokumentalista historii mówionej i redaktor przez wiele lat związany z Fundacją Ośrodka KARTA[3].

Ktoś może być zdziwiony, że takie rzeczy jeszcze się zdarzają, osiemdziesiąt lat po powstaniu warszawskim[4]. Lecz rodzinne szuflady wciąż pełne są niespodzianek i skarbów – czasem niedocenianych, czasem przechowywanych celowo. Zdaniem Dominika Czapigo, jeszcze przez jakiś czas będziemy się dowiadywać o dokumentach w zbiorach rodzinnych, których wartości rodzina była świadoma, ale ich nie przekazywała dalej. „Przed kilku laty miałem szansę opracowywać dziennik powstańca z Mokotowa, rozstrzelanego na Dworkowej. Dopiero w trakcie pracy udało mi się ustalić, w jakich okolicznościach ten dziennik przetrwał powstanie”[5], stwierdza Czapigo.

Warto pamiętać o historii. Nawet jeśli jest kontrowersyjna, a życiorys autora pełen plam – jak w przypadku Janusza Patalonga.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Przypisy

[1] Aukcja na stronie: https://onebid.pl/pl/ksiazki-i-starodruki-tragedia-63-dni-powstanie-warszawskie-1944-roku-maszynopis-autor-janusz-patalong-1916-1962/2071642

Opis maszynopisu opatrzono przypisem – „życiorys na podstawie źródła: https://tygodnikbydgoski.pl/historia/janusz-patalong-endek-upadly”.

[2] Anna Kruszyńska, Wyniosła swój dobytek w tej walizce. Pamiątka z okresu Powstania Warszawskiego trafiła do zbiorów MPW. »Wiąże się z nią niezwykła historia«, na: https://www.pap.pl/aktualnosci/wyniosla-swoj-dobytek-w-tej-walizce-pamiatka-z-okresu-powstania-warszawskiego-trafila

[3] Ta i kolejne wypowiedzi Dominika Czapigo pochodzą z korespondencji z czerwca 2024 roku.

[4] Różne źródła i autorzy stosują rozmaite formy: powstanie warszawskie lub Powstanie Warszawskie. Nalegają też na uszanowanie tego wyboru. Dlatego w niniejszym artykule pojawiają się obie formy.

[5] Jan Rydzek, Pamiętnik z wojny, na: https://www.newsweek.pl/historia/pamietnik-z-wojny/mzv57l6