Tytuł oryginału: NORTH & SOUTH

Wydawca: Grażyna Smosna
Redaktor prowadzący: Elżbieta Kobusińska
Redakcja: Elżbieta Jurczyszyn
Redakcja techniczna: Małgorzata Juźwik
Korekta: Marianna Filipkowska, Irena Kulczycka

Copyright © for the Polish translation by Świat Książki Sp. z o.o.,

ISBN 978-83-813-9999-9
Warszawa 2022

Wydawnictwo Świat Książki
02-103 Warszawa, ul. Hankiewicza 2

Księgarnia internetowa: swiatksiazki.pl

Dystrybucja
Dressler Dublin Sp. z o.o.
05-850 Ożarów Mazowiecki, ul. Poznańska 91
e-mail: dystrybucja@dressler.com.pl
tel. + 48 22 733 50 31/32
www.dressler.com.pl

Wersję elektroniczną przygotowano w systemie Zecer

I. Przedślubna krzątanina

ROZDZIAŁ I

Przedślubna krzątanina

Zaloty, małżeństwo i tak dalej.

Fragment pieśni Joanny Baillie

– Edith – powiedziała łagodnie Margaret. – Edith.

Tak jak przypuszczała, Edith zasnęła. Zwinięta w kłębek, leżała na sofie w tylnym salonie na Harley Street i wyglądała uroczo w białym muślinie i błękitnych wstążkach. Gdyby Tytanii zdarzyło się kiedykolwiek przystroić w biały muślin i błękitne wstążki oraz zasnąć na krytej purpurowym adamaszkiem sofie, Edith z powodzeniem można by wziąć za tę boginkę. Jej uroda na nowo uderzyła Margaret. Dorastały razem i wszyscy poza nią dostrzegali piękno Edith. Margaret natomiast zaczęła o tym myśleć dopiero kilka dni temu, gdy perspektywa zbliżającej się rozłąki przydała mocy wszystkim zaletom i urokowi kuzynki. Rozmawiały o tylu różnych sprawach: o ślubnej sukni i o samej ceremonii, o kapitanie Lennoksie i o tym, co opowiedział Edith o jej przyszłym życiu na Korfu, gdzie stacjonował jego regiment. Potem omówiły kłopoty z utrzymaniem odpowiednio nastrojonego pianina i wydawało się, że ta kwestia jest dla dziewczyny jedną z najważniejszych w jej przyszłym małżeńskim życiu, a na koniec zajęły się sprawą sukien, które przyszła pani Lennox zamierzała zabrać ze sobą w podróż poślubną do Szkocji. Z każdą chwilą przyciszony głos Edith stawał się coraz bardziej senny, aż wreszcie, po kilkuminutowej ciszy, Margaret upewniła się, że pomimo gwaru w sąsiednim pokoju jej kuzynka, zwinięta w miękki kłębek muślinu, wstążek i jedwabistych loków, zapadła w spokojną poobiednią drzemkę.

Margaret zamierzała właśnie podzielić się z nią planami związanymi z życiem na cichej wiejskiej plebanii, gdzie mieszkali jej rodzice. Tam spędzała cudowne wakacje i święta, choć przez ostatnie dziesięć lat przebywała na stałe w domu swej ciotki Shaw. Z braku słuchacza musiała teraz, tak jak dotychczas, rozmyślać w ciszy nad zbliżającymi się w jej życiu zmianami. Myśli te były jednak radosne, jakkolwiek zabarwione żalem z powodu rozstania z łagodną ciotką i ukochaną kuzynką na bliżej nieokreślony czas. Gdy rozkoszowała się wyobrażaniem sobie uprzywilejowanej pozycji jedynaczki, jaką zajmie na plebanii w Helstone, do jej uszu docierały urywki rozmowy prowadzonej w przyległym pokoju. Ciotka gawędziła z pięcioma lub sześcioma damami, które zaprosiła na obiad; ich mężowie nadal gościli w jadalni. Wszyscy byli sąsiadami nazywanymi przez panią Shaw przyjaciółmi, ponieważ jadała z nimi częściej niż z innymi ludźmi, a ich wzajemna zażyłość pozwalała na składanie sobie wizyt również przed lunchem. Damy te i ich mężowie zostali zaproszeni na pożegnalny obiad z okazji zbliżającego się ślubu Edith. Sama narzeczona dość niechętnie przyjęła ten pomysł, ponieważ na ten dzień zapowiedział swój przyjazd wieczornym pociągiem kapitan Lennox. Była rozpieszczoną panienką, ale jednocześnie zbyt niedbałą i leniwą, by wykazać wolę i chęć działania, łatwo zatem ustąpiła matce, zwłaszcza gdy dowiedziała się, że zamówiono sezonowe specjały, uważane za skuteczne remedium na melancholię pożegnalnych obiadów. Podczas posiłku rozpierała się w krześle, przesuwając jedzenie po całym talerzu z uroczystą i jakby nieobecną miną. Pozostali zebrani świetnie się bawili żartami pana Greya, dżentelmena zajmującego drugi koniec stołu podczas przyjęć u pani Shaw, a po posiłku uprosili Edith, aby uprzyjemniła im czas muzyką. Jeśli chodzi o pana Greya, był tak dowcipny przy stole, że panowie pozostali tam dłużej niż zazwyczaj, co okazało się nader sprzyjającą okolicznością dla pań, przynajmniej sądząc z fragmentów ich rozmowy dosłyszanych przez Margaret.

– Sama zbyt wiele przez to wycierpiałam. Nie chodzi o to, że nie byłam niebiańsko szczęśliwa z biednym generałem, ale tak czy owak duża różnica wieku to istotna przeszkoda w małżeństwie. Już dawno zatem postanowiłam, że oszczędzę mojej Edith takich przeżyć. Oczywiście, bez cienia matczynej zarozumiałości przewidywałam, że moje drogie dziecię wcześnie wyjdzie za mąż. W rzeczy samej po wielokroć powtarzałam, że nastąpi to, zanim córka skończy dziewiętnaście lat. Naprawdę miałam prorocze przeczucia, kiedy kapitan Lennox… – Tu głos ciotki zamienił się w szept, ale Margaret z łatwością potrafiła dopowiedzieć końcówkę tego zdania.

Rozkwit wielkiej miłości nastąpił w wypadku Edith bez żadnych przeszkód. Pani Shaw poddała się sile przeczuć, jak to sama określiła, i naciskała na zawarcie małżeństwa, choć przez wielu znajomych uważane było ono za niegodne pozycji młodej i ślicznej dziedziczki. Kobieta jednak powtarzała, że jej jedyne dziecko wyjdzie za mąż z miłości, i zawsze po tym stwierdzeniu znacząco wzdychała, jak gdyby ona sama nie wyszła za generała, kierując się uczuciem. W ogóle wydawało się, że matka delektuje się tym narzeczeństwem bardziej niż córka. Oczywiście, Edith była zakochana bez reszty i tak jak należy, ale z pewnością wolałaby ładny dom w Belgravii od owego malowniczego życia na Korfu, które przyobiecał jej kapitan Lennox. To, co ekscytowało Margaret, u jej kuzynki powodowało wzdrygnięcia i marszczenie nosa, częściowo udawane dla przyjemności, którą znajdowała w usilnych zabiegach swego czułego narzeczonego, by zachęcić ją do wyjazdu, a częściowo wynikające z prawdziwej niechęci do cygańskiego, wędrownego trybu życia. Gdyby pojawił się ktoś z pięknym domem, imponującą posiadłością i ważnym tytułem na dodatek, Edith mimo to trwałaby przy kapitanie, dopóki odczuwałaby pokusę zerwania. Niewykluczone natomiast, że potem czyniłaby mu wyrzuty, iż nie jest skończoną doskonałością. Dowiodłaby tą postawą, że jest nieodrodną córką swej matki, która z wyrachowania poślubiła generała Shawa, nie żywiąc dla niego żadnych cieplejszych uczuć poza szacunkiem dla jego charakteru i majątku, a potem stale, choć trzeba przyznać: w ukryciu, użalała się nad swym ciężkim losem kobiety związanej z niekochanym człowiekiem.

– Nie oszczędzałam ani trochę na jej wyprawie – to były następne słowa, które usłyszała Margaret. – Otrzyma wszystkie te piękne indyjskie szale i chusty, które dostałam od generała, a których już nie noszę.

– Szczęśliwa z niej dziewczyna – odpowiedział głos, jak zorientowała się Margaret, należący do pani Gibson, która żywiła szczególne zainteresowanie tematem rozmowy, ponieważ kilka tygodni wcześniej wydała za mąż jedną z córek. – Helena upierała się przy indyjskim szalu, ale musiałam jej odmówić, gdy usłyszałam tę oszałamiającą kwotę, jaką sobie za niego zażyczyli. Pewnie będzie zazdrościła Edith tych cudowności. A co to w ogóle za styl? Delhi? Z tą śliczną małą bordiurą?

Margaret ponownie usłyszała głos ciotki, ale tym razem brzmiał tak, jakby uniosła się lekko ze swej półleżącej pozycji i wychyliła w stronę słabiej oświetlonego saloniku.

– Edith! Edith! – wołała, ale potem chyba osunęła się z powrotem na oparcie, jakby znużona tym wysiłkiem. Margaret postąpiła krok do przodu.

– Edith usnęła, ciociu. Może ja mogłabym pomóc?

Na tę przygnębiającą wiadomość o narzeczonej damy jednogłośnie stwierdziły:

– Biedne dziecko.

Miniaturowy kanapowiec, którego pani Shaw trzymała w ramionach, zaczął szczekać, jakby w odruchu współczucia.

– Cicho, Tiny! Ty niegrzeczna dziewczynko! Obudzisz swoją panią. Chciałam tylko, aby Edith poprosiła Newton o przyniesienie na dół tych szali. A może ty zechciałabyś po nie pójść, droga Margaret?

Dziewczyna weszła na najwyższe piętro domu do starego pokoju dziecięcego, gdzie Newton zajmowała się dzierganiem koronek potrzebnych do ślubu. Niania poszła po szale, zrzędząc pod nosem, bo musiała je rozpakowywać po raz czwarty lub piąty tego dnia. W tym czasie Margaret rozglądała się po pomieszczeniu, pierwszym, z którym się zaprzyjaźniła, gdy dziewięć lat temu przybyła tu jako nieokiełznana półdzikuska, by od tej chwili dzielić dom, zabawy i naukę ze swą kuzynką Edith. Do dziś miała przed oczyma przyciemniony pokój, którym zarządzała surowa i uroczysta niania, szczególnie wrażliwa na punkcie czystych rąk i podartych sukienek. Margaret pamiętała też ten pierwszy podwieczorek, gdy oddzielono ją od ojca i ciotki, którzy jedli obiad gdzieś tam, na samym dole niekończących się schodów; uważała wtedy, że skoro ona przebywa na wysokości nieba, oni muszą się znajdować we wnętrzu ziemi. W domu rodzinnym, przed przybyciem na Harley Street, jej pokojem dziecinnym była gotowalnia matki, a ponieważ na plebanii życie zaczynało się toczyć wcześniej niż w mieście, dziewczynka jadała posiłki razem z rodzicami. Dzisiaj ta wysoka, dorodna osiemnastolatka doskonale pamiętała pierwszą noc i łzy żalu wylewane z dziką pasją przez dziewięciolatkę ukrytą pod kołdrą. Potem jednak niania kazała jej się uspokoić, aby płacz nie obudził panienki Edith. Płakała dalej tak samo gorzko, ale już zdecydowanie ciszej, dopóki nie przyszła jej nowo poznana, śliczna i imponująca ciotka, która miękko wspięła się po schodach, aby pokazać panu Hale’owi jego słodko śpiącą córeczkę. Wtedy mała Margaret stłumiła łkania i starała się leżeć tak cicho, jakby spała, aby nie unieszczęśliwić ojca swą żałością, której nie ośmieliła się okazywać także przed ciotką. Uważała w ogóle, że ten jej smutek to coś złego, zwłaszcza po tylu nadziejach, planach, przygotowaniach i staraniach, aby dostosować jej garderobę do nowych, lepszych warunków, w jakich miała się znaleźć, i po oczekiwaniu na moment, gdy papa będzie mógł choć na kilka dni oddalić się z parafii i odwieźć ją do Londynu.

Teraz kochała ten stary pokój, choć jego urządzenie zostało zdemontowane, i na myśl, że już za trzy dni go opuści, rozglądała się dookoła z uczuciem żalu, zupełnie jak domowy kot, którego ktoś wypędza z ulubionego miejsca.

– Ach Newton! – westchnęła. – Myślę, że wszystkim nam będzie przykro opuszczać ten stary, kochany pokój!

– Właściwie, panienko, jeśli o mnie chodzi, to ja nie będę żałować. Moje oczy nie są już takie jak dawniej, a tu takie marne światło, że koronki to mogę naprawiać tylko przy oknie, a znowu tam jest taki okropny przeciąg, że można się przeziębić na śmierć.

– Cóż, przypuszczam, że w Neapolu znajdziesz wystarczająco dużo i światła, i ciepła. Musisz po prostu odłożyć większość cerowania do czasu, gdy tam dotrzecie. Dziękuję, Newton, zabiorę je na dół, jesteś przecież zajęta.

I Margaret zeszła do salonu obładowana szalami, rozsiewając wokół ich korzenny zapach Orientu.

Ciotka poprosiła ją, aby wystąpiła w roli manekina do zaprezentowania przyniesionych skarbów, ponieważ Edith nadal spała. Nikt nie zwrócił uwagi na to, że wysoka, doskonale ukształtowana figura modelki, ubranej w czarną jedwabną suknię na znak żałoby po jednym z krewnych ojca, wspaniale podkreślała piękno długich oszałamiających szali, w których Edith z pewnością by utonęła. Margaret, cicha i bierna, stała bezpośrednio pod kandelabrem, podczas gdy ciotka upinała na niej tkaniny. Tylko od czasu do czasu podczas obracania się widziała swe odbicie w lustrze wiszącym nad kominkiem i uśmiechała się na widok własnej, dobrze znanej postaci, teraz występującej w szatach księżniczki. Delikatnie dotykała owiniętych wokół siebie zwojów, delektując się ich miękkością i zachwycając cudownymi kolorami, i z cichym, zadowolonym uśmiechem przyjmowała to przystrajanie w owe wspaniałości, zupełnie jak dziecko cieszące się z zabawy w przebieranie. W tej właśnie chwili drzwi się otworzyły i oznajmiono przybycie pana Henry’ego Lennoxa, brata narzeczonego Edith. Niektóre panie lekko się cofnęły, jakby zawstydzone swym kobiecym zainteresowaniem strojami, natomiast pani Shaw wyciągnęła do nowo przybyłego dłoń. Margaret pozostała nieruchoma, przypuszczając, że może być jeszcze potrzebna do prezentowania szali, ale z rozjaśnioną rozbawieniem twarzą spoglądała na mężczyznę, pewna chyba, że on również dostrzeże niedorzeczność sytuacji, w której ją zastał.

Pan Henry Lennox nie zdołał przybyć na obiad i teraz pani Shaw była pochłonięta wypytywaniem go o jego brata, a swego przyszłego zięcia, o siostrę, druhnę przybyłą specjalnie na uroczystość ze Szkocji razem z kapitanem, i o innych członków rodziny Lennoxów. Widząc to, Margaret uznała, że nie będzie już potrzebna przy szalach, i zajęła się zabawianiem pozostałych gości, o których jej ciotka chwilowo zapomniała. Prawie natychmiast z tylnego salonu wyłoniła się Edith, mrużąc oczy od silniejszego światła i odrzucając do tyłu lekko potargane loki. Przypominała Śpiącą Królewnę właśnie wyrwaną ze snu. Nawet drzemiąc, wyczuwała instynktownie, że pan Lennox jest kimś, dla kogo warto się podnieść, i teraz zadawała mu dziesiątki pytań o drogą Janet, przyszłą, a nieznaną jeszcze szwagierkę, dla której deklarowała taki afekt, że gdyby nie duma, Margaret bez wątpienia odczuwałaby zazdrość o tę rywalkę, tak nagle i niespodziewanie pojawiającą się na horyzoncie. Po przyłączeniu się ciotki do ogólnej rozmowy dziewczyna wycofała się z kręgu gości i wtedy dostrzegła, że Henry Lennox patrzy na wolne miejsce koło niej. Doskonale wiedziała, że gdy tylko Edith uwolni go od lawiny pytań, on zajmie to wypatrzone krzesło. Nie była całkiem pewna, czy zobaczy go tego wieczoru, ponieważ ciotka dosyć zawile relacjonowała jego plany; w gruncie rzeczy przybycie pana Henry’ego było raczej niespodzianką. Teraz Margaret poczuła pewność, że to będzie udany wieczór, bo oboje mieli prawie te same upodobania. Jej twarz zajaśniała szczerością i otwartością. Po chwili podszedł, a ona przywitała go uśmiechem, bez cienia nieśmiałości czy zażenowania.

