TYTUŁ ORYGINAŁU: Open. An Autobiography

Copyright © 2009 by AKA Publishing, LLC.
All rights reserved. Wszelkie prawa zastrzeżone

This translation published by arrangment with Alfred A. Knopf,
an imprint of the Knopf Doubleday Group, a division of Random House, Inc.

Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo Bukowy Las Sp. z o.o., 2011
Copyright © for the Polish translation by Wydawnictwo Bukowy Las Sp. z o.o., 2011

ISBN 978-83-63431-01-3

FOTOGRAFIA NA OKŁADCE: © Martin Schoeller/August
PROJEKT OKŁADKI: Paweł Cesarz
KONSULTACJA TENISOWA: Monika Schneider
REDAKCJA: Anna Wawryszuk
KOREKTA: Dorota Sideropulu
REDAKCJA TECHNICZNA: Adam Kolenda

WYDAWCA:
Wydawnictwo Bukowy Las Sp. z o.o.
ul. Sokolnicza 5/76, 53-676 Wrocław
www.bukowylas.pl, e-mail: biuro@bukowylas.pl

WYŁĄCZNY DYSTRYBUTOR:
Firma Księgarska Olesiejuk
Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością S.K.A.
ul. Poznańska 91, 05-850 Ożarów Mazowiecki
www.olesiejuk.pl, e-mail: fk@olesiejuk.pl

Dedykuję Stefanie, Jadenowi i Jaz

Nie można stwierdzić, co nas ogranicza, zamyka, zdaje się nas grzebać, choć człowiek odczuwa obecność pewnych barier, pewnych wrót i ścian. Czy to wszystko jest fantazją, wytworem wyobraźni? Nie sądzę. I wtedy ktoś mówi: Mój Boże! Czy to na długo, czy na zawsze, czy na wieczność całą? Wiesz, co uwalnia człowieka z takiej niewoli? Bardzo mocne uczucie. Przyjaźń, braterstwo, miłość – właśnie one za sprawą swej przemożnej siły i jakiejś mocy magicznej otwierają nasze więzienie.

Vincent van Gogh w liście do brata, czerwiec 1880

Otwieram oczy i nie wiem, gdzie ani kim jestem. Nie jest to znów tak bardzo niezwykłe uczucie – połowę życia spędziłem, nie wiedząc. Mimo to jest jakoś inaczej. Ta dezorientacja jest bardziej przerażająca. Bardziej krańcowa.

Spoglądam w górę. Leżę na podłodze obok łóżka. Teraz sobie przypominam. Przeniosłem się z łóżka na podłogę w środku nocy. Jak zwykle. Dobrze robi mi to na kręgosłup. Zbyt długie leżenie na miękkich materacach powoduje ból nie do wytrzymania. Liczę do trzech, po czym rozpoczynam długotrwały, trudny proces wstawania. Z kaszlnięciem i jękiem przewracam się na bok i zwijam do pozycji embrionalnej, a następnie przekręcam na brzuch. Teraz muszę odczekać, aż krew zacznie żywiej krążyć w żyłach.

Obiektywnie rzecz biorąc, jestem młodym człowiekiem. Mam trzydzieści sześć lat, ale budzę się, jakbym miał dziewięćdziesiąt sześć. Po trzech dekadach biegu co sił, zatrzymywania się w miejscu, wyskakiwania wysoko i ciężkiego lądowania moje ciało jest jakby ciałem obcego człowieka, szczególnie o poranku. Również mój umysł zdaje się należeć do kogoś innego. Otwierając oczy, jestem dla siebie obcą osobą i nic w tym odkrywczego, że rankiem to uczucie jest jeszcze silniejsze. Przypominam sobie pospiesznie najbardziej podstawowe informacje. Nazywam się Andre Agassi. Moja żona to Stefanie Graf. Mamy dwójkę dzieci, syna i córkę w wieku pięciu i trzech lat. Mieszkamy w Las Vegas, w stanie Newada, ale obecnie przebywamy w apartamencie hotelu Four Seasons w Nowym Jorku, ponieważ biorę udział w US Open 2006. Moim ostatnim US Open. Właściwie w moim ostatnim turnieju tenisowym w życiu. Gram zawodowo w tenisa, choć go nienawidzę, ale to mroczne i tajemne uczucie, które towarzyszy mi przez całe życie.

Kiedy ostatnia informacja dotycząca mojej świadomości zapada mi w jaźń, podnoszę się na kolana i szeptem błagam: Proszę, niech to już się skończy.

A następnie: Jeszcze nie jestem gotów na ten koniec.

Teraz z sąsiedniego pokoju słyszę Stefanie i moje dzieci. Jedzą śniadanie, rozmawiają, śmieją się. Dojmujące pragnienie, by ich zobaczyć, dotknąć, w połączeniu z łaknieniem kofeiny sprawiają, że wstaję. Nienawiść podnosi mnie na kolana, a miłość stawia na nogi.

Zerkam na zegar na nocnym stoliku. Wpół do ósmej. Stefanie pozwoliła mi pospać dłużej. Zmęczenie w ostatnich dniach jest wykańczające. Pomijając osłabienie fizyczne, targają mną wyczerpujące emocjonalne burze wywołane zbliżającą się emeryturą. Teraz, wychodząc z samego środka zmęczenia, dopada mnie fala bólu. Chwytam się za plecy. Plecy wczepiają się we mnie. Czuję się tak, jakby ktoś zakradł się w nocy i założył mi blokadę kierownicy na kręgosłup. Jak mam grać w US Open z blokadą na kręgosłupie? Czyżbym miał zaprzepaścić ostatni mecz w swojej karierze?

Urodziłem się z zesztywniającym zapaleniem stawów kręgosłupa, co oznacza, że ostatni kręg kręgosłupa oddzielił się od pozostałych, zaatakował, zbuntował się. (Jest to główny powód, dla którego chodzę, stawiając palce do wewnątrz). Przez ten jeden rozregulowany kręg nerwy mają mniej miejsca wewnątrz kręgosłupa i przy najmniejszym nawet ruchu odczuwają tę ciasnotę. Do tego należy dorzucić, że dwa przestawione dyski i kość nie przestają rosnąć w bezskutecznym wysiłku, by osłonić uszkodzony obszar, a moje przewody nerwowe odczuwają prawdziwą klaustrofobię. Kiedy nerwy na tych ściśniętych odcinkach zaczynają protestować, gdy wysyłają sygnały ostrzegawcze, przez nogi przebiega fala bólu, przy której zasysam powietrze i zaczynam mówić różnymi językami. W tym momencie ukojenie przynosi jedynie położenie się i odczekanie. Jednak czasami taka chwila przychodzi w środku meczu. Wtedy jedynym ratunkiem jest zmiana stylu gry – sposobu wykonywania zamachów, biegania; wszystko należy robić inaczej. Wtedy dopada mnie skurcz mięśni. Każdy unika zmiany – mięśnie nie mogą tego znieść. Zmuszone do przestawienia się, przyłączają się do buntu kręgosłupa i po chwili całe ciało znajduje się w stanie zażartej wojny domowej.

Gil, mój trener, mój przyjaciel, mój zastępczy ojciec wyjaśnia to w ten sposób: Twoje ciało daje ci sygnał, że już nie chce tego robić.

Moje ciało od dłuższego czasu zachowuje się w ten sposób, odpowiadam Gilowi. Niemal tak długo jak ja sam.

Jednak od stycznia moje ciało zaczęło to do mnie wręcz wykrzykiwać. Mój organizm nie łaknie emerytury – on już dawno na nią przeszedł. Moje ciało przeprowadziło się na Florydę, kupiło sobie tam mieszkanie i białe spodnie sansabelt. Dlatego też prowadzę negocjacje ze swoim ciałem, prosząc, by raz na jakiś czas na kilka godzin wróciło z emerytury. Większość tych negocjacji wspieram zastrzykiem z kortyzonu, który czasowo zagłusza ból. Zanim jednak zastrzyk zadziała, sam potrafi nieźle dać mi w kość.

Dostałem jeden wczoraj, żebym mógł grać dziś wieczorem. Był to trzeci zastrzyk w tym roku, trzynasty w całej mojej karierze i jak dotąd najbardziej niepokojący. Lekarz, nie mój stały doktor, powiedział mi opryskliwie, żebym się położył. Wyciągnąłem się na stole twarzą w dół, a pielęgniarka szarpnięciem ściągnęła mi spodenki. Lekarz wyjaśnił, że musi wbić siedmiocalową igłę jak najbliżej zaognionych nerwów. Nie mógł jednak wkłuć się bezpośrednio, bo przeszkadzały mu przerośnięte dyski i narośl kostna. Jego starania, by ominąć to miejsce i rozpiąć blokadę, wywołały otępiający ból. Najpierw wbił igłę. Następnie ustawił nade mną wielką maszynę, żeby zobaczyć, na ile igła zbliżyła się do nerwów. Musiał niemal otrzeć się igłą o nerwy, jak powiedział, nie dotykając ich. Gdyby tak się stało, nawet gdyby nieznacznie o nie zahaczył, ból uniemożliwiłby mi dokończenie turnieju. To też spowodowałoby zmiany w życiu. Manewrował igłą, wkłuwając się i wyciągając ją, aż łzy napłynęły mi do oczu.

W końcu trafił. Strzał w dziesiątkę, powiedział.

Kortyzon wpłynął do środka. Z powodu palącego strumienia zagryzłem wargi. Potem poczułem ucisk. Miałem wrażenie, jakbym leżał na stole szalonego balsamisty. Niewielka przestrzeń wewnątrz mojego kręgosłupa, tam gdzie są stłoczone nerwy, wypełniała się do granic możliwości. Ucisk narastał i pomyślałem, że pękną mi plecy.

Lekarz powiedział, że takie objawy dają pewność, że wszystko idzie jak trzeba.

Trzymam się kurczowo pańskich słów, doktorze.

Wkrótce ból był cudowny, niemal słodki, ponieważ należał do tych, które poprzedzają nadchodzącą ulgę. Ale być może każdy ból jest właśnie taki.

Moja rodzina zachowuje się coraz głośniej. Kuśtykam do salonu naszego apartamentu. Mój syn Jaden i moja córka Jaz, widząc mnie, podnoszą rwetes. Tatuś! Tatuś! Podskakują do góry i chcą na mnie wskoczyć. Przygotowuję się na ten skok, zamierając w miejscu niczym mim odgrywający drzewo w zimie. Zatrzymują się w ostatniej chwili, bo wiedzą, że tatuś jest bardzo kruchy, rozpadnie się na kawałki, kiedy dotkną go za mocno. Gładzę je po twarzach i całuję w policzki, po czym dołączam do nich przy stole.

Jaden pyta, czy to już dzisiaj.

Tak.

Grasz?

Tak.

A potem będziesz miał tę emeryturę?

To nowe słowo, które poznał, podobnie jak jego młodsza siostra. Emerytura. Kiedy je wypowiadają, zawsze przeciągają ostatnią głoskę. Bo dla nich emerytura ciągnie się w nieskończoność i zawsze mówią o niej w czasie teraźniejszym. Może wiedzą o czymś, o czym ja nie mam pojęcia.

Jeśli wygram, to nie, synku. Jeśli dzisiaj wygram, to będę grał dalej.

Ale jak przegrasz – to możemy wziąć pieska?

Dzieciom emerytura kojarzy się ze szczeniakiem. Wraz ze Stefanie obiecaliśmy im, że kiedy skończą się moje treningi, kiedy przestaniemy jeździć po świecie, możemy kupić im szczeniaka. Może nazwę go Kortyzon.

Tak, kolego, kiedy przegram, kupimy pieska.

Uśmiecha się. Ma nadzieję, że tatuś przegra, ma nadzieję, że tatuś dozna zawodu, który przyćmi wszystko inne. Nie rozumie – a niby jak miałem mu to wytłumaczyć? – bólu przegranej, bólu gry. Sam zrozumiałem to dopiero po trzydziestu latach, robiąc bilans własnej psychiki.

Pytam Jadena, co dzisiaj robi.

Idzie zobaczyć kości.

Patrzę na Stefanie. Przypomina mi, że zabiera je dzisiaj do Muzeum Historii Naturalnej. Dinozaury. Myślę o swoich wykrzywionych kręgach. Wyobrażam sobie mój szkielet wystawiony w muzeum wraz z innymi dinozaurami. Tenisozaurus Rex.

Jaz przerywa moje rozmyślania. Podaje mi swoją bułeczkę. Chce, żebym wybrał z niej jagody, zanim ją zje. Nasz poranny rytuał. Każda jagoda musi zostać usunięta z chirurgiczną precyzją, co wymaga nie lada wprawy i koncentracji. Trzeba wbić nóż, przeciąć wokół, dostać się do jagód, nie dotykając ich ostrzem. Skupiam się na pieczywie i myśl o czymś innym niż tenis przynosi mi ukojenie. Jednak kiedy podaję Jaz bułeczkę, choć nie wiem, jak bardzo bym udawał, że w ogóle nie kojarzy mi się z piłką tenisową, moje mięśnie na plecach drgają z niecierpliwości. Zbliża się ten moment.

