Spis treści

Karta redakcyjna

Dedykacja

Przedmowa

Prolog. O nierodzeniu wiersza

WIERSZE PISANE W WARSZAWIE

Śmierć Krahelskiej

Metro Politechnika

Niewiosna

Nokturn (korespondencja paryska)

To naprawdę świetna książka. Słyszę ją

Radość, o której napiszę

Pierwszy wiersz październikowy (4 dzień miesiąca)

Pokój (Madonna Łaskawa)

Ze słońcem

Stachura miał rację, ale się mylił

Konserwacja cudownego Jezusa

Wiersz o dwóch słowach, co jedno znaczą (czytanie Bruegela)

Pal Paryż północy („Budować, mieszkać, myśleć”)

Skyline

Egzegi monumentum (zobaczyłem go na YouTubie)

Nie ma

Czerniaków

Wsiąknijmy gdzieś

Ponadto

Nowe światy

Śnieg

Abakany na Mokotowie

Nad globusem

Separejszyn (gwiazda nad Białołęką)

tytuł 1: Czerwona cytryna###tytuł 2: Surrealistyczna Warszawa i LO Norwida

Z kwitkiem w zębach

Chłopcy w kanałach (kiedy browary przy Grzybowskiej stały sobie a muzom)

Lubię, kiedy wilgoć

Krasińskich i Saski

Trzeci wiersz o mieście (nakryję się stosem pana Tatarczyka)

bez tytułu

Smugą

Dolina królów

Zimny czerwiec (Kossakowski)

Na długo przed śmiercią

Marek Grechuta w Warszawie

Stan

Wzgardzenie

Czwarty wiersz o mieście

Stąd jest. Skąd jest?

Czas to kiedyś

Wszyscy jesteśmy tymi płótnami

Plazma, której nam trzeba (po koronawirusie)

Nie podniecaj się sobą

Wykupiony po trynitarsku (jak Chrystus z Solca)

A po nocy przychodzi noc (błękitny pokój z nią podwójnie)

Najgłośniejszy stolik

Chłopczyk i tata

Palant

Ulica Dahlberga na Köle

Credo smutnego

Poranny

Most w Awinionie tu

Niedo

Przepiękno

Przyjmij mą wierność

Nad Wisłą

Zawsze wizytki

Babcia przyszła trzeciego dnia, by odejść

Graniczna – szpital Orłowskiego

Redakcja i korekta
Beata Gołkowska

Projekt graficzny okładki
Anna Slotorsz

Skład i łamanie
Agnieszka Kielak

Ilustracje w środku
Zdjęcia i zrzuty ekranu autorstwa Piotra Otrębskiego; reprodukcje obrazów Gierymskiego i Bruegela pochodzą z domeny publicznej

© Copyright by Skarpa Warszawska, Warszawa 2024
© Copyright by Piotr Otrębski, Warszawa 2024

Zezwalamy na udostępnianie okładki książki w internecie

Wydanie pierwsze

ISBN 978-83-83294-89-6

Wydawca
Agencja Wydawniczo-Reklamowa
Skarpa Warszawska Sp. z o.o.
ul. Borowskiego 2 lok. 24
03-475 Warszawa
tel. 22 416 15 81
redakcja@skarpawarszawska.pl
www.skarpawarszawska.pl

Konwersja: eLitera s.c.

PAMIĘCI TATY ANDRZEJA
I BABCI WANDZI

PRZEDMOWA

Napisać taki wiersz...

Zbiór Otrębskiego to miejsce niezwykłego spotkania warszawskiego flaneura, miłośnika malarstwa, z warszawskimi, a jakże, wedutami na pierwszym planie, literaturoznawcy, dziennikarza, wreszcie poety, czerpiącego obficie z wielu źródeł, by zbudować własną oryginalną przestrzeń poetycko-artystyczną. Uważny czytelnik bez trudu rozpozna w niej skamandryckie tropy czy ślady poetyki Awangardy (rytmiczność, ekonomiczność i skrótowość), tekstów końca XX wieku, Marcina Świetlickiego z jego niezwykłym wyczuciem performatywnej natury języka, Norwida, Mickiewicza, poetów renesansu czy słowne znaki antyku.