– Przypuszczam, że byłyście pogrążone w interesach, to znaczy damskich interesach. Całkowicie to odmienne od moich zajęć, tych prawdziwych, prawnych interesów. Zabawa szalami różni się trochę od sporządzania umów i zapisów notarialnych.

– Byłam pewna, że rozbawi to pana, gdy zastanie nas podziwiające kobiece fatałaszki, ale przyzna pan, że indyjskie szale są szczytem doskonałości.

– Nie wątpię. Ich cena jest także doskonała. Niczego jej doprawdy nie brakuje. – Tymczasem wchodzili kolejno inni dżentelmeni i dźwięki rozmów stały się niższe w tonie. – To ostatni obiad, jaki wydajecie, prawda? Ostatni przed czwartkiem?

– Zgadza się. Myślę, że po tym wieczorze nareszcie zaznamy odpoczynku, nieznanego w tym domu od wielu tygodni. Chodzi mi o ten rodzaj spokoju, kiedy nie ma już wreszcie nic więcej do zrobienia ani ustalenia w sprawie, która całkowicie zajmowała głowy i serca. W końcu będę miała czas, aby spokojnie pomyśleć. To samo można chyba powiedzieć o Edith.

– Jeśli o nią chodzi, to nie byłbym tego taki pewien, natomiast mogę to sobie wyobrazić odnośnie do pani. Kiedykolwiek panią ostatnio widziałem, gnał panią prawdziwy wir wydarzeń, i to zawsze stworzony przez innych.

– Tak – przyznała smutno Margaret, wspominając niekończące się zamieszanie wokół każdej błahostki, które rozpętywano w ciągu ostatniego miesiąca. – Zastanawiam się, czy małżeństwo naprawdę musi być poprzedzone tym, co pan nazwał wirem wydarzeń lub raczej trąbą powietrzną? Czy nie mógłby to być czas spokoju i wyciszenia?

– Rozumiem, że to dobra wróżka zamówiłaby wyprawę, przygotowała wesele i wypisała zaproszenia? – zauważył, śmiejąc się, pan Lennox.

– Ale czy ta cała mitręga jest naprawdę potrzebna? – spytała, patrząc mu prosto w oczy w oczekiwaniu odpowiedzi.

Uczucie nieopisanego znużenia wszystkimi przygotowaniami, mającymi na celu wywołanie jak najlepszego wrażenia, jakimi przez ostatnie sześć tygodni zajmowała się Edith jako najwyższy autorytet, dopadło w tej chwili Margaret. Potrzebowała teraz kogoś, z kim mogłaby omówić kilka swoich cichych przemyśleń na temat małżeństwa.

– Ależ oczywiście – odpowiedział, nagle poważniejąc. – Są formy i procedury, przez które trzeba przebrnąć, i to nie tyle dla własnej satysfakcji, ile po to, aby zamknąć usta bliźnim, bo bez owego zamknięcia spotkałoby nas potem w życiu niewiele przyjemności. A jak pani zorganizowałaby ślub?

– Och, nie myślałam o tym zbyt wiele. Wiem tylko, że chciałabym, aby to był piękny letni poranek. I chciałabym iść do kościoła w cieniu drzew. I żeby nie było tylu druhen. I najlepiej, by w ogóle nie było uczty weselnej. Obawiam się, że moje rozwiązanie polegałoby przede wszystkim na wykluczeniu tych elementów, które ostatnio sprawiały mi tyle kłopotów.

– Nie, myślę, że to nie jest kwestia zmęczenia tym, co pani obecnie przeżywa. Idea pełnej prostoty całkowicie zgadza się z pani charakterem.

Margaret nie bardzo spodobało się to stwierdzenie. Skrzywiła się. Pamiętała poprzednie sytuacje, kiedy pan Lennox próbował skierować rozmowę na cechy jej charakteru i sposób postępowania, przy czym wyrażane przez niego opinie były nieco nadmiernie pochlebne. Ucięła ten temat, mówiąc:

– To naturalne, że myślę raczej o spacerze do kościoła w Helstone, a nie o karecie jadącej wybrukowaną ulicą na ślub w Londynie.

– Proszę mi opowiedzieć o Helstone. Nic przecież nie wiem o pani domu. Chciałbym mieć jakieś wyobrażenie o miejscu, gdzie będzie pani mieszkać, kiedy Harley Street 96 stanie się ciemne, brudne, nudne i zamknięte na cztery spusty. Przede wszystkim proszę mi powiedzieć, czy Helstone to wioska, czy miasto.

– To raczej tylko osada. Nawet nie zasługuje na miano wioski. Jest kościół, a wokół niego wśród zieleni stoi kilka domów, choć właściwie powinnam je nazwać chatkami, porośniętych pnącymi różami.

– Które kwitną przez okrągły rok, zwłaszcza na Boże Narodzenie. Tak powinna pani uzupełnić ten obrazek – odrzekł.

– Nie – zaprzeczyła lekko rozdrażniona Margaret. – Nie maluję obrazka. Staram się po prostu opisać Helstone takim, jakie jest. Nie powinien pan kpić.

– Jestem pełen skruchy – odpowiedział. – Tylko że to naprawdę zabrzmiało jak opis wioski z bajki, a nie rzeczywistej.

– Bo taka właśnie jest – zapewniła żarliwie. – Wszystkie inne miejsca, które widziałam, wydają się w porównaniu z okolicami New Forest surowe i prozaiczne. Helstone przypomina miejsce z poematu, i to z poematu Tennysona. Ale na tym koniec, nie będę dalej próbowała go opisywać. Śmiałby się pan, gdybym powiedziała, co naprawdę myślę o Helstone.

– Wcale nie. Ale widzę, że już pani podjęła decyzję. W takim razie proszę mi opowiedzieć o plebanii, bo jej również jestem ciekaw.

– Przecież nie byłabym w stanie jej opisać. To mój dom. Nie mogłabym ująć jego czaru w słowach.

– Poddaję się. Bardzo pani dzisiaj surowa, Margaret.

– Jak to? – spytała, kierując na niego swe łagodne, wielkie oczy, w tej chwili aż okrągłe ze zdumienia. – Nie przyszłoby mi to do głowy.

– Cóż, z powodu mojej jednej niefortunnej uwagi nie chce mi pani nic opowiedzieć ani o Helstone, ani o samej plebanii, choć powiedziałem przecież, jak bardzo mi zależy, aby coś o nich usłyszeć, zwłaszcza o pani domu.

– Ale ja naprawdę nie potrafię nic powiedzieć o własnym domu. Myślę w ogóle, że nie można o tym rozmawiać z kimś, kto tam nie był.

– W takim razie – tu zatrzymał się na moment – proszę mi powiedzieć, co pani tam robi. Tutaj do południa pani czyta, bierze lekcje lub w inny sposób doskonali swój umysł. Przed lunchem jest spacer, a potem przejażdżka z ciotką. Wieczorem zwykle gdzieś pani wychodzi. A teraz proszę w taki sam sposób wypełnić swój dzień w Helstone. Jeździ pani konno, powozem czy raczej spaceruje?

– Wyłącznie spaceruję. Nie mamy konia, nawet dla papy, który chodzi pieszo także w najodleglejsze zakątki parafii. Spacery są takie cudowne, że poruszanie się powozem byłoby stratą. Nawet jazda konno nie byłaby równie przyjemna.

– Zajmie się pani ogrodnictwem? To, jak przypuszczam, byłoby stosownym zajęciem dla młodej damy na wsi?

– Nie wiem. Obawiam się, że nie lubiłabym takiej ciężkiej pracy.

– Spotkania łucznicze? Pikniki? Bale po wyścigach? Po polowaniach?

– Ależ skąd! – Roześmiała się. – Ojciec ma naprawdę bardzo niewielkie dochody, a nawet gdyby nas było stać na takie atrakcje, wątpię, bym brała w nich udział.

– Widzę, że nic mi pani nie powie. Tylko mi pani powtarza, że nie będzie robiła tej czy tamtej rzeczy. Myślę, że zanim skończy się przerwa w pracy sądu, złożę pani wizytę i zobaczę, czym się pani zajmuje.

– Mam nadzieję, że naprawdę pan przyjedzie. Wtedy na własne oczy zobaczy pan, jak piękne jest Helstone. Ale teraz muszę już pana opuścić. Edith zasiada do gry, a tylko ja znam się na tyle na muzyce, aby przewracać jej kartki z nutami. Poza tym ciotka nie będzie zadowolona, że tak długo rozmawiamy.

Edith grała wyśmienicie. W połowie utworu drzwi się uchyliły i dziewczyna ujrzała w nich kapitana Lennoxa, wahającego się, czy powinien wejść. Porzuciła muzykę i pospiesznie wybiegła z pokoju, pozostawiając zmieszanej i zarumienionej Margaret wyjaśnienie zdumionym gościom, czyjeż to pojawienie się spowodowało tak nagłą ucieczkę kuzynki. Kapitan Lennox dotarł wcześniej, niż się go spodziewano. A może już było tak późno? Goście spojrzeli zaskoczeni na zegarki i zaczęli się żegnać.

Edith wróciła jednak i promieniejąc z radości, z mieszaniną nieśmiałości i dumy, wprowadziła do salonu swego wysokiego przystojnego kapitana. Bracia wymienili uściski dłoni, a pani Shaw powitała narzeczonego córki w swój zwykły uprzejmy sposób, w którym zawsze pobrzmiewały tony skargi, wynikające z długoletniego trwania w przekonaniu, że była ofiarą nieodpowiedniego małżeństwa. Teraz, kiedy generał przeniósł się do wieczności, jej życie wypełniały co prawda tylko przyjemności, ujemne strony właściwie nie istniały, ale dama z zakłopotaniem próbowała znaleźć sobie powód do zmartwienia lub chociażby obawy. Na szczęście już dawno temu postanowiła, że przedmiotem niepokoju będzie jej własne zdrowie, i na samą myśl o nim zaczynała nerwowo pokasływać. Dobrze się stało, że jeden z owych uprzedzająco grzecznych lekarzy zaordynował jej dokładnie to, czego sobie życzyła – zimę we Włoszech. Chociaż pani Shaw, podobnie jak większość ludzi, miała pragnienia, to jednak nie lubiła robić czegokolwiek otwarcie, dlatego niechętnie wyrażała swą wolę lub podawała przyjemność jako motyw postępowania. Wolała czuć się zmuszona do działania zgodnego z nakazem lub pragnieniem innych osób. I naprawdę potrafiła sobie wmówić, że poddaje się twardym zewnętrznym naciskom lub konieczności. W ten oto sposób, skarżąc się i narzekając, robiła cały czas dokładnie to, co sama chciała.

Teraz też zaczęła przedstawiać w tym świetle swą zamierzoną podróż kapitanowi, który, jak nakazywał obowiązek, przytakiwał każdemu słowu przyszłej teściowej, poszukując jednocześnie wzrokiem Edith. Narzeczona zajęta była właśnie nakrywaniem stolika do herbaty i dysponowaniem przysmaków dla kapitana, mimo iż zapewnił ją, że jadł obiad niecałe dwie godziny wcześniej.

Pan Henry Lennox stał niedaleko swego przystojnego brata i, oparty o kominek, bawił się rozgrywającą się przed nim rodzinną sceną. Jako jedyny w tej rodzinie złożonej z atrakcyjnych ludzi wyglądał przeciętnie, za to jego twarz była inteligentna i żywa. Chwilami Margaret zastanawiała się, o czym myślał, gdy tak stał w milczeniu i z zainteresowaniem zabarwionym ironią obserwował poczynania jej i Edith. Rozmowa pani Shaw z jego bratem wywołała sarkazm, natomiast wrażenia wzrokowe nie prowokowały takiego odczucia, gdyż Henry uważał, że dwie kuzynki zajęte przy stoliku z zastawą do herbaty stanowią śliczny obrazek. Edith zdecydowała, że sama się wszystkim zajmie – była akurat w odpowiednim nastroju, aby pokazać swemu lubemu, jak wspaniale sprawdzi się w roli żony żołnierza. Stwierdziła, że woda na herbatę jest zimna, i posłała do kuchni po wielki imbryk z wrzątkiem. Efekt był taki, że gdy odbierała go przy drzwiach i próbowała przynieść, okazał się dla niej zbyt ciężki. Wróciła zatem do pokoju z nadąsaną minką, ciemnym śladem na muślinowej sukience i odciśniętą od uchwytu pręgą na maleńkiej, krągłej dłoni. Wszystko to zademonstrowała narzeczonemu, dokładnie tak samo jak robią dzieci w wypadku skaleczenia, i lekarstwo również zastosowano podobne. Margaret wykazała się inwencją, szybko zapalając palnik spirytusowy, choć rozwiązanie to nie do końca odpowiadało wizji cygańskiego obozowiska, które Edith uważała czasami za najbardziej zbliżone do koszarowego życia.

Od tego wieczoru aż do ślubu wszędzie panował rozgardiasz i nieustanna krzątanina.

II. Róże i ciernie

ROZDZIAŁ II

Róże i ciernie

W leśnej polany cieniu zielonym,
Dziecięcym wzrokiem zachwyconym,
W prześwitach liści drzewa starego
Szukałaś nieba błękitnego.

Felicia Hemans, The Spells of Home,
przeł. Joanna Puchalska

Margaret, ubrana w swą przedpołudniową suknię, wracała spokojnie do domu z ojcem, który przyjechał, aby wziąć udział w uroczystości ślubnej. Matkę zatrzymało w domu mnóstwo półpowodów, których tak naprawdę nikt poza panem Hale’em nie rozumiał. On jeden wiedział, że wszystkie jego argumenty na korzyść szarej atłasowej sukni, której stan wskazywał na to, że nie była nowa, ale też nie stara, okazały się nieskuteczne. Rozumiał też, że skoro nie może zapewnić dostatecznych środków, aby jego żona ubrała się od stóp do głów w nowe stroje, będzie wolała nie pokazywać się na ślubie jedynego dziecka swej jedynej siostry. Gdyby pani Shaw odgadła prawdziwy powód nieobecności siostry, obsypałaby ją sukniami. Upłynęło już jednakże prawie dwadzieścia lat od czasu, gdy była ubogą, ale śliczną panną Beresford, i zdążyła zapomnieć o wszystkich smutkach, poza bólem niedobranego wiekowo małżeństwa, o którym potrafiła debatować przez pół godziny. Jej najdroższa siostra Maria wyszła za swego ukochanego, który nie dosyć, że był od niej tylko o osiem lat starszy, to jeszcze miał łagodne usposobienie i włosy w rzadko spotykanym czarnogranatowym odcieniu, a ponadto był jednym z najbardziej fascynujących kaznodziejów, jakich kiedykolwiek słyszała, i wcielonym ideałem proboszcza. Być może nie był to bardzo logiczny wniosek wyprowadzony z powyższych przesłanek, ale pani Shaw zawsze jednakowo podsumowywała los swej siostry: „Małżeństwo z miłości, czegóż więcej Maria mogłaby chcieć od życia?”. Gdyby spytać o to samą panią Hale i gdyby zdecydowała się powiedzieć prawdę, mogłaby wyrzucić z siebie gotową listę życzeń: srebrzysty połyskujący jedwab, biały pleciony czepek, och, tuziny rzeczy na sam ślub, a dla domu – po prostu setki.

Margaret zdawała sobie sprawę, że matka uznała swój przyjazd na uroczystość za zbyt kłopotliwy, i w gruncie rzeczy cieszyła się, że ich spotkanie nastąpi na plebanii w Helstone, a nie na Harley Street, w czasie panującego przez minione dwa lub trzy dni nieziemskiego zamieszania, w którym ona sama odgrywała rolę Figara, będąc jak on niezbędna w kilkunastu miejscach jednocześnie. Na samo wspomnienie tego, co zrobiła i powiedziała w ciągu ostatnich czterdziestu ośmiu godzin, wciąż jeszcze odczuwała znużenie umysłu i ciała. Tyle razy wypowiedziała słowa „do widzenia”, że utonęły w nich pospieszne pożegnania z tymi, z którymi żyła tak długo pod jednym dachem. Teraz ogarnął ją żal za minionym czasem i nie miało znaczenia, jakie były te lata. Liczyło się tylko to, że przeminęły, by nigdy nie wrócić. Margaret czuła w sercu ciężar większy, niż kiedykolwiek sobie wyobrażała, że może odczuwać w chwili powrotu do ukochanego domu. To było przecież miejsce i życie, do których wzdychała od wielu lat w momentach tęsknoty i melancholii, zanim zacierał je sen. Zmusiła się, by oderwać myśli od wspomnień przeszłości i zająć je jasną i niezmąconą perspektywą nadchodzącej przyszłości. Dostrzegła naraz nie wizje minionych zdarzeń, ale to, co faktycznie miała przed oczami: swego ojca śpiącego w przedziale kolejowym. Jego włosy nie były już granatowoczarne, lecz siwe i przerzedzone. Pod cienką skórą twarzy przezierały zarysy kości, co raziłoby przy gorzej ukształtowanych rysach, w jego wypadku jednakże miało swój wdzięk, żeby nie powiedzieć: urodę. Na jego twarzy malował się wyraz wyciszenia, ale był to raczej wypoczynek kogoś znużonego, a nie wolny od trosk spokój człowieka wiodącego beztroskie i satysfakcjonujące życie. Margaret uderzyło boleśnie to zmęczenie i niepokój ojca. Przebiegła w myślach znane sobie okoliczności życia pana Hale’a, które mogły przyczynić się do naznaczenia jego twarzy liniami świadczącymi o nieustannym strapieniu i zgryzocie.

Biedny Frederick! Mój biedny brat! – pomyślała, wzdychając. Och, gdyby tylko został duchownym, zamiast zaciągać się do marynarki! Nie stracilibyśmy go! Szkoda, że tak mało o tym wiem. Nigdy do końca nie zrozumiałam tego, co opowiadała ciotka Shaw. Wiem tylko, że przez tę okropną sprawę nie może wrócić do Anglii. Biedny drogi papa! Jak smutno wygląda. Dobrze, że wracam do domu. Będę mogła pocieszyć i jego, i mamę.

Kiedy ojciec się obudził, przywitała go jasna i promienna, bez śladu poprzedniego zmęczenia. Odpowiedział jej uśmiechem, ale tak słabym, jakby to był dla niego niecodzienny wysiłek, po czym na twarz wróciły natychmiast zmarszczki wiecznego niepokoju. Miał nawyk utrzymywania ust na wpół otwartych, przez co ciągle się wydawało, że zamierza właśnie coś powiedzieć; zwyczaj ten nadawał jego twarzy wyraz niezdecydowania i deformował kształt warg.

Jego oczy były takie jak oczy Margaret, wielkie i łagodne. Poruszał nimi powoli i niesamowicie szeroko, a powieki niemal je przysłaniały. Dziewczyna bardziej przypominała ojca niż matkę i ludzie często się zastanawiali, jak to się stało, że dwoje urodziwych ludzi ma córkę, której wygląd tak odbiega od klasycznych kanonów piękna, a według niektórych nie ma z pięknem nic wspólnego. Miała szerokie usta, zupełnie nieprzypominające warg w kształcie pąka róż, zdolnych wypowiedzieć tylko „tak”, „nie” ewentualnie „jak pan sobie życzy”. Ale linia jej czerwonych warg była nieskończenie miękka, a cera, choć nieprzejrzysta i biała, zachwycała gładkością i delikatną barwą kości słoniowej. Chociaż zazwyczaj na jej twarzy gościł wyraz zbyt poważny i dostojny jak na tak młodą osobę, to teraz, patrząc na ojca, przypominała jasny poranek. Na jej policzkach pojawiły się dołeczki, rzucała spojrzenia pełne dziecięcej radości i bezgranicznej wiary w przyszłość.

Gdy Margaret wróciła do domu, lipiec zbliżał się ku końcowi. Drzewa w lasach przybrały nasycony, mroczny odcień zieleni, a paprocie rosnące u ich stóp wychwytywały ukośnie padające promienie słoneczne. Powietrze było parne i niepokojąco nieruchome. Margaret włóczyła się u boku ojca, a podczas tych wędrówek deptała paprocie z niemal okrutną radością, czując, jak ustępują pod naporem jej pewnego kroku i rozsiewają wokół charakterystyczny aromat. Potem wychodziła na rozległe błonia zalane ciepłym światłem i wszędzie dostrzegała wolne, dzikie stworzenia, bawiące się w blasku słońca pośród traw i kwiatów. To życie, a raczej te spacery pomagały jej uświadomić sobie własne oczekiwania. Była dumna z tej leśnej krainy, a wśród tutejszego ludu czuła się jak wśród swoich. Zawarła z okolicznymi mieszkańcami szczere przyjaźnie, nauczyła się ich słownictwa i czerpała przyjemność z używania go. Przebywając z nimi, miała poczucie wolności. Pielęgnowała ich dzieci, czytywała starszym ludziom, cierpliwie z nimi rozmawiała, zanosiła przysmaki chorym. Wkrótce postanowiła uczyć w szkole, do której jej ojciec chodził codziennie z obowiązku, zawsze jednak któryś z przyjaciół – mężczyzna, kobieta lub dziecko – odciągnął ją od tego zamiaru, zapraszając do siebie w odwiedziny.

O ile jej życie poza domem było niemal doskonałe, domowe miało pewne wady. Z zakłopotaniem dziecka, oskarżającego się o zbytnią przenikliwość, dostrzegała, że nie wszystko przebiega tak, jak powinno. Jej matka, tak zawsze czuła i uprzejma w stosunku do niej, wydawała się coraz bardziej niezadowolona z ich położenia. Uważała, że biskup, z nieznanych przyczyn nie przydzielając panu Hale’owi bardziej dochodowej parafii, dopuszcza się zaniedbania obowiązków episkopalnych. Winiła także męża, że nie potrafił sam wyrazić życzenia zmiany obecnego stanowiska na lepsze. Na takie zarzuty pan Hale wzdychał i odpowiadał, że wystarczyłoby mu, gdyby w małym Helstone zdołał zrobić to, co jest jego powinnością. Dodawał, że świat z każdym dniem staje się coraz bardziej zdumiewający, a on sam czuje się bezsilny. Margaret widziała, jak przy każdym ponawianym nacisku żony dotyczącym starań o awans ojciec coraz bardziej się kurczył. W takich momentach próbowała przekonać matkę do Helstone, ale pani Hale twierdziła, że otoczenie tylu drzew negatywnie wpływa na jej zdrowie. Wtedy Margaret zabierała ją na wspaniałe, szerokie płaskowyże, na zalane słońcem lub ocienione chmurami równiny w przekonaniu, że matka zbytnio przywykła do życia wśród czterech ścian domu, wychodząc tylko do kościoła, szkoły i kilku najbliższych domostw. Spacery przynosiły dobry skutek, ale tylko latem. Gdy nadeszła jesień i pogoda stała się zmienna, przeświadczenie pani Hale o szkodliwości warunków panujących w okolicy wyraźnie się pogłębiło. Coraz częściej też narzekała, że jej męża, który miał lepsze wykształcenie niż pan Hume i który był lepszym proboszczem niż pan Houldsworth, nie spotkały zaszczyty będące udziałem owych panów.

Margaret nie była przygotowana do życia w ciężkiej atmosferze spowodowanej trwającymi wiele godzin napadami niezadowolenia. Jeszcze w Londynie wiedziała, a wręcz cieszyła się myślą, że będzie musiała zrezygnować z wielu luksusów dostępnych na Harley Street, które z jej punktu widzenia były tylko utrudnieniem lub ograniczeniem swobody. Radość z każdej miejskiej przyjemności doskonale równoważyła, a nawet może przeważała świadoma duma, że w razie konieczności dziewczyna doskonale potrafiłaby się obyć bez tych atrakcji. Chmury jednak nigdy nie zasnuwają nam tej części nieba, gdzie się ich spodziewamy. Gdy Margaret spędzała wakacje w domu, kilkakrotnie słyszała łagodne skargi i żale matki na jakieś drobne niedogodności w Helstone czy na pozycję zajmowaną przez pana Hale’a, ale w ogólnej masie szczęśliwych wspomnień nie pamiętała o mniej przyjemnych detalach.

W drugiej połowie września nadeszły jesienne słoty i burze, które zmusiły Margaret do spędzania w domu więcej czasu niż dotychczas, tym bardziej że w bezpośrednim sąsiedztwie nie mieszkała żadna rodzina o pozycji zbliżonej do statusu państwa Hale’ów.

– To bez wątpienia jedno z najbardziej zapomnianych przez Boga i ludzi miejsc w Anglii – stwierdziła pani Hale podczas trwania jednego ze swych płaczliwych humorów. – Nie mogę odżałować, że ojciec nie ma tu kogoś, z kim mógłby przestawać. Jest taki odizolowany. Przez cały tydzień nie widuje nikogo poza farmerami i parobkami. Gdybyśmy tylko mogli zamieszkać w drugiej części parafii, to już by było znacznie lepiej. Do Stansfieldów moglibyśmy dojść niemal pieszo, a już do Gormanów z pewnością tak.

– Gormanowie? – spytała Margaret. – Czy to nie ci, którzy dorobili się na handlu w Southampton? Cieszę się, że ich nie odwiedzamy. Nie znoszę sklepikarzy. Dobrze, że trzymamy się od nich z daleka i utrzymujemy raczej kontakty z wieśniakami i robotnikami rolnymi, bo oni przynajmniej są pozbawieni pretensji.

– Nie powinnaś być taka wybredna, droga Margaret – odpowiedziała matka, która w skrytości myślała o przystojnym młodym Gormanie spotkanym swego czasu u pana Hume’a.

– Ależ skąd! Mój gust można doprawdy nazwać różnorodnym. Lubię ludzi, którzy zajmują się ziemią. Lubię żołnierzy i żeglarzy. Lubię też wykonawców trzech wyuczonych profesji, jak sami się nazywają, przedstawicieli prawa, Kościoła i medycyny. I jestem pewna, że nie chciałabyś, abym podziwiała rzeźników, piekarzy i wytwórców świec. Mam rację, mamo?

– Ale Gormanowie nie byli ani rzeźnikami, ani piekarzami, tylko ogólnie szanowanymi producentami powozów.

– Doskonale. Produkcja powozów to takie samo kupiectwo jak pozostałe, a przy tym, moim zdaniem, to zdecydowanie mniej ważne dla społeczeństwa niż bycie piekarzem lub rzeźnikiem. Och, jakże mnie męczyły te codzienne przejażdżki z ciotką Shaw i jak marzyłam o spacerze!

Margaret chętnie chodziła na spacery, nawet przy niesprzyjającej aurze. Była tak rozradowana, że prawie tańczyła u boku ojca. Gdy szła przez wrzosowisko, a zachodni wiatr łagodnie wiał jej w plecy, popychając do przodu, czuła się lekka jak liść unoszony jesiennymi podmuchami wiatru. Znacznie trudniej było spędzać przyjemnie wieczory. Natychmiast po herbacie ojciec wycofywał się do swej małej biblioteki i dziewczyna zostawała sama z matką. Pani Hale nigdy nie gustowała w książkach i już na samym początku małżeństwa skutecznie zniechęciła męża do czytania jej na głos, podczas gdy ona zajęta była robótkami. Spróbowali też kiedyś gry w tryktraka, ale to również nie spotkało się z jej aprobatą. W miarę jak wzrastało zaangażowanie pana Hale’a pracą w szkole i w parafii, odkrył, że spowodowane tymi obowiązkami zakłócenia w ich przyjętym rozkładzie dnia traktowane są przez jego żonę jako poważna uciążliwość. Uważała je za nienależące do jego profesji i w wielu sytuacjach podejmowała z nimi walkę. Dlatego, gdy dzieci były jeszcze małe, pan Hale usunął się do biblioteki i, o ile był w domu, tam właśnie spędzał wieczory na lekturze swych ukochanych ksiąg o tematyce spekulatywnej i metafizycznej.

Kiedy Margaret była tu poprzednim razem, przywiozła ze sobą wielkie pudło książek zaleconych przez nauczycieli i guwernantkę. Wtedy letnie dni wydawały jej się zbyt krótkie, by przebrnąć przez te wszystkie lektury przed powrotem do miasta. Teraz jednak miała do dyspozycji tylko kieszonkową serię angielskiej klasyki w pięknej oprawie. Tomy te eksmitowano z biblioteki ojca, aby zapełnić regał w salonie, a wśród tych książek dzieła Thomsona, Hayleya i Middletona były zdecydowanie najlżejsze, najnowsze i najzabawniejsze. Można zatem przyjąć, że ten zbiór nie zapewniał zajęcia na zbyt długo. Margaret opowiedziała więc matce każdy szczegół swego londyńskiego życia, a pani Hale słuchała tego z zainteresowaniem. Czasami była rozbawiona, niekiedy zadawała pytania, ale najczęściej porównywała życie swej siostry, swobodne i wygodne, ze skromnymi możliwościami plebanii w Helstone. Podczas tych wypełnionych narzekaniem wieczorów córka była skłonna nagle przerywać rozmowę i wsłuchiwać się w krople deszczu, równomiernie kapiące na ołowianą ramkę wykuszowego okna. Raz czy dwa złapała się na odruchowym liczeniu tego monotonnego kapania, podczas gdy świadoma część jej umysłu zajęta była rozważaniem, czy odważy się zadać pytanie w kwestii tak bliskiej jej sercu, a mianowicie: gdzie znajduje się obecnie Frederick. I co robi? I kiedy ostatnio mieli od niego wiadomości? Była świadoma, że początek kłopotów ze zdrowiem matki i jej niechęci do Helstone datuje się od czasu owego buntu, w który zaangażował się Frederick. Margaret wiedziała o tym bardzo niewiele, a dodatkowo odnosiła wrażenie, że ten epizod skazany został na zapomnienie. To wszystko sprawiało, że ilekroć zbliżyła się do tego tematu, coś powstrzymywało ją od zadawania pytań. Gdy była z matką, wydawało jej się, że najwłaściwszym partnerem do takiej rozmowy byłby ojciec, jednak gdy była z nim, czuła, że to z nią rozmawiałaby swobodniej.

Prawdopodobnie i tak nie dowiedziałaby się niczego nowego. W jednym z listów, które otrzymała podczas pobytu na Harley Street, ojciec pisał, że mieli wieści od Fredericka. Ponoć nadal mieszkał w Rio, cieszył się dobrym zdrowiem i przesyłał jej ucałowania. Ale to były tylko suche fakty, a nie żywa, szczegółowa relacja, o jakiej marzyła. W tych rzadkich chwilach, gdy się go wspominało, zawsze nazywali go biednym Frederickiem. Jego pokój utrzymywany był dokładnie w takim stanie, w jakim się znajdował, gdy jego właściciel wyjeżdżał, a Dixon, pokojówka pani Hale, regularnie go odkurzała. Była to jedyna praca w gospodarstwie domowym, którą Dixon wykonywała, zawsze pamiętając dzień, kiedy lady Beresford zatrudniła ją jako osobistą pokojówkę dla podopiecznych sir Johna, ślicznych panien Beresford, piękności z Rutlandshire. Służąca niezmiennie uważała pana Hale’a za plagę, która spadła na jej młodą panią i przekreśliła jej szanse życiowe. Nie wiadomo, jak daleko mogłaby zajść panna Beresford, gdyby się tak nie spieszyła do małżeństwa z ubogim wiejskim duchownym. Ale Dixon była zbyt lojalna, by opuścić swą panią w nieszczęściu i upadku (czyli w małżeństwie). Została z panią Hale i poświęciła się jej sprawom, uważając się za dobrą i opiekuńczą wróżkę, której zadaniem jest unieszkodliwianie nienawistnego olbrzyma, pana Hale’a. Jej ulubieńcem i dumą był panicz Frederick. Dlatego, odstępując lekko od przyjętych przez siebie zasad i z pominięciem swej godności, prezencji i sposobu bycia, raz w tygodniu udawała się, by przygotować jego komnatę, jakby młody pan miał się zjawić jeszcze tego samego wieczoru.

Margaret nie mogła pozbyć się myśli, że nadeszła jakaś wiadomość o Fredericku, która nieznana była matce, ale wywołała na twarzy ojca ów wyraz niepokoju i troski. Pani Hale najwyraźniej nie odnotowała jakiejkolwiek zmiany w wyglądzie czy zachowaniu męża. Był zawsze wrażliwy i łagodny, a jego nastrój zależał od każdej informacji o losie bliźnich – w wielodniowe przygnębienie wpędzało go asystowanie przy czyjejś śmierci lub wiadomość o popełnionej zbrodni. Teraz jednak Margaret zauważyła u niego pewien rodzaj roztargnienia, nieobecność, jakby jego myśli były zajęte sprawą, od której nie potrafił się uwolnić nawet w toku codziennych działań, takich jak pocieszanie osieroconych rodzin czy nauczanie w szkole, gdzie miał nadzieję zwalczyć zło w młodym pokoleniu. Ograniczył nawet swe wizyty u parafian i częściej zamykał się w bibliotece, niecierpliwie oczekując nadejścia listonosza.

Sygnałem, że poczta dotarła, był stukot w okiennice kuchni, i jeszcze nie tak dawno listonosz musiał powtarzać pukanie, zanim ktokolwiek uświadomił sobie, co ten dźwięk oznacza, i pofatygował się, aby odebrać listy. Teraz, jeśli ranek był pogodny, pan Hale kręcił się w ogrodzie, natomiast w deszczowe dni wystawał w oknie swego pokoju, czekając, aż listonosz zjawi się na plebanii lub minie ją, kiwając duchownemu głową na wpół z uszanowaniem, na wpół z poufałością. Pan Hale odprowadzał go wzrokiem aż poza różany żywopłot i zimozielony krzew chruściny, a potem, z wszelkimi oznakami ciężkiego serca i zafrasowanego umysłu, wracał do swego pokoju, aby zająć się codzienną pracą.

Margaret była w wieku, kiedy obawy nieoparte na bezwzględnych faktach łatwo na pewien czas wygnać z pamięci, zwłaszcza pod wpływem jasnego słonecznego dnia lub jakichś szczęśliwych zewnętrznych okoliczności. A kiedy w październiku nastało czternaście wspaniałych, pogodnych dni, jej troski rozwiały się tak lekko jak dmuchawce i myślała już tylko o cudach lasu. Sezon paproci się zakończył, a teraz, gdy minęły deszcze, zyskała dostęp do wielu ukrytych pośród drzew polan, które w lipcu i sierpniu mogła podziwiać tylko z oddali. Razem z Edith pobierały lekcje rysunku i teraz żałowała, że podczas letnich dni tyle czasu strawiła na czczym upajaniu się pięknem ostępów leśnych. Postanowiła zatem naszkicować to, co jeszcze zdoła, zanim w Helstone na stałe zagości zima. Pewnego ranka zajęła się przygotowaniem sztalug, gdy pokojówka Sara otworzyła szeroko drzwi do salonu i zaanonsowała:

– Pan Henry Lennox.

III. Jak się człowiek spieszy…

ROZDZIAŁ III

Jak się człowiek spieszy…

Przez powagę i oddanie,
A więc w sposób szlachetniejszy
Zyskasz damy zaufanie,
Wzniosłych rzeczy nie umniejszysz!

Wyprowadź z sali balowej,
Wskaż jej gwiazdy firmamentu,
Strzeż jej prawdomównym słowem
Bez fałszywych komplementów.

Elizabeth Browning, „Tak” pewnej damy,
przeł. Ludmiła Marjańska

– Pan Henry Lennox.

Margaret chwilę wcześniej o nim myślała, wspominając jego pytania o jej przyszłe zajęcia domowe, i teraz przyszło dziewczynie do głowy powiedzenie: Parler du soleil et l’on en voit les rayon¹s. Zgodnie z tym słoneczna jasność zagościła na jej twarzy, gdy odkładała sztalugi i szła w kierunku gościa z wyciągniętą do powitania dłonią.

– Powiadom mamę, Saro – powiedziała. – Obie mamy do pana tyle pytań o Edith. Taka jestem wdzięczna, że pan przyjechał.

– Czyż nie mówiłem pani, że to zrobię? – spytał tonem niższym niż ten, którym mówiła.

– Ale słyszałam, że przebywa pan w górach w Szkocji, więc nie sądziłam, że Hampshire pana skusi.

– Och – odpowiedział już lżej. – Nasza młoda para płatała same niemądre figle i wystawiała się na każde możliwe ryzyko. Wspinali się w górach, żeglowali po jeziorze, więc uważałem, że potrzebny jest im ktoś odpowiedzialny, kto się nimi zajmie. Całkowicie wymknęli się memu wujowi spod kontroli i utrzymywali go w panicznym strachu przez szesnaście godzin na dobę. Nie dziwię mu się zresztą, bo wystarczyło raz ich zobaczyć, by się przekonać, że absolutnie nie można im zaufać. Uznałem więc za swój obowiązek nie opuszczać ich, aż się upewnię, że bezpiecznie zaokrętowali się w Plymouth.

– Był pan w Plymouth? Edith nic mi o tym nie wspominała. Co prawda ostatnio pisała do mnie w takim pośpiechu. Naprawdę odpłynęli we wtorek?

– Naprawdę odpłynęli i tym samym zwolnili mnie z mych obowiązków. Edith przekazała mi mnóstwo wiadomości dla pani. Chyba nawet mam tu taką malutką notkę. Ach, tak, jest tutaj.

– Och, dziękuję! – wykrzyknęła Margaret i chcąc przeczytać list w samotności, przeprosiła gościa i wyszła pod pozorem sprowadzenia matki, tłumacząc, że Sara z pewnością nie zrozumiała wydanego jej polecenia.

Gdy dziewczyna wyszła, pan Lennox zaczął w charakterystyczny dla siebie badawczy sposób przyglądać się pomieszczeniu. W promieniach porannego słońca mały salon wyglądał na tyle dobrze, na ile to było możliwe. Środkowe okno w wykuszu było otwarte. Zza narożnika wychylały się pęki róż i szkarłatnego kapryfolium, a niewielki trawnik porastały werbena i bodziszki we wszystkich kolorach tęczy. To bogactwo barw na zewnątrz sprawiało jednak, że kolorystyka salonu wydawała się uboga i wyblakła. Dywan nie był nowy, perkal nosił ślady częstego prania, a całe mieszkanie sprawiało wrażenie mniejszego i bardziej zużytego, niż się spodziewał, zwłaszcza jako tło i oprawa dla królewskiej Margaret. Podniósł jedną z książek leżących na stole. To był Raj Dantego w starej włoskiej oprawie z białego złoconego welinu. Obok dostrzegł słownik i kartkę z kilkoma słowami wynotowanymi przez Margaret – zwykła, nieciekawa lista słówek, ale z jakichś względów odczuwał przyjemność, spoglądając na nią. Po chwili z westchnieniem odłożył kartkę na stół.

Ich dochody są najwyraźniej tak małe, jak mówiła. Jakie to dziwne. Przecież Beresfordowie to dobra rodzina.

Tymczasem dziewczyna odnalazła matkę. To był jeden z niedobrych dni pani Hale, gdy wszystko wydawało się jej zbyt kłopotliwe i ciężkie do zniesienia. Tak też potraktowała nagłe pojawienie się pana Lennoxa, choć w głębi duszy pochlebiało jej, że uznał przyjazd do nich za wart fatygi.

– To bardzo niefortunne. Przecież obiad będzie dzisiaj tak wcześnie, a poza zimnym mięsem nic innego nie przygotowano, gdyż służba jest zajęta prasowaniem. A oczywiście musimy go zaprosić, bo to w końcu szwagier Edith i w ogóle. W dodatku ojciec jest dzisiaj w takim kiepskim nastroju, zupełnie nie wiem, co go napadło. Byłam przed chwilą u niego i kiedy wchodziłam, siedział przy stole z twarzą ukrytą w dłoniach. Powiedziałam mu, że z pewnością tutejsze powietrze nie służy mu ani trochę lepiej niż mnie, ale nagle uniósł głowę i błagał, abym nic więcej nie mówiła przeciw Helstone, bo on tego nie może znieść, gdyż jest ono jedynym miejscem na ziemi, które kocha. Pomimo to jestem pewna, że to powietrze jest wilgotne i szkodliwe.

Margaret poczuła, jakby gruba lodowata chmura zasłoniła przed nią słońce. Cierpliwie wysłuchała tych narzekań, mając nadzieję, że matce owe żale przyniosą ulgę, teraz jednak należało przyciągnąć uwagę pani Hale z powrotem do osoby gościa.

– Papa lubi pana Lennoxa. Świetnie się rozumieli w czasie śniadania weselnego. Jestem pewna, że jego przyjazd poprawi mu humor. I nie martw się obiadem, mamo. Zimne mięso świetnie się nadaje na lunch, a pan Lennox tak właśnie potraktuje nasz obiad o godzinie drugiej.

– Ale co my z nim poczniemy do tej pory? Teraz jest przecież dopiero wpół do jedenastej.

– Zaproponuję mu, aby mi towarzyszył, gdy pójdę szkicować. Wiem, że on też rysuje, i tym sposobem nie będziesz go miała na głowie. Tylko proszę cię, chodź ze mną teraz do niego. To by się wydawało takie dziwne, gdybyś do niego nie wyszła.

Pani Hale zdjęła swój czarny jedwabny fartuch i rozpogodziła się. Wyglądała na bardzo atrakcyjną damę, gdy witała się z panem Lennoxem z serdecznością należną komuś, z kim łączyły ją więzy powinowactwa. Wyraźnie spodziewał się zaproszenia do spędzenia u nich dnia i przyjął je z takim entuzjazmem, że pani Hale zaczęła się zastanawiać, czy nie byłaby w stanie dołożyć czegoś do zimnej wołowiny. Wszystko mu odpowiadało: zachwycił się propozycją Margaret, aby poszli razem szkicować, i za nic w świecie nie zgodził się, aby teraz przeszkadzać panu Hale’owi, zwłaszcza wobec perspektywy spotkania się z nim przy obiedzie. Dziewczyna przyniosła swoje przybory do rysowania, aby gość mógł pośród nich znaleźć coś dla siebie, i kiedy papier oraz pędzle zostały wybrane, obydwoje wyszli z domu w najweselszych nastrojach na świecie.

– Proszę, przystańmy tu na minutę lub dwie – powiedziała Margaret. – Właśnie te domki prześladowały mnie podczas owych dwóch tygodni deszczu i wyrzucały mi, że ich nie narysowałam.

– Zanim się do końca zawalą i nic z nich nie pozostanie. Szczerze mówiąc, jeśli mamy je narysować, a są rzeczywiście bardzo malownicze, nie odkładajmy tego lepiej do przyszłego roku. Ale gdzie usiądziemy?

– Mógł pan przyjechać tu prosto z kancelarii w Temple, zamiast błąkać się przez dwa miesiące w Szkocji. Proszę spojrzeć na ten wspaniały pień – drwale pozostawili go w idealnie oświetlonym miejscu. Rozłożę na nim mój pled i będzie z tego prawdziwy leśny tron.

– Tak, a ta kałuża będzie dywanikiem dla pani stóp. Proszę poczekać, przesunę się i będzie pani mogła podejść bliżej. Kto mieszka w tych domkach?

– Zostały wybudowane na dziko jakieś pięćdziesiąt lat temu. Jeden jest niezamieszkany. Leśnicy zamierzają je rozebrać, kiedy tylko umrze stary człowiek mieszkający w tej drugiej chatce. Biedaczyna! Ale proszę spojrzeć, oto on. Podejdę i porozmawiam z nim. Jest tak głuchy, że usłyszy pan wszystkie nasze sekrety.

Staruszek stał w słońcu tuż przed swym domkiem, z gołą głową, i opierał się na lasce. Jego sztywne rysy rozluźniły się i rozpłynęły w powolnym uśmiechu, gdy tylko Margaret podeszła do niego i zaczęła z nim rozmawiać. Pan Lennox pospiesznie naszkicował te dwie postacie, a potem ukończył pejzaż, stanowiący dla nich tło; tak przynajmniej zaobserwowała panna Hale, gdy nadszedł czas, by wrócić do domu. Sprzątali po sobie wodę i skrawki papieru, a gdy nawzajem zaprezentowali sobie swe dzieła, dziewczyna śmiała się i rumieniła, natomiast pan Lennox przyglądał się jej twarzy.

– To właśnie nazywam podstępem – skomentowała. – Nie przyszło mi do głowy, że uwieczni pan Izaaka i mnie, kiedy na pana prośbę wypytywałam go o historię tych chat.

– Nie mogłem się oprzeć. Nawet pani nie wie, jaka to była pokusa. I nie ośmielę się wyznać, jak bardzo ten szkic mi się podoba.

Nie był całkowicie pewien, czy usłyszała to ostatnie zdanie, zanim odeszła w stronę strumienia, by umyć swą paletę. Wróciła zaróżowiona, ale poza tym wyglądała na idealnie niewinną i nieświadomą. Raczej go to cieszyło, bo te słowa wymknęły mu się bez udziału woli, co było ewenementem w wypadku kogoś tak dalekowzrocznie planującego swe poczynania jak pan Henry Lennox.

Dom zaprezentował się korzystnie, gdy do niego dotarli. Chmury zniknęły z czoła matki dzięki dwóm karpiom, które pojawiły się w najdogodniejszym momencie za sprawą jednego z sąsiadów. Pan Hale wrócił ze swego porannego obchodu i czekał na gościa przed furtką prowadzącą do ogrodu. Mimo wytartego płaszcza i znoszonego kapelusza wyglądał na stuprocentowego dżentelmena. Margaret była dumna z ojca. Zawsze ze świeżą i czułą radością obserwowała, jakie pozytywne wrażenie wywierał na nieznajomych. A jednak, gdy szybko obrzuciła wzrokiem jego twarz, dostrzegła na niej ślady niezwyczajnego poruszenia, które wizyta pana Lennoxa tymczasowo oddaliła, ale nie usunęła.

Pan Hale wyraził chęć obejrzenia ich szkiców.

– Odnoszę wrażenie, że te odcienie strzechy są zbyt ciemne, nie uważasz? – zasugerował, zwracając córce jej pracę i wyciągając dłoń po rysunek pana Henry’ego, który przez krótki moment zawahał się, zanim podał kartkę panu Hale’owi.

– Nie, papo, myślę, że nie. Rojniki i rozchodniki bardzo pociemniały pod wpływem deszczu. Czyż nie są podobne, papo? – spytała, zaglądając mu ponad ramieniem, gdy oglądał postacie na rysunku pana Lennoxa.

– Tak, bardzo. Twoja figura i w ogóle cała postawa są wyśmienicie oddane. A w ten dokładnie sztywny sposób stary Izaak garbi swe zreumatyzmowane plecy. A cóż to zwisa z gałęzi? Bo przecież to nie ptasie gniazdo.

– Och, to tylko mój czepek. Nie umiem rysować w czepku. Tak mi wtedy gorąco w głowę. Zastanawiam się, czy potrafiłabym narysować ludzi. Tu jest tyle osób, które chciałabym uwiecznić.

– Powiedziałbym, że z powodzeniem oddałaby pani owo podobieństwo, na którym tak pani zależy – powiedział pan Lennox. – Głęboko wierzę w siłę woli. Myślę, że udało mi się całkiem nieźle panią odmalować.

Pan Hale szedł w kierunku domu jako pierwszy, natomiast Margaret celowo zwlekała, bo chciała zerwać róże i przybrać nimi do obiadu swą codzienną suknię.

Panna z Londynu zrozumiałaby, co chciałem dać do zrozumienia, mówiąc to – pomyślał pan Lennox. Doszukiwałaby się w każdym skierowanym do siebie zdaniu ukrytego komplementu. Ale nie wierzę, by Margaret…

– Proszę poczekać! – zawołał. – Proszę pozwolić sobie pomóc.

Zebrał dla niej kilka aksamitnych szkarłatnych róż, których nie była w stanie sama dosięgnąć, i podzielił zebrany bukiet – dwa kwiaty zatrzymał dla siebie i umieścił w butonierce, po czym zadowolony i szczęśliwy oddał jej resztę, aby mogła je ułożyć.

Rozmowa przy obiedzie toczyła się spokojnie i przyjemnie. Obie strony miały do siebie wiele pytań, było też sporo ostatnich wiadomości o włoskich wakacjach pani Shaw. Interesująca konwersacja, proste i wolne od wszelkiej pretensji zachowanie gospodarzy, a nade wszystko sąsiedztwo Margaret sprawiły, że pan Lennox zapomniał o owym uczuciu zawodu, którego doznał, gdy zorientował się, że dziewczyna, opisując dochody swego ojca jako bardzo skromne, mówiła prawdę i tylko prawdę.

– Margaret, dziecko, może zebrałabyś dla nas na deser kilka gruszek? – zaproponował pan Hale, kiedy postawiono na stole oznakę gościnności w postaci świeżo zdekantowanej butelki wina.

Pani Hale poczuła się dotknięta. Gość mógł odnieść wrażenie, że deser jest rzeczą niespotykaną i przez to improwizowaną na plebanii. Tymczasem wystarczyłoby, aby mąż się odwrócił, i wtedy zobaczyłby biszkopty, konfitury i mnóstwo innych rzeczy ustawionych zgodnie z regułami sztuki na pomocniku. Ale pan Hale tak sobie wbił do głowy pomysł z gruszkami, że nie mógł od tego odstąpić.

– Na południowym murze jest jeszcze trochę ber, tych brązowych soczystych gruszek, które są warte wszystkich egzotycznych owoców i przetworów. Biegnij, Margaret, i przynieś nam kilka.

– Proponuję, byśmy przenieśli się do ogrodu i tam zjedli te gruszki – powiedział pan Lennox. – Nie ma nic wspanialszego niż zatopić zęby w chrupiącym, soczystym owocu, ciepłym i pachnącym od słońca. Najgorsze jest tylko to, że zuchwałe osy również roszczą sobie prawa do tych cudów natury i potrafią zatruć człowiekowi nawet największą przyjemność.

Podniósł się, jakby chciał podążyć za Margaret, która wyszła przez przeszklone drzwi, i czekał tylko na pozwolenie pani Hale. Gospodyni wolałaby co prawda dokończyć obiad jak należy, z zachowaniem całego ceremoniału, który dotychczas przebiegał tak gładko, zwłaszcza że razem z Dixon wyciągnęły z kredensu owe szklane miseczki do opłukania palców, aby mogła się zaprezentować jak przystało na siostrę wdowy po generale Shaw. Jednakże, skoro jej mąż już się podniósł, aby towarzyszyć gościowi, nie pozostało jej nic innego, jak tylko się poddać.

– Uzbroję się w nóż – stwierdził pan Hale – gdyż dni delektowania się owocami w sposób, jaki pan zachwalał, minęły dla mnie bezpowrotnie. Dopiero gdy pokroję je na ćwiartki, mogę się swobodnie nimi cieszyć.

Margaret przygotowała z liści buraków talerze do gruszek, zachwycających swą złocistobrązową barwą. Pan Lennox częściej spoglądał na nią, niż na owoce, natomiast pan Hale, zdecydowany wyczerpać do dna każdą kroplę radości i doskonałości tej godziny, którą wykradł zmartwieniu, starannie wybrał najbardziej dojrzałą berę, a potem delektował się nią i wolną chwilą, siedząc na ogrodowej ławce. Margaret i pan Lennox przechadzali się po niewielkiej, tarasowo ułożonej ścieżce wzdłuż południowego muru, gdzie pszczoły nadal brzęczały i pilnie pracowały w ulach.

– Jakie doskonałe życie zdajecie się tu pędzić! Dotychczas zawsze odczuwałem raczej wzgardę wobec poetów oraz tych ich życzeń: „Och, gdybym miał maleńką chatkę za wzgórzami²” i temu podobnych rzeczy, ale teraz obawiam się, że tak naprawdę nie jestem nikim więcej jak tylko mieszczuchem. Dzisiaj poczułem, że dwadzieścia lat studiowania prawa mogłoby zostać z naddatkiem wynagrodzone przez jeden rok takiego doskonałego życia jak tutaj. Co za błękit nieba! – powiedział pan Lennox, patrząc w górę. – I ten szkarłat lub bursztyn listowia. I do tego ten idealny bezruch! – zachwycał się, wskazując na kilka olbrzymich drzew, które okalały ogród, upodabniając go do gniazda.

– Zechce pan pamiętać, że to nasze niebo nie zawsze jest tak uroczo błękitne jak teraz. Miewamy deszcze, a nasze liście opadają z drzew i wilgotnieją, choć i tak uważam, że Helstone jest najdoskonalszym miejscem na ziemi. Proszę sobie przypomnieć, jak pewnego wieczoru na Harley Street szydził pan z mojego opisu: „Wioska z bajki” – tak pan powiedział.

– Szydzić, Margaret, to chyba za mocne słowo.

– Być może. Ale wtedy byłam przepełniona myślami o domu i chciałam z kimś o tym rozmawiać, a pan tymczasem… Jakiego słowa powinnam tu użyć?… Wypowiadał się pan o Helstone tonem pozbawionym szacunku i sympatii, nadając mu miano wioski z bajki.

– Już nigdy więcej tego nie zrobię – zapewnił ją ciepło.

Doszli do narożnika i spacerowali dalej.

– Prawie bym sobie życzył, Margaret… – Zatrzymał się i zawahał.

Ta przerwa była tak niezwykła u tego elokwentnego zazwyczaj prawnika, że zdziwiona dziewczyna spojrzała na niego pytająco. Ale prawie natychmiast – choć nie potrafiłaby powiedzieć, co ją w nim zaniepokoiło – zapragnęła znaleźć się przy matce, ojcu, gdziekolwiek, byle dalej od pana Lennoxa. Czuła bowiem, że zamierza zadać jej pytanie, na które nie będzie umiała odpowiedzieć. Już w następnej chwili jednak duma, której tyle w sobie nosiła, pomogła jej pokonać nagłe wzburzenie i miała nadzieję, że jej towarzysz niczego nie zauważył. Mogła, oczywiście, udzielić odpowiedzi, i to właściwej. Czuła zresztą, że to wzdraganie się przed wysłuchaniem go było niskie i niegodne jej, bo mogłoby świadczyć, że nie miała w sobie mocy, aby położyć kres tej sytuacji z całą swoją panieńską godnością.

– Margaret – powiedział i niespodziewanie ujął jej dłoń, zmuszając tym samym, by się zatrzymała i wysłuchała go. Ona tymczasem czuła łomot serca i wyrzucała to sobie. – Margaret, wolałbym, aby nie kochała pani Helstone aż tak bardzo, aby nie była tu pani aż tak spokojna i szczęśliwa. Przez te trzy miesiące liczyłem, że zastanę panią tęskniącą za Londynem, za tamtejszymi przyjaciółmi, choć trochę żałującą tamtych dni, tak aby wysłuchała pani z większą przychylnością – ona tymczasem delikatnie, ale stanowczo usiłowała oswobodzić swą dłoń z jego uchwytu – kogoś, kto nie ma zbyt wiele do zaoferowania, prawie nic poza perspektywami na przyszłość. Ale ten ktoś kocha panią, i to właściwie wbrew sobie. Margaret, zaskoczyłem panią? Proszę coś powiedzieć!

Widział, że jej usta drżą, jakby się miała rozpłakać. A ona zebrała wszystkie siły, aby się uspokoić, i odezwała się dopiero, gdy odzyskała panowanie nad głosem:

– Zaskoczył mnie pan. Nie sądziłam, że jest pan mną zainteresowany w ten sposób. Zawsze myślałam o panu jako o przyjacielu i jeśli to możliwe, chciałabym nadal tak o panu myśleć. Nie lubię, gdy ktoś do mnie mówi tak jak pan w tej chwili. Nie mogę udzielić panu odpowiedzi, jakiej by pan sobie życzył, choć będzie mi przykro, jeśli poczuje się pan urażony.

– Margaret – powiedział, patrząc jej prosto w oczy.

Napotkał jej otwarte spojrzenie, pełne teraz dobrej woli i niechęci do zadawania bólu. „Czy pani kocha innego?” – zamierzał spytać, ale wydało mu się, że takie pytanie byłoby obelgą dla nieskazitelnego spokoju tych oczu.

– Wybacz mi, pani, działałem zbyt raptownie. Teraz spotyka mnie za to kara. Daj mi tylko nadzieję. Daj mi tę słabą pociechę i powiedz, że nie spotkałaś dotychczas nikogo, kogo mogłabyś… – Znowu przerwał. Nie był w stanie dokończyć zdania. A Margaret ostro wyrzucała sobie, że stała się przyczyną jego cierpienia.

– Ach! Jakże żałuję, że ten pomysł w ogóle przyszedł panu do głowy! Tak się cieszyłam, mogąc myśleć o panu jako o przyjacielu.

– Ale czy mogę mieć nadzieję, Margaret, że pewnego dnia pomyślisz o mnie jako o ukochanym? Nie teraz, oczywiście, nie ma pośpiechu, ale kiedyś?

Milczała przez pewien czas, próbując znaleźć w swym sercu prawdę, a potem odpowiedziała:

– Myślałam o panu tylko jako o przyjacielu. I lubię tak myśleć. Ale jestem pewna, że nie byłabym w stanie traktować pana jako kogoś więcej. Proszę, zapomnijmy oboje, że ta – „nieprzyjemna”, zamierzała powiedzieć, ale się powstrzymała – rozmowa miała w ogóle miejsce.

Przez chwilę nie odpowiadał, a gdy się odezwał, w jego głosie pojawił się z powrotem typowy dla niego chłód:

– Oczywiście, skoro pani uczucia są tak zdecydowane, a cała ta rozmowa okazała się dla pani tak nieprzyjemna, najlepiej będzie o niej zapomnieć. Ten pomysł, aby zapomnieć o wszystkim, co bolesne, brzmi świetnie w teorii, ale trudniej go będzie, przynajmniej mnie, wprowadzić w życie.

– Jest pan rozdrażniony – zauważyła. – Co jednak mogę na to poradzić?

Mówiąc to, wyglądała na tak szczerze przejętą, że przez chwilę walczył ze swym rozczarowaniem i w końcu udało mu się odpowiedzieć serdeczniej, choć w jego głosie nadal pobrzmiewały twarde nuty:

– Powinna pani wziąć pod uwagę, że to jest zmartwienie i zawód nie tylko dla człowieka zakochanego, ale w ogóle niestworzonego do romansu, kogoś nazywanego przez otoczenie beznamiętnym i rozważnym, kto pod wpływem pasji odstąpił od swych zwyczajów. Ale nie będziemy już o tym mówić. W każdym razie ten człowiek jeden jedyny raz dopuścił do głosu lepszą, cieplejszą stronę swej natury i spotkało go odrzucenie oraz odmowa. Muszę się podnieść na duchu, i to najlepiej, gardząc własnym szaleństwem. Usiłujący się wybić adwokat wymyślił sobie, że się ożeni.

Margaret nie mogła na to odpowiedzieć. Cały ton tej wypowiedzi ją zirytował. Wydawało się, że te słowa poruszyły i przywołały wszystkie rozbieżności między nimi, które często ją od pana Lennoxa odpychały, choć na Harley Street był przecież najmilszym towarzyszem, najbardziej współczującym przyjacielem, najlepiej ze wszystkich rozumiejącym ją człowiekiem. Na tę myśl poczuła, aż do bólu, że musiała mu odmówić, wmieszała się jednak odrobina zadowolenia i jakby ulgi. Jej piękne wargi wygięły się z pewnym lekceważeniem. Dobrze się stało, że właśnie zakończyli rundę wokół ogrodu i wpadli niespodziewanie na pana Hale’a, o którym zupełnie zapomnieli. Nie skończył jeszcze swojej gruszki – delikatnie ją obierał, uzyskując jeden długi skrawek skórki o grubości cynfolii, a czynność tę wykonywał nieśpiesznie i z pełnym zaangażowaniem. Przypominało to bajkę o wschodnim władc³y, który na polecenie mędrca zanurzył głowę w misie z wodą i zanim ją wyjął, przed oczami przebiegło mu całe życie. Margaret doznała wstrząsu, całkowitej przemiany, zanim upłynęło tyle czasu, by ojciec zdążył zjeść owoc. Czuła się ogłuszona i nie potrafiła odzyskać panowania nad sobą na tyle, aby wziąć udział w trywialnej konwersacji, która wywiązała się między jej ojcem a panem Lennoxem. Dziewczyna była poważna i nie miała najmniejszej ochoty na rozmowę. Myślała o jednym – kiedy Henry wreszcie się pożegna i zostawi ją samą, aby mogła spokojnie przemyśleć wydarzenia ostatniego kwadransa. On marzył o odjeździe co najmniej tak samo niecierpliwie jak ona, ale kilka minut lekkiej i niedbałej pogawędki, niezależnie od tego, ile by go kosztowało, było niezbędne dla jego urażonej próżności i zachowania resztek szacunku do siebie. Od czasu do czasu rzucał okiem na smutną i zamyśloną twarz Margaret.

Nie jestem jej tak całkiem obojętny, jak jej się wydaje – pomyślał. Nie wolno mi tracić nadziei.

Zanim upłynął kwadrans, w jego wypowiedziach pojawił się lekki sarkazm, a o życiu w Londynie i na wsi mówił tak, jakby był świadom swych szyderstw, ale też jakby się ich obawiał. Pan Hale był skonfundowany. Jego gość nagle okazał się innym człowiekiem niż ten, z którym rozmawiał podczas weselnego śniadania i dzisiejszego obiadu. To był powierzchowny, błyskotliwy światowiec i jako taki stał się dla proboszcza kimś obcym. Cała trójka poczuła ulgę, gdy oświadczył, że musi się natychmiast pożegnać, jeżeli chce zdążyć na pociąg o godzinie piątej. Udali się do domu i szukali pani Hale, aby mógł się także z nią pożegnać. W ostatniej chwili przed odjazdem poprzez świeżo powstałą skorupę przedarł się prawdziwy Henry Lennox.

– Margaret, niech pani mną nie gardzi. Ja naprawdę mam serce, pomimo to, co tu mówiłem. A na dowód proszę mi uwierzyć, że kocham panią jeszcze bardziej niż przedtem… o ile nie nienawidzę pani za to lekceważenie, z którym słuchałaś mnie przez ostatnie pół godziny. Do widzenia, Margaret. Margaret!

IV. Wątpliwości i kłopoty

ROZDZIAŁ IV

Wątpliwości i kłopoty

Choćbyś mnie rzucił na brzeg pusty, Panie,
Jak okręt burzą strzaskany,
Gdzie wciąż się srożą morskie bałwany,
A wicher wyje nieubłaganie,
Kiedy Tyś ze mną, nic się nie stanie.

William Habington, Castara,
przeł. Joanna Puchalska

Odjechał. Dom zamknięto na noc. Nie było już błękitu nieba, nie było szkarłatnych ani bursztynowych barw. Margaret weszła na górę, aby się przebrać do herbaty, i znalazła Dixon w kiepskim humorze z powodu zamieszania, jakie wywołał przyjazd gościa w tak pracowity dzień. Okazywała swe niezadowolenie, szarpiąc złośliwie włosy Margaret podczas czesania, co tłumaczyła koniecznością jak najszybszego udania się do pani Hale; była to chyba jednak tylko wymówka, bo potem dziewczyna bardzo długo musiała czekać na matkę w salonie. Niezapalone świece stały na stole, a ona siedziała sama przy kominku i przebiegała myślą wydarzenia dnia: rozkoszny spacer w lesie, miłe rysowanie, serdeczna atmosfera przy obiedzie i nieprzyjemny, żałosny spacer w ogrodzie.

Jak bardzo mężczyźni różnią się od kobiet! Podczas gdy ona siedziała poruszona i nieszczęśliwa, bo jej instynkt i uczciwość wymagały, aby odmówiła, on, krótko po odrzuceniu jego propozycji, która winna być najważniejszą i najświętszą w życiu, potrafił rozmawiać, jakby wygrane sprawy sądowe, sukces i komfortowy dom oraz grono miłych znajomych były wszystkim, czego pożądał. Ach, jak bardzo potrafiłaby go kochać, gdyby był inny! Ale po zastanowieniu się zrozumiała, że był właśnie taki z powodów, które tkwią w nim bardzo głęboko. Potem jednak tłumaczyła sobie, że jego zachowanie w czasie ostatniej rozmowy skrywało gorycz zawodu, który z pewnością odczuwałaby i ona, gdyby to jej uczucie zostało odrzucone.

Matka weszła do salonu, zanim Margaret zdołała opanować wirujące myśli i przywrócić w nich jakikolwiek ład. Szybko jednak została zmuszona do otrząśnięcia się ze wspomnień wydarzeń i słów wypowiedzianych minionego dnia i zamienienia się we współczującego słuchacza. Najpierw dowiedziała się o oburzeniu Dixon z powodu ponownego przypalenia podkładu do prasowania, a potem wysłuchała opowieści o tym, jak Susan Lightfoot paradowała ze sztucznymi kwiatami przypiętymi do czepka, dając tym dowód swej próżności i frywolnego charakteru. Pan Hale sączył herbatę w roztargnionym milczeniu, pozostawiając Margaret obowiązek udzielania matce odpowiedzi. Zastanawiała się przy tym, jak jej rodzice mogli tak szybko i bez śladu zapomnieć o swym dzisiejszym gościu, nawet nie wspominając jego imienia. Nie pamiętała zapewne, że to nie im pan Lennox się oświadczył.

Po herbacie pan Hale podniósł się i stał przy kominku, z łokciem opartym na gzymsie i głową spoczywającą na dłoni, wyraźnie zamyślony. Od czasu do czasu głęboko wzdychał. Pani Hale wyszła, aby ustalić z Dixon szczegóły przekazania odzieży zimowej dla biednych, a Margaret przygotowywała dla matki jej robótkę z wełny czesankowej i aż kurczyła się w sobie na myśl o długim wieczorze. Marzyła, aby nadszedł już czas pójścia do łóżka, gdzie będzie mogła ponownie przemyśleć wydarzenia dnia.

– Margaret! – odezwał się w końcu pan Hale z tak nagłą desperacją, że jego córka aż drgnęła. – Czy te plecionki są pilną sprawą? Chodzi mi o to, czy możesz je zostawić i pójść ze mną do biblioteki? Chcę z tobą porozmawiać o czymś bardzo ważnym dla nas wszystkich.

„Bardzo ważnym dla nas wszystkich”. Pan Lennox nie miał okazji do odbycia na osobności rozmowy z jej ojcem po tym, jak mu odmówiła swej ręki, nie chodziło więc o to. W pierwszej chwili Margaret poczuła się winna i zawstydzona, że stała się dorosłą kobietą braną pod uwagę w kwestiach matrymonialnych, a zaraz potem uświadomiła sobie, że ojciec może być niezadowolony z podjęcia przez nią decyzji bez konsultacji z nim. Szybko jednak odrzuciła te myśli, gdy zrozumiała, że to nie owo ostatnie, nagłe wydarzenie wywołało niepokój i dręczące wątpliwości, o których ojciec życzył sobie z nią pomówić. W bibliotece pan Hale poruszył ogień, palcami zgasił świece i kilkakrotnie westchnął, zanim zebrał myśli na tyle, by przemówić. W końcu wyrzucił to z siebie z jękiem:

– Margaret, zamierzam opuścić Helstone.

– Opuścić Helstone, papo!? Ale dlaczego?

Nie odpowiedział od razu. Zmieszany, przekładał nerwowo jakieś papiery na stole, kilkakrotnie otwierał usta, aby coś powiedzieć, ale zamykał je ponownie, nie mając dość odwagi, by wyrzec choć jedno słowo. Margaret nie mogła znieść widoku jego napięcia, które dla ojca było jeszcze bardziej przykre niż dla niej.

– Ale dlaczego, papo kochany? Powiedz mi!

Nagle spojrzał na nią i odpowiedział wolno i z pełnym mocy spokojem:

– Ponieważ nie mogę być dłużej kapłanem Kościoła anglikańskiego.

Margaret była pewna, że ojca spotkał w końcu jeden z owych upragnionych przez matkę awansów, i to zmusza go, by opuścił piękne, umiłowane Helstone i zamieszkał przy którymś z tych dostojnych, cichych dziedzińców, jakie od czasu do czasu widywała w miastach katedralnych. Były to poważne i imponujące miejsca, ale jeśli przeniesienie się tam miało oznaczać opuszczenie domu w Helstone na zawsze, to byłoby tylko przygnębiającą zmianą i w konsekwencji uporczywym bólem. Nic jednak nie mogło się równać z szokiem, jakiego doznała po ostatniej wypowiedzi pana Hale’a. Co to mogło oznaczać? Tajemniczość tej decyzji tylko potęgowała jej zdenerwowanie. Poruszał ją widok ojca, pełnego żałości i cierpienia, jakby błagał własne dziecko o miłosierny i sprawiedliwy sąd. Naraz poczuła mdłości. Czyżby został wmieszany w coś, co zrobił Frederick? Przecież jej brat był wyjęty spod prawa. Czyżby ojciec, z powodu naturalnej miłości do syna, dopuścił się…

– Och! Dlaczego? Powiedz, ojcze! Powiedz mi wszystko! Dlaczego już nie możesz być duchownym? Z pewnością, jeśli biskupowi doniesiono o Fredericku, i ciężki, niesprawiedliwy…

– To nie ma żadnego związku z Frederickiem. Biskup też nie ma z tym nic wspólnego. To ja sam. Margaret, wszystko ci opowiem. Odpowiem na każde twoje pytanie ten jeden raz, ale później nie wracajmy już do tego. Poniosę wszelkie konsekwencje swych bolesnych, ponurych wątpliwości, ale mówienie o tym, co przysporzyło mi tyle cierpienia, jest ponad moje siły.

– Wątpliwości, ojcze!? Wątpliwości w kwestiach religijnych?! – wykrzyknęła Margaret wstrząśnięta jak nigdy dotąd.

– Nie! Nie wątpliwości w kwestiach religijnych. Żadnej najmniejszej rysy, jeśli chodzi o wiarę. – Przerwał, a jego córka westchnęła, jakby zatrzymała się na samej krawędzi nowej okropności. On zaś zaczął mówić prędko, niczym ktoś, kto chce jak najszybciej dotrzeć do wyznaczonego sobie celu. – Nie zrozumiesz tego wszystkiego, co ci opowiem… te lata pełne niepokoju, czy powinienem pozostawać na tym stanowisku… moje wysiłki, by stłumić ciągłe wątpliwości siłą autorytetu Kościoła. Och, Margaret, jak ja kocham ten święty Kościół, z którego mam być wykluczony. – Przez chwilę nie był w stanie mówić dalej.

Margaret zupełnie nie wiedziała, co powiedzieć. Wszystko to wydawało jej się tak strasznie niejasne, jakby ojciec postanowił przejść na mahometanizm.

– Czytałem dzisiaj o owych dwóch tysiącach wiernych, którzy zostali usunięci ze swych kościołów – kontynuował pan Hale z bladym uśmiechem – i próbowałem przejąć choć trochę ich odwagi. Ale to bez sensu. Bez sensu. To dla mnie takie bolesne.

– Ale, papo, czy ty to dobrze rozważyłeś? Och, to takie okropne, takie szokujące – powiedziała Margaret, nagle wybuchając płaczem. Jedyna stabilna podstawa jej domu, idei ukochanego ojca, zdawała się trząść i przewracać. Co miała powiedzieć? Co można było poradzić?

Na widok jej rozpaczy pan Hale zebrał się w sobie, by ją pocieszyć. Przełknął suche, dławiące go łkanie wydobywające się prosto z serca i podszedł do szafki z książkami, z której wyjął tom stanowiący w ostatnim czasie jedną z jego podstawowych lektur. To właśnie z tej książki czerpał siłę, aby przyjąć kurs, którym teraz podążał.

– Posłuchaj, kochana Margaret – powiedział, obejmując ją w pasie.

Ujęła w swe ręce jego dłoń i mocno ścisnęła, ale nie potrafiła podnieść głowy i spojrzeć na niego. Nie mogła też wysłuchać uważnie tego, co jej czytał. Była zbyt wzburzona.

– To monolog napisany przez człowieka, który kiedyś był, tak jak ja, duchownym w wiejskiej parafii. Autorem jest niejaki pan Oldfield, proboszcz w Carsington w Derbyshire, a napisał to ponad sto sześćdziesiąt lat temu. Wtedy czas jego próby się skończył. Stoczył ciężką walkę. – Te dwa ostatnie zdania pan Hale powiedział ciszej, jakby mówił sam do siebie. A potem przeczytał na głos:

„Jeśli już dłużej nie możesz kontynuować swej pracy, nie obrażając Boga, nie dyskredytując religii, nie rezygnując z wierności sobie, nie raniąc sumienia, nie niszcząc pokoju i nie narażając się na utratę zbawienia, jednym słowem, jeśli warunki, na których musiałbyś, o ile chciałbyś, dalej pracować, są grzeszne i pozbawione łaski Boga, możesz, a raczej musisz uwierzyć, że Nasz Pan twoje milczenie, twoje zawieszenie, wycofanie i odstąpienie przekształci ku chwale swojej i Ewangelii. Bóg użyje cię w taki lub inny sposób. Duszy, która pragnie Mu służyć i Go wielbić, nigdy nie zabraknie po temu okazji. Nie ograniczaj wielkości Naszego Pana myślą, że znajdzie On tylko jedną drogę, na której możesz głosić Jego chwałę. Może to osiągnąć i przez twe milczenie tak samo jak przez twe modlitwy, przez twe wycofanie tak samo jak przez twą pracę. Jest fałszem twierdzenie, że najlepiej służymy Bogu, gdy wypełniamy najcięższe obowiązki, jeśli to twierdzenie ma usprawiedliwiać najmniejszy grzech, nawet gdy ten grzech zawiera się w tej służbie lub daje okazję do spełnienia obowiązku. Nie otrzymasz dziękczynienia, jeśli zostaniesz oskarżony o deptanie boskiej chwały i o łamanie twych ślubów pod pozorem, że jest to niezbędne, byś mógł kontynuować swą służbę Kościołowi”.

Gdy tak to czytał, przebiegając wzrokiem to, co omijał, utwierdzał się w swych przekonaniach i czuł, że także potrafiłby się zdobyć na odwagę i stałość, aby działać w zgodzie z własnym sumieniem. Ale gdy zamilkł i usłyszał konwulsyjny szloch córki, cała jego odwaga zniknęła wobec przenikliwego cierpienia.

– Margaret, dziecko! – zawołał, przyciągając ją bliżej. – Pomyśl o pierwszych męczennikach, pomyśl o owych tysiącach, którzy cierpieli za swe przekonania.

– Ale, ojcze – odrzekła, unosząc nagle zarumienioną i mokrą od łez twarz – oni cierpieli za prawdę, podczas gdy ty… och, papo, papo!

– Ja cierpię za sumienie, dziecko – powiedział z godnością, mimo że drżał przy tym, co nie dziwiło, biorąc pod uwagę jego nadwrażliwość. – Muszę postąpić tak, jak mi nakazuje sumienie. Zbyt długo znosiłem własne wyrzuty i każdy inny człowiek, nie tak ospały i tchórzliwy jak ja, już dawno by się zbuntował. – Potrząsnął głową ze smutkiem i mówił dalej: – Najgorętsze marzenie twojej biednej matki zostanie spełnione z ową przewrotną kpiną losu, z jaką zbyt gorące pragnienia się ziszczają. Jak jabłko Sodomy, na zewnątrz piękne, ale w środku jest tylko popiół. To jej życzenie doprowadziło w końcu do przesilenia, za które powinienem być i jestem, mam nadzieję, wdzięczny. Niecały miesiąc temu biskup zaproponował mi lepsze beneficjum. Gdybym je przyjął, musiałbym publicznie odnowić deklarację Trzydziestu Dziewięciu Artykułów Wiar⁴y. Próbowałem, Margaret, próbowałem odsunąć ten dylemat, po prostu odrzucając awans i pozostając tu, tłamsząc me sumienie, tak jak je do tej pory naginałem. Niech mi Bóg wybaczy.

Podniósł się i spacerował po pokoju, cichym głosem wypowiadając pod swoim adresem słowa wyrzutu i poniżenia, z których córka na szczęście usłyszała tylko kilka. W końcu powiedział:

– Margaret, wracam do tej smutnej troski, od której zacząłem. Musimy opuścić Helstone.

– Tak. Rozumiem. Ale kiedy?

– Napisałem do biskupa. Wydawało mi się, że ci o tym mówiłem, ale o wszystkim teraz zapominam – powiedział pan Hale, wpadając w przygnębienie, gdy tylko zaczął mówić o szczegółach twardej rzeczywistości. – Poinformowałem go o moim zamiarze opuszczenia parafii. Był bardzo łaskawy i uprzejmy, argumentował i przestrzegał, ale na próżno, zupełnie na próżno. Przecież ja sam wypróbowałem to wszystko na sobie. Daremnie. Będę musiał wziąć mój akt rezygnacji i osobiście zawieźć go biskupowi, by się z nim pożegnać. To będzie kolejna próba, ale gorsze, znacznie gorsze jest to, że muszę się rozstać z moimi parafianami. Wyznaczono wikarego, który będzie czytał modlitwy. Jest to niejaki pan Brown i przyjedzie jutro. Ja natomiast w następną niedzielę wygłoszę kazanie pożegnalne.

A więc to ma być tak szybko? – pomyślała Margaret. Choć może to i lepiej. Zwlekanie tylko zaostrzyłoby ból. Chyba lepiej, że tak nagle została uderzona niby obuchem planami wprowadzanych zmian, których prawie dokonano, zanim się o nich dowiedziała.

– Co na to wszystko mama? – spytała, wzdychając.

Ku jej zaskoczeniu ojciec nie odpowiedział od razu, tylko znowu zaczął chodzić po pokoju. W końcu się zatrzymał i odrzekł:

– Margaret, jestem wielkim tchórzem. Nie umiem zadawać bólu. Wiem doskonale, że małżeństwo ze mną okazało się nie tym, na co twoja matka miała nadzieję, czego miała prawo oczekiwać. A to będzie dla niej taki cios, że nie miałem serca… nie miałem siły, aby jej o tym powiedzieć. Nie można jednak dłużej zwlekać. Ona musi się dowiedzieć. – Popatrzył ze smutkiem na córkę.

Margaret aż osłabła na myśl, że matka o niczym nie wie, gdy tymczasem sprawa jest tak zaawansowana.

– Tak. Naprawdę musi się dowiedzieć – przytaknęła. – Być może, mimo wszystko, ona nie… ależ tak, z pewnością tak, będzie zaszokowana. – Siła ciosu wróciła do dziewczyny, gdy próbowała sobie wyobrazić, jak jej matka mogłaby przyjąć decyzję męża. – Ale dokąd się przeniesiemy? – spytała wreszcie, uderzona nagle sprawą ich przyszłego bytu, o ile jej ojciec miał w ogóle jakieś plany.

– Do Północnego Milton – odpowiedział z głuchą apatią. Zauważył, że choć dzięki swej miłości córka stanęła po jego stronie i przez moment usiłowała go uspokoić, jej rana była świeża, głęboka i bolesna.

– Północne Milto⁵n! To przemysłowe miasto w Darkshire?

– Tak – potwierdził ojciec, zobojętniały i przybity.

– Ale dlaczego tam, papo? – spytała.

– Ponieważ tam jestem w stanie zarobić na chleb dla mojej rodziny. Ponieważ nikogo tam nie znam, nikt tam nie słyszał o Helstone i nikt nie będzie chciał ze mną rozmawiać… o tym.

– Chleb dla rodziny! A ja myślałam, że ty i mama macie… – Nagle się zatrzymała, powściągając swe naturalne zainteresowanie ich wspólną przyszłością, gdy zobaczyła, że czoło ojca posępnieje. On jednakże, dzięki swej zdolności współodczuwania, od razu wyczytał w jej twarzy jak w lustrze odbicie własnego przygnębienia, i dla niej spróbował się choć trochę rozchmurzyć.

– Wszystko ci opowiem, Margaret. Pomóż mi tylko poinformować matkę, bo to jest ponad moje siły. Sama myśl o jej rozpaczy przyprawia mnie o chorobę z przerażenia. Jeśli wszystko ci opowiem, być może uda ci się przekazać jej to jutro. Nie będzie mnie przez cały dzień, bo chcę się pożegnać z farmerem Dobsonem i tymi biedakami na Bracy Common. Czy wielką niechęcią napawa cię myśl o poinformowaniu o wszystkim matki, Margaret?

Napawało ją to tak wielkim przerażeniem, że aż się kurczyła w sobie. Drżała bardziej niż kiedykolwiek w dotychczasowym życiu i nie mogła nawet od razu ojcu odpowiedzieć. Widząc to, rzekł:

– Bardzo tego nie chcesz, prawda?

Ona się jednak przemogła i z pogodnym zdecydowaniem na twarzy odpowiedziała:

– To będzie trudne, ale konieczne. I zrobię to najlepiej, jak potrafię. Ty i tak, ojcze, masz mnóstwo innych bolesnych spraw do załatwienia.

Pan Hale potrząsnął głową z przygnębieniem i ścisnął jej dłoń w przypływie wdzięczności. Margaret zaś ponownie poczuła się tak zrozpaczona, że z trudem opanowała wybuch płaczu. Aby zająć czymś myśli, powiedziała:

– Teraz powiedz mi, papo, jakie mamy plany. Wiem, że ty i mama macie jakieś pieniądze niezależnie od dochodu z prebendy, prawda? Tak jak ciotka Shaw?

– Tak, mamy około stu siedemdziesięciu funtów na rok własnych pieniędzy, z czego siedemdziesiąt przekazujemy Frederickowi, od kiedy jest za granicą. Nie wiem, czy on tyle potrzebuje – mówił z wahaniem w głosie. – Musi przecież dostawać coś za służbę w hiszpańskiej armii.

– Frederickowi nie może niczego braknąć w obcym kraju – stwierdziła zdecydowanie Margaret – skoro w ojczyźnie potraktowano go tak niesprawiedliwie. Pozostaje zatem sto funtów. Czy nie moglibyśmy żyć we trójkę za tę kwotę w jakimś bardzo tanim i bardzo cichym zakątku Anglii? Jestem pewna, że tak.

– Nie – odpowiedział ojciec. – To by mi nie odpowiadało. Muszę coś robić. Muszę się czymś zająć, aby nie dopuścić do siebie niezdrowych, dręczących myśli. Pobyt na wsi boleśnie przypominałby mi o Helstone i o moich dawnych obowiązkach, a tego bym nie zniósł, Margaret. A poza tym sto funtów na rok, po opłaceniu kosztów związanych z utrzymaniem domu, nie pozwoliłoby na zapewnienie twojej matce wygód, do których jest przyzwyczajona i do których ma prawo. Nie, musimy pojechać do Milton. To postanowione. Podejmuję lepsze decyzje sam, gdy nie działam pod wpływem tych, których kocham – stwierdził, jakby przepraszając za to, że wszystko ustalił, zanim powiadomił rodzinę o swych zamiarach. – Jeśli ktoś mi podsuwa inne rozwiązania, od razu robię się niezdecydowany.

Margaret postanowiła zachować milczenie. W końcu jakie miało znaczenie, dokąd się przeniosą, wobec tej jednej okropnej zmiany – zmiany jego poglądów?

Pan Hale kontynuował:

– Kilka miesięcy temu, kiedy udręka zwątpienia stała się nie do zniesienia, napisałem do pana Bella. Pamiętasz go, Margaret?

– Nie, myślę, że nigdy go nie spotkałam. Ale oczywiście wiem, kim jest. To ojciec chrzestny Fredericka, twój dawny opiekun w Oxfordzie, prawda?

– Zgadza się. Jest tam członkiem kolegium Plymouth, ale wydaje mi się, że pochodzi właśnie z Północnego Milton. W każdym razie ma tam dużą posiadłość, której wartość bardzo wzrosła, odkąd Milton stało się dużym miastem przemysłowym. Miałem powody przypuszczać… powody, by wierzyć… zresztą lepiej nie będę o tym mówił. Byłem pewien jego sympatii dla mnie, ale nie mogę powiedzieć, by udzielił mi wsparcia w moich dylematach. Całe życie spędził bez żadnych wstrząsów w swoim kolegium. Teraz jednak był dla mnie tak uprzejmy, jak to tylko możliwe. I to jemu zawdzięczamy nasz wyjazd do Milton.

– Jak to? – spytała Margaret.

– Bo ma tam dzierżawców, domy i fabryki. Chociaż nie lubi tego miejsca, zbyt gwarnego i ruchliwego jak na kogoś o jego przyzwyczajeniach, jest zmuszony utrzymywać tam pewne stosunki. I powiadomił mnie, że z tego, co słyszał, jest tam zapotrzebowanie na prywatnego nauczyciela.

– Prywatny nauczyciel! – zawołała Margaret i spytała z pogardą: – A co ci fabrykanci mogą mieć wspólnego z klasyką, z literaturą, z obyciem dżentelmena?

– Och – odpowiedział ojciec – niektórzy z nich wydają się przyzwoitymi ludźmi, świadomymi własnych braków, bardziej niż wielu w Oxfordzie. Niektórzy są zdecydowani podjąć naukę, mimo że osiągnęli wiek męski, a inni chcą, aby ich dzieci się uczyły, skoro oni sami nie mieli tej szansy. W każdym razie, tak jak powiedziałem, jest tam miejsce dla prywatnego nauczyciela. Pan Bell zarekomendował mnie niejakiemu panu Thorntonowi, swemu dzierżawcy i, jak wnoszę z jego listów, bardzo inteligentnemu człowiekowi. W Milton, Margaret, będę wiódł życie bardzo pracowite, jeśli nawet nie szczęśliwe, a wśród innych ludzi i w nowym otoczeniu nic nie będzie przypominało mi Helstone.

To był ten ukryty motyw. Margaret to odgadła, bo sama żywiła podobne uczucia. Tam jest inaczej. Tamto miasto, nieodpowiadające jej jako miejsce do życia, prawie nienawistne z tym wszystkim, co słyszała o północy Anglii, o przemysłowcach, ludziach, o dzikim i ponurym kraju, miało jedną podstawową zaletę – było zupełnie różne od Helstone i nigdy nie będzie im przypominało o ich ukochanym miejscu na ziemi.

– Kiedy jedziemy? – spytała po chwili.

– Jeszcze nie wiem dokładnie. Chciałem to z tobą przedyskutować. Mówiłem ci, że matka jeszcze o niczym nie wie. Ale myślę, że powinniśmy wyjechać w ciągu dwóch tygodni. Kiedy moja rezygnacja zostanie przyjęta, nie będę miał prawa tu pozostawać.

Ten termin ogłuszył Margaret.

– W ciągu dwóch tygodni!

– Nie mówię, że dokładnie co do dnia. Nic nie jest jeszcze ustalone – dopowiedział pan Hale szybko, ale z pełnym niepokoju wahaniem, bo zauważył, że oczy córki zamgliły się smutkiem, a cała twarz zaczęła się mienić.

Margaret błyskawicznie przywołała się do porządku.

– Tak, ojcze, masz rację, najlepiej załatwić to szybko i zdecydowanie. Tylko że mama nic jeszcze nie wie! To chyba najgorszy kłopot.

– Biedna Maria! – powiedział czule pan Hale. – Biedna, biedna Maria! Och, gdybym nie był żonaty, gdybym był sam na świecie, jakie to wszystko byłoby łatwe! Ale tak… Margaret, nie ośmielę się jej tego powiedzieć!

– Nie – odpowiedziała dziewczyna ze smutkiem. – Ja to zrobię. Tylko daj mi czas do jutra wieczorem, abym wybrała odpowiedni moment. Och ojcze! – krzyknęła z nagłym gorączkowym błaganiem. – Powiedz, powiedz mi, że to tylko nocny koszmar, okropny sen, powiedz, że to się nie dzieje naprawdę. Niemożliwe, żebyś zamierzał opuścić Kościół, oddać Helstone, odseparować się na zawsze ode mnie, od mamy, zwiedziony jakimś urojeniem, jakąś pokusą. Niemożliwe, abyś to właśnie zamierzał!

Podczas tej przemowy ojciec siedział sztywno i nieruchomo. A potem spojrzał jej w twarz i ochrypłym głosem odpowiedział wolno, ważąc każde słowo:

– To właśnie zamierzam. Nie oszukuj się, wątpiąc w prawdziwość moich słów, w moje utrwalone zamiary i postanowienia. – Przez jakiś czas patrzył na nią w milczeniu nieruchomym, kamiennym wzrokiem.

Odpowiedziała mu błagalnym spojrzeniem, ale po chwili dotarło do niej, że to, co oznajmił, jest nieodwołalne. Wtedy się podniosła i ruszyła w stronę drzwi. Bez słowa, bez spojrzenia. Gdy położyła dłoń na gałce, zawołał ją. Stał przy kominku, skurczony, zgarbiony, ale kiedy cofnęła się w jego kierunku, wyprostował się i kładąc dłonie na jej głowie, powiedział uroczyście:

– Niech boże błogosławieństwo będzie z tobą, moje dziecko!

– I niech cię zachowa dla swego Kościoła – odpowiedziała z głębi serca. I od razu zdjął ją lęk, aby nie uznał jej odpowiedzi za lekceważącą, niewłaściwą, aby nie poczuł się dotknięty, że tak odpowiedziała mu córka. Zarzuciła mu ramiona na szyję, a on przytrzymał ją przez chwilę przy sobie. Słyszała, jak mruczał do siebie:

– Męczennicy musieli znieść jeszcze więcej bólu. Nie cofnę się.

Byli zaskoczeni, gdy usłyszeli panią Hale pytającą o córkę. Oderwali się od siebie z pełną świadomością tego, co ich czeka. Ojciec przypomniał pospiesznie:

– Idź, Margaret, idź. Jutro mnie nie będzie. Do wieczora musisz powiedzieć o wszystkim matce.

– Tak – odrzekła i wróciła do salonu, oszołomiona i zdezorientowana.

V. Postanowienie

ROZDZIAŁ V

Postanowienie

Błagam Cię o rozważną miłość,
Mądrą nieustannym staraniem,
By szczęście przyjmować radosnym uśmiechem,
By umieć osuszyć łzy.
I błagam o serce niepamiętające o sobie,
Zdolne pocieszać i współczuć.

Anna Laetitia Waring, fragment hymnu

Margaret wysłuchała wszystkich planów matki dotyczących sposobów udzielenia pomocy biedniejszym parafianom. Nie umiała nie słuchać, choć każdy nowy projekt był jak cios sztyletem w jej serce. Kiedy nadejdą mrozy, będą już daleko od Helstone. Reumatyzm starego Simona będzie mu nadal dokuczał, a jego wzrok jeszcze się pogorszy, ale nie będzie nikogo, kto by go odwiedził i mu poczytał, nikogo, kto wesprze go kokilką bulionu i solidną czerwoną flanelą. A jeśli nawet znajdzie się ktoś taki, będzie obcy, i staruszek nadaremnie będzie wypatrywał Margaret. Mały kaleki synek Mary Domville na próżno dowlecze się do drzwi, czekając na nią idącą przez las. Ci biedni przyjaciele nigdy nie zrozumieją, dlaczego ich opuściła. A poza nimi jest wielu innych. „Ojciec zawsze wydawał cały dochód pochodzący z prebendy. Pewnie naruszam nasz i tak skromny fundusz, ale zima będzie najprawdopodobniej surowa i musimy tym biedakom pomóc”.

– Och mamo, zróbmy wszystko, co tylko możemy – żarliwie poprosiła Margaret, ignorując głos rozsądku, za to chwytając się kurczowo myśli, że po raz ostatni udzielą takiej pomocy. – Nie wiadomo, jak długo tu jeszcze będziemy.

– Źle się czujesz, moja kochana? – spytała pani Hale z niepokojem, opacznie rozumiejąc aluzję córki co do niepewności ich pobytu w Helstone. – Jesteś blada i wyglądasz na zmęczoną. To wszystko przez to wilgotne, niezdrowe powietrze.

– Nie, mamo, to nie tak. Powietrze jest tu cudowne, aromatyczne. Pachnie tak czysto i świeżo, zwłaszcza w porównaniu z zadymioną Harley Street. Ale rzeczywiście jestem zmęczona, pewnie już nadeszła pora, żeby pójść do łóżka.

– Już niedługo, jest wpół do dziesiątej. Ale lepiej zrób to od razu. Poproś Dixon o kleik. Jak już będziesz w łóżku, przyjdę i sprawdzę, co z tobą. Obawiam się, że się przeziębiłaś. Albo zaszkodziło ci to morowe powietrze znad stojących stawów.

– Och mamo – powiedziała Margaret, blado się uśmiechając, gdy całowała matkę. – Nic mi nie jest, nie martw się o mnie. Po prostu jestem zmęczona.

Poszła na górę. Aby ukoić niepokój matki, posłusznie zjadła miseczkę kleiku, a potem leżała spokojnie w łóżku, gdy pani Hale przyszła, aby sprawdzić stan córki i pocałować ją, zanim uda się na noc do swego pokoju. W chwili gdy drzwi sypialni matki się zamknęły, Margaret wyskoczyła z łóżka, narzuciła na siebie robdeszan i zaczęła przemierzać pokój tam i z powrotem, aż skrzypnięcie jednej z desek podłogowych przypomniało jej, że nie powinna robić najmniejszego hałasu. Podeszła i zwinęła się w kłębek na siedzisku w głębokiej wnęce niewielkiego okna. Tego ranka, kiedy wyjrzała na zewnątrz, jej serce aż zadrżało na widok jasnych, świetlistych błysków na kościelnej wieży, bo stanowiły zapowiedź pięknego, słonecznego dnia. Teraz, szesnaście godzin później, siedziała przepełniona smutkiem zbyt silnym, by móc go wypłakać, czując tępy, lodowaty ból, który zdawał się wypierać z niej bezpowrotnie młodość i pogodę ducha. Wizyta pana Henry’ego Lennoxa, jego propozycja były jak sen, jak coś, co miało miejsce w innym życiu, natomiast przykra rzeczywistość była taka, że jej ojciec do tego stopnia dopuścił do swego umysłu zwątpienie, że stał się schizmatykiem, wyrzutkiem, a wszystkie zmiany, które miały nastąpić, były konsekwencją tego jednego niszczycielskiego faktu.

Widziała ciemnoszary zarys wieży kościelnej, znaczący równymi liniami środek perspektywy, odcinający się od intensywnie granatowego tła, w które się wpatrywała. Czuła, że mogłaby tak patrzeć przez całą wieczność, wpatrywać się w coraz dalsze regiony nieboskłonu, a mimo to nie dostrzegłaby ani śladu Boga. Wydawało jej się w tym momencie, że ziemia jest bardziej opustoszała, niż gdyby zakryto ją żelazną kopułą, poza którą mógł panować wieczny pokój i chwała Wszechmogącego. Ten niezmącony spokój bezkresnej przestrzeni odczuwała teraz jako szyderstwo, stanowiące większą niż inne, realne przeszkody, barierę dla ziemskich cierpiętników, kierujących ku niej swe wołania, które wznoszą się w ten bezkres i giną – giną na wieki, zanim dotrą do Jego tronu. Zatopiona w rozmyślaniach, nie usłyszała wejścia ojca. Księżyc świecił wystarczająco mocno, aby pan Hale dostrzegł, w jak niezwykłym miejscu i nietypowej dla siebie pozycji znajduje się córka. Podszedł do niej i dotknął jej ramienia, zanim w ogóle uświadomiła sobie jego obecność.

– Margaret, usłyszałem, że wstałaś. Przyszedłem, bo chciałbym, abyś się ze mną pomodliła, abyśmy razem zmówili Modlitwę Pańską. To nam dobrze zrobi. Obojgu.

Uklękli razem przy oknie. On patrzył w górę, ona miała głowę opuszczoną w pełnym pokory zawstydzeniu. Bóg tam był, blisko nich. Słuchał szeptanych przez nich słów. Jej ojciec mógł być heretykiem, ale czy ona sama, nie więcej niż pięć minut wcześniej, ogarnięta rozpaczliwymi wątpliwościami, nie dała dowodu znacznie dalej idącego sceptycyzmu? Nie odezwała się ani słowem, ale po wyjściu ojca wślizgnęła się do łóżka jak dziecko wstydzące się swego przewinienia. Jeśli świat był pełen wprawiających w konfuzję problemów, ona znajdzie w sobie ufność, ale chciałaby znać choć jeden, najbliższy krok.

Tej nocy w jej snach pojawił się pan Lennox, jego wizyta i oświadczyny, które zostały w myślach tak brutalnie odsunięte przez następne wydarzenia dnia. Wspinał się na jakieś oszałamiająco wysokie drzewo, aby dosięgnąć gałęzi, na której wisiał jej czepek. Mężczyzna spadał, a ona usiłowała podbiec, aby mu pomóc, ale przytrzymywała ją jakaś niewidzialna silna ręka. Pan Lennox zmarł. Nagle nastąpiła zmiana sceny – Margaret znalazła się w salonie na Harley Street i rozmawiała z nim jak dawniej, choć cały czas miała świadomość, że widziała jego śmierć na skutek tego okropnego upadku.

Ponura, niespokojna noc. Co za fatalne przygotowanie na nadchodzący dzień! Poderwała się ze snu, niewypoczęta i świadoma, że rzeczywistość jest nawet gorsza niż jej majaki senne. Naraz wszystko jej się przypomniało; nie tylko samo zmartwienie, ale też dylemat, który je spowodował. Dokąd… jak daleko zabłąkał się jej ojciec, prowadzony przez swe wątpliwości, które dla niej były kuszeniem Złego? Tak pragnęła o to zapytać, ale jednocześnie czuła, że za nic w świecie nie chciałaby usłyszeć odpowiedzi na to pytanie.

Uroczy, rześki poranek sprawił, że pani Hale czuła się wyjątkowo dobrze i przy śniadaniu promieniała zadowoleniem. Cały czas mówiła o planowanej pomocy dla mieszkańców wioski i w ogóle nie zauważyła, że jej mąż się nie odzywa, a Margaret odpowiada tylko monosylabami. Zanim sprzątnięto ze stołu, pan Hale się podniósł i opierając się jedną ręką o stół, jakby potrzebował wsparcia, oświadczył:

– Nie będzie mnie do wieczora w domu. Idę do Bracy Common i zjem obiad u farmera Dobsona. Wrócę na herbatę o siódmej.

Nie spojrzał na żadną z nich, ale Margaret wiedziała, co chciał jej przekazać. Do godziny siódmej matka musi się o wszystkim dowiedzieć. On sam zwlekałby z tym aż do wpół do siódmej, ale jego córka była ulepiona z innej gliny. Nie zniosłaby tego wiszącego nad nią ciężaru przez cały dzień. Lepiej było mieć to najgorsze za sobą. I tak dnia jej nie wystarczy, by pocieszyć matkę. Ale gdy stała przy oknie, zastanawiając się, jak zacząć, i czekając, aż służąca opuści pokój, pani Hale poszła na górę, aby się ubrać do wyjścia do szkoły. Zeszła na dół gotowa i bardziej ożywiona niż zazwyczaj.

– Mamo, przejdźmy się razem po ogrodzie. Tylko jedno okrążenie – zaproponowała Margaret, obejmując ją w pasie.

Wyszły na zewnątrz przez oszklone drzwi. Matka odezwała się, ale Margaret nie potrafiłaby powiedzieć, na jaki temat. Zauważyła pszczołę wchodzącą w głąb kielicha kwiatu i postanowiła, że gdy owad wyjdzie ze swą zdobyczą, będzie to dla niej znak. Pszczoła wyszła.

– Mamo! Papa planuje opuścić Helstone! – wyrzucała z siebie słowa jednym tchem. – Zamierza też odejść z Kościoła i zamieszkać w Północnym Milton.

To były te trzy ciężkie prawdy z trudem wypowiedziane.

– Dlaczego tak mówisz? – spytała pani Hale z zaskoczeniem i niedowierzaniem. – Kto ci naopowiadał takich bzdur?

– Sam ojciec – odrzekła Margaret, pragnąc jednocześnie powiedzieć coś ciepłego i pocieszającego, choć zupełnie nie wiedziała, co. Znalazły się obok ogrodowej ławki. Matka opadła na nią i rozpłakała się.

– Nie rozumiem cię – powiedziała. – Albo się strasznie pomyliłaś, albo to ja cię nie zrozumiałam.

– Nie, mamo, nie pomyliłam się. Papa napisał do biskupa, informując go, że ma tak poważne wątpliwości, iż sumienie nie pozwala mu pozostać duchownym Kościoła anglikańskiego i musi opuścić Helstone. Ojciec konsultował się również z panem Bellem, wiesz, ojcem chrzestnym Fredericka, i ustalili, że zamieszkamy w Północnym Milton.

Przez cały czas, gdy Margaret mówiła, pani Hale patrzyła na nią i cienie smutku na twarzy dziewczyny upewniły ją, że jeśli nawet to nie jest prawda, to przynajmniej córka wierzy w to, co mówi.

– Nie sądzę, aby to mogła być prawda – oświadczyła w końcu. – Jestem pewna, że powiedziałby mi o tym, zanim sprawa zaszłaby tak daleko.

Margaret w głębi duszy uważała, że ojciec powinien był poinformować o wszystkim żonę. Nieważne, że ciągle się skarżyła i narzekała, że była niezadowolona. Popełnił błąd, dopuszczając, by o zmianie jego poglądów i nadchodzącej rewolucji w ich życiu dowiedziała się od ich lepiej poinformowanego dziecka. Margaret usiadła przy matce i przyciągnęła do piersi jej niestawiającą oporu głowę, pochylając jednocześnie swoją, by pieszczotliwie miękkim dotknąć policzkiem jej twarzy.

– Najmilsza mamo! Tak bardzo się baliśmy, że sprawimy ci ból. Ojciec okropnie się tym martwił. Wiesz, że nie jesteś silna, a on musiał dać sobie radę z takim niewyobrażalnym napięciem.

– Kiedy on ci powiedział, Margaret?

– Wczoraj, dopiero wczoraj – odpowiedziała, od razu wyczuwając, że to pytanie zostało podyktowane zazdrością. – Biedny papa! – próbowała nakierować myśli matki na to, przez co musiał przejść ojciec, i wzbudzić w niej współczucie.

Pani Hale uniosła głowę.

– Co on ma na myśli, mówiąc o wątpliwościach? – spytała. – Chyba nie uważa, że myśli inaczej ani że wie lepiej niż Kościół?

Margaret potrząsnęła głową i do oczu napłynęły jej łzy, bo matka dotknęła samego jądra jej własnej zgryzoty.

– Czy biskup nie może mu wszystkiego wyjaśnić? – spytała starsza dama niecierpliwie.

– Obawiam się, że nie – odpowiedziała Margaret. – Ale nie pytałam. Bałam się tego, co mógłby mi odpowiedzieć. Tak czy inaczej wszystko jest już ustalone. Opuści Helstone w ciągu dwóch tygodni. Nie jestem pewna, ale chyba wspominał, że złożył już akt rezygnacji.

– W ciągu dwóch tygodni! – wykrzyknęła pani Hale. – Myślę, że to takie dziwne, takie nie w porządku. Prawdziwa bezduszność – oznajmiła i zaczęła szukać ulgi we łzach. – Ma wątpliwości, tak mówiłaś, i zrzeka się beneficjum, a to wszystko bez porozumienia ze mną. Jestem pewna, że gdyby mnie pierwszej zwierzył się ze swych wątpliwości, zdusiłabym je w zarodku.

Jakkolwiek Margaret uważała postępowanie ojca za niewłaściwe, nie mogła znieść, że matka go obwinia. Wiedziała, że jego skrytość brała się z czułości wobec żony i choć mógł zgrzeszyć tchórzliwością, z pewnością jego serce nie znało bezduszności.

– A ja prawie miałam nadzieję, mamo, że ucieszysz się z wyjazdu z Helstone – powiedziała Margaret po chwili. – Sama wiesz, że nigdy nie czułaś się dobrze w tutejszym powietrzu.

– Chyba nie sądzisz, że zadymione powietrze w przemysłowym mieście, takim jak Północne Milton, z jego kominami i sadzami, będzie lepsze niż tutaj. Tu jest tak czysto i słodko, nawet jeśli powietrze jest trochę osłabiające. Wyobraź sobie tylko mieszkanie pośród fabryk i tych robotników. Choć, oczywiście, skoro twój ojciec opuszcza Kościół, to i tak nie będziemy nigdzie przyjmowani. Cóż to za hańba dla nas! Biedny, kochany sir John! Dobrze, że nie dożył tej chwili i nie musi oglądać tego, do czego doprowadził twój ojciec. Gdy byłam dziewczynką i mieszkałam w Beresford Court z twoją ciotką Shaw, codziennie po obiedzie sir John wznosił pierwszy toast: „Za Kościół i króla. I na pohybel antymonarchistom!”.

Dziewczyna była zadowolona, że myśli matki nie wracały do znaczącego milczenia męża na temat kluczowych w jego życiu spraw, bo dla Margaret to właśnie było najboleśniejszą okolicznością, oczywiście zaraz za poważnym niepokojem o naturę wątpliwości gnębiących ojca.

– Wiesz przecież, mamo, że tu i tak prawie nie mieliśmy towarzystwa. A Gormanowie, którzy są naszymi najbliższymi sąsiadami… o ile można ich nazwać towarzystwem, a poza tym prawie ich nie widujemy… zajmują się handlem dokładnie tak samo jak ci ludzie w Milton.

– Tak – odpowiedziała pani Hale oburzonym tonem – ale Gormanowie przynajmniej wytwarzają powozy dla połowy utytułowanych ludzi w hrabstwie, więc utrzymują z nimi choć taki kontakt. A ci fabrykanci bawełny? Powiedz mi, jacy ludzie pod słońcem zakładają na siebie bawełnę, skoro stać ich na len?

– Dajmy sobie spokój z przędzalniami i ich właścicielami. Nie bronię ich ani trochę bardziej niż innych ludzi zajmujących się handlem. I tak nie będziemy mieli z nimi do czynienia.

– Co, na litość boską, skłoniło twego ojca, aby wybrać Milton jako miejsce zamieszkania?

– Częściowo to – odrzekła Margaret z westchnieniem – że tak bardzo różni się od Helstone, a częściowo przyczyniło się do tej decyzji zapewnienie pana Bella, że w Milton jest praca dla prywatnego nauczyciela.

– Prywatny nauczyciel w Milton! A dlaczego nie może pojechać do Oxfordu i uczyć dżentelmenów?

– Zapominasz, mamo, że ojciec odchodzi z Kościoła z powodu swoich poglądów. Jego wątpliwości uniemożliwiłyby mu podjęcie pracy w Oxfordzie.

Pani Hale przez jakiś czas się nie odzywała, tylko cicho płakała. W końcu spytała:

– A meble? Jak nam się uda zorganizować całą tę przeprowadzkę? Nigdy w życiu nic takiego nie robiłam. I mamy tylko dwa tygodnie!

Margaret poczuła niewymowną ulgę, widząc, że poruszenie i rozpacz pani Hale opadły na tyle, iż zajęła się sprawami, które dla niej samej były nieistotne, ale przy których mogła wesprzeć matkę. Planowała, obiecywała i nakłaniała ją, aby rozpocząć organizację przeprowadzki przynajmniej w takim zakresie, w jakim mogły cokolwiek ustalać, nie znając dokładnych zamiarów ojca. Przez cały dzień dziewczyna nie odstąpiła matki na krok, próbując nadążyć ze współczuciem za wszystkimi zwrotami w jej uczuciach. W miarę jak zbliżał się wieczór, wzrastał jej niepokój, gdyż pragnęła, by jak najcieplejsze powitanie czekało ojca, gdy zmęczony wróci do domu po dniu wypełnionym rozpaczą. Próbowała uświadomić matce, jakie męki musiał znosić w samotności przez ten cały czas, ale pani Hale z uporem powtarzała chłodno, że powinien był się jej zwierzyć, a wtedy ona udzieliłaby mu odpowiedniej rady. Na dźwięk kroków ojca w holu Margaret poczuła słabość w sercu. Nie śmiała wyjść do niego i zdać mu relacji z tego, co zdziałała, aby nie wywołać zazdrości matki. Słyszała, że zwlekał z wejściem do pokoju, tak jakby oczekiwał córki lub jakiegokolwiek od niej znaku, ale nie odważyła się ruszyć. Zauważyła, że matce trzęsą się usta i że zbladła, więc najwyraźniej ona również była świadoma powrotu pana Hale’a. Po chwili otworzył drzwi i stanął w progu, niepewny, czy powinien wejść. Jego twarz miała barwę jasnego popiołu, a spojrzenie było pełne takiego onieśmielenia i strachu prawie żałosnego w męskiej twarzy, że, chcąc nie chcąc, czuło się dla niego współczucie. Widoczna niepewność, rzucające się w oczy osłabienie ciała i umysłu przemówiły do jego żony. Podeszła do niego, zarzuciła mu ręce na szyję i krzyknęła:

– Och Richardzie, Rchardzie! Powinieneś był mi powiedzieć już dawno!

Wtedy Margaret wybiegła z płaczem i pospieszyła po schodach na górę. Rzuciła się na swoje łóżko i ukryła twarz w poduszce, aby zdławić histeryczne łkanie, któremu w końcu dała upust po całym dniu zachowywania twardej samokontroli. Nie potrafiłaby powiedzieć, jak długo tak leżała. Nie docierały do niej żadne dźwięki, mimo że do pokoju weszła służąca, aby przygotować sypialnię na noc. Przestraszona dziewczyna wymknęła się z powrotem na paluszkach i poszła powiedzieć Dixon, że panna Hale płacze tak, jakby jej pękało serce. Dodała też, że jeśli panienka się nie uspokoi, to wpędzi się w śmiertelną chorobę. W następstwie tego Margaret poczuła czyjś dotyk i gwałtownie zerwała się do pozycji siedzącej. Zobaczyła ten sam pokój co zawsze i zarys postaci Dixon, bo służąca matki trzymała świecę lekko za sobą, bojąc się reakcji oczu zaskoczonej panienki, i tak już opuchniętych i załzawionych.

– Och Dixon, nie słyszałam, jak wchodziłaś! – zawołała Margaret, odzyskując szczątki swego opanowania. – Czy jest bardzo późno? – zapytała, unosząc się z trudem na łóżku i stawiając stopy na podłodze, ale nadal nie wstając. Odsuwała z twarzy wilgotne, potargane włosy i starała się wyglądać, jakby nic się nie stało, jakby tylko zasnęła.

– Nie mogę powiedzieć, która jest godzina – odpowiedziała Dixon tonem niezadowolenia. – Zupełnie straciłam poczucie czasu od chwili, gdy mama panienki przekazała mi te okropne wieści, kiedy ją ubierałam przed herbatą. A jak Charlotte powiedziała mi, że panienka płacze, panno Hale, pomyślałam: „Nic dziwnego, biedactwo!”. A pan sobie wymyślił, że zostanie tym… jak mu tam… dysydentem. W jego wieku, po tylu latach! A przecież jeśli nawet nie można powiedzieć, że dobrze sobie radził w Kościele, to nie szło mu tak najgorzej. Miałam kuzyna, panienko, który w wieku pięćdziesięciu lat został pastorem u metodystów. A przedtem był całe życie krawcem. No, ale to nie dziwota, że zmienił zawód, bo przez te wszystkie lata ani razu nie udało mu się uszyć pasujących spodni. Ale nasz pan?! Powiedziałam do pani: „Co by powiedział biedny sir John? Nigdy nie podobało mu się, że wyszła pani za pana Hale’a, ale gdyby wiedział, czym to się skończy, miotałby jeszcze gorsze przekleństwa niż kiedykolwiek. O ile to w ogóle możliwe!”.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

1. W wolnym przekładzie: „Wspomnij o słońcu, a ujrzysz jego promienie” (fr.). [wróć]

2. Cytat z A Wish Samuela Rogersa. [wróć]

3. Opowieść o Checu Chahabeddinie, z Bajek tureckich. [wróć]

4. Prawdy wiary ogłoszone w 1563 r. jako doktrynalna definicja wyznania anglikańskiego, potwierdzająca niezależność Kościoła anglikańskiego w stosunku do doktryny kalwinizmu i religii katolickiej. [wróć]

5. Fikcyjna nazwa miasta, którego pierwowzorem jest Manchester. [wróć]