Po śniadaniu, gdy Stefanie i dzieci całują mnie na do widzenia i biegną do muzeum, siadam w ciszy przy stole, rozglądam się po hotelowym apartamencie. Przypomina wszystkie hotelowe apartamenty, w których mieszkałem, tylko że ten jest wzorcowy. Czysty, szykowny, wygodny – to hotel Four Seasons, więc sprawia urocze wrażenie, choć wciąż jest kolejną wersją tego, co nazywam Niedomem. Niebytem, gdzie egzystują sportowcy. Zamykam oczy, starając się skupić na tym, co mnie czeka dziś wieczorem, ale moje myśli wędrują w inną stronę. Ostatnio moje myśli mają tendencje retrospektywne. Przy byle okazji wracają do początku, ponieważ znajduję się blisko końca. A przecież nie mogę na to pozwolić. Jeszcze nie. Nie mogę dopuścić do rozpamiętywania przeszłości. Wstaję i chodzę wokół stołu, sprawdzając poczucie równowagi. Kiedy czuję się w miarę stabilny, ostrożnie kieruję się pod prysznic.

Jęczę i krzyczę pod strumieniem gorącej wody. Zginam się wolno, dotykam mięśnia czworogłowego, zaczynam budzić się do życia. Mięśnie się rozprężają. Skóra śpiewa. Pory otwierają się. Ciepła krew zaczyna krążyć w żyłach. Czuję, jak coś się budzi. Życie. Nadzieja. Ostatnia kropla młodości. Mimo to nie wykonuję żadnych gwałtownych ruchów. Nie chcę wystraszyć kręgosłupa. Pozwalam mu na drzemkę.

Wycierając się przed lustrem w łazience, spoglądam w swoją twarz. Przekrwione oczy, siwiejący zarost – twarz zupełnie odmienna od tej, z którą zaczynałem. Ale również inna niż ta widziana w tym samym lustrze w zeszłym roku. Kimkolwiek jestem, nie jest to już chłopiec rozpoczynający tę odyseję, nawet nie przypominam mężczyzny sprzed trzech miesięcy, który oświadczył, że ta odyseja wkrótce się zakończy. Przypominam rakietę tenisową, w której wymieniano czterokrotnie rączkę i siedmiokrotnie naciąg – czy można ją wciąż traktować jak tę samą rakietę? Jednak gdzieś w tych oczach wciąż widzę jak przez mgłę tego samego chłopca: na początku w ogóle nie chciał grać w tenisa, chciał to rzucić, rzucał to wielokrotnie. Widzę tego złotowłosego wyrostka, który nienawidził tenisa, i zastanawiam się, jak postrzegałby tego łysego faceta, który wciąż nienawidzi tego sportu, a jednak gra. Czy byłby wstrząśnięty? Rozbawiony? Czułby dumę? Robię się znużony i pod wpływem tych pytań pogrążam się w letargu, a jest dopiero południe.

Proszę, niech to się już skończy.

Jeszcze nie jestem gotów na ten finał.

Zakończenie kariery nie różni się wcale od końca meczu. Celem jest dotrwanie do tego momentu, znalezienie się w pobliżu mety, gdyż emanuje magnetyczną siłą. Kiedy jest się tak blisko, człowiek czuje, jak ta siła go ciągnie i można ją wykorzystać, by przejść na drugą stronę. Jednak na chwilę przed tym, kiedy człowiek znajduje się w jej zasięgu, albo tuż po tym, odczuwa inną moc, równie silną, która go odpycha. Jest to zjawisko niewytłumaczalne, mistyczne, owe dwie przeciwstawne siły, obie działające z równą mocą. Wiem to, ponieważ całe życie poświęciłem podążaniu za jedną, walcząc z drugą, i czasami tkwiłem w zawieszeniu, odbijając się między nimi na podobieństwo piłki tenisowej.

Dziś wieczorem – mobilizuję się w myślach – będzie mi potrzebna żelazna dyscyplina, by okiełznać obie siły i wszystko inne, co mi się przytrafi. Ból kręgosłupa, złe piłki, paskudna pogoda, obrzydzenie do samego siebie. Przypominanie tej prawdy jest formą umartwiania się, ale również rodzajem medytacji. W ciągu dwudziestu dziewięciu lat gry w tenisa nauczyłem się jednego – życie będzie rzucało mi kłody pod nogi, będzie ciskać we mnie wszystkim, może z wyjątkiem zlewu kuchennego, ale na koniec przywali też i zlewem. Moja praca polega na unikaniu tych przeszkód. Jeśli dam się im zatrzymać albo rozkojarzyć, nie wykonam pracy, a niewykonanie jej wywoła żal, który sparaliżuje mnie skuteczniej niż ból kręgosłupa.

Leżę w łóżku ze szklanką wody w ręce i czytam. Kiedy męczy mi się wzrok, włączam telewizor. Dziś wieczorem. Druga runda US Open! Czy będzie to pożegnanie Andre Agassiego? Moja twarz pojawia się przez chwilę na ekranie. Jest inna niż ta widziana dzisiaj w lustrze. Moja twarz z kortu. Przyglądam się temu nowemu obliczu w krzywym zwierciadle telewizora i niepokój wzrasta. Czy to była ostatnia reklama? Czy po raz ostatni CBS promowała jeden z moich meczów?

Nie mogę pozbyć się uczucia, że wkrótce umrę.

To nie przypadek, myślę, że tenis używa języka życia. Przewaga, serwis, błąd, as, podstawowe żywioły tenisa mają swój początek w codziennym życiu, ponieważ każdy mecz jest życiem w miniaturze. Nawet struktura tenisa, to, jak jedno wyłania się z drugiego jak w ruskiej matrioszce, naśladuje życie. Punkty zamieniają się w gemy, które zamieniają się w sety, a te przechodzą w turnieje i wszystko jest ze sobą tak ściśle powiązane, że każdy punkt może okazać się punktem zwrotnym. Przypomina mi to sekundy przechodzące w minuty, następnie minuty w godziny. Każda godzina może być tą najwspanialszą. Lub najgorszą. Wybór należy do nas.

A skoro tenis jest życiem, więc to, co idzie za nim, musi przypominać niepoznaną pustkę. Na tę myśl robi mi się zimno.

Stefanie wpada wraz z dziećmi do apartamentu. Opadają na łóżko, a mój syn pyta, jak się czuję.

Dobrze, dobrze. Jak tam kości?

Ale było fajowsko!

Stefanie podaje im kanapki oraz sok i ponownie wywabia je za drzwi.

Oznajmia, że mają umówioną zabawę.

Jak my wszyscy.

Teraz mogę się zdrzemnąć. W wieku trzydziestu sześciu lat mogę zagrać mecz, który przeciągnie się do północy jedynie wtedy, gdy wcześniej się zdrzemnę. Kiedy już mniej więcej wiem, jak się nazywam, chcę zamknąć oczy i udawać, że mnie nie ma. Gdy otwieram je ponownie, mija godzina. Mówię na głos: Już czas. Dość zabawy w chowanego. Znów biorę prysznic, ale różni się on od porannego. Popołudniowy jest zawsze dłuższy – trwa mniej więcej dwadzieścia dwie minuty – i nie służy wybudzaniu czy higienie. Popołudniowy prysznic ma mnie zdopingować, zmobilizować.

Tenis jest sportem, w którym zawodnik mówi do siebie. Żaden inny sportowiec nie gada do siebie tyle, ile tenisista. Oczywiście miotacze, golfiści, bramkarze mruczą pod nosem, ale tenisiści rozmawiają z sobą – odpowiadają sami sobie. W ferworze gry tenisiści wyglądają jak ludzie niespełna rozumu, którzy wyszli na otwartą przestrzeń, coś bredzą, klną i przeprowadzają poważne debaty z własnym alter ego. Dlaczego? Ponieważ tenis jest cholernie samotną grą. Jedynie bokserzy są w stanie pojąć samotność tenisisty – chociaż mają do dyspozycji sekundantów z narożnika i trenerów. Nawet przeciwnik boksera jest poniekąd towarzyszem z ringu, kimś, z kim można się mocować i do kogo można stękać. W tenisie staje się twarzą w twarz z wrogiem, wymienia z nim ciosy, lecz bez dotykania czy rozmawiania z nim ani też z kimkolwiek innym. Przepisy zabraniają tenisiście rozmawiać na korcie nawet ze swoim trenerem. Ludzie czasami wymieniają lekkoatletów jako podobnie samotnych zawodników, ale ja się z tego śmieję. Biegacz przynajmniej czuje obecność i zapach przeciwników. Znajdują się na wyciągnięcie ręki. W tenisie zawodnik jest jak na bezludnej wyspie. Ze wszystkich sportów uprawianych przez kobiety i mężczyzn tenis jest najbliższy przymusowej izolacji, która niezmiennie prowadzi do dialogowania z samym sobą, co dla mnie zaczyna się już podczas popołudniowego prysznica. To właśnie tutaj zaczynam do siebie wygadywać różne wariactwa raz za razem, aż zaczynam w nie wierzyć. Na przykład, że osoba niemal upośledzona ruchowo jest w stanie startować w US Open. I że trzydziestosześcioletni mężczyzna może pokonać przeciwnika wchodzącego w swój najlepszy wiek. W swojej karierze zwyciężyłem w ośmiuset sześćdziesięciu dziewięciu meczach, co daje mi piąte miejsce wśród wszystkich tenisistów na świecie. Wiele z tych spotkań zostało wygranych podczas popołudniowego prysznica.

Z wodą szumiącą w uszach – dźwiękiem przypominającym ryk dwudziestu tysięcy kibiców – przywołuję z pamięci poszczególne zwycięstwa. Nie te, które oni by zapamiętali, ale takie, na wspomnienie których wciąż budzę się w nocy. Ze Squillarim w Paryżu. Z Blakiem w Nowym Jorku. Z Pete’em w Australii. Następnie przypominam sobie kilka porażek. Kręcę głową z zażenowaniem. Mówię sobie, że dzisiaj będzie to sprawdzian, do którego przygotowywałem się przez dwadzieścia dziewięć lat. Cokolwiek się dzisiaj wydarzy, już przez to przechodziłem przynajmniej raz w życiu. Jeśli będzie to sprawdzian fizyczny czy psychiczny, to dla mnie nic nowego.

Proszę, niech to się już skończy.

Nie chcę, żeby się skończyło.

Zaczynam płakać. Opieram się o ścianę prysznica i daję się ponieść emocjom.

Goląc się, wydaję sobie surowe polecenie: Zbieraj pracowicie punkt po punkcie. Niech każdy punkt przeciwnika słono go kosztuje. Bez względu na to, co się stanie, trzymaj głowę wysoko. I na miłość boską, ciesz się każdą chwilą albo przynajmniej postaraj się cieszyć pojedynczymi momentami, nawet bólem, nawet przegraną, jeśli tak ma być.

Myślę o swoim przeciwniku Marcosie Baghdatisie i zastanawiam się, co on robi w tej chwili. Jest tu nowy, ale nie jest typowym nowicjuszem. Plasuje się na ósmym miejscu w światowym rankingu. Jest wielkim, silnym, młodym Grekiem cypryjskim w środku doskonałego roku w swej karierze. Dotarł do finału Australian Open i do półfinału Wimbledonu. Znam go dość dobrze. Podczas ostatniego US Open zagraliśmy treningowy set. Zwykle nie gram takich setów z innymi zawodnikami podczas turniejów wielkoszlemowych, ale Baghdatis poprosił mnie o to z rozbrajającą uprzejmością. Cypryjska telewizja kręciła o nim materiał i zapytał mnie, czy zgodziłbym się, żeby nas sfilmowali razem na treningu. Jasne, powiedziałem. Czemu nie? Wygrałem 6–2, a po wszystkim mój przeciwnik był cały w lansadach. Zrozumiałem, że jest takim człowiekiem, który uśmiecha się zarówno wtedy, gdy jest zadowolony, jaki i wtedy, kiedy jest zdenerwowany, i nie można dociec jego stanu ducha. Przypominał mi kogoś, ale nie pamiętałem kogo.

Powiedziałem Baghdatisowi, że grał trochę jak ja, a on odparł, że to nie przypadek. Dorastał z moimi zdjęciami rozwieszonymi na ścianach pokoju i starał się naśladować mój styl gry. Innymi słowy, dziś wieczorem będę grał ze swoim lustrzanym odbiciem. Będzie zagrywał z końca kortu, wcześnie odbijał piłkę i grał tuż nad siatką, tak jak ja. Będzie to mecz, w którym będziemy starali się okiełznać przeciwnika, trzymać go w ryzach i narzucić swój styl gry, wzajemnie szukając szans na posłanie z bekhendu piłki tuż nad siatką. Nie ma mocnego serwisu, ja też nie, co oznacza długą wymianę piłek, długie wypady, znaczną utratę energii i mnóstwo czasu. Przygotowuję się na gwałtowne wypady, kombinacje, tenis na wyniszczenie, najbardziej brutalną formę gry.

Oczywiście główna różnica między mną i Baghdatisem jest natury fizycznej. Mamy różne ciała. On ma moje dawne ciało. Jest zwinny, szybki, skoczny. Będę musiał pokonać siebie sprzed dwudziestu lat, jeśli uda mi się zmusić starszy egzemplarz do ciągłego ruchu. Zamykam oczy i mówię: Kontroluj to, co możesz kontrolować.

Powtarzam to na głos. Wypowiadanie takich rzeczy na głos dodaje odwagi.

Zakręcam wodę i wychodzę spod prysznica, cały drżąc. Tak łatwo jest być dzielnym pod strumieniem gorącej wody. Napominam się jednak, że odwaga pod gorącym prysznicem nie ma nic wspólnego z prawdziwą odwagą. Na koniec nie jest ważne to, co się czuje, same czyny muszą dodać odwagi.

Stefanie wraca z dziećmi. Czas na Wodę Gila.

Bardzo się pocę, bardziej niż inni zawodnicy, dlatego muszę się odpowiednio nawodnić przed meczem. Pochłaniam buteleczki magicznego eliksiru, jaki opracował dla mnie Gil, mój trener od siedemnastu lat. Woda Gila jest mieszanką węglowodanów, elektrolitów, soli, witamin i jeszcze kilku innych składników, które Gil trzyma w ścisłej tajemnicy. (Majstrował przy tej recepturze dwadzieścia lat). Zwykle zaczyna mnie poić dzień wcześniej i zmusza do picia swojej wody aż do meczu. Następnie popijam ją sobie podczas gry. W kolejnych stadiach piję różne odmiany, a każda z nich ma inny kolor. Różowy dodaje energii, czerwony pozwala dojść do siebie, a brązowy uzupełnia zapasy organizmu.

Dzieci uwielbiają pomagać mi w przygotowaniu Wody Gila. Biją się o to, kto będzie otwierać torebki z proszkiem, trzymać lejek, a kto będzie nalewać wodę do plastikowych butelek. Jednak wyłącznie ja mogę pakować butelki do torby wraz z odzieżą, ręcznikami, książkami, okularami i opaskami na nadgarstki. (Moje rakiety jak zwykle idą na końcu). Wyłącznie ja dotykam mojej torby tenisowej, a kiedy jest w końcu zapakowana, leży przy drzwiach jak torba ze sprzętem jakiegoś mordercy na zlecenie, co jest oznaką tego, że zbliża się godzina zero.

O piątej Gil dzwoni z recepcji.

Jesteś gotowy?, pyta. Czas do boju. Zaczęło się, Andre. Zaczęło się.

Obecnie wszyscy używają zwrotu „zaczęło się”, ale Gil mówi tak od lat i nikt nie potrafi powiedzieć tego tak jak on. Wtedy czuję, jak odpalają moje silniki, adrenalina tryska wszystkimi porami. Wtedy mam wrażenie, że mógłbym unieść samochód nad głową.

Stefanie zbiera dzieci przy drzwiach i uświadamia im, że tatuś musi już iść. No, co się mówi?

Jaden krzyczy: Skop mu tyłek, tatusiu!

Skop tyłek, powtarza Jaz, naśladując brata.

Stefanie całuje mnie i nic nie mówi, bo cóż może więcej dodać.

W samochodzie jadącym do centrum szykownie ubrany Gil siedzi na przednim siedzeniu. Czarna koszula, czarny krawat, czarna marynarka. Ubiera się przed każdym meczem tak, jakby szedł na randkę w ciemno albo jechał załatwiać mafijne porachunki. Co jakiś czas sprawdza wygląd swoich długich czarnych włosów w lusterku bocznym bądź wstecznym. Ja siedzę z tyłu z Darrenem, moim instruktorem, Australijczykiem, który zawsze ma na sobie hollywoodzką opaleniznę i uśmiech, jakby właśnie przed chwilą wygrał w lotto. Przez kilka minut nikt się nie odzywa. Nagle Gil zaczyna nucić jedną z naszych ulubionych piosenek, starą balladę Roya Clarka, a jego głęboki bas wypełnia wnętrze samochodu:

Choć udajemy, idąc przez życie,
Że jeszcze dziś los padnie w mig.

Patrzy na mnie i czeka.

Dośpiewuję: To ogniska w deszczu nie rozpali nikt.

Wybucha śmiechem. Ja też się śmieję. Przez chwilę zapominam o szarpiącej nerwy tremie.

Dziwna sprawa z tą tremą. Czasami człowiek tylko biega do toalety. Innym razem ma nieustanną ochotę na seks. Kiedy indziej znowu chce mu się cały czas śmiać i tylko wyczekuje walki. Rozpoznanie rodzaju tremy jest pierwszą powinnością zawodową podczas jazdy na kort. Trzeba ją wybadać, odczytać, co chce przekazać na temat stanu umysłu i ciała, bo jest to pierwszy krok, żeby zaczęła działać na twoją korzyść. Jest to jedna z tysiąca lekcji, jakiej nauczyłem się od Gila.

Pytam Darrena, co sądzi o Baghdatisie. Czy mam dzisiaj grać szczególnie agresywnie? Tenis polega na dozowaniu odmierzonych dawek agresji. Należy być na tyle agresywnym, aby kontrolować zdobywanie punktów, ale nie na tyle, by stracić kontrolę i wystawić się na niepotrzebne ryzyko. Mam następujące pytania dotyczące Baghdatisa: W jaki sposób będzie chciał mi zrobić krzywdę? Jeśli rozpoczynam bekhendem wymianę piłek, niektórzy zawodnicy będą cierpliwi, inni od razu będą chcieli pokazać, na co ich stać i zaczną atakować bądź grać zdecydowanie przy siatce. Ponieważ nie grałem z Baghdatisem poza naszym treningowym setem, chcę wiedzieć, jak zareaguje na konserwatywny sposób rozgrywania piłki. Czy postawi się i będzie grał po przekątnej, czy też odejdzie i zagra na czas?

Darren stwierdza: Stary, myślę, że jeśli będziesz prowadził zbyt konserwatywną wymianę piłek, to możesz oczekiwać, że on się dostosuje i zacznie napierać na ciebie z forhendu.

Aha.

Jeżeli będzie zmuszony do grania bekhendem, to nie będzie mu tak łatwo skracać gry. Nie zechce się narażać. Jeśli więc zobaczysz, że naprawdę kończycie z bekhendu, będzie to oznaczało, że nie wkładasz odpowiedniej pary w wymianę piłek.

Czy dobrze się rusza?

Tak, to niezły sprinter, ale nie czuje się dobrze zepchnięty do defensywy. Lepiej się rusza w ataku niż w obronie.

Hmm.

Zajeżdżamy pod stadion. Gromadzą się kibice. Rozdaję kilka autografów, następnie znikam w niewielkich drzwiach. Idę długim tunelem do szatni. Gil poszedł porozmawiać z ochroną. Zawsze informuje ich o wszystkim, żeby dokładnie wiedzieli, kiedy wychodzimy na kort, by poćwiczyć, i kiedy tam wrócimy. Wraz z Darrenem zostawiamy bagaże i kierujemy się wprost do sali ćwiczeń. Kładę się na stole i podstawiam pierwszemu masażyście, który do mnie podchodzi, by rozmasował mi plecy. Darren znika, po czym wraca po pięciu minutach, niosąc osiem świeżo naciągniętych rakiet. Kładzie je na mojej torbie. Wie, że sam będę chciał je włożyć do środka.

Mam obsesję na punkcie mojej torby. Utrzymuję ją w pedantycznym porządku i jestem bezwzględny, jeśli o nią chodzi. Torba jest moją aktówką, walizką, skrzynką na narzędzia, pudełkiem na drugie śniadanie i paletą. Zawsze jej potrzebuję. To torbę wnoszę na kort i z kortu ją wynoszę, w dwóch sytuacjach, kiedy moje zmysły są niesłychanie wyostrzone, czuję więc każdy gram bagażu. Gdyby ktoś włożył parę kraciastych skarpet do mojej torby tenisowej, to bym o tym wiedział. Torba tenisowa przypomina serce – trzeba zawsze mieć świadomość, że jest przy tobie.

Pozostaje jeszcze kwestia funkcjonalności. Moich osiem rakiet musi być ułożonych w torbie w porządku chronologicznym, ostatnio naciągnięte na dole, a te dawniej naciągnięte na górze, bo rakiety tracą siłę naciągu. Zawsze zaczynam mecz najdawniej naciągniętą rakietą, bo wiem, że to rakieta o najbardziej miękkim naciągu.

Naciąganiem moich rakiet zajmuje się prawdziwy artysta ze starej szkoły i Starego Świata, Czech Roman. Jest najlepszy w swoim fachu i tak powinno być – naciąg może zadecydować o meczu, mecz o karierze, a kariera o życiu wielu ludzi. Kiedy wyjmuję z torby świeżo naciągniętą rakietę i serwisem rozpoczynam mecz, naciąg może mieć wartość setek tysięcy dolarów. Ponieważ gram dla rodziny, dla mojej fundacji charytatywnej i szkoły, każda struna przypomina przewód w silniku samolotu. Przy tym wszystkim, co pozostaje poza moim wpływem, staram się usilnie kontrolować tych kilka aspektów, na które mogę mieć wpływ, a naciąg rakiet jest jednym z nich.

Praca Romana jest kluczowa dla mojej gry, dlatego zabieram go w trasę. Oficjalnie jest mieszkańcem Nowego Jorku, ale kiedy gram w Wimbledonie, przenosi się do Londynu, a gdy startuję we French Open, zmienia się w paryżanina. Od czasu do czasu, czując się zagubiony i samotny w jakimś obcym mieście, siedzę z Romanem i przyglądam się, jak naciąga rakiety. Nie chodzi o brak zaufania. Wręcz przeciwnie – obserwując mistrza w działaniu, uspokajam się i wyciszam. Patrząc na to, uświadamiam sobie, jak ważna we współczesnym świecie jest dobrze wykonana praca.

Roman dostaje rakiety prosto z fabryki, zawsze są w opłakanym stanie. Na oko wyglądają identycznie, ale on rozróżnia je niczym twarze w tłumie. Obraca je w tę i we w tę, marszczy brew i robi w myślach obliczenia. W końcu zaczyna pracę. Najpierw zdejmuje fabryczną rączkę i nakłada moją, robioną na zamówienie, którą wymodelowano dla mnie, kiedy miałem czternaście lat. Rączka jest czymś tak indywidualnym i niepowtarzalnym jak odcisk palca. Odzwierciedla nie tylko kształt mojej dłoni i długość palców, ale także układ zgrubień na ręce i siłę mojego uścisku. Roman, wykonując rączki do rakiet, posługuje się odlewem mego chwytu. Następnie owija odcisk cielęcą skórką, którą ugniata, aż uzyska odpowiednią grubość. Milimetrowa różnica pod koniec czterogodzinnego meczu jest tak samo odczuwalna i tak samo przeszkadza, jakbym miał kamyk w bucie.

Po dopasowaniu rączki Roman wciąga syntetyczne struny. Zacieśnia je, poluzowuje, zacieśnia, dopasowuje z takim pietyzmem, jakby zakładał struny na skrzypce. Następnie na struny kładzie szablon z logo firmy, maluje i energicznie macha rakietą, aż tusz z mazaka wyschnie. Niektórzy rysują logo tuż przed meczem, co uważam za przejaw braku troski i profesjonalizmu. Tusz ściera się wtedy o piłki, a nie ma gorszej rzeczy niż grać z facetem, który barwi piłki na czerwono i czarno. Lubię ład i porządek, co wyklucza grę piłką powalaną farbą. Bałagan odwraca uwagę, a odwrócenie uwagi na korcie oznacza potencjalnie przegrany mecz.

Darren otwiera dwie puszki piłek i wkłada sobie dwie w kieszeń. Biorę łyk Wody Gila, po czym po raz ostatni przed rozgrzewką idę do toalety. James, ochroniarz, prowadzi nas tunelem. Jak zwykle wcisnął się w jaskrawożółtą koszulkę i mruga do mnie, jakby chciał powiedzieć: My, ochroniarze, powinniśmy być bezstronni, ale ja trzymam za ciebie kciuki.

James uczestniczy w zawodach US Open prawie tak długo jak ja. Już wiele razy prowadził mnie tym tunelem i to zarówno po wspaniałych zwycięstwach, jak i po gorzkich porażkach. Duży, uprzejmy, z twarzą twardziela pooraną bliznami, które James nosi z dumą, jest nieco podobny do Gila. Niemal jakby nabierał jego cech podczas tych kilku godzin na korcie, kiedy wychodzę ze strefy wpływów swego trenera. Są ludzie, których obecność dodaje otuchy na US Open – koledzy z administracji obiektu, chłopaki od podawania piłek, masażyści – ich widok zawsze podnosi na duchu. Przypomina, gdzie i kim jesteś. James znajduje się na szczycie tej listy. Jest jedną z pierwszych osób, których wypatruję, wchodząc na stadion Arthura Ashe’a. Widząc go, wiem, że wróciłem do Nowego Jorku i jestem w dobrych rękach.