Wśród równoległych dyskursów, literaturoznawcy, historyka, przewodnika czy poety, prowadzonych z odmiennych perspektyw, w różnych poetykach i przy użyciu różnorodnych form, bardzo silnie (najsilniej?) wybrzmiewa ja-Otrębskiego. To głos mężczyzny, syna, wnuka, ojca... Silny komponent autobiograficzny, tak jednoznaczny zwłaszcza w dwóch wierszach zamykających tom („Babcia przyszła trzeciego dnia, by odejść” Mamie oraz „Graniczna-Szpital Orłowskiego”) narzuca zbiorowi, czułemu rejestratorowi okruchów doświadczania codzienności, mikroświata zwykłych pragnień i lęków każdego z nas wymiar przejmująco osobisty. (Przez cały życie bałem się, że umrze – „Graniczna – Szpital Orłowskiego”).

Otrębski wciąga czytelnika w pułapki czasu, przestrzeni i historii, ale też własnych pasji, marzeń badacza i poety po uszy rozkochanego we wszystkim, co warszawskie... Wszystko, co ważne w tym tomie, dzieje się w Warszawie: każdy spacer, miłość i śmierć. Tę geograficzno-urbanistyczną identyfikację, lokalizację i formę interioryzacji jednocześnie sygnalizuje tytułowe „Wiersze pisane w Warszawie”. Opowieść o doświadczeniu innych staje się opowieścią o własnym doświadczeniu Otrębskiego, a ta doświadczeniem i doświadczaniem Warszawy. Poetyka palimpsestu – to chyba najtrafniejsze określenie dla złożonej poetycko-artystycznej konstrukcji tego zbioru budowanej wierszem, prozą i obrazem – konstrukcji wielowarstwowej (Otrębski zresztą lubi sięgać po tę figurę także w innych swoich tekstach...), w której pod warstwą języka Autora uważny czytelnik dostrzeże ślady cudzej myśli i fraz: Norwida, Baczyńskiego, Krahelskiej albo Stachury (Byłem u Ciebie w te dni przedostatnie / Jezu z kaplicy Baryczków w Warszawie). Współczesność (tomiku) tu i ówdzie odsłania znaki i ślady przeszłości, wchodzi z nią w nieoczywiste reakcje, co sygnalizują ciągi pozornie zaskakujących skojarzeń i tropów: „Chłopcy w kanałach” – butelczyny w pajęczynach – strzały – sylwestry – wina musujące; przechodzień – Metro Politechnika – pomnik Tysiąclecia Jazdy Polskiej – koń – jeździec – Wystawa Higieniczna (rok 1896); „Śmierć Krahelskiej” – półrybie ciało – słoneczniki – sierpniowe słońce – „Długa droga, daleka przed nami...” (Hej, chłopcy, bagnet na broń); ogród klasztoru wizytek – wizytki zdążające łodzią do Warszawy – francusko-polska królowa Gonzaga – Chopin – serce – Gdzie skarb twój, tam i serce twoje (Mt 6, 21); potop szwedzki – Ikea – Erik Jönsson Dahlbergh mapujący Warszawę – miasto całopalne – Adam Jarzębski; Dwurnik... Abakanowicz... Hasior... (i inni). Koronawirus... Warszawa itd., itd...

Czym więc jest ten tom, z jego nieskończonością osadzeń w kulturze zaproponowanych nam przez Autora? I kim jest jego Autor? Raptularz lub sylwa? – Ze swoją nieciągłością, otwartością, strzępowatością...? Czy jest to traktat filozoficzny czy może raczej spowiedź współczesnego „dziecięcia wieku”? Lub nowoczesny warszawski Karl Baedeker (Poprzez Hale Mirowskie, po Chelsea Hotel...), naznaczony przekonaniem, że nasza wiedza o świecie, nasze wrażenia z podróży po wielu krajach i po wielu kulturach ciągle realizują się i aktualizują w każdej wędrówce po ulicach Warszawy (Nie umiem być nie stąd. Znam tylko ciche języki i dosadne, twarde er. Krew w piach Warszawy – „Najgłośniejszy stolik”)?

Prof. dr hab. Elżbieta Wichrowska

Uniwersytet Warszawski

PROLOG.
O NIERODZENIU WIERSZA

Chciałoby się napisać wiersz, który by wisiał na ścianie, jak weduta, jak zdjęcie początku i końca. Chciałoby się napisać taki wiersz, który zamieszkałby w mieście i miasto mieszkałoby w nim, i zamieszkałby w nas, a my w każdej sylabie i każdym braku zamierzonym. Taki wiersz, do którego ktoś nagrałby muzykę i tym kimś byłby ten, którego już nie ma i nigdy nie było, mimo że muzyka gra i wszyscy znamy melodię, i teraz nam się tak dziwnie kojarzy, a skoro nam się kojarzy – tak dziwnie – to znaczy, że coś znaczy. Już. Taki wiersz, który napiera na żołądek, kiedy człowiek wzlatuje i łaskocze w okolicach prostaty, kiedy spada (nie wiem, jak to jest z paniami). Taki wiersz, który chodzi po parku z psem i robi zakupy, który jest widywany czasem i jest mu mówione „dzień dobry”, a ten czasem odpowiada. Taki wiersz, który łapie oddech na skwerku, który nie pali, nie pije, za nic nie płaci, łyżkami sam siebie zjada.

Chciałoby się napisać wiersz i zużyć najpotrzebniejsze słowa. Chciałoby się napisać wiersz, który uwalnia od dalszego pisania i – dobry Boże – od mówienia tak dużo i od scrollowania. Chciałoby się napisać wiersz, który uwalnia od chcenia i od niechcenia zarazem. Chciałoby się napisać wiersz, który uwalnia od potrzeby uwalniania się co noc i co krok. Taki, ot, wiersz, który wyłania się jak flaner z jesiennych liści, z każdego stopnia zaawansowania wilgoci i z każdej tonacji szarości, jaka przeszła przez miasto i przeszła przez nas choć nigdy nie wychodziła ani z miasta, ani z naszego jestestwa, bo przecież siedzi i jest wciąż i sobie, i nam pospołu. Z mozołu. Chciałoby się napisać wiersz, który zna całe Powązki i Wólkę Węglową, i wszystkie inne miejsca, jakie tylko wzrastają z ziemi i do niej prowadzą.

I taki wiersz, który słyszał, i taki wiersz, który widział, i wiersz, który rozumiał. Taki, który się złości i który przebacza, który cierpliwie czeka i który nie zwleka, i taki, który przyznaje, i który wie swoje, i taki wiersz wreszcie, który ludzie prości noszą jak paciorki, a ludzie hardzi jak naboje. Chciałoby się napisać wiersz, żeby już nie bolało, nie brakowało, żeby już nie wątpiło, ani się nie śniło, i na wieki wieków. Amen.

ŚMIERĆ KRAHELSKIEJ

Słoneczniki znikają półrybie ciało.

Ciało jest ciepłe i krzepkie.

Sierpniowe słońce nasyca żółcią.

Listek frunie od mokotowskiego pola.

Odtwarzam ten moment:

listek frunie, ciało ciepłe i krzepkie.

Sierpniowe słońce nasyca żółcią.

Wszystko już wiedziałem zanim.

Odtwarzam ten moment:

łuska opada, listek frunie.

„Długa droga, daleka przed nami...”

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki