Dariusz Piętak

Dariusz Piętak

Prywatne archiwum Elżbiety Piętak i Dariusza Piętaka

Telefon

Dwa razy w swoim życiu miałam szczęście spotkać Anioły.

Jednym była moja babcia – „Maleńka”. Nie wiem, dlaczego tak ją nazywaliśmy, bo wcale nie była taka mała. Piękna z urody, miała kruczoczarne kręcone włosy, ale przede wszystkim była piękna z serca. Zawsze uśmiechnięta, nigdy się nie denerwowała, nie podnosiła głosu. Mało tego, dla wszystkich miała dobre rady i rozwiązywała każdy problem.

Kochałam ją bardzo.

Nawet nie myślałam, że po wielu latach uda mi się spotkać Anioła numer dwa.

Była to Celina Kukuczka, żona Jerzego Kukuczki, wybitnego polskiego alpinisty i zdobywcy wszystkich czternastu ośmiotysięczników świata.

Każdy z nas ma swoje typy Aniołów. Każdy inaczej postrzega drugiego dobrego człowieka. Ja właśnie tak postrzegałam Celinę. Nie znałam jej dobrze. Spotykałyśmy się okazyjnie, rozmawiałyśmy przez telefon, a jednak w jej obecności odczuwałam niezwykłe ciepło i życzliwość dla ludzi. I ten niesamowity spokój.

W wielu publikacjach czytałam, że w sprawy ekspedycji Jurka właściwie nie bardzo się angażowała. Ja odniosłam zgoła inne wrażenie. Pomagała, i to bardzo. To przecież na jej barkach spoczywał cały trud organizowania życia rodziny, gdy on wyjeżdżał na swoje wyprawy.

W 1987 roku Jerzy Kukuczka zdobył ostatni z ośmiotysięczników.

W Telewizji Katowice, gdzie wówczas pracowałam, robiłam wtedy już od wielu lat magazyn Góry, którego Jurek był częstym gościem.

Pewnego wieczoru odebrałam telefon od Celiny. Powiedziała, że następnego dnia nad ranem wracają uczestnicy wyprawy na Sziszapangmę (8013 m n.p.m.). To właśnie był Jurka ostatni, czternasty ośmiotysięcznik. Wielki sukces. Cała Polska szalała, a dziennikarze koniecznie chcieli przeprowadzić z nim wywiad.

Celina przekazała mi wiadomość z nieśmiałą sugestią, że może bym przyjechała z ekipą telewizyjną na lotnisko. Oczywiście na lotnisko w Warszawie. Łatwo powiedzieć, trudniej zrealizować, i nie chodziło o samą drogę, ale o wiele innych problemów z tym wyjazdem związanych. Po pierwsze byłam chora – przeziębienie z temperaturą. Po drugie musiałam zorganizować ekipę – przynajmniej operatora i kierowcę, bo o komplecie z dźwiękowcem i oświetleniowcem nawet nie marzyłam.

Zgodziłam się. Cel był tyleż zacny, co oczywisty. Wiedziałam też, że Celina na mnie liczy. Zadzwoniłam do dyspozytury, czyli miejsca, w którym planuje się pracę ekip, z prośbą o kogokolwiek, kto zgodzi się jechać w nocy do Warszawy. Dyspozytorka powiedziała, że musi mieć zgodę naczelnego, inaczej nie kiwnie palcem. Zadzwoniłam więc do niego, a był już wieczór. Zgodził się bez wahania. Kilkanaście minut później oddzwoniła do mnie dyspozytorka i powiedziała rzecz nie do wiary: mogłam sobie wybrać operatora, bo wszyscy czterej, których pytała, byli gotowi jechać w nocy do stolicy. To było niesamowite, profesjonalne, przyjacielskie. I było mi wszystko jedno, czy robią to dla mnie, czy dla Kukuczki. Wzruszyłam się bardzo. Dla takich chwil warto żyć.

Już w drodze do Warszawy martwiłam się, że czeka mnie jeszcze rozmowa z obsługą lotniska, tak żeby ekipa mogła znaleźć się jak najbliżej uczestników wyprawy. Moje obawy były całkiem na wyrost. Po przyjeździe dowiedziałam się, że wszystko już załatwiono. Władze Okęcia zgodziły się, by ekipa telewizyjna powitała Jerzego Kukuczkę na płycie lotniska. Cud.

Wśród kolegów fotoreporterów i dziennikarzy radiowych czekaliśmy, aż drzwi samolotu się otworzą i wyjdzie nasz bohater. Celina oczywiście była razem z nami. Podeszła do mnie, pocałowała w policzek i szepnęła: „Dziękuję”.

Kiedy Jerzy Kukuczka wysiadł z samolotu, wszyscy rzucili się w jego kierunku. On najpierw uściskał swoją ukochaną żonę, a potem podszedł do mnie, rozgarniając po drodze niezły tłum, i powiedział tylko: „Fajnie, że jesteś”.

Południowa ściana Lhotse i miejscowe sasanki.

Elżbieta Piętak

Zrobiłam z nim bardzo krótką rozmowę. Po pierwsze dlatego, że mieliśmy z ekipą trzysta kilometrów drogi powrotnej, a po drugie wiedziałam, że jak Jurek już wrócił, to na pewno zgodzi się wkrótce być gościem w studio telewizyjnym i tam porozmawiamy znacznie dłużej.

Do Katowic pędziliśmy jak szaleni. Nie było wtedy telefonów komórkowych, więc nie mogłam informować ludzi w Telewizji Katowice, że jedziemy i że – jeśli tylko zdążymy – jako pierwsi w Polsce pokażemy materiał filmowy z powitania Jerzego Kukuczki.

Autorka Ela Piętak dokumentuje Katmandu.

Dariusz Piętak

Wpadłam do studia na kilka minut przed końcem programu regionalnego emitowanego w godzinach porannych. Nie było czasu na montaż. Prowadzącym był Wojciech Majewski – świetny dziennikarz sportowy. Zapowiedział mnie tak: „Proszę Państwa, dziś Jerzy Kukuczka wrócił do Polski jako zdobywca wszystkich ośmiotysięczników świata. Wiedziałem, że nasza redakcyjna koleżanka Ela Piętak jest chora, więc nie ma szans na ten materiał z lotniska. Ale dziś rano dowiedziałem się, że w nocy pojechała do Warszawy. Jako pierwsza telewizja w Polsce mamy dla naszych Ślązaków i Zagłębiaków ten materiał filmowy. Obejrzyjcie, proszę”.

Byłam wdzięczna kolegom z redakcji, że czekali na nas do ostatniej chwili, i dumna z ekipy filmowej, bo zdjęcia wypadły bardzo dobrze. Już po emisji programu ucałowałam wszystkich, a najbardziej kierowcę za to, że zdążył.

Byłam wdzięczna Celinie za ten telefon.

Zaproszenie

Wiosną 1989 roku odebrałam telefon. Dzwonił Jurek Kukuczka. W krótkich żołnierskich słowach powiedział, że choć nie bardzo lubi jeździć z babami na wyprawy, to chce zrobić wyjątek. Zależy mu na tym, żeby zrealizować film z wyprawy na południową ścianę Lhotse, i chce, żebym ja go zrobiła. Ponadto chce, żebym zajęła się również promocją i może pisaniem jakichś artykułów z tego wyjazdu.

Odpowiedziałam, że czuję się zaszczycona, ale nie wiem, jak to będzie, bo dostałam zaproszenie na festiwal filmów górskich do Japonii i lecę tam w lipcu.

Odrzekł, że w takim razie muszę zrezygnować z Japonii, bo on chce, żebym poleciała w pierwszej grupie uczestników i pomogła trochę w Delhi przy organizacji wyprawy. Odparłam, że nie ma mowy, nie zrezygnuję z tak szczególnej okazji obejrzenia produkcji o górach, które tam będą prezentowane. Tak z zawodowego, jak i podróżniczego punktu widzenia była to dla mnie zbyt wielka sprawa.

Zapadła cisza. Spodziewałam się, że za chwilę usłyszę: „No to nie lecisz na wyprawę”. W końcu odpowiedział, że dobrze. Polecę w drugiej grupie, ale z Japonii muszę wrócić wcześniej.

Świetnie.

Tą radosną nowiną podzieliłam się natychmiast z moim mężem Darkiem, wspinaczem i grotołazem. Gdy skończyłam mu relacjonować rozmowę z Kukuczką, widziałam po jego minie, że coś jest nie tak. Powiedział krótko: „No co ty, Kukuczce się nie odmawia”.

Początki

Kiedy zaczęłam pracować w Telewizji Katowice, przez przypadek dowiedziałam się, że jeden ze starszych kolegów robi studyjny program ze śląskimi wspinaczami. Gdy usłyszał, że się wspinam w jurajskich skałkach, zaproponował, byśmy przygotowywali go razem. I tak się zaczęło.

Ela Piętak prowadzi autorski program telewizyjny Planeta zawodowców.

Prywatne archiwum Elżbiety Piętak i Dariusza Piętaka

Zrealizowałam kilkadziesiąt programów o górach i ludziach gór. Były to odcinki o charakterze magazynów, realizowane co dwa tygodnie. A w nich informacje o aktualnych wyprawach, wywiady ze wspinaczami, historie wypraw, recenzje książek i filmów. Czasem ktoś przysyłał mi swoje filmiki nakręcone amatorską kamerą; były ciekawym uzupełnieniem programu.

Uczestnicząc w różnych spotkaniach o tematyce górskiej, mając bezpośredni kontakt z widzami i wspinaczami, wiedziałam, co ich interesuje i jaką problematykę poruszać. Największym wsparciem była dla mnie jednak wiedza Darka i moich kolegów wspinaczy. Bez ich akceptacji pewnie nie realizowałabym tych programów.

Z czasem Góry przekształciły się we W górach – były emitowane na antenie Telewizji Katowice, a potem powstało kilkanaście odcinków zatytułowanych Alpinizm, emitowanych na antenie ogólnopolskiej. Dzięki dobrym, wręcz przyjacielskim kontaktom magazynu Góry we Francji zdobyłam ciekawe filmy o przyrodzie w Alpach. Z Francuzami często wymienialiśmy się materiałami filmowymi. Dostarczałam im nagrania ze wspinania w górach wysokich, a oni z Alp. Dzięki temu program był nie tylko bardziej urozmaicony, ale przede wszystkim nabrał nieco światowego rozmachu, a nasi alpiniści byli pokazywani we francuskiej telewizji. Ten cykl realizowałam przez kilka lat.

Baza pod Annapurną, jesień 1991 – Ela Piętak i Wanda Rutkiewicz.

Dariusz Piętak

Naturalną konsekwencją mojego zainteresowania filmami o górach były podróże po świecie i oglądanie, a czasem ocenianie produkcji filmowych na różnych festiwalach. Miałam zaszczyt być jurorem na Międzynarodowym Festiwalu Filmów Górskich w Antibes we Francji, gościem Festiwalu Filmów Górskich i Przyrodniczych w Hakubie w Japonii oraz jurorem w przepięknym Banff w Kanadzie. Otrzymałam też nagrodę za film na przesympatycznym Festiwalu w Teplicach nad Metuí (podobną nagrodę dostała także Wanda Rutkiewicz i razem wchodziłyśmy na scenę).

Festiwale dają ogromną wiedzę na temat trudnej sztuki, jaką jest realizacja filmu w bardzo wymagających, czasem wręcz ekstremalnych warunkach. Największym zainteresowaniem wśród wspinających się osób zawsze cieszyły się filmy dokumentalne, one też były najciekawsze. Filmy fabularne traktowano raczej jako ciekawostkę, nie zawsze bowiem wszystko było w nich zgodne ze sztuką wspinaczkową.

W Katmandu bloki mieszkalne często sąsiadują z zabytkowymi budowlami.

Dariusz Piętak

Pierwszym festiwalem, na który pojechałam, był ten we włoskim Trydencie, organizowany od 1952 roku. Uważam go za jeden z najlepszych w Europie, jest przygotowywany z rozmachem i doskonale zorganizowany. Wiele razy zapraszano na niego Jerzego Kukuczkę. Sama byłam świadkiem, z jak dużym szacunkiem go traktowano. W pewnym momencie pomyślałam nawet, że jest bardziej znany tam niż w Polsce. Nie sądzę, żeby Jurek miał dużo czasu na oglądanie filmów. Uczestniczył w różnych spotkaniach, podczas których opowiadał publiczności oczywiście o wspinaniu, i to nie tylko w górach wysokich. We Włoszech pozyskiwał również sponsorów, głównie sprzętowych. W 1989 roku wracaliśmy do Polski z festiwalu w Trydencie razem z Ryszardem Wareckim, kierownikiem organizacyjnym wielu wypraw himalajskich. Odbywaliśmy drogę przez mękę Fiatem126p, zwanym przez wszystkich Maluchem. Samochodzik był wyładowany po dach sprzętem wspinaczkowym dla wszystkich uczestników wyprawy na Lhotse, pozyskanym właśnie dzięki Jurkowi.

W Polsce po raz pierwszy Festiwal Filmów Górskich odbył się w Katowicach w 1988 roku.

Za namową Ryszarda Wareckiego i Artura Hajzera dołączyliśmy z Darkiem do grona organizatorów dwa lata później.

W 1990 roku Hajzer został dyrektorem festiwalu, a ja dyrektorem artystycznym. Odpowiadałam też za media, kontakty z dziennikarzami, artykuły prasowe i tak naprawdę za wszystko, co Hajzerowi wpadło do głowy. A że głowę miał pełną pomysłów i duszę artysty, na brak zajęć nie narzekałam. Hajzer był nie tylko doskonałym himalaistą, ale i świetnym organizatorem. Zresztą grono osób, które z zapałem zabrało się do pracy, było spore i prawie wszyscy byli wspinającymi się ludźmi.

Uczestnikom festiwalu, którego już pierwsza edycja okazała się wielkim sukcesem, staraliśmy się zapewnić różnorodność, tak jeśli chodzi o dobór repertuaru filmowego, jak i imprez towarzyszących. Przygotowania pochłaniały mnóstwo czasu.

Podczas jednego ze spotkań w naszym domu w Dąbrowie Górniczej miało miejsce zabawne wydarzenie. Artur Hajzer umówił się z Darkiem na rozmowy o klasyfikacji filmów speleologicznych. Kiedy przyjechał, Darka jeszcze nie było, załatwiał w mieście jakieś festiwalowe sprawy. Zajęłam się przygotowaniem czegoś do picia, a Artur usiadł przy stole, na którym leżała otwarta paczka papierosów. W zasadzie nie palił, ale wiedziałam, że od czasu do czasu lubił pociągnąć dymka. Bardzo jednak nie chciał palić, dlatego nie nosił przy sobie papierosów. Zapytał, czy może się poczęstować, na co odparłam, że jasne. Chwilę później rozległ się huk. Obejrzałam się przestraszona. Artur był cały obsypany tytoniem, miał go na włosach, twarzy, ubraniu – wszędzie. Zaczęłam się śmiać, Artur po chwili też. Przepraszałam go, ale nie chciał uwierzyć, że to było niezamierzone. Kilka tygodni wcześniej przywiozłam z Paryża różne śmieszne gadżety, które dostałam od francuskich znajomych. Jeden podobał mi się szczególnie. Był to mały strzelający kapiszon w kształcie trójkąta, który umieszczało się w papierosie od strony tytoniu. Dla żartu miałam dwa tak załadowane egzemplarze, ale zupełnie o nich zapomniałam. Później jeszcze wielokrotnie spotykaliśmy się, żeby omówić sprawy festiwalowe i inne, ale Artur już nigdy więcej nie chciał moich papierosów.

Program katowickiego Festiwalu Filmów Górskich.

Marcin Klaban

„Obca”

Tak zatytułowałam scenariusz filmu, który miałam zamiar zrealizować podczas wyprawy na południową ścianę Lhotse. Dlaczego obca? Bo dla większości wspinających się ściana była nowym wyzwaniem. Wprawdzie Jurek już tam był i nawet wszedł na tę górę, ale planował przecież iść inną drogą, też „obcą”. Dla mnie było to także nowe wyzwanie. Pierwszy raz robiłam film w Himalajach, choć nie po raz pierwszy w nich byłam. Do tego projektu zaprosiłam operatora Witolda Okleka, który nie tylko umiał się wspinać, a to bardzo ważne, ale był również zupełnie bezkonfliktowym człowiekiem.

W wypadku filmów fabularnych udaje się zrealizować większość scenariuszy. Z filmami dokumentalnymi także jest to możliwe, jeśli tylko dokumentacja zostanie dobrze przygotowana, a miejsca i bohaterowie są znani i przewidywalni. W przypadku filmów opowiadających o zdarzeniach nieprzewidywalnych – takich jak wyprawa na Lhotse – scenariusz sobie, a życie i sytuacje sobie. Musiałam jednak stworzyć przynajmniej scenariusz ramowy, by zmieścić się w czasie antenowym ze specjalną charakterystyką miejsca i bohaterów, w tym wypadku wspinaczy. Zresztą scenariusz musiał być przedstawiony dyrekcji telewizji do akceptacji, więc był po prostu niezbędny.

Oczywiście Kukuczka rozumiał, czym są założenia scenariuszowe. Omawialiśmy je przez parę dni. Słuchałam, co by chciał widzieć w tym filmie, i tłumaczyłam, co da się zrobić, a czego zrobić się nie da. Chodzi o to, że warunki w górach są bardzo trudne, żeby nie powiedzieć ekstremalne, że operator może dojść do pewnej wysokości, a dalej już nie. Pewien wspinający się kolega po kilku próbach realizacji zdjęć filmowych podczas wypraw stwierdził, że albo się wspinamy, albo robimy nagrania. I to jest prawda. Operator musi być wybitnym wspinaczem, żeby podołać trudom filmowania, jednocześnie się wspinając. Jeśli chce mieć na ujęciach na przykład czyjeś podchodzenie, musi sam wejść kilka, a czasem kilkanaście metrów wyżej, żeby pokazać wysiłek ludzi, którzy wchodzą na górę.

Dziś często korzystamy z nowoczesnej techniki, na przykład dronów. Dawniej wszystko zależało od umiejętności człowieka. Doszły jeszcze okoliczności związane ze sprzętem. Na wyprawę dostaliśmy z telewizji kamerę filmową (a do niej bardzo ciężkie rolki taśmy). Miała tę przewagę nad elektroniką, że nie zamarzała. Niestety była bardzo niewygodna w eksploatacji, więc korzystaliśmy z niej sporadycznie.

Na wszelki wypadek pożyczyłam od Francuzów kamerę Super VHS. Była amatorska, ale jednocześnie niezawodna i świetnie się sprawdziła. Całe szczęście, że ją pożyczyłam, właściwie cały film nią nakręciliśmy. Miała jedną wadę. Gdy temperatura w nocy spadała do minus 25 stopni Celsjusza, zamarzała. Dowiedzieliśmy się o tym w wyniku nieprzyjemnych doświadczeń. Chłopaki często wychodzili w góry o czwartej rano. Wieczorem umawialiśmy się, że wstaniemy jeszcze przed nimi, omówimy, również z wychodzącymi, co filmujemy. Nic z tego. Kamera nie odpalała, nie można było jej uruchomić.

Stupa buddyjskiej świątyni Swayambhunath. Należy do najstarszych w Nepalu.

Dariusz Piętak

Nie było sensu „na szybko” robić zdjęć kamerą filmową, bo ładowanie rolek było tak uciążliwe, że zdjęcia trwałyby bardzo długo. Ponadto akurat ta kamera potrzebowała dużo światła, zwłaszcza w nocy. A to już droga przez mękę.

Dalsza część książki dostępna w wersji pełnej

Burda Media Polska Sp. z o.o.

ul. Marynarska 15, 02-674 Warszawa

Dział Handlowy: tel. 22 360 38 41–42

Sprzedaż wysyłkowa: tel. 22 360 37 77

Tekst © 2019 Elżbieta Piętak, Dariusz Piętak

Opracowanie redakcyjne: Barbara Żukowska

Projekt graficzny okładki: Paweł Panczakiewicz PANCZAKIEWICZ ART.DESIGN® – panczakiewicz.pl

Korekta: erte

Redaktor prowadzący: Małgorzata Zemsta

Redaktor techniczny: Mariusz Teler

Zdjęcia na okładce: Witek Oklek (front); prywatne archiwum Elżbiety Piętak i Dariusza Piętaka

Copyright for Polish Edition © 2019 Burda Media Polska Sp. z o.o.

Licencjobiorca National Geographic Partners, LLC. All rights reserved.

National Geographic i żółta ramka są zarejestrowanymi znakami towarowymi National Geographic Society.

ISBN 978-83-8053-671-5

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kodowanie w urządzeniach do przetwarzania danych, odtwarzanie w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych, również częściowe, tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw autorskich.

www.burdaksiazki.pl

www.national-geographic.pl

www.kultowy.pl

Na zlecenie Woblink

woblink.com

plik przygotował Marcin Kośka