Od 1993 roku, kiedy w Hamburgu jeden z widzów wbiegł podczas meczu na kort i dźgnął nożem Monicę Seles, organizatorzy US Open przydzielili każdemu z zawodników po jednym ochroniarzu, który siedzi za krzesełkiem w czasie wszystkich przerw i zmian. James zawsze pilnuje, żeby usiąść za mną. Jego nieumiejętność zachowania bezstronności jest niezmiernie wzruszająca. Podczas ciężkiego meczu zwykle zauważam zaniepokojone spojrzenie Jamesa i szepczę: Nie martw się, James, dopadnę dziś tego faceta. Zawsze wtedy parska śmiechem.

Teraz jednak, prowadząc mnie na kort treningowy, nawet się nie uśmiecha. Wygląda na smutnego. Wie, że to może być nasz ostatni wspólny wieczór. Mimo to nie łamie naszego przedmeczowego rytuału. Mówi jak zawsze:

Pomogę ci z tą torbą.

Nie, James, tylko ja mogę ją nosić.

Opowiedziałem mu, że kiedy miałem siedem lat, widziałem Jimmy’ego Connorsa, który kazał nieść za sobą torbę, jakby był Juliuszem Cezarem. Wtedy przyrzekłem sobie, że zawsze sam będę nosił swoją.

No dobra, uśmiecha się James. Wiem, wiem, pamiętam. Chciałem tylko pomóc.

Wtedy pytam: James, będziesz mnie dzisiaj wspierał?

Będę cię pilnował jak źrenicy oka, o nic się nie martw. Nie przejmuj się niczym, tylko zajmij się tym, co masz zrobić.

Wyłaniamy się z tunelu we wrześniowy wieczór, zachodzące słońce zabarwiło na fiolet i pomarańcz niebo doprawione smogiem. Zanim zaczynam trening, podchodzę do trybun, wymieniam uściski dłoni z fanami, rozdaję kilka autografów. Są tu cztery korty treningowe i James wie, że chcę zająć ten najbardziej oddalony od publiczności, żebyśmy mogli mieć z Darrenem nieco prywatności podczas rozgrzewki i omawiania strategii.

Jęczę, zagrywając piłkę wysokim bekhendem w odpowiedzi na forhend Darrena. Nie próbuj tego dziś wieczorem, ostrzega. Baghdatis zrobi ci tym krzywdę.

Naprawdę?

Zaufaj mi, stary.

I twierdzisz, że dobrze się rusza?

Tak, całkiem nieźle.

Odbijamy przez dwadzieścia osiem minut. Nie wiem, dlaczego zauważam takie szczegóły – długość popołudniowego prysznica, czas trwania rozgrzewki, kolor koszulki Jamesa. Nie chcę tego, ale dostrzegam wszystko i wiem, że te detale zostaną w moich wspomnieniach na zawsze. Moja pamięć nie przypomina wnętrza torby tenisowej: nie mam wpływu na jej zawartość. Wszystko tam wchodzi i zdaje się już nigdy jej nie opuszczać.

Z plecami jest w porządku. Czuję zwykłą sztywność, ale zniknął otępiający ból. Kortyzon działa. Mam się dobrze – choć oczywiście definicja słowa „dobrze” ewoluowała w ciągu ostatnich lat. Czuję się lepiej, niż kiedy otworzyłem oczy dzisiaj rano i opanowały mnie myśli, by poddać mecz. Może mi się uda. Oczywiście jutro słono za to zapłacę, ale nie myślę o dniu jutrzejszym, tak jak nie rozwodzę się nad tym, co było wczoraj.

Znów w szatni ściągam przepocone ubranie i wskakuję pod prysznic. Mój trzeci prysznic tego dnia jest krótki, praktyczny. Nie ma czasu na wskazówki ani płacze. Nakładam suche szorty i koszulkę, po czym wyciągam się wygodnie w szatni. Piję wciąż Wodę Gila, tyle, ile się da, bo jest już wpół do siódmej i mecz zacznie się za godzinę.

Nad stołem wisi telewizor, staram się więc obejrzeć wiadomości. Nie potrafię. Idę do biur i spoglądam na sekretarki oraz organizatorów US Open. Są zajęci. Nie mają czasu na pogaduszki. Wychodzę przez wąskie drzwi. Przyjechała Stefanie z dziećmi. Są na niewielkim placu zabaw przed szatnią. Jaden i Jaz na zmianę ślizgają się na plastikowej zjeżdżalni. Stefanie jest wdzięczna, widzę to wyraźnie, że może zająć się dziećmi i nie myśleć o meczu. Jest bardziej podenerwowana niż ja. Wygląda, jakby była niemal zirytowana. Jej zmarszczka na czole mówi: To się już powinno dawno zacząć! No, dalej! Uwielbiam, kiedy moja żona rwie się do walki.

Rozmawiam z nią i z dziećmi przez kilka minut, ale nie słyszę ani słowa z tego, co mówią. Mój umysł jest już gdzieś daleko. Stefanie widzi to. Czuje. Nie wygrywa się dwudziestu dwóch turniejów wielkoszlemowych bez wyczulonej intuicji. Posyła mnie z powrotem do szatni: Idź. My tu zostaniemy. Zrób, co masz zrobić.

Nie będzie oglądać meczu z poziomu kortu. To dla niej za blisko. Zostanie w loży wraz z dziećmi, na zmianę krążąc po niej jak lew, modląc się i zakrywając oczy.

Do szatni wchodzi Pere, jeden z bardziej doświadczonych masażystów. Widzę, która z tac jest przeznaczona dla mnie – ta z dwiema wielkimi gąbkami i kilkunastoma paskami przyciętej już taśmy. Leżę na jednej z sześciu kozetek, a Pere siada przy moich nogach. Przygotowanie stóp do walki jest niezwykle brudnym zajęciem, stawia więc kosz na śmieci pod kozetką. Podoba mi się to, że Pere jest schludny, dokładny, jest Romanem odcisków. Najpierw za pomocą patyczka z wacikiem nakłada na skórę atramentową, klejącą maź i podbicie robi się fioletowe. Mam fioletowe stopy od czasów, kiedy Reagan został prezydentem. Teraz Pere rozpyla utwardzacz. Czeka, aż wyschnie, i smaruje gąbką każdy odcisk. Przychodzi kolej na paski taśmy, które wyglądają jak papier ryżowy. Błyskawicznie przywierają do mojego ciała. Masażysta zawija dwa paluchy, aż robią się duże jak świece w silniku. W końcu zawija podbicie stóp. Zna miejsca, na które spadam po wyskoku, które poddawane są największym naciskom, i tam dodaje więcej taśmy.

Dziękuję mu i wkładam buty, nie wiążąc sznurówek. Gdy wszystko zaczyna zwalniać, napięcie rośnie. Jeszcze do niedawna było cicho na trybunach, teraz jest bardziej niż głośno. Powietrze wypełnia szum, odgłosy zajmującej miejsca publiczności, która siada pospiesznie, bo nie chce przegapić ani sekundy tego, co ma nastąpić.

Wstaję i rozluźniam mięśnie nóg.

Już nie siądę.

Staram się zrobić krótką przebieżkę po korytarzu. Nieźle. Plecy się trzymają. Cały organizm jest gotów.

Widzę Baghdatisa po drugiej stronie szatni. Jest przebrany i poprawia włosy przed lustrem. Zarzuca nimi, czesze je, związuje je z tyłu. Ojej, dużo ma tych włosów. Teraz wkłada na głowę białą indiańską opaskę. Ustawia ją w idealnej pozycji, po czym po raz ostatni pociąga za kitkę. Jest to zdecydowanie bardziej wytworny rytuał przedmeczowy niż zawijanie odcisków na stopach. Przypominam sobie, jak ja podchodziłem do swoich włosów na początku kariery. Przez chwilę czuję zawiść. Brakuje mi włosów. Przeciągam dłonią po łysej czaszce i czuję wdzięczność, że włosy są ostatnią rzeczą, którą muszę się dzisiaj przejmować.

Baghdatis zaczyna się rozciągać, robić skłony. Stoi na jednej nodze i podciąga kolano drugiej do klatki piersiowej. Nie ma nic bardziej niepokojącego niż widok rywala robiącego różne wygibasy, popisującego się jogą i tai chi, kiedy ty możesz tylko lekko dygnąć. Teraz wygina biodra, ja nie odważyłem się tak forsować, odkąd skończyłem siedem lat.

A jednak przesadza. Jest zdenerwowany. Niemal słyszę jego układ nerwowy, który szemrze niczym publiczność na stadionie. Obserwuję zachowanie jego masażystów – u nich też wyraźnie wyczuwa się nerwowość. Po mowie ciała, po ich twarzach i rumieńcach widać, że wiedzą, iż szykują się na uliczną burdę i nie mają pewności, czy tego chcą. Zawsze lubiłem przyglądać się nerwowemu poruszeniu w szeregach przeciwnika, jak pokazują werwę przepełnioną niepokojem. To dobry znak, ale również przejaw szacunku.

Baghdatis dostrzega mnie i się uśmiecha. Przypominam sobie, że robi to, kiedy jest zadowolony i nerwowy, ale nie można poznać, który to stan. I znów myślę, że mi kogoś przypomina, ale nie wiem kogo.

Unoszę dłoń. Powodzenia.

On też unosi dłoń. Idący na śmierć pozdrawiają cię…

Chowam się w tunelu, by zamienić ostatnie słowo z Gilem, który zajął strategiczny kąt, gdzie może się skryć przed wszystkimi, jednocześnie mając oko na wszystko. Obejmuje mnie, mówi, że mnie kocha i że jest ze mnie dumny. Odnajduję Stefanie i całuję ją po raz ostatni. Podskakuje, kołysze się i tupie. Wszystko by dała, żeby włożyć spódniczkę, złapać rakietę i dołączyć do mnie na korcie. Moja zadziorna żona. Stara się uśmiechnąć, ale wychodzi jej z tego tylko skrzywienie ust. Widzę na jej twarzy wszystko, co chce mi powiedzieć, ale nie mówi nic. Słyszę każde słowo, które w sobie dusi: Ciesz się, smakuj każdą chwilę, chłoń wszystko, dostrzegaj każdy ulotny szczegół, bo to może być ten ostatni wieczór i chociaż nienawidzisz tenisa, po dzisiejszym dniu może będzie ci go brakować.

To właśnie chce mi powiedzieć, ale tylko mnie całuje i przekazuje to, co zawsze przed moim wyjściem na kort, zachętę, która jest dla mnie równie ważna jak powietrze i Woda Gila.

Złój mu skórę.

Przedstawiciel US Open w garniturze zbliża się do mnie, trzymając w ręku radiotelefon długości mego przedramienia. Zdaje się, że odpowiada za transmisję na żywo i bezpieczeństwo na korcie. Wydaje się odpowiedzialny za wszystko, włącznie z przylotami i odlotami z La Guardii. Pięć minut, informuje.

Odwracam się do kogoś i pytam: Która godzina?

Już czas, odpowiada.

Nie. Chciałem wiedzieć, która jest godzina. Wpół do ósmej? Dwadzieścia po siódmej? Nie wiem tego i nagle staje się to niezwykle istotne. Ale tu nigdzie nie ma zegarów.

Odwracamy się do siebie z Darrenem. Jabłko Adama wędruje mu w górę i w dół. Stary, mówi, odrobiłeś zadanie domowe. Jesteś gotów.

Kiwam głową.

Wyciąga pięść na szczęście. Chodzi tylko o przybicie, jeden raz, bo tak zrobiliśmy, kiedy wygrałem pierwszą rundę na początku tygodnia. Obaj jesteśmy przesądni, dlatego kończymy turniej takim samym gestem, jakim go rozpoczynaliśmy. Patrzę na pięść Darrena i walę dość mocno swoją w jego kłykcie, nie ośmielając się podnieść wzroku, by spojrzeć mu w oczy. Wiem, że Darren się łamie, i wiem też, jakie spustoszenie we mnie zrobiłby ten widok.

Ostatnia rzecz: zawiązuję sznurówki. Zawijam nadgarstek. Zawsze zawijam nadgarstek po kontuzji z 1993 roku. Zawiązuję buty.

Proszę, niech to już się skończy.

Nie jestem jeszcze gotów na ten koniec.

Panie Agassi, już czas.

Jestem gotów.

Wchodzę w tunel trzy kroki za Baghdatisem i znów prowadzi nas James. Zatrzymujemy się, czekamy na znak. Harmider wokół nas potężnieje coraz bardziej. W tunelu jest zimno jak w psiarni. Znam ten tunel tak dobrze jak przedpokój w swoim domu, a jednak dzisiaj zdaje się o kilkanaście stopni chłodniejszy i wielki niczym boisko futbolowe. Spoglądam na boki. Na ścianach wiszą zdjęcia poprzednich mistrzów. Navratilowej. Lendla. McEnroe. Stefanie. Moje. Są to metrowej wielkości portrety wiszące w równych odstępach – zbyt równych jak na mój gust. Przypominają drzewa posadzone na nowym osiedlu. Powtarzam sobie w myślach: Przestań zwracać uwagę na takie szczegóły. Czas się skoncentrować, skupić swój umysł tak, jak tunel zawęża pole widzenia.

Szef ochrony krzyczy: No dobra, uwaga wszyscy, czas zacząć przedstawienie!

Idziemy.

Kiedy wchodzimy w krąg świateł, dokładnie tak jak było ustalone, Baghdatis idzie o trzy kroki z przodu. Nagle drugie światło, oślepiające, nieziemskie światło pada mi na twarz. Kamera telewizyjna. Dziennikarz pyta Baghdatisa, jak się czuje. Mówi coś, czego nie słyszę.

Teraz kamera zbliża się do mojej twarzy i dziennikarz zadaje to samo pytanie.

To może być pański ostatni mecz w karierze, stwierdza.

Jak niby mam się z tym czuć?

Odpowiadam, ale nie mam pojęcia, co mówię. Jednak po latach praktyki mam poczucie, że są to słowa, których ode mnie oczekuje. Po chwili idę już dalej, na nogach, które zdają się należeć do kogoś innego.

Temperatura podnosi się gwałtownie, kiedy zbliżamy się do wejścia na kort. Hałas jest już ogłuszający. Baghdatis wpada tam pierwszy. Wie, jakie poruszenie wywołuje perspektywa mojego przejścia na emeryturę. Czyta gazety. Spodziewa się, że dziś wieczorem zagra rolę czarnego charakteru. Myśli, że jest gotów. Pozwalam mu na to, niech usłyszy, jak harmider publiczności przeradza się w wiwaty. Pozwalam mu wierzyć, że tłum wiwatuje na cześć nas obu. Wtedy dopiero wchodzę na kort ja. Euforia sięga zenitu. Baghdatis odwraca się i uświadamia sobie, że pierwsze wiwaty były na jego cześć, ale teraz wszystko jest dla mnie, wyłącznie dla mnie, co wymusza na nim ponowne zastanowienie się, czy jest w stanie tego dokonać i z czym przyjdzie mu się zmierzyć. Nawet nie dotknąwszy piłki, spowodowałem zachwianie jego dobrego nastroju. To sztuczka zawodowca. Sztuczka starego wyjadacza.

Tłum drze się coraz bardziej, gdy podchodzimy do naszych krzesełek. Jest głośniej, niż podejrzewałem, że będzie, głośniej niż kiedykolwiek w Nowym Jorku. Trzymam wzrok nisko, pozwalając wrzawie spłynąć po mnie. Uwielbiają tę chwilę – kochają tenis. Zastanawiam się, co by powiedzieli, gdyby poznali moją tajemnicę. Patrzę na kort. Zawsze stanowiący anomalię mego życia, tym razem jest jedyną ostoją normalności w tym całym zgiełku. Kort, na którym czuję się taki samotny, tak bardzo na widelcu, stał się miejscem, gdzie mam nadzieję znaleźć schronienie przed tą tak bardzo naznaczoną emocjami chwilą.

Pierwszy set niemal przelatuje. Nawet nie wiem, kiedy wygrywam 6–4. Piłka słucha każdego mego rozkazu. Podobnie jak moje plecy. Czuję, że moje ciało jest ciepłe, płynne. Kortyzon z adrenaliną mieszają się w idealnych proporcjach. Wygrywam drugi set 6–4. Widzę już linię mety.

W trzecim secie zaczynam się męczyć. Tracę skupienie i kontrolę. Baghdatis tymczasem zmienia plan gry. Zaczyna walczyć z desperacją, która wydaje się silniejsza niż kortyzon. Stawia wszystko na jedną kartę. Ryzykuje i każde uderzenie przynosi owoce. Piłka przestaje mnie teraz słuchać i zaczyna spiskować z moim rywalem. Uporczywie leci wprost do niego, co dodaje mu pewności siebie. Widzę tę pewność w błysku w oku. Jego początkowa desperacja zmienia się w nadzieję. Nie, w gniew. Już mnie nie podziwia. Nienawidzi mnie, a ja nienawidzę jego. Teraz warczymy na siebie i robimy szydercze miny, starając się odebrać sobie punkty. Tłum karmi się naszą złością, drze się wniebogłosy i tupie nogami przy każdej wygranej piłce. Nie klaszcze, ale raczej wali jedną ręką o drugą, wydając prawdziwie pierwotne, jaskiniowe odgłosy.

Wygrywa trzeci set 6–3.

Nic nie jestem w stanie zrobić, by powstrzymać napór Baghdatisa. Wręcz przeciwnie, jest coraz gorzej. W końcu ma dwadzieścia jeden lat i dopiero się rozgrzewa. Odnalazł właściwy rytm gry, odkrył powód, dla którego się tu znalazł, swoje prawo do przebywania w tym miejscu, gdy tymczasem ja wytraciłem pierwszy zapał i zaczynam boleśnie słyszeć zegar tykający w moim ciele. Nie chcę, żeby doszło do piątego seta. Nie poradzę sobie. Świadomość śmiertelności daje znać o sobie, dlatego teraz sam zaczynam podejmować ryzyko. Udaje mi się wyjść na prowadzenie 4–0. Mam dwukrotne przełamanie serwisu i znów zaczynam dostrzegać linię mety, która jest w moim zasięgu. Czuję, jak jakaś magnetyczna siła pcha mnie w tym kierunku.

I nagle pojawia się druga siła, odpychająca. Baghdatis gra najlepszy tenis w całym roku. Przypomniał sobie, że jest na ósmej pozycji w światowym rankingu. Sięga po sztuczki, o których istnieniu w jego repertuarze nie miałem pojęcia. Ustawiłem poprzeczkę niezwykle wysoko, ale teraz on ją pokonuje i podnosi jeszcze wyżej. Przełamuje moje natarcie i jest 4–1. Serwuje i jest 4–2.

Nadchodzi czas najlepszego gema w całym meczu. Jeśli go wygram, przejmę kontrolę nad tym setem i ponownie skłonię go do myślenia – podobnie jak siebie – że przez chwilę miał niezwykłe szczęście. Jeśli przegram, będzie 4–3 i wszystko wróci do poprzedniego stanu. Nasz wieczór po raz kolejny rozpocznie się nowym otwarciem. Chociaż okładamy się od dziesięciu rund, jeśli teraz przegram, walka zacznie się na nowo. Gramy w wariackim tempie. On rzuca na szalę wszystko, daje z siebie maksimum – gem jest jego.

Ma zamiar wygrać ten set. Prędzej umrze, niż go przegra. Wiem o tym i on o tym wie, podobnie jak wiedzą o tym wszyscy na trybunach. Dwadzieścia minut temu byłem o dwa gemy od zwycięstwa. Teraz jestem na skraju upadku.

Wygrywa 7–5.

Zaczyna się piąty set. Serwuję, drżąc cały, niepewny, czy moje ciało wytrzyma kolejne dziesięć minut oko w oko ze szczeniakiem, któremu z każdym punktem zdaje się ubywać lat i przybywać sił. Powtarzam sobie: Nie pozwól, żeby tak to się skończyło. Rób, co chcesz, ale nie kończ w ten sposób, nie poddawaj się, kiedy już prowadziłeś dwoma setami. Baghdatis też do siebie coś gada, zagrzewa się do walki. Jakbyśmy piłowali pień drzewa jedną piłą, jakbyśmy wymieniali ciosy za pomocą naładowanego elektrycznością wahadła. Robi błąd. Powtarzam jego błąd. Przebija się. Ja przebijam się głębiej. Serwuję przy równowadze i gorączkowo gramy o ten punkt, co kończy się tak, że on zagrywa slajsa, a ja ładuję piłkę w siatkę. Karcę się głośnym krzykiem. Przewaga Baghdatisa. Po raz pierwszy wlokę się za nim.

Otrząśnij się. Kontroluj to, co potrafisz, Andre.

Biorę następny punkt. Znów równowaga. Uniesienie.

Oddaję mu kolejny punkt. Bekhend prosto w siatkę. Przewaga Baghdatisa. Załamanie.

Zdobywa również kolejny punkt, wygrywa gem, wychodzi na 1–0.

Zbliżamy się do krzesełek. Słyszę, jak tłum zaczyna szeptać pierwsze mowy pogrzebowe dla Agassiego. Biorę łyk Wody Gila, współczując samemu sobie, czując starość. Zerkam w stronę Baghdatisa, zastanawiając się, czy jest w buńczucznym nastroju. Ale widzę, jak woła masażystę, by wymasował mu nogi. Prosi o przerwę na masaż. Ma napięty lewy mięsień czworogłowy. Zrobił mi taką krzywdę z kontuzją?

Tłum wykorzystuje przerwę i skanduje: Do roboty, Andre! Andre, do boju! Zaczynają się kołysać. Wyciągają transparenty z moim imieniem.

Dziękujemy za wszystko, Andre!

Tu rządzi Andre!

W końcu Baghdatis jest gotów. Jego serwis. Po przełamaniu mojej przewagi w meczu powinien być pełen energii, ale najwyraźniej przerwa wybiła go z rytmu. Ja go wybiłem z rytmu. Wygrywam swoje gemy serwisowe.

Utrzymujemy własne podania przez sześć kolejnych gemów. Ściśle ze sobą złączeni gramy gem przy moim serwisie, który zdaje się trwać tydzień i jest najcięższym i najbardziej odrealnionym gemem w mojej karierze. Sapiemy jak dzikie zwierzęta, walimy niczym gladiatorzy na arenie, jego forhend, mój bekhend. Na stadionie wszyscy wstrzymują oddech. Nawet wiatr przestaje wiać. Flagi na masztach oklapły. Przy stanie 40–30 Baghdatis posyła błyskawicznym forhendem piłkę, która zmusza mnie do zmiany pozycji. Ledwo zdążyłem uderzyć piłkę rakietą. Odgrywam ją tuż nad siatką – krzycząc z bólu – a on odbija kolejną bombę na mój bekhend. Rzucam się w przeciwnym kierunku – och, moje plecy! – i dopadam ją w ostatnim momencie, ale skręciłem kręgosłup. Kręgi zakleszczają się i nerwy w środku śpiewają żałobną pieśń. Żegnaj, kortyzonie. Baghdatis posyła piłkę nie do obrony na środek kortu, a ja patrzę, jak przelatuje obok mnie, i wiem, że mimo najszczerszych chęci ten mecz już jest dla mnie przegrany. Odtąd cokolwiek bym zrobił, będzie to ograniczone, będzie miało swoją cenę i odpokutuję za to moim zdrowiem oraz zdolnością poruszania się w przyszłości.

Patrzę przez siatkę, żeby sprawdzić, czy Baghdatis zauważył mój spazm bólu, ale widzę, że utyka. Utyka? Ma skurcz. Pada na ziemię, chwytając się za nogi. Bardziej go boli niż mnie. Bez namysłu zamieniłbym wrodzone zwyrodnienie kręgosłupa na gwałtowne skurcze nóg. Kiedy wije się na ziemi, uświadamiam sobie, że wystarczy, jeśli teraz tylko będę się trzymał prosto, poodbijam jeszcze trochę tę cholerną piłkę i pozwolę, by jego skurcze wygrały dla mnie ten mecz.

Porzucam wszelkie subtelności i misterne strategie. Powtarzam sobie – tylko podstawy. Kiedy gra się z kontuzjowanym przeciwnikiem, wszystko opiera się na instynkcie i odpowiedniej reakcji. To już nie będzie gra w tenisa, ale brutalny sprawdzian samozaparcia. Żadnych podkręconych piłek, żadnych uników czy tańca na korcie. Teraz wyłącznie prosta wymiana piłek.

Po podniesieniu się z ziemi Baghdatis też porzuca wszelką taktykę i przestaje myśleć, dzięki czemu robi się bardziej niebezpieczny. Już nie jestem w stanie przewidzieć, co zrobi. Jest oszalały z bólu. Nikt nie potrafi odgadnąć posunięć szaleńca, a już na pewno nie na korcie tenisowym. Przy równowadze palę swój pierwszy serwis i wprowadzam drugi, rotacyjny, trudny serwis pędzący ze sto dwadzieścia kilometrów na godzinę, który odebrał. Udało mu się. Przewaga Baghdatisa.

Kurde. Oklapłem cały. Facet nie może się ruszać, a mimo to odbiera moje asy?

Jeszcze raz znajduję się o jeden kapryśny punkt przed granicą 4–5, co znaczy, że Baghdatis będzie mógł zagrać piłkę meczową. Zamykam oczy. Pierwszy serwis – znów pudło. Uderzam ostrożnie po raz drugi tylko po to, by doprowadzić do wymiany piłek, ale on w przedziwny sposób partoli łatwy forhend. Ponownie równowaga.

Kiedy ciało i umysł balansują na granicy utraty przytomności, tak łatwo zdobyty punkt jawi się niczym ułaskawienie od gubernatora otrzymane przed egzekucją. A i tak niemal zmarnowałem daną mi szansę. Psuję pierwsze podanie. Serwuję drugie podanie, a return odlatuje nie wiadomo gdzie. Kolejny dar. Przewaga Agassiego.

Jestem o jeden punkt od uprzywilejowanego 5–4. Baghdatis krzywi się, zmusza się do wysiłku. Nie poddaje się. Zdobywa punkt. Trzeci raz równowaga.

Obiecuję sobie w duchu, że jeśli będę miał przewagę, to jej nie zmarnuję.

Teraz Baghdatis już nie utyka, widać, że ma poważną kontuzję. Czeka na mój serwis zgięty w pół. Nie mogę uwierzyć, że wciąż stoi, nie mówiąc o tym, jak mi się odcina na korcie. Facet ma tyle serca do gry, ile włosów na głowie. Czuję do niego sympatię, ale jednocześnie powtarzam w myślach, by nie mieć dla niego litości. Serwuję, on odbiera, a ja w swej gorliwości, by uderzyć w wolną przestrzeń kortu, zagrywam za daleko. Aut. Skucha. Jawna skucha. Przewaga Baghdatisa.

Jednak nie jest w stanie jej wykorzystać. Przy następnej wymianie wali z forhendu daleko za linią. Równowaga numer cztery.

Następuje długa wymiana, która kończy się moim głębokim zagraniem na jego forhend i on go psuje. Przewaga Agassiego. Znów. Zarzekałem się, że nie zmarnuję takiej szansy, jeśli się znów pojawi i oto ją dostaję. Jednak Baghdatis nie pozwala mi na dotrzymanie tej obietnicy. Szybko zdobywa kolejny punkt. Równowaga numer pięć.

Rozgrywamy absurdalnie długą wymianę piłek o kolejny punkt. Z każdą zagraną z jękiem w moją stronę piłką skraca dystans. Każda piłka odbita przeze mnie z okrzykiem jakimś cudem szybuje nad siatką. Forhend, bekhend, podkręcana, slajs – nagle uderza w piłkę, która ociera się o linię końcową i kapryśnie odskakuje w bok. Przechwytuję ją, sam nawet nie wiem jak, i przebijam wysokim lobem nad jego głową. Przewaga Baghdatisa.

Trzymaj się podstaw, Andre. Zagoń go, zagoń. Kuleje, więc zmuś go do ruchu. Serwuję, odbija niemrawo i ganiam go na prawo i lewo, aż skowycząc z bólu, posyła piłkę w siatkę. Równowaga numer sześć.

Czekając na mój kolejny serwis, Baghdatis opiera się na rakiecie jak starzec na lasce. Jednak po moim pierwszym nieudanym serwisie w przedziwny sposób podpełza bokiem niczym rak i wali z całej siły – piłka szybuje daleko poza zasięgiem mego forhendu. Przewaga Baghdatisa.

To jego czwarta szansa na przełamanie w tym meczu. Posyłam nieśmiały, rachityczny, wręcz rekreacyjny serwis, którego wstydziłbym się w wieku siedmiu lat, a jednak Baghdatis przechodzi do defensywy. Nacieram na jego forhend. Siatka. Równowaga numer siedem.

Kolejny raz serwuję pierwszym serwisem. Wyciąga rakietę, ale piłka nie chce przelecieć nad siatką. Przewaga Agassiego.

Znów piłka gemowa. Przypominam sobie dwukrotnie złamaną obietnicę. Teraz, to ostatnia szansa. Czuję już skurcze w plecach. Z ledwością mogę się odwrócić, nie mówiąc już o tym, żeby zagrać piłkę na drugą stronę kortu z prędkością dwustu kilometrów na godzinę. Oczywiście marnuję pierwsze podanie. Chcę zaserwować prawdziwą bombę z drugiego podania, agresywnego asa serwisowego, ale nie jestem w stanie. Po prostu fizycznie nie jestem w stanie. Powtarzam sobie: Atakuj ze środka, uderzaj piłki na wysokości barku, ganiaj go z jednej strony na drugą, aż zacznie pluć krwią. Tylko nie rób podwójnych błędów serwisowych.

Łatwiej powiedzieć niż zrobić. Kort się kurczy. Patrzę, jak na moich oczach stopniowo się zmniejsza. Czy wszyscy widzą to, co ja? Kort ma teraz wymiary karty do gry, jest tak mały, że nie jestem pewien, czy zmieściłaby się na nim piłka, gdybym przeszedł na drugą stronę i chciał ją tam położyć. Wyrzucam piłkę do góry, serwuję z nadludzką siłą. Oczywiście błąd. Równowaga numer osiem.

Tłum krzyczy z niedowierzaniem.

Udało mi się nie zepsuć pierwszego serwisu. Baghdatis fachowo returnuje. Mając wolną lewą stronę jego połowy kortu, zagrywam piłkę głęboko na jego bekhend, ponad dwa metry od niego. Rzuca się w jej stronę, macha niemrawo rakietą, nie udaje mu się. Przewaga Agassiego.

Przy dwudziestym drugim punkcie gema, po krótkiej bieganinie, Baghdatis w końcu wbija piłkę bekhendem w siatkę. Gem dla Agassiego.

Podczas przerwy patrzę, jak Baghdatis siada. To wielki błąd. Błąd młodego człowieka. Nie wolno siadać przy skurczach. Nie wolno informować organizmu, że przyszedł czas na odpoczynek, a potem wykrzyknąć: Żartowałem! Ludzkie ciało jest niczym rząd federalny. Mówi: Rób, co chcesz, ale jeśli cię złapią, nie okłamuj mnie. Dlatego mój przeciwnik nie będzie już w stanie serwować. Nawet nie wstanie z tego krzesełka.

I wtedy wstał i utrzymał swój serwis.

Czego ten człowiek dosypuje do płatków śniadaniowych?

Och, tak. Zapomniałem. Młodość.

Przy stanie 5 do 5 gramy jak na szczudłach. Robi błąd, idzie na całość. Kontruję i wygrywam. Prowadzę 6–5.

Jego serwis. Prowadzi 40–15. Jest o jeden punkt od doprowadzenia do tie-breaku.

Uzyskuję równowagę.

Następnie zdobywam kolejny punkt i teraz mamy piłkę meczową.

Następuje szybka, brutalna wymiana. On wali na oślep z forhendu i kiedy tylko piłka odbija się od jego naciągu, ja wiem, że będzie aut. Wiem, że wygrałem ten mecz i w tej samej chwili uświadamiam sobie, że nie znalazłbym w sobie siły, by po raz kolejny machnąć rakietą.

Podchodzę do Baghdatisa przy siatce, ściskam jego drżącą dłoń i pędem schodzę z kortu. Nie mam odwagi się zatrzymać. Muszę być dalej w ruchu. Wlokę się przez tunel na ostatnich nogach z torbą zwisającą z lewego barku. Czuję, jakbym miał ją przewieszoną przez prawe ramię, bo całe ciało mam poskręcane. Kiedy docieram do szatni, tracę zdolność chodzenia. Nie mogę też stać. Osuwam się na podłogę. Leżę na ziemi. Pojawiają się Darren i Gil, ściągają mi torbę z ramienia i przenoszą mnie na kozetkę. Ekipa Baghdatisa kładzie go na leżance obok mnie.

Darren, co mi jest?

Leż sobie, stary. Wyciągnij się.

Nie mogę, nie mogę…

Gdzie cię boli? Czy to skurcz?

Nie, mam ucisk w gardle. Nie mogę oddychać.

Co?

Nie mogę… Darren. Nie mogę… oddychać.

Darren pomaga obłożyć mnie lodem, unosi mi ramiona, woła lekarza. Błaga mnie, żebym zaczerpnął powietrza, żebym się rozluźnił.

No już, puszczaj, stary. Rozluźnij się. Jesteś cały spięty. Odpuść już sobie, no już.

Ale nie mogę. W tym cały problem, prawda? Nie mogę sobie odpuścić.

Widzę nade mną kalejdoskop twarzy. Gil ściska mnie za ramię, podając napój regeneracyjny. Kocham cię, Gil. Stefanie całuje mnie w czoło i się uśmiecha – z radości czy z niepokoju, nie wiem. O tak, oczywiście, właśnie wtedy widziałem ten sam uśmiech. Masażysta mówi, że lekarze już idą. Włącza telewizor nad stołem. Żeby mnie czymś zająć, zanim przyjdą.

Staram się patrzeć w ekran. Słyszę jęk z lewej strony. Wolno odwracam głowę i widzę Baghdatisa na leżance obok. Przy nim uwija się jego ekipa. Rozmasowują mu spięte mięśnie, rozluźniają paraliżujący ucisk. Stara się leżeć bez ruchu, choć widać, że ma też skurcze w pachwinach. Zwija się w kłębek i błaga ich, żeby zostawili go w spokoju. Wszyscy wychodzą z szatni. Zostajemy tylko we dwóch. Odwracam znów wzrok w stronę ekranu telewizora.

Chwilę później coś każe mi ponownie spojrzeć na Baghdatisa. Uśmiecha się do mnie. Jest szczęśliwy czy zdenerwowany? Może jedno i drugie. Też się do niego uśmiecham.

Słyszę moje nazwisko z głośnika telewizora. Odwracam głowę. Pokazują fragmenty meczu. Pierwsze dwa sety, tak bardzo zwodnicze. Trzeci, kiedy Baghdatis zaczyna wierzyć we własne siły. Czwarty – walka na noże. Piąty, niekończący się dziewiąty gem. Urywki najlepszego tenisa, jaki zagrałem w życiu. Najlepszego, jaki kiedykolwiek widziałem. Komentator mówi, że to był klasyczny pojedynek.

Kątem oka dostrzegam jakiś ruch. Spostrzegam, że Baghdatis wyciąga do mnie rękę. Na twarzy ma wypisane: Udało się nam. Chwytam jego dłoń i tak zostajemy, trzymając się za ręce, kiedy w telewizorze widać mrugające obrazy naszej bitwy na śmierć i życie.

W końcu mój umysł trafia tam, gdzie chciał trafić. Nie jestem już w stanie tego powstrzymać. Wcale nie pytając, mój umysł przenosi mnie w wir przeszłości. A ponieważ zapisuje najdrobniejsze szczegóły, widzę wszystko wyraźnie, z dojmującą przejrzystością, każdą porażkę, każde zwycięstwo, rywala, napad złości, wypłatę, dziewczynę, zdradę, dziennikarza, żonę, dziecko, strój, list od fana, ciężki mecz i bolesną stratę. Jakby drugi odbiornik telewizyjny nad moją głową pokazywał urywki z ostatnich dwudziestu dziewięciu lat, a wszystko wirowało w technikolorze.

Ludzie często pytają mnie, jak wygląda życie tenisisty, a ja nie potrafię im tego opisać. Niemniej to jedno słowo jest najbliższe prawdy. Bardziej niż cokolwiek innego przypomina to szarpiący, przerażający, podniecający, niesamowity wir. Wytwarza nawet nieznaczną siłę odśrodkową, z którą walczyłem przez prawie trzy dekady. Teraz leżąc na plecach pod stadionem Arthura Ashe’a, ściskając dłoń pokonanego przeciwnika i czekając na pomoc, robię to, co mogę zrobić. Przestaję z nim walczyć. Po prostu zamykam oczy i patrzę.

Mam siedem lat i mówię do siebie, bo się boję i dlatego też, że jestem jedyną osobą, która mnie słucha. Szepczę pod nosem: Rzuć to Andre, poddaj się. Odłóż rakietę i zejdź z tego kortu, no już. Idź do domu i zjedz coś dobrego. Pobaw się z Ritą, Philly czy Tami. Usiądź z mamą, kiedy będzie robić na drutach albo układać swoje puzzle. Czyż to nie miła perspektywa? Byłoby jak w niebie, co nie, Andre? Żeby tak to rzucić? Żeby już nigdy nie zagrać w tenisa?

Nie mogę. Nie tylko dlatego, że mój ojciec ganiałby za mną po domu, wymachując rakietą, ale też dlatego, że coś w moim wnętrzu, gdzieś w środku, jakiś niewidzialny mięsień nie pozwala mi na to. Nienawidzę tenisa, nienawidzę go z całego serca, a mimo to będę grał dalej, odbijał piłki cały ranek, całe popołudnie, bo nie mam wyboru. Bez względu na to, jak bardzo bym chciał przerwać, nie mogę. Błagam się w myślach, żebym przestał, ale wciąż gram, a sprzeczność między tym, czego chcę, a tym, co naprawdę robię, zdaje się kwintesencją mojego życia.

W tym momencie moja nienawiść do tenisa koncentruje się na smoku, machinie do wyrzucania piłek zmodyfikowanej przez mojego zionącego ogniem tatę. Jest czarny jak noc, osadzony na wielkich gumowych kołach i ma na boku wymalowany wielkimi literami napis PRINCE. Na pierwszy rzut oka smok wygląda zupełnie jak machina do wyrzucania piłek, jaką można spotkać w każdym klubie tenisowym w Ameryce, ale w rzeczywistości jest to żywe, zionące ogniem stworzenie rodem wprost z moich komiksów. Smok ma mózg, ma wolę, czarne serce oraz straszliwy głos. Zasysając kolejną piłkę do swego brzucha, wydaje serię upiornych odgłosów. Kiedy w jego gardzieli zwiększa się ciśnienie, ryczy straszliwie. Gdy piłka z wolna podchodzi mu do pyska, skrzeczy. Przez chwilę smok wydobywa z siebie dość głupkowate dźwięki, podobne do machiny do produkcji krówek, połykającej Augustusa Gloopa w Charliem i fabryce czekolady. Ale kiedy bierze mnie na cel i strzela we mnie piłką z prędkością dwustu kilometrów na godzinę, słychać mrożący krew w żyłach ryk. Za każdym razem się uchylam.

Mój ojciec celowo stworzył takiego potwora. Dodał mu aluminiową tubę i wąski aluminiowy łeb, które odrzuca całym korpusem, kiedy bucha ogniem. Tato ustawił smoka tak, że strzela kilka stóp wyżej, i przesunął go tak, że zrównał z siatką, dlatego smok góruje nade mną. Mając siedem lat, jestem mały jak na swój wiek. (Wydaję się drobny, z powodu stałego skrzywienia ust i wizyt u fryzjera co dwa tygodnie, gdzie przycinają mi włosy od garnka). Kiedy staję na wprost smoka, wyglądam filigranowo. Czuję się drobny. Bezradny.

Mój ojciec chciał, żeby smok górował nade mną nie tylko dlatego, żeby wzbudzał mój szacunek i przyciągał uwagę. Chciał, żeby piłki wystrzeliwane z paszczy stwora lądowały u moich stóp, jakby były zrzucane z samolotu. Trajektoria lotu sprawiała, że piłek nie można było odbijać w konwencjonalny sposób – musiałem wyciągać się, by w nie trafić, bo inaczej spadałyby mi na głowę. Tyle że tacie nawet to nie wystarczało. Uderz wcześniej, krzyczał. Uderz wcześniej!

Mój ojciec wykrzykuje wszystko dwukrotnie, czasami trzykrotnie, a czasami dziesięciokrotnie. Mocniej, wrzeszczy, mocniej. Ale po co? Bez względu na to, jak mocno uderzam, bez względu na to, jak wcześnie, piłka do mnie wraca. Każda z nich posłana na drugą stronę siatki dołącza do tysięcy, które już leżą na korcie. Nie setek. Tysięcy. Toczą się w moją stronę powracającymi falami. Nie mam miejsca, by się odwrócić, zrobić wykrok czy obrócić się wokół własnej osi. Nie mogę się poruszyć, nie następując na piłkę – a jednak nie mogę na nią stanąć, bo tato by tego nie zniósł. Kiedy ktoś stanął ojcu na piłkę tenisową, ten darł się tak, jakby mu nastąpił na gałkę oczną.

Co trzecia piłka wyrzucana przez smoka uderza w tę, która już leży na ziemi, i odskakuje na bok. Dostosowuję się w ostatniej chwili, przechwytuję piłkę wcześniej i posyłam ją wprawnym ruchem za siatkę. Wiem, że to nie jest zwykły refleks. Wiem, że jest bardzo niewiele dzieci na świecie, które w ogóle zobaczyłyby tę piłkę, nie mówiąc już o jej odbiciu. Jednak nie jestem dumny z mojego refleksu ani też nie jestem za niego chwalony. Przecież tego właśnie się ode mnie oczekuje. Odbicie jest sprawą oczywistą, przepuszczenie piłki porażką.

Ojciec twierdzi, że jeśli będę odbijał dwa i pół tysiąca piłek dziennie, to będzie równało się siedemnastu tysiącom pięciuset piłkom na tydzień, więc pod koniec roku będę miał na koncie prawie milion odbitych piłek. Wierzy w statystykę. Liczby, jak mawia, nie kłamią. Dziecko odbijające milion piłek rocznie będzie niepokonane.

Uderzaj wcześniej!, drze się tato. Do cholery, Andre, uderzaj wcześniej! Napieraj na piłkę, napieraj!

Teraz to on na mnie napiera. Krzyczy mi prosto do ucha. Nie wystarczy, że trafiam we wszystko, co wyrzuca na mnie maszyna – tato chce, żebym uderzał mocniej i szybciej niż smok. Chce, żebym pokonał smoka. Na samą myśl panikuję. Powtarzam sobie: Nie potrafisz pokonać smoka. Jak można pokonać coś, co się nie męczy? Jeśli się nad tym głębiej zastanowić, to smok bardzo przypomina mojego tatę. Tylko że ojciec jest dużo gorszy. Przynajmniej smok stoi na wprost mnie, tam, gdzie go mogę zobaczyć. Mój tato stoi za mną. Rzadko mam okazję go widzieć, tylko go słyszę, bo dzień i noc krzyczy mi do ucha.

Bardziej podkręcaj przy slajsie! Uderzaj mocniej. No mocniej uderzaj! Nie w siatkę! Do cholery, Andre! Nigdy w siatkę!

Nic tak bardzo nie wyprowadza mojego ojca z równowagi, jak zagranie piłki w siatkę. Nie podoba mu się, gdy odbijam za wysoko czy też za daleko, ale kiedy trafiam w siatkę, aż się cały spienia. Błędy to jedna sprawa, uderzenie w siatkę to coś nieporównywalnie gorszego. Ojciec powtarza raz po raz: Siatka to twój największy wróg.

Podniósł mojego największego wroga o dobre kilkanaście centymetrów wyżej, niż przewidują przepisy, żeby było jeszcze trudniej go unikać. Wydaje mu się, że jeśli pokonam zadaną przez niego wysokość, pewnego dnia nie będę miał najmniejszych problemów na Wimbledonie. Nieważne, że nie chcę tam grać. To, czego ja chcę, jest całkowicie bez znaczenia. Czasami oglądam w telewizji Wimbledon wraz z ojcem i obydwaj kibicujemy Björnowi Borgowi, bo jest najlepszy, niezmordowany i najbardziej przypomina smoka – ale ja nie chcę być Borgiem. Podziwiam jego talent, jego energię, styl, jego umiejętność zatracenia się w grze, lecz jeśli kiedykolwiek wykształcę w sobie te zdolności, to zastosuję je raczej do czegoś innego niż do gry w turnieju. Do czegoś, co sam wybiorę.

Uderzaj mocniej, krzyczy mój ojciec. Uderzaj mocniej. A teraz bekhendy. Bekhendy, mówię.

Czuję, że ramię za chwilę mi odpadnie. Chciałbym zapytać: Jak długo jeszcze, tatusiu? Ale nie pytam. Robię, co mi każe. Walę z całej siły, a po chwili jeszcze mocniej. Przy jednym uderzeniu sam się zdziwiłem jego siłą i precyzją. Choć nienawidzę tenisa, podoba mi się uczucie idealnego uderzenia w piłkę. To jedyne ukojenie. Kiedy robię coś w sposób doskonały, raduję się ułamkiem sekundy zdrowego rozsądku i spokoju.

Smok jednak odpowiada mi z równą perfekcją, wyrzucając kolejną piłkę szybciej.

Krótki zamach do tyłu, instruuje ojciec. Krótki – właśnie tak. Muśnij piłkę, muśnij ją.

Przy rodzinnym stole tato czasami coś demonstruje. Opuść rakietę pod piłkę, mówi, i muskaj, muskaj. Wykonuje ruchy malarza delikatnie wywijającego pędzlem. Być może była to jedyna czynność, którą ojciec pokazywał w delikatny sposób.

Pracuj nad wolejami, mówi – czy też stara się. Jest Ormianinem urodzonym w Iranie i mówi pięcioma językami, choć żadnym dobrze, a jego angielski ma mocny akcent. Myli „v” z „w”, więc brzmi to jak „łolejami”. Ze wszystkich jego poleceń, to należy do najbardziej ulubionych. Wykrzykuje je, aż zaczynam słyszeć to przez sen. Pracuj nad łolejami, łolejami.

Tak bardzo napracowałem się nad tymi łolejami, że już kortu nie widzę. Spod warstwy żółtych piłek nie wystaje już ani skrawek zielonego cementu. Szuram nogami niczym staruszek. W końcu nawet mój ojciec musi przyznać, że za dużo tu piłek. Bez sensu taka robota. Jeśli nie będę mógł się ruszać, nie wyrobimy dziennej normy dwóch i pół tysiąca piłek. Obraca dmuchawę, wielką maszynę do suszenia kortu po deszczu. Oczywiście tam, gdzie mieszkamy – w Las Vegas, w stanie Nevada – prawie nigdy nie pada, więc mój ojciec używa dmuchawy do zaganiania piłek tenisowych. Podobnie jak w przypadku maszyny do wyrzucania piłek, to urządzenie również usprawnił, robiąc z niego jakąś upiorną istotę. To moje najwcześniejsze wspomnienia w życiu: miałem pięć lat i mój ojciec wyciągnął mnie z przedszkola, by zaprowadzić do zakładu spawalniczego, żebym popatrzył, jak powstaje ta wariacka, podobna do wielkiej kosiarki do trawy maszyna zdolna jednocześnie przesunąć setki piłek naraz.

Teraz patrzę, jak pcha dmuchawę, obserwuję, jak piłki tenisowe pierzchają przed nim, i bardzo im współczuję. Skoro smok i dmuchawa żyją własnym życiem, to może piłki też są żywe. Może robią to, co ja bym zrobił, gdybym mógł – uciekają przed moim ojcem. Po umieszczeniu wszystkich piłek w narożniku mój ojciec bierze szuflę i pakuje je do stojących w rzędzie metalowych pojemników na śmieci, beczek na pomyje, z których karmi smoka.

Odwraca się, widzi, że się przyglądam. No i na co, do cholery, tak się gapisz? Odbijaj, odbijaj!

Bolą mnie ramiona. Nie mogę odbić już ani jednej piłki.

Odbijam jeszcze trzy.

Nie wytrzymam ani minuty dłużej.

Wytrzymuję dziesięć.

Mam pomysł. Przypadkowo czy też celowo posyłam piłkę za płot. Udaje mi się walnąć w nią drewnianą ramą rakiety, więc rozlega się głuchy stukot. Robię tak, kiedy potrzebuję chwili przerwy i przychodzi mi do głowy, że muszę być całkiem niezły, skoro potrafię na życzenie źle odbić piłkę.

Mój ojciec słyszy, jak piłka uderza o drewno, i podnosi wzrok. Widzi, jak piłka opuszcza kort. Przeklina. Ale słyszał, że piłka uderza o rant, wie więc, że był to przypadek. Poza tym przynajmniej nie uderzyłem w siatkę. Wychodzi ciężkim krokiem z podwórka na pustynię. Mam teraz cztery i pół minuty na zaczerpnięcie oddechu i obserwowanie jastrzębi krążących leniwie nad moją głową.

Mój ojciec lubi strzelać do jastrzębi. Nasz dom pokrywają jego ofiary, martwe ptaki leżące na dachu w takiej ilości, jak piłki na korcie. Mówi, że nie lubi jastrzębi, bo rzucają się na myszy i inne bezbronne stworzenia pustyni. Nie może znieść myśli, że mocniejszy poluje na słabszego. (Ta zasada obowiązuje również wtedy, gdy idziemy na ryby: jeśli coś złapie, całuje rybkę w pokryty łuskami łebek i wypuszcza do wody). Oczywiście nie ma oporów przed żerowaniem na mnie, nie widzi nic zdrożnego w tym, jak łapię oddech zawieszony na jego haczyku. Nie widzi w tym żadnej sprzeczności. Sprzeczności nic go nie obchodzą. Nie rozumie, że jestem najbardziej bezbronnym stworzeniem na tej zapomnianej przez Boga i ludzi pustyni. Ciekawe, czy gdyby zdawał sobie z tego sprawę, traktowałby mnie inaczej?

Wkracza z powrotem na kort, ciska piłkę do metalowego pojemnika i zauważa, że gapię się na jastrzębie. Robi wściekłą minę. Co ty robisz, do kurwy nędzy? Przestań się zamyślać. Żadnego, kurwa, zamyślania się!

Siatka jest największym wrogiem, ale zamyślanie się to grzech śmiertelny. Mój ojciec uważa, że jest ono źródłem wszelkiego zła, ponieważ jest przeciwstawne do działania. Kiedy tato przyłapuje mnie na zamyśleniu, snuciu marzeń na jawie na korcie tenisowym, zachowuje się tak, jakby przyłapał mnie na podkradaniu mu pieniędzy z portfela. Często zastanawiam się, w jaki sposób mogę przestać myśleć. Ciekawe, czy mój tato krzyczy na mnie, żebym przestał myśleć, bo wie, że z natury jestem myślicielem. A może swoim wrzaskiem zmienił mnie w myśliciela? Czy moje myślenie o sprawach innych niż tenis jest aktem nieposłuszeństwa?

Chciałbym, żeby tak było.

Nasz dom wygląda jak zarośnięta buda z lat siedemdziesiątych, pokryta białym tynkiem z łuszczącym się ciemnym śladem na łączeniach. W oknach są kraty. Dach pod warstwą martwych jastrzębi ma drewniane gonty, z których wiele już się poluzowało bądź wypadło. W drzwiach wisi dzwonek, brzęczący za każdym razem, kiedy ktoś wychodzi albo wchodzi do domu, niczym na ringu bokserskim.

Mój ojciec pomalował wysoką betonową ścianę otaczającą dom na jasnozielony kolor. Dlaczego? Ponieważ zielony jest barwą kortu tenisowego. Ponadto mojemu ojcu odpowiada ten kolor, kiedy daje komuś wskazówki, jak do nas dojść: skręć w lewo, dojdź do połowy ulicy i szukaj domu z jasnozielonym ogrodzeniem.

Jakbyśmy cały czas spraszali gości.

Ze wszystkich stron dom otacza pustynia i dalej też jest pustynia, która jest dla mnie synonimem śmierci. Usianą kłującymi krzakami, szarłatami niesionymi przez wiatr, na której drzemią zwinięte w kłębek grzechotniki, pustynia wokół naszego domu zdaje się nie mieć innego przeznaczenia poza tym, że spełnia funkcję wielkiego wysypiska niepotrzebnych ludziom przedmiotów. Materaców, opon samochodowych, innych ludzi. Vegas – kasyna, hotele, Strip – jawi się w oddali jak połyskujący miraż. Mój ojciec codziennie udaje się do pracy w stronę tego mirażu. Jest kierownikiem sali w jednym z kasyn, ale nie chce mieszkać bliżej miejsca pracy. Wyprowadziliśmy się na to pustkowie, do centrum zadupia, do serca nicości, ponieważ jedynie tutaj mojego ojca było stać na dom z dostatecznie dużym podwórkiem, by wybudować na nim kort tenisowy.

To kolejne wspomnienie z wczesnego dzieciństwa: jeździmy z ojcem i agentem sprzedaży nieruchomości po Vegas. Mogło to być zabawne, gdyby nie było takie przerażające. Jeździliśmy od domu do domu i za każdym razem, kiedy samochód agenta dopiero się zatrzymywał, ojciec wyskakiwał z niego i już szedł podjazdem. Agent dreptał tuż za nim i paplał cały czas o szkołach w okolicy, o współczynniku przestępczości, o oprocentowaniu kredytu, ale tata go nie słuchał. Patrząc prosto przed siebie, wparowywał do domu, przechodził przez salon, kuchnię i wychodził na podwórko z tyłu budynku, gdzie wyciągał taśmę mierniczą i odmierzał 10,9 metra na 23,7 metra, czyli wymiary kortu tenisowego. Raz za razem krzyczał: Nie zmieści się! No, chodźmy już! Idziemy! Mój ojciec wracał miarowym krokiem przez kuchnię, salon i wychodził na podjazd, a agent sprzedaży nieruchomości z trudem za nim nadążał.

Oglądaliśmy też dom, w którym bardzo chciała zamieszkać moja starsza siostra Tami. Błagała, by go kupić, ponieważ dom był w kształcie litery T – T jak Tami. Mój ojciec niemal to zrobił, prawdopodobnie dlatego, że myślał: T jak tenis. Mnie też się ten dom podobał. Tak samo mojej mamie. Jednak podwórko było o kilkanaście centymetrów za krótkie.

Nie zmieści się! Idziemy!

W końcu zobaczył dom, który miał tak wielkie podwórko, że tato nie musiał go mierzyć. Stał pośrodku, wolno się obracając i wpatrując jak sroka w kość z szerokim uśmiechem, jakby widział przyszłość.

Sprzedane, powiedział cichym głosem.

Jeszcze dobrze nie wnieśliśmy ostatniego kartonowego pudła, kiedy mój tato już zaczął budować wymarzony kort. Wciąż nie wiem, jak on to zrobił. Ani dnia nie przepracował na budowie. Nie wiedział niczego na temat betonu, asfaltu i systemu odpływowego. Nie przeczytał na ten temat żadnej książki ani też nie konsultował tego ze specjalistą. Po prostu nosił jego obraz w głowie i rozpoczął urzeczywistnianie tego marzenia. Podobnie jak w wielu innych życiowych sytuacjach, mój tato powołał kort do życia przez wymuszenie, dzięki swej brutalnej i energicznej żądzy życia. Myślę, że mógł zastosować ten fortel również w moim wypadku.

Oczywiście potrzebna mu była pomoc. Wylewanie betonu to nie przelewki. Dlatego też co rano zawoził mnie do Sambo, restauracji na Stripie, w której zatrudnialiśmy kilku emerytów z bandy włóczącej się po tamtejszym parkingu. Moim ulubieńcem był Rudy. Mężczyzna z twarzą pooraną bliznami i wydatnym brzuchem zawsze patrzył na mnie, uśmiechając się półgębkiem, jakby miał pewność, że nie wiem, jak się nazywam ani gdzie jestem. Rudy wraz ze swą bandą wracali z nami do domu, a tam ojciec mówił im, co trzeba zrobić. Po trzech godzinach szliśmy z tatą do McDonalda i kupowaliśmy wielkie torby big maców i frytek. Po powrocie mój ojciec pozwalał mi zadzwonić dzwonkiem, który wzywał pracowników na lunch. Uwielbiałem wynagradzać Rudy’ego za pracę. Uwielbiałem przyglądać się, jak je niczym wygłodniały wilk. Bardzo podobała mi się myśl o ciężkiej pracy odpowiednio wynagradzanej – pod warunkiem że ciężka praca nie wiązała się z odbijaniem piłeczki tenisowej.

Dni spędzone z Rudym i big macami zacierają się w pamięci. Nagle tato ma swój kort na tyłach domu, co oznacza, że stoi już moje więzienie. Pomagałem karmić bandę skazańców budujących moją celę. Pomagałem mierzyć i malować białe linie, które będą mnie pętały. Dlaczego to zrobiłem? Nie miałem wyboru. Był to powód, dla którego robię wszystko.

Nikt mnie nigdy nie spytał, czy chcę grać w tenisa, nie mówiąc już o tym, żeby zrobić z niego sposób na życie. W rzeczywistości mama uważała, że zostanę księdzem. Powiedziała mi jednak, że ojciec na długo przed moim urodzeniem zadecydował, że będę zawodowym tenisistą. Kiedy miałem roczek, potwierdziłem jego przewidywania. Obserwując grę w ping-ponga, wodziłem oczami za piłką, nigdy nie odwracałem głowy. Tato zawołał mamę.

Popatrz, powiedział. Widzisz, jak rusza samymi oczami? Wrodzony talent.

Mama opowiadała mi, że gdy jeszcze byłem w kojcu, ojciec zawieszał instalację z piłek tenisowych nad moją głową i zachęcał, żebym walił w nie rakietką do ping-ponga przytwierdzoną do rączki. Kiedy skończyłem trzy lata, podarował mi odpiłowaną rakietę i powiedział, żebym walił we wszystko, na co mi przyjdzie ochota. Wyspecjalizowałem się w strzałach z solniczek. Spodobało mi się serwowanie nimi przez zamknięte okna. Asem serwisowym unieszkodliwiłem psa. Mój ojciec nigdy się o to nie złościł. Wściekał się na wiele innych rzeczy, ale nigdy, że coś mocno uderzyłem rakietą tenisową.

Jako czterolatka zabierał mnie, bym poodbijał sobie z tenisowymi sławami, które przejeżdżały przez miasto, poczynając od Jimmy’ego Connorsa. Tato twierdził, że Connors jest jednym z najlepszych tenisistów na świecie. Na mnie większe wrażenie zrobiło to, że miał włosy obcięte od garnka tak jak ja. Kiedy skończyliśmy, Connors powiedział mojemu ojcu, że z całą pewnością będę bardzo dobry.

Tyle to sam wiem, powiedział rozzłoszczony tato. Bardzo dobry? On będzie pierwszym graczem na świecie.

Szukał potwierdzenia u Connorsa. Szukał kogoś, z kim mógłbym pograć.

Za każdym razem, kiedy Connors zjawiał się w Vegas, tato naciągał mu rakiety. Mój ojciec jest naciągaczem pierwszej wody. (Któż lepiej niż mój staruszek byłby w stanie wytworzyć i utrzymać napięcie?). Zawsze było tak samo. Rankiem Connors dawał mu pudło rakiet i osiem godzin później spotykaliśmy się z nim w jakiejś restauracji na Stripie. Ojciec puszcza mnie przodem. Trzymam rakiety z poprawionym naciągiem. Pytam szefa sali, gdzie siedzi tenisista, a ten wskazuje mi jego stolik. Wysyła mnie do najodleglejszego rogu, gdzie pośrodku swojej świty siedzi Connors oparty plecami o ścianę. Wyciągam ostrożnie rakiety w jego stronę, nie mówiąc ani słowa. Rozmowa przy stoliku zamiera gwałtownie i wszyscy patrzą na mnie z góry. Gwiazda szarpnięciem zabiera mi rakiety i kładzie je na krześle. Przez chwilę czuję się ważny, jakbym trzem muszkieterom dostarczył świeżo naostrzone szpady. Wtedy Connors mierzwi mi włosy, rzuca jakąś sarkastyczną uwagę na mój temat czy też mojego ojca i wszyscy przy stoliku parskają śmiechem.

Im jestem lepszy w tenisie, tym gorzej idzie mi w szkole, co mnie boli. Lubię książki, ale czuję, że mnie przerastają. Lubię swoich nauczycieli, ale niewiele rozumiem z tego, co do mnie mówią. Chyba nie uczę się jak moi rówieśnicy, nie umiem tak przetwarzać wiedzy. Mam pamięć jak słoń, ale problemy z koncentracją. Trzeba mi tłumaczyć wszystko po dwa–trzy razy. (Może dlatego tato krzyczy do mnie zawsze dwa razy?) Ponadto wiem, że każda chwila spędzona przeze mnie w szkole jest solą w oku mego ojca – uczęszczam do szkoły kosztem tenisa. Tak więc nie przepadając za szkołą i marnie sobie w niej radząc, zawieram z tatkiem niepisane przymierze.

Są takie dni, kiedy odwożąc mnie wraz z rodzeństwem do szkoły tato mówi z wymuszonym uśmiechem: No, urwisy, zrobimy tak – zamiast jechać do szkoły, zawiozę was do Cambridge Racquet Club? Będziecie mogli pograć cały ranek. No i co wy na to?

Wiemy, co chce usłyszeć, więc jesteśmy posłuszni. Huuura!

Tylko mamie nie mówcie, dodaje tato.

Cambridge Racquet Club jest długą, zatęchłą, zadaszoną dziurą na wschód od Strip. Jest na nim dziesięć kortów i unosi się specyficzny smrodek – prochu, potu, maści rozgrzewających oraz cierpki odór czegoś, co dawno przekroczyło datę ważności, czego nigdy nie byłem w stanie rozpoznać. Ojciec traktuje Cambridge jak nieformalną przybudówkę do naszego domu. Stoi z właścicielem, panem Fongiem, i przyglądają się nam bacznie, pilnując, żebyśmy grali i nie marnowali czasu na gadanie i śmichy-chichy. W końcu wydaje z siebie krótki gwizd – dźwięk, który rozpoznałbym na końcu świata. Wkłada palce do ust, dmucha ostro i to oznacza: gem, set, mecz, zostawcie to i jazda do samochodu.

Moje rodzeństwo zawsze przerywa grę przede mną. Rita, najstarsza, Philly, mój starszy brat, i Tami – wszyscy dobrze grają w tenisa. Jesteśmy jak tenisowa rodzina Adamsów. Ale ja, najmłodszy, maluch, ja jestem najlepszy. Mój ojciec mówi tak mnie, mojemu rodzeństwu, panu Fongowi: Andre jest wybrańcem. To właśnie dlatego poświęca mi najwięcej uwagi. Jestem ostatnią nadzieją rodu Agassich. Czasami szczególnie podoba mi się to skupienie mego taty na mnie, a czasami wolałbym być niewidzialny, bo on jest przerażający. Stać go na wiele.

Na przykład często sięga kciukiem i palcem wskazującym do nosa i szykując się do wyciskającego łzy z oczu kroku, wyrywa czarne włosy z nozdrza. To jego sposób pojmowania higieny osobistej. W tym samym duchu goli się, nie używając pianki czy kremu. Po prostu drapie jednorazową maszynką po suchej brodzie i policzkach, zdzierając skórę, po czym zostawia strużki krwi, aż wyschną.

Pod wpływem stresu czy też rozkojarzenia mój ojciec często gapi się w przestrzeń i mamrocze: Kocham cię, Margaret. Zapytałem kiedyś mamę: Do kogo tatko tak się odzywa? Kto to jest Margaret?

Moja mama opowiada, że kiedy tato był w moim wieku, jeździł na łyżwach na zamarzniętym stawie i lód się pod nim załamał. Wpadł w szczelinę, zaczął się topić – nie oddychał przez dłuższą chwilę. Wyciągnęła go z wody i przywróciła do życia kobieta o imieniu Margaret. Nigdy wcześniej jej nie spotkał i nie zobaczył jej też później, ale często widzi ją w myślach, mówi do niej i dziękuje najczulszym ze swych głosów. Mówi, że wizja Margaret dopada go jak jakiś atak. Nie ma świadomości, że to się dzieje, i później jedynie pamięta piąte przez dziesiąte.

Tato ma naturę gwałtownika i zawsze jest skory do bitki. Stale boksuje się z cieniem. W samochodzie trzyma stylisko od siekiery. Wychodzi z domu z garścią soli i pieprzu w kieszeniach na wypadek, gdyby natrafił na jakąś burdę uliczną i musiałby kogoś oślepić. Oczywiście najzacieklejsