Osoby wymienione w książce zapewniam, że są fikcyjne.

Oprócz Alicji.

Dobrze się czuj, Alicjo.

Inwokacja do pieniędzy i pociągów

Byliśmy prostakami.

W roku dziewięćdziesiątym, wiosną, Wasyl zaznaje dobrego dotyku palcem bożym. Niby nic, gdy to się wydarza – Wasyl nagle ziluminowany, tępy rechot na sali. Dopiero dziesięciolecia, które nadchodzą, po trochu obnażają nam znaczenie tamtej chwili dla Polski.

Wasyl Trzechćwierciński mieszka u dziadków pod Wołominem. Coś tam jest nie tak z rodzicami – zdaje się, że wpierw go chcą, a później przemyśliwują sprawę na trzeźwo. Dziadek, szewc z zawodu, obdarowuje podrzutka mocnymi własnoręcznymi butami w typie armijnym. Babcia kupuje dżinsy firmy Pyramid. Amerykańska gałąź rodziny nadsyła bluzę z napisem „Niagara Falls”. I już, cały Wasyl.

Na komunię Wasyl dostaje złoty łańcuszek, który w dziewięćdziesiątym odsprzedaje chciwej babie z kantoru i skupu złota przy ulicy Wincentego. Następnego dnia zanosi do baby inny złoty łańcuszek, ukradziony babci – i mamy na piwo przy torach kolejowych. Siedząca za spawaną kratą w podziemiach hydroforni baba zakłada lipko, odczytuje próbę na złocie i dosłownie puszcza cienką strużkę śliny. „Carskie, synku”, mówi, wiedząc, że nic nie rozumiemy. Niestety, niedobrze się pije piwo z Wasylem, ze względu na uzusy językowe. Posiada słownictwo na poziomie pięćdziesięciu słów przy równoczesnym kolosalnym sierocym musie mówienia. Pięćdziesiąt, wliczając barbaryzmy, jakich zna pełno.

Podróżni z okien dalekobieżnych pociągów koloru khaki (występowały wówczas w jednym kolorze), stykający się z Wasylem jedynie przez krotochwilę potrzebną na roztrzask ciśniętej przez niego butelki, widzą modnie ubranego, przystojnego chłopaka o równym uzębieniu, uszczęśliwionego trafieniem w wagon. Bądź też – gdy Wasyl nie ma już szkła – jego pokazy bicia rumaka. Jest w tym jakaś wściekłość – dziś miłe panie psycholożki powiedziałyby „wzburzenie emocjonalne”. Jednak my, koledzy, znoimy się z chłopakiem, którego sagi przywodzą na myśl bezscenariuszowy i wyładowany onomatopeją teatrzyk kukiełkowy o biciu, piciu i wymiotowaniu, jaki urządzają czasem dorosłym dzieci alkoholików. Kurtyna z koca rozsuwa się w dużym pokoju i bach – świat przedstawiony jest zalany w pestkę.

Na tamtym świecie przebywa obecnie Wasyl Trzechćwierciński, z tego co się pobieżnie orientuję. Zastyga w młodym wieku i już nigdy się nie zestarzeje. Dziewięćdziesiąte są ostatnią nowoczesnością, jakiej świadkuje. Na szczęście zdąża w życiu kochać szaleńczo: pieniądze, piłkę nożną i mecze wyjazdowe.

Ale tu jeszcze świeci na niego dawne słońce przedmieść. Początek kapitalizmu w agrarno-katolickiej Polsce, Wasyl znów zamienia u baby w hydroforni zabrane dziadkom złotówki na kilka dolarów, stoi na zarośniętym żydowskim cmentarzu, zwija jednodolarówki w rurki, podpala zapalniczką i przypala sobie papierosa. Milczymy z podziwem, jak mają w zwyczaju prostacy na widok waluty. Zresztą i teraz człowiek z dużymi pieniędzmi wydaje mi się niemal nieśmiertelny. 

Wiosną dziewięćdziesiątego przerabiało się na polskim Elegię o... [chłopcu polskim] Baczyńskiego. To poezja podniosła, jak wszystkie juwenilia; o takiej wyłącznie szeptem i ćwierćnutą. Ujawniają się przepastne różnice między mówić a deklamować, inteligentne dziewczyny już płyną duchem na płask przez salę. Wtem jest tak: Wasyl zrywa się ogniście z ostatniej ławki w klasie ogólniaka na Targówku, gdzie go posadzono jako dziecko z trudnej rodziny, żeby sobie w ciszy doczekał do matury, wyrzuca pięści w górę, pioruny miota z oczu i ryczy gardłowym barytonem: „eee Legia oooo! eee Legia oooo!”.

Doniosłość tego krzyku obija się o Tatry i zamplifikowanym echem cofa fale Bałtyku z powrotem do Szwecji w odwecie za potop. Także w znaczeniu metaforycznym. Dziś ludzie tacy jak były Trzechćwierciński, zakochani w zszytym w kulę kawałku skóry kopanej po trawie przez dwudziestu dwóch facetów, to prawdziwi polscy patrioci. To oni, na rozkaz polityków, z religijną pieśnią na ustach bronią kościołów przed zidiociałymi liberałami. Patos, karabin maszynowy, maczeta i piłka nożna czynią prawdziwego Polaka. Nikt nikomu niewielkiego zasobu słów wypominał nie będzie, jeśli tylko cytaty są prawilne.

Ja w każdym razie nic o tym nie uważam.

*

Ostatnimi czasy częstokroć zagapiam się ja w pralkę piorącą, co widomym objawem nadchodzenia starości, przeżuwaniem nazad już przeżytego mnie się wydaje. I tak myślę, jak zwykle, po chamsku, wsobnie: co by tu dla siebie z ty pralki wyciągnąć, z owego wirowania, spłukiwania, rzucania się wprzód i nawrotów kompulsywnych, zaczem suszenie się rozpocznie nieodwołalne?

Trza mi to z siebie wygruzić wymiotem i pochować z honorami.

Powiedział mnie Wydawca ty Xiążki: pisać trzeba ci tak, żeby tam nawet pracownik pozaumysłowy, w tym i krytyk samomianowany na Wielkiego w wieku dwudziestu dwu lat poprzez Meta-firmę, wyrozumieli co i jak względem tego i owego i orzekli: aha, aha. Szmirą ludzi trza ukochać, przyhołubić przychylnie, zanęcić kulką błotną z kaszą lub kukurydzą i plastikiem niczym jakichś karpiów z Azji, co nawet i pośród hodowlanych ryb za łatwowierne uchodzą. I dał mnie do zrozumienia następująco: bo ty jakoś Nieczytanem jesteś, co cuś-tam usmażysz w pocie-błocie, z suteren płuc ryki jakieś subiektywne, to Nieczytanem jest, a tutaj jeszcze jak raz pandemia się wydarzy koronawirusowa, a to wojna w Ukrainie, albo i inny dopust św., po którem Naród swe lico odwraca w kierunku cukru i suchych prowiantów, a Dział Promocyi nasz z twarzamy w dłoniach siędzie i tak siedzi przy biurkach z przyczyny twojej sfrasowany, że Matko Jedyno Boleściwo.

Tak że – mnie rzekł Dający Zaliczkę, bo czapkę w ryncach miąłem tak sugestywnie, aż i do daszka samego rozpęku, a Okiem po suficie i podłodze jednocześnie strzelając, a po brzuchu się głaszcząc – na tu ciebie piniądz, na, bez po dłoni całowania, ślinienia mi, bo ja i nie Ojciec św., i pódziesz mnie co prosto napisać, nie eksperymentalnie. Stłumiwszy siebie w sobie, bez na wskroś przewiercania, bez genitaliów wywlekania, bez juchy uczuć puszczania, bez prób ubogacania Czytelnika w szczególny sposób.

Na tu ciebie piniądz, a idź ty za Szmirą ogólniezrozumiałą, bo na chuj ciebie tyn cały wrzątek?

*

Polski jest chytry, żyje i reaguje na czas i na chwilę, potrafi jęczeć, cochać się i lizać, gdzie nie wypada. Włóczy się po środowiskach, jąka, beka i chami. No, jest to orkiestra śmietnikowa, rozpisana na świerćtony dalekich skal blaszanych pokryw od pojemników, uderzania patykiem w stare sprzęgło, rzucania butelkami w pociągi. Klasycznie zbulwersowany inteligent nawet tego nie tknie z obrzydzenia. Jednak to bałagan tworzy osad we łbie, to dzięki niemu polski nie pupieje, „puszcza juchę z duszy” i rodzi aluzje. Jest chropawo, języka się nie cyzeluje; cyzeluje się popielniczki z mosiądzu. Mowa o uczuciach – język mnóstwo umie emocjonalnie, ale właśnie nam kołowacieje. 

Bynajmniej ja tak to widzę, braciszkowie moi (i siostrzyczki).

Niedawno przychodzi mailem zaproszenie dla zawodowych dziennikarzy na szkolenie z należytego wysławiania się o osobach LGBTQ+. Wcześniej są oferty uczestnictwa w warsztatach tworzenia nieobraźliwego kontentu z zawarciem zagadnień z zakresu uzależnienia od substancji psycho; osób w kryzysie bezdomności; komunikowania treści z poszanowaniem zwierząt. To już nie żadne dylematy do przedyskutowania, a gotowe związki wyrazowe podsuwane jako dogmaty – specjalnie dla dziennikarzy, żeby poszerzali horyzonty myślowe, a nie po to, by zgłupli.

„Pan mnie wyczuwa?”, jak pisał geniusz piosenki reportażowej.

Wyobrażam to sobie tak: gdzieś tam siedzą i wymyślają nową gramatykę nieznani sprawcy. Anturaż kawiarniany, elementy artyzmu w wystroju, środki na działalność z grantu, miłe poczucie apostołowania, natomiast afektacja nastoletnia. Komisarze nowomowy.

Już niepełnoletnia córka zwraca mi uwagę, że nie powinienem pytać jej osoby o postępy w szkole, ponieważ ranię jej uczucia jako osoby w tymczasowym kryzysie emocjonalności genderowej na gruntach dorastania i feministycznym. Idzie obficie pomalować twarz, bo wychodzi. Gdzie idzie wyjść i kiedy powróci na bazę, nie powinno mnie interesować, bo to bolesna ingerencja inwigilacyjna w system samostanowienia jednostki na wskroś współczesnej. 

Jeśli będę kontynuował opresję – zerwie ze mną kontakt na linii ojciec–córka na czas nieokreślony. Mówię, żeby nie była taka scholastyczna. Wykpiwa słowo „scholastyka” jako nieznane.

*

„No a mam takie pytanko”, jak mawia Oblechowicz w dziewięćdziesiątych, „długo tak będziesz pierdolił i inwokował?”. Mówię raz a dobrze: w tej książce język jest wolny od misji społeczno-wychowawczych, ponieważ one w dziewięćdziesiątych nie istniały.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Projekt okładki
Tomasz Majewski

Redaktor prowadząca
Monika Koch

Redakcja
Łukasz Klesyk

Korekta
Teresa Zielińska
Anna Strożek

Blaga rządzi się własnymi zasadami interpunkcji i ortografii.

Copyright © Marcin Kołodziejczyk, 2025
Copyright © by Wielka Litera Sp. z o.o., Warszawa 2025

ISBN 978-83-8360-264-6

Wielka Litera Sp. z o.o.
ul. Wiertnicza 36
02-952 Warszawa

Konwersja: eLitera s.c.