Tytuł oryginału: Ревизор/Женитьба

Wydawca: Joanna Laprus-Mikulska
Korekta: Marzenna Kłos

Copyright © for this edition by Dressler Dublin Sp. z o.o., 2024

Wydawnictwo Świat Książki
02-103 Warszawa, ul. Hankiewicza 2

ISBN 978-83-68283-40-2
Warszawa 2024

Księgarnie internetowe: www.swiatksiazki.pl www.ksiazki.pl

Dystrybucja:
Dressler Dublin Sp. z o.o.
05-850 Ożarów Mazowiecki
ul. Poznańska 91
e-mail: dystrybucja@dressler.com.pl
tel. +48 22 733 50 31/32
www.dressler.com.pl

Wersję elektroniczną przygotowano w systemie Zecer

Ożenek

OŻENEK

❧

Zdarzenie całkiem niewiarygodne w dwóch aktach

Dramais personae

OSOBY:

AGAFIA TICHONOWNA – córka kupca, panna na wydaniu

ARINA PANTELEJMONOWNA – ciotka

FIEKŁA IWANOWNA – swatka

PODKOLESIN – urzędnik, radca dworu

KOCZKARIEW – jego przyjaciel

JAJECZNICA – egzekutor

ANUCZKIN – emerytowany oficer piechoty

ŻEWAKIN – eks-oficer marynarki

DUNIASZKA – posługaczka

STARIKOW – właściciel sklepu

STIEPAN – służący Podkolesina

Akt pierwszy

Pokój kawalerski.

SCENA PIERWSZA

Podkolesin leży na kanapie, pali fajkę.

PODKOLESIN

I kiedy tak człowiek zacznie w samotności rozmyślać, to dochodzi do przekonania, że w końcu rzeczywiście trzeba się ożenić. Bo i co? Dzień za dniem przechodzi, aż się wreszcie wszystko przykrzy, wstręt człowieka bierze. Teraz znowu przegapiłem termin. A przecież wszystko gotowe, swatka już trzy miesiące chodzi. Aż wstyd doprawdy… Stiepan!

SCENA DRUGA

Podkolesin, Stiepan.

PODKOLESIN

Swatka nie zaglądała?

STIEPAN

Tak jest, nie.

PODKOLESIN

A u krawca byłeś?

STIEPAN

Byłem.

PODKOLESIN!

Szyje frak?

STIEPAN

Szyje.

PODKOLESIN

A dużo już uszył?

STIEPAN

Sporo. Pętelki już obszywa.

PODKOLESIN

Co mówisz?

STIEPAN

Mówię: pętelki obszywa.

PODKOLESIN

A nie pytał się czasem, na co panu frak?

STIEPAN

Nie pytał się.

PODKOLESIN

Może powiedział: „Czy się twój pan przypadkiem nie żeni?”.

STIEPAN

Nie. Nic nie mówił.

PODKOLESIN

Ale widziałeś tam więcej fraków, co? Przecież i dla innych szyje?

STIEPAN

A tak. Fraków u krawca dużo wisi.

PODKOLESIN

Czy nie sądzisz, że tamte fraki są z gorszego sukna niż mój?

STIEPAN

A tak. Pańskiego fraka sukno twarzowsze.

PODKOLESIN

Co mówisz?

STIEPAN

Mówię: pańskiego fraka twarzowsze sukno.

PODKOLESIN

Właśnie. I nic się krawiec nie pytał, czemu to twój pan dał sobie zrobić frak z tak świetnego materiału?

STIEPAN

Nie.

PODKOLESIN

Nic nie mówił, że się pan chyba żeni?

STIEPAN

Nie. Ani słówkiem o tym.

PODKOLESIN

Aleś mu przecież powiedział, jaką mam rangę i w jakim siedzę urzędzie?

STIEPAN

Mówiłem.

PODKOLESIN

I co on na to?

STIEPAN

Mówi: postaram się.

PODKOLESIN

Dobrze. Możesz iść.

Stiepan wychodzi.

SCENA TRZECIA

PODKOLESIN

Uważam, że czarny frak wygląda jakoś solidniej. Kolorowe nadają się bardziej dla sekretarzy, dla tytularnych radców i temu podobnej nicości. Młokosowato jakoś. Ci zaś, którzy posiadają rangę wyższą, muszą pamiętać, jak to się mówi, o tym… no, wyskoczyło mi słowo. Szkoda. Dobre słowo, a zapomniałem. Tak, tak, bracie, choćbyś na głowie stanął, to przecież radca dworu taki sam pułkownik jak każdy inny. Tyle tylko że mundur bez epoletów. Ej, Stiepan!

SCENA CZWARTA

Podkolesin, Stiepan.

PODKOLESIN

A szuwaks kupiłeś?

STIEPAN

Kupiłem.

PODKOLESIN

Gdzie kupiłeś? Tam, gdzie ci mówiłem, na Wozniesjeńskim Prospekcie?

STIEPAN

Tak jest.

PODKOLESIN

I co? Dobry?

STIEPAN

Dobry.

PODKOLESIN

Próbowałeś nim buty czyścić?

STIEPAN

Próbowałem.

PODKOLESIN

I co? Błyszczą się?

STIEPAN

Błyszczeć to one się dobrze błyszczą.

PODKOLESIN

A nie pytał się sklepikarz, po co panu taki szuwaks?

STIEPAN

Nie.

PODKOLESIN

Może powiedział, że się twój pan chyba żeni?

STIEPAN

Nie. Nic nie mówił.

PODKOLESIN

No dobrze. Możesz iść.

Stiepan wychodzi.

SCENA PIĄTA

PODKOLESIN

Zdawałoby się, że buty to nic, a przecież kiedy są źle uszyte i jeszcze rudą maścią wysmarowane – zaraz się szacunek zmniejsza. Zaraz coś nie tego… Niedobrze też, jeżeli odciski. Wszystko zniosę, byle nie odciski. Stiepan!

SCENA SZÓSTA

Podkolesin, Stiepan.

STIEPAN

Słucham.

PODKOLESIN

Powiedziałeś szewcowi, żeby odcisków nie było?

STIEPAN

Powiedziałem.

PODKOLESIN

No i co on na to?

STIEPAN

Mówi: dobrze.

Stiepan wychodzi.

SCENA SIÓDMA

Podkolesin, później Stiepan.

PODKOLESIN

Ciężka, psiakrew, sprawa – ożenek. I to, i tamto, i owo. Żeby i to było w porządku, i tamto… Nie takie to, u diabła, łatwe, jak powiadają. Stiepan!

Stiepan wchodzi.

Chciałem ci jeszcze powiedzieć…

STIEPAN

Stara przyszła.

PODKOLESIN

A jest! Dawaj ją tu!

Stiepan wychodzi.

Tak… to taka rzecz, że nie tego… Trudna rzecz…

SCENA ÓSMA

Podkolesin, Fiekła.

PODKOLESIN

Witam, Fiekła Iwanowna, witam! No co? Jak tam? Weź krzesło, siadaj i mów! No? Jakże tam? Jak jej: Melania?…

FIEKŁA IWANOWNA

Agafia Tichonowna.

PODKOLESIN

Tak, tak: Agafia Tichonowna. Pewno jaka czterdziestoletnia dziewoja.

FIEKŁA IWANOWNA

Już co to, to nie. Prawdę powiem: jak się pan z nią ożeni, co dzień będzie pan chwalić i dziękować.

PODKOLESIN

Łżesz, Fiekła!

FIEKŁA IWANOWNA

Za stara jestem, dobrodzieju, żeby łgać. Pies łże.

PODKOLESIN

A posag, posag? Powtórz no!

FIEKŁA IWANOWNA

Posag: dom murowany na Moskiewskiej Stronie, dwa piantra, dochodowy dom; już taki dochodowy, że sama przyjemność. Sam sklepikarz płaci siedemset za sklepik; tak samo piwiarnia dużo narodu przyciąga; dwie drewniane ofincyny, jedna ofincyna całkiem drewniana, druga na murowanym fundamencie, każda po czterysta rubli dochodu przynosi. I jeszcze ogród jest na Wyborskiej Stronie. W pozaprzeszłym roku kupiec wydzierżawił pod kapustę, i nie byle jaki kupiec – trzeźwy kupiec, nietrunkowy, kropli do ust nie bierze, i trzech synów ma, a dwóch już ożenił, „a trzeci, powiada, młody jeszcze, niech w sklepie posiedzi, żeby, powiada, sprzedaż lekciej szła; bo ja, powiada, stary już jestem, więc niech syn w sklepie siedzi, żeby sprzedaż lekciej szła”.

PODKOLESIN

Ale panna… panna jaka?

FIEKLA IWANOWNA

Jak ta rafineria. Biała, rumiana, jak krew z mlekiem. Słodycz taka, że wyrazić nie sposób. O, potąd będzie pan zadowolniony!

pokazuje na gardło

I przyjacielowi, mówię, i wrogowi pan powie: „Ach, Fiekła Iwanowna, z duszy serca dziękuję”.

PODKOLESIN

A jednak panna nie z oficerskiego stanu…

FIEKŁA IWANOWNA

Kupca trzeciej gildii córka. Ale już taka córka, że samemu generałowi wstydu nie zrobi. O kupcu nawet słyszeć nie chce: „Dla mnie, powiada, jaki by tam nie był mąż, wszystko jedno, żeby nawet z drobnym wyglądem, byle szlachcic”. Już taki z niej delikates. A w niedzielę, jak jedwabną suknię włoży, no to, Bóg świadkiem, tak szumi, że już nie wiem. Nic, tylko hrabina.

PODKOLESIN

Ja przecież tylko dlatego mówię, że jestem radcą dworu, więc muszę mieć… rozumiesz…

FIEKŁA IWANOWNA

Naturalna rzecz, jakże nie rozumieć? Mieliśmy tam i radcę dworu, ale kosza dostał, nie spodobał się. Bo doprawdy taki dziwny miał zwyczaj: co słowo powie – to skłamie. A było spojrzeć na niego – owszem, z wyglądem. Ale trudno, co robić. Tak go już Bóg stworzył. Sam nie chciał, a inaczej nie mógł, zawsze kłamał. Wola boża – nic nie poradzisz.

PODKOLESIN

A oprócz tej nie ma tam jakich innych?

FIEKŁA IWANOWNA

Zmiłuj się, dobrodzieju, na co ci inna, kiedy ta jest najlepsza.

PODKOLESIN

No, zaraz najlepsza…

FIEKŁA IWANOWNA

Cały świat przewędrujesz, takiej nie znajdziesz.

PODKOLESIN

Namyślę się jeszcze, mamuńciu, rozważę. Przyjdź pojutrze. Znowu sobie tak, uważasz, tego: ja będę leżał, a ty będziesz mówić.

FIEKŁA IWANOWNA

Zmiłujże się, dobrodziejaszku! Trzeci miesiąc chodzę – i bez żadnego skutku: siedzi w szlafroku i fajkę sobie, jakby nigdy nic, pyka.

PODKOLESIN

A tobie się zdaje, że ożenić się – to, nie przymierzając, jak zawołać: „Stiepan, podaj buty!”? – wciągnąłeś na nogi i poszedłeś, co? Trzeba się zastanowić, rozważyć, rozpatrzyć…

FIEKŁA IWANOWNA

Jak chcesz rozpatrzyć – to patrz. Kto ci broni? Na to jest towar, żeby go oglądać. Wdziej kaftan i jedź do panny. Ranek właśnie, najlepsza pora.

PODKOLESIN

Teraz? Patrz, jak chmurno. Pojadę – a tu nagle deszcz.

FIEKŁA IWANOWNA

No, nie chcesz – nie trzeba. Sam pożałujesz. Siwizna już spod czupryny wygląda, ani się obejrzysz, jak do małżeńskiej rzeczy przestaniesz się nadawać. Także coś: radca dworu. My, dobrodzieju, takich znajdziemy narzeczonych, że na ciebie nawet nie spojrzymy.

PODKOLESIN

Przestań, babo, ględzić! Co cię nagle tknęło, że o siwych włosach mówisz? Gdzie widzisz siwe włosy?

Dotyka ręką włosów.

FIEKŁA IWANOWNA

Nie obejdzie się człowiek bez siwizny – po to żyje. A ty się opamiętaj. Ta mu niedobra i tamta niedobra. A ja takiego mam na oku kapitana, że ty mu i pod żebra nie sięgniesz. A mówi – niczym ta trąba! W admiralicji służy.

PODKOLESIN

Łżesz, babo, jak najęta! W lustrze się przejrzę, zobaczę, skądeś siwe włosy wymyśliła. Stiepan, podaj lustro! Albo sam pójdę. A niech mnie Bóg broni! Toć to gorsze niż ospa!

Wychodzi

SCENA DZIEWIĄTA

Fiekła, Koczkariew.

KOCZKARIEW

wbiega

Podkolesin? Gdzie Podkolesin?

spostrzega Fieklę

Toś ty tu? Ach, ty taka owaka! Powiedz, po jakiego diabła mnie ożeniłaś?

FIEKŁA IWANOWNA

A co w tym złego? Przykazanie spełniłeś.

KOCZKARIEW

Przykazanie! Żona! Myślałby kto! Nie mogłem się bez niej obejść?

FIEKŁA IWANOWNA

Sam przecież nudziłeś: ożeń mnie, babciu, ożeń!

KOCZKARIEW

Ach, ty stara klempo!… A tutaj co robisz? Czy i Podkolesin chce?…

FIEKŁA IWANOWNA

Jeszcze by miał nie chcieć! Bóg mu szczęście zsyła.

KOCZKARIEW

Nie? Doprawdy? A to łotr, nic mi o tym nie powiedział. Dobry gagatek, he? Cichaczem, co?

SCENA DZIESIĄTA

Podkolesin, Koczkariew, Fiekła.

Podkolesin wchodzi trzymając lustro. Przegląda się w nim uważnie.

KOCZKARIEW

podkrada się z tyłu, straszy go

Puf!!

PODKOLESIN

krzyknął, upuścił lustro

Oszalałeś? No i na co to… Co za głupstwa! Tak mnie przestraszyłeś, że mi dusza w pięty uciekła!

KOCZKARIEW

Żarty, przyjacielu, drobnostka.

PODKOLESIN

Ładne żarty! Do tej chwili nie mogę przyjść do siebie I lustro stłukłem. Przecież to kosztuje. W angielskim magazynie kupione.

KOCZKARIEW

Detal! Kupię ci inne.

PODKOLESIN

Tak, inne! Znam ja te inne lustra. Postarzają o dziesięć lat, a cała gęba na bakier.

KOCZKARIEW

Słuchaj, ja mam więcej powodów do gniewu. Przede mną, przed swoim przyjacielem, takie rzeczy ukrywasz. Masz podobno zamiar ożenić się?

PODKOLESIN

Brednie. Nic podobnego!

KOCZKARIEW

Jakże? Mam na miejscu dowody.

pokazuje na Fiekłę

Wiadomo przecież, co to za ptaszek. Ano cóż? Nic strasznego. Zamiar chrześcijański, nawet jeżeli o ojczyznę chodzi, niezbędny. Bardzo proszę. Pomogę ci, wszystko załatwię.

do Fiekły

Powiedz no: jak, co i tak dalej. Szlachcianka czy z urzędniczej kategorii, czy kupiecka córka? I jak się nazywa?

FIEKŁA IWANOWNA

Agafia Tichonowna.

KOCZKARIEW

Agafia Tichonowna Brandachłystowa?

FIEKŁA IWANOWNA

Właśnie że nie. Kuperdiagina.

KOCZKARIEW

Z Szestiławocznej ulicy?

FIEKŁA IWANOWNA

Ani nawet! Bliżej Piasków, w Mydlanym Zaułku.

KOCZKARIEW

No tak, w Mydlanym Zaułku, zaraz za sklepikiem, drewniany dom?

FIEKŁA IWANOWNA

Wcale nie za sklepem! Za piwiarnią!

KOCZKARIEW

Jak to za piwiarnią? W takim razie nie wiem.

FIEKŁA IWANOWNA

Jak skręcisz w zaułek, to na wprost stoi budka; a jak budkę miniesz, pójdziesz na lewo – i zaraz ci przed samymi oczami, przed samiutkimi, mówię, oczami będzie drewniany dom, gdzie mieszka ta, co to z ober-cukretarzem senatu przedtem żyła. Więc do szwaczki nie chodź, bo to nie tam, ale za nią zaraz drugi dom będzie murowany – właśnie ten dom, w którym Agafia Tichonowna, ta właśnie narzeczona, mieszka.

KOCZKARIEW

Dobrze, dobrze. Zaraz to wszystko obrobię. A ty idź, Jesteś już niepotrzebna.

FIEKŁA IWANOWNA

Jakże tak? Sam wesele urządzisz?

KOCZKARIEW

Sam, sam! Możesz się nie wtrącać.

FIEKŁA IWANOWNA

Ach, ty bezwstydniku! Przecie to nie mężczyzny sprawa! Daj, dobrodzieju, spokój. Jakże tak można?

KOCZKARIEW

A idźże, babo! Nic się na tym nie znasz, nie wtrącaj się! Pilnuj, szewcze, kopyta! Zmiataj!

SCENA JEDENASTA

Koczkariew, Podkolesin.

KOCZKARIEW

No, przyjacielu! Tej sprawy odkładać nie wolno. Jedziemy!

PODKOLESIN

Ależ nie… przecież ja jeszcze nic nie tego… Same projekty…

KOCZKARIEW

Wszystko jedno! Tylko nie trać animuszu: ożenię cię tak, że nawet nie usłyszysz. Zaraz jedziemy do panny i zobaczysz, jak wszystko od razu…

PODKOLESIN

No wiesz! Tak zaraz i od razu?

KOCZKARIEW

A na co mamy czekać? Sam się zastanów: co masz z tego, że nie jesteś żonaty? Spójrz na swój pokój! Widzisz? Tu but nie oczyszczony, tam miska do mycia, tu znów tytoń rozsypany na stole… A ty sam – co robisz? Leżysz, rozmamłany, przez cały dzień – i nic.

PODKOLESIN

To tak… to rzeczywiście… Porządku nie ma, sam wiem…

KOCZKARIEW

Aha! Ale kiedy będziesz miał żonę, wszystko się zmieni! Zaraz się zjawi kanapa… piesek… jakiś czyżyk w klateczce, ręczna robótka… No i pomyśl: siedzisz na kanapce i nagle usiądzie obok śliczna, uważasz, kobietka i zacznie cię, uważasz, rączką…

PODKOLESIN

Racja, do wszystkich diabłów… Gdy się tak zastanowić, jakie bywają rączki… po prostu jak mleko.

KOCZKARIEW

Ba!… one, bracie, nie tylko rączki mają. Mają one… ale co tu gadać ? Takie, bracie, rzeczy mają, że diabli wiedzą czego nie znajdziesz!

PODKOLESIN

Przyznam ci się, że bardzo lubię, kiedy koło mnie siądzie coś takiego ładnego…

KOCZKARIEW

Widzisz, sam do smaku doszedłeś. Teraz trzeba tylko działać. Pozostaw wszystko mnie. Obiad weselny i inne rzeczy – wszystko ja. Szampana – co najmniej tuzin, mniej w żaden sposób nie można. I madery pół tuzina, obowiązkowo. Narzeczona ma zapewne kupę ciotek i kum – one żartów nie lubią. A reńskie – pal je licho, prawda? Co zaś dotyczy obiadu, to mam na oku kucharza, który kiedyś przy samym dworze!… Tak, bestia, nakarmi, że nie wstaniesz.

PODKOLESIN

Ależ, mój drogi, jak można? Tak się do tego zabierasz, Jakby już miał być ślub.

KOCZKARIEW

A dlaczegożby nie? Po co odkładać? Przecież się zgadzasz?

PODKOLESIN

Ja? No nie… Jeszcze niezupełnie…

KOCZKARIEW

Masz tobie! Dopiero co oświadczyłeś, że chcesz.

PODKOLESIN

Mówiłem tylko, że przydałoby się…

KOCZKARIEW

Ależ, mój drogi, jak to? Jużeśmy przecież całą sprawę… tego, a ty… Nie rozumiem. Czy ci się stan małżeński przestał podobać?

PODKOLESIN

Owszem, podoba mi się.

KOCZKARIEW

Więc o co chodzi?

PODKOLESIN

O nic. Uważam tylko, że to trochę dziwne…

KOCZKARIEW

Co jest dziwne?

PODKOLESIN

No, jak to? Przez całe życie byłem nieżonaty i nagle żona…

KOCZKARIEW

I nie wstydzisz się! Widzę, że trzeba z tobą serio pomówić. Będę mówił otwarcie jak ojciec z synem. No, proszę cię, spójrz tylko na siebie, przyjrzyj się uważnie, o, teraz właśnie – spójrz tak, jak na mnie patrzysz. Czym teraz jesteś? Niczym. Kawał drewna, nic nie znaczysz. Po co żyjesz? Spójrz w lustro – co tam widzisz? Głupią twarz, nic więcej. A teraz pomyśl, że się tu koło ciebie będą kręcić rozmaite maleństwa, i nie dwoje lub troje, a może cała szóstka – i wszystkie, jak dwie krople wody, wykapany tatuś. Jesteś teraz sam, jakiś tam radca dworu, ekspedytor czy inny naczelnik. Bóg raczy wiedzieć. A wtedy, uważasz, naokoło będą ekspedycięta, takie maleńkie kanalijki, i jakiś brzdąc wyciągnie rączki, zacznie ci bokobrody skubać, a ty mu na to tylko psią mową: hau! hau! hau! Powiedz sam, czy jest coś piękniejszego?

PODKOLESIN

E! Łobuziaki z nich! Wszystko poniszczą, rozrzucą papiery.

KOCZKARIEW

Niech sobie łobuzują. Grunt, że wszystkie będą do ciebie podobne.

PODKOLESIN

A rzeczywiście, to może być zabawne: mały smarkul, szczeniak, i już do ciebie podobny.

KOCZKARIEW

Prawda, że zabawne? No, to jedziemy.

PODKOLESIN

Dobrze, można jechać.

KOCZKARIEW

Stiepan! Ubranie!

PODKOLESIN

ubiera się przed lustrem

Sądzę jednak, że należałoby w białej kamizelce.

KOCZKARIEW

Głupstwo, wszystko jedno.

PODKOLESIN

wkładając kołnierzyk

Bestia praczka kiepsko nakrochmaliła kołnierzyk, nie chce stać. Ty jej, Stiepan, powiedz, że jeżeli będzie tak bieliznę prasować, to ja ją, durną, wyrzucę. Pewno amorami zajęta zamiast prasować.

KOCZKARIEW

Śpiesz się, śpiesz, nie marudź!

PODKOLESIN

Zaraz.

kładzie frak, siada

Wiesz co, Ilia Fomycz? Jedź sam.

KOCZKARIEW

Zwariowałeś chyba! Kto się ma żenić – ja czy ty?

PODKOLESIN

Wiesz, jakoś mi się nie chce. Może jutro.

KOCZKARIEW

No i powiedz sam: masz ty choć kroplę oleju w głowie? Czy nie cymbał z ciebie? Już jest gotów – i nagle ni z tego, ni z owego – nie! Powiedz: czy nie jesteś w takim razie świnią i łotrem?

PODKOLESIN

Czego mi wymyślasz? Co ci zrobiłem?

KOCZKARIEW

Bałwan jesteś, bałwan, każdy ci to powie! Po prostu bęcwał, choć ekspedytor. Przecież dla twego dobra działam. Zrozum, że ci taki kąsek sprzed nosa świsną. A on sobie leży, kawaler zatracony! Jak ty wyglądasz? Kim jesteś? Śmieć, szmata, och, powiedziałbym trafne słówko, ale nie wypada. Baba! Gorzej niż baba!

PODKOLESIN

Z ciebie także dobry ananas! (półgłosem) Oszalałeś, czy co! Przy pańszczyźnianym człowieku takie słowa. Też znalazłeś miejsce do wymysłów.

KOCZKARIEW

A jakże cię nie zwymyślać? Kto się na to zdobędzie? Kto by miał sumienie nie zwymyślać cię od ostatnich?! Jako człowiek solidny postanowiłeś ożenić się – bardzo to chwalebne. I nagle, po prostu z głupoty, jakby się szaleju obżarł, tępe bydlę…

PODKOLESIN

Dajże już pokój. Dosyć. Nie krzycz! Jadę!

KOCZKARIEW

Jadę! Naturalnie, że jedziesz. Bo co innego?

do Stiepana

Podaj panu płaszcz i kapelusz.

PODKOLESIN

w drzwiach

Dziwny człowiek, doprawdy. Nie można się z nim zadawać: ni stąd, ni zowąd zaczyna pyskować. Żadnego obejścia.

KOCZKARIEW

Skończone! Już teraz nie pyskuję.

Wychodzą.

SCENA DWUNASTA

Agafia Tichonowna, Arina Pantelejmonowna.

Pokój w mieszkaniu Agafii Tichonowny. Agafia Tichonowna rozkłada karty. Przy niej siedzi ciotka, Arina Pantelejmonowna.

AGAFIA TICHONOWNA

Znów, cioteczko, podróż. Jakiś król karowy interesuje się bardzo… łzy… list miłosny. Z lewej strony treflowy wykazuje dużo uczucia, lecz jakaś zła kobieta przeszkadza.

ARINA PANTELEJMONOWNA

Jak sądzisz, kto by to mógł być ten król trefl?

AGAFIA TICHONOWNA

Nie wiem.

ALINA PANTELEJMONOWNA

A ja wiem.

AGAFIA TICHONOWNA

Kto, cioteczko?

ALINA PANTELEJMONOWNA

Dzielny kupiec Aleksy Dmitriewicz Starikow.

AGAFIA TICHONOWNA

O, nie on. Założę się, że nie on.

ARINA PANTELEJMONOWNA

Nie sprzeczaj się, Agafia. Włosy takie same, jasne. Nie ma innego treflowego króla.

AGAFIA TICHONOWNA

A właśnie że nie, ciociu! Król trefl oznacza tu szlachcica – gdzie kupcowi do króla?

ARINA PANTELEJMONOWNA

Aj, Agafio, Agafio! Inaczej byś mówiła, gdyby żył nieboszczyk ojciec twój, Tichon Pantelejmonowicz. Bywało, jak huknie całą pięścią w stół i krzyknie: „Pluję na tego, powiada, co się wstydzi być kupcem; i nie wydam, powiada, córki za pułkownika! Inni niech wydają. I syna, powiada, na urzędy nie dam! Co, powiada, czy kupiec nie służy monarsze tak samo wiernie jak każdy inny?”. I całą pięścią w stół! A łapa niczym wiadro – aż strach! Przecież on, kochanie, choć mój brat, ale jeżeli prawdę powiedzieć, to matkę twoją wykończył. Gdyby nie to, żyłaby nieboszczka dłużej.

AGAFIA TICHONOWNA

Więc i ja mam dostać takiego okrutnego męża? Za nic na świecie nie wyjdę za kupca!

ARINA PANTELEJMONOWNA

Przecież Aleksy Dmitriewicz jest inny.

AGAFIA TICHONOWNA

Nie chcę! Nie chcę! Brodaty! Zacznie jeść, wszystko po brodzie będzie ciekło. Nie! Nie!

ARINA PANTELEJMONOWNA

A skąd ci dobrego szlachcica wziąć? Na ulicy nie czeka.

AGAFIA TICHONOWNA

Fiekła Iwanowna znajdzie. Obiecała, że najlepszego poszuka.

ARINA PANTELEJMONOWNA

Toż ona łże, skarbie!

SCENA TRZYNASTA

Fiekła, Agafia Tichonowna, Arina Pantelejmonowna.

FIEKŁA IWANOWNA

wchodzi

Grzech, dobrodziejko, tak mnie obrażać.

AGAFIA TICHONOWNA

Ach, to ty, Fiekła! No co? Opowiadaj! Jest?

FIEKŁA IWANOWNA

Jest, jest. Daj tylko tchu złapać, takem się naganiała! Po wszystkich domach latałam, po ministerstwach i urzędach wystawałam – wszystko dla ciebie. Wiesz, dobrodziejko rodzona, że mnie ledwo nie pobili, jak Bóg w niebie; ta stara, co to Afiorowów pożeniła, podchodzi do mnie i od razu: „Ty taka owaka, powiada, mnie będziesz chleb zabierać, pilnuj swojego rewiru!”. ,,Czego chcesz, powiadam, ja dla swojej panienki, powiadam, każde zadowolnienie gotowam uskutecznić”. Za to jakich kawalerów nazbierałam! Stoi świat i stać będzie, a takich jeszcze nie było. Niektórzy jeszcze dzisiaj przybędą. Przyleciałam uprzedzić.

AGAFIA TICHONOWNA

Jak to dzisiaj? Fiekła, duszko! Ja się boję!

FIEKŁA IWANOWNA

Nie bój, kwiatuszku, nic się nie bój! Przyjadą, popatrzą, nic więcej. A i ty popatrzysz – nie spodobają się, pójdą sobie.

ARINA PANTELEJMONOWNA

Spodziewam się, żeś co najlepszych przywabiła.

AGAFIA TICHONOWNA

A ilu, ilu?

FIEKŁA IWANOWNA

Ze sześciu będzie.

AGAFIA TICHONOWNA

Uch!!!

FIEKŁA IWANOWNA

Czegoś się tak, ptaszyno, spłoszyła? Wybierać łatwiej; jak nie jeden, to zaraz drugi.

AGAFIA TICHONOWNA

A co za jedni? Szlachta?

FIEKŁA IWANOWNA

Sama najlepsza! Taka szlachta, że świat dotychczas nie widział!

AGAFIA TICHONOWNA

Ach powiedz, powiedz!

FIEKŁA IWANOWNA

Kiedy wyrazić trudno! Sępatyczni, akuratni, przystojni! Pierwszy – Baltazar Baltazarowicz Żewakin, ach, jaki miły! W marynarce służbę pełnił. W sam raz dla ciebie. Powiada, że ma życzenie, aby panna swoje ciało na sobie miała, a chuderlawych zupełnie nie lubi. Drugi, Iwan Pawłowicz, za egzekuchtora jest, taki ważny, że ani przystąp! A postawny! A gruby! Jak krzyknie: „Ty mi, powiada, głupstwami głowy nie zawracaj, że panna taka czy owaka. Ty mi od razu na stół całą prawdę: ile ruchomego majątku, ile nieruchomego?”. „Tyle i tyle” – mówię. „Łżesz, ścierwo!” – powiada, i jeszcze, ptaszyno, taki wyraz wkleił, że i powtórzyć niepodobna. O, myślę sobie, pewno ważna sztuka.

AGAFIA TICHONOWNA

A jeszcze kto?

FIEKŁA IWANOWNA

A jeszcze Nikanor Iwanowicz Anuczkin. Ten to już taki delikatny, a usteczka, Bożeż ty mój jedyny, malina, sama malina! Taki już przyjemny. „Ja, powiada, wymagam, żeby panna przystojna była, wychowana i żeby po francusku mówić umiała”. O, to substelnego zachowania człowiek, niemiecka sztuka; i sam taki cieniusieńki, nóżki wąziutkie, cacko!

AGAFIA TICHONOWNA

Nie, nie chcę ja tych subtelności… jakoś w nich nie bardzo gustuję.

FIEKŁA IWANOWNA

No, jeśli coś masywniejszego wolisz, to weź Iwana Pawłowicza. Lepszego nie znajdziesz. Pan całą gębą. W te drzwi nie wejdzie, taki solidny.

AGAFIA TICHONOWNA

A ile ma lat?

FIEKŁA IWANOWNA

Młody jeszcze. Pięćdziesiątki nie doszedł.

AGAFIA TICHONOWNA

A jak się nazywa?

FIEKŁA IWANOWNA

Jajecznica. Iwan Pawłowicz Jajecznica.

AGAFIA TICHONOWNA

Takie nazwisko?

FIEKŁA IWANOWNA

Nazwisko.

AGAFIA TICHONOWNA

To straszne! Słuchaj, Fiekłusza, jakże to będzie? Wyjdę za niego za mąż i będę się nazywać Agafia Tichonowna Jajecznica? Niech Pan Bóg broni!

FIEKŁA IWANOWNA

Iii tam, kwiatuszku, są w Rosji takie sodomskie przezwiska, że jak usłyszysz, to tylko pluniesz i przeżegnasz się! Zresztą nie podoba ci się – weź Żewakina.

AGAFIA TICHONOWNA

A jakie ma włosy?

FIEKŁA IWANOWNA

Dobre włosy.

AGAFIA TICHONOWNA

A nos?

FIEKŁA IWANOWNA

E… i nos dobry. Wszystko na swoim miejscu. I sam taki miły, że nie wiem. Jedno tylko, nie pogniewaj się: w całym mieszkaniu żadnych mebli, sama fajka stoi.

AGAFIATICHONOWNA

A jeszcze kto?

FIEKŁA IWANOWNA

Akinf Stiepanowicz Pantelejew, urzędnik, radca tytularny, jąka się troszkę, za to bardzo skromny.

ARINA PANTELEJMONOWNA

Ciągle w kółko jeno: urzędnik i urzędnik. Ty mi lepiej powiedz, czy nie amator kieliszka?

FIEKŁA IWANOWNA

Owszem – pije; słowa nie powiem – pije. Ale co na to poradzić – przecie mówię, że radca tytularny. Cichutki za to jak ten jedwab.

AGAFIA TICHONOWNA

Nie, nie chcę męża pijaka!

FIEKŁA IWANOWNA

Jak uważasz, ptaszyno. Nie chcesz tego, weź innego. A zresztą, cóż w tym złego, że czasem sobie przetrąci? Nie cały tydzień pijany chodzi, zdarzy się dzień, że i trzeźwy będzie.

AGAFIA TICHONOWNA

A jeszcze kto?

FIEKŁA IWANOWNA

Jest tam jeszcze jeden, tyle że… Daj mu Boże zdrowie, lepiej o tamtych pomyśleć.

AGAFIA TICHONOWNA

A kto to taki?

FIEKŁA IWANOWNA

Wcale mówić nie chcę. Radca dworu wprawdzie i order nosi, ale ciężki charakter, trudno go z domu wydostać.

AGAFIA TICHONOWNA

I to wszystko ? Przecież mówiłaś o sześciu, a dotychczas wymieniłaś pięciu.

FIEKŁA IWANOWNA

Jeszcze ci, śliczności moje, mało? Tak cię wzięło? A dopiero co się zlękłaś.

ARINA PANTELEJMONOWNA

Co mi tam po twojej szlachcie! Jeden kupiec za sześciu starczy.

FIEKŁA IWANOWNA

A, nie, dobrodziejko łaskawa! Szlachcic zawsze co innego. Szanowniejszy jest!

ARINA PANTELEJMONOWNA

Co mi z szanowności? Kiedy Aleksy Dmitriewicz sobolową czapkę na głowę naciśnie i przejedzie się w sankach, to…

FIEKŁA IWANOWNA

A szlachcic apolety włoży, wyjdzie naprzeciw i powie: „Te, liczykrupa, na bok, pan jedzie!” – Albo krzyknie: „Daj no, kupcze, aksamitu co najlepszego!”. A kupiec mu na to: „Sługa pana dobrodzieja, bardzo proszę!”. A szlachcic mu powie: „Zdejm, chamie, czapkę”.

ARINA PANTELEJMONOWNA

A kupiec, jak nie będzie chciał, sukna nie da – i będzie szlachcic goło-nago chodzić!

FIEKŁA IWANOWNA

A szlachcic kupca szablą zarąbie!

ARINA PANTELEJMONOWNA

A kupiec w te pędy do policji.

FIEKŁA IWANOWNA

A szlachcic na kupca ze skargą do senatora!

ARINA PANTELEJMONOWNA

A kupiec do gubernatora!

FIEKŁA IWANOWNA

A szlachcic…

ARINA PANTELEJMONOWNA

Łżesz, babo, kłamiesz! Gubernator większa figura niż senator. Rozpanoszyła się tu ze swoim szlachciurą! Szlachcic, babo, kiedy musi, tak samo w pas się kłania…

Dzwonek.

Dzwoni ktoś…

FIEKŁA IWANOWNA

Ach, to oni!

ARINA PANTELEJMONOWNA

Kto?

FIEKŁA IWANOWNA

Narzeczeni! Jakiś kawaler!

AGAFIA TICHONOWNA

Uch!

ARINA PANTELEJMONOWNA

Ratujcie, wszyscy święci! Pokój nie sprzątnięty!

Chwyta wszystko, co jest na stole,i zaczyna uwijać się po pokoju.

Serweta na stole całkiem czarna! Duniasza, Duniasza!

Duniasza wchodzi.

Prędzej, czystą serwetę!

Ściąga obrus i biega po scenie.

AGAFIA TICHONOWNA

Ciociu, cioteczko, a co ze mną będzie ? Jestem nieomal w koszuli.

ARINA PANTELEJMONOWNA

Leć, skarbie, ubieraj się!

Biega, Duniasza przynosi obrus; dzwonek.

Leć, powiedz: „Zaraz”.

Służąca krzyczy: „Zara!”

AGAFIA TICHONOWNA

Ciociu, sukienka nie wyprasowana!

ARINA PANTELEJMONOWNA

Boże miłosierny! Boże sprawiedliwy! Zmiłuj się! Włóż inną!

FIEKŁA IWANOWNA

wbiega do pokoju

No, gdzież te paniusie? Prędzej, ptaszyno!

Dzwonek.

Rany boskie! A on ciągle za drzwiami!

ARINA PANTELEJMONOWNA

Duniasza, wprowadź! Poproś, żeby poczekał!

Duniasza pędzi, otwiera drzwi, słychać glosy: „W domu? „W domu! Proszę!”

Kobiety patrzą w dziurkę od klucza.

AGAFIA TICHONOWNA

Ach, jaki tłuścioch!

FIEKŁA IWANOWNA

Idzie! Idzie!

Uciekają.

SCENA CZTERNASTA

Jajecznica i Duniasza.

DUNIASZA

Pan będzie łaskaw chwileczkę poczekać.

Wychodzi.

JAJECZNICA

Owszem, poczekać poczekamy, ale żeby niezbyt długo; na chwilę tylko wyskoczyłem z departamentu. A tu nagle spostrzeże się generał i: „Gdzie egzekutor?”. ,,Narzeczoną poszedł oglądać”. Pokaże on mi narzeczoną! No, tymczasem, przejrzyjmy jeszcze raz inwentarz.

czyta

„Dom murowany dwupiętrowy”.

podnosi oczy, ogląda pokój

Jest.

„Dwie oficyny: jedna na podmurowanym fundamencie, druga drewniana”. Gorzej z tą drewnianą. „Bryczka, sanie podwójne, rzeźbione, pod duży kobierzec i pod mały”. Kto wie? Może takie, że na szmelc tylko. Baba mówi, że pierwsza klasa. Dobrze, niech i tak będzie. „Dwa tuziny srebrnych łyżek”. Naturalnie, w domu muszą być srebrne łyżki. „Dwa lisie futra…” Hm… „Cztery wielkie puchowe pierzyny i dwie niniejsze…”

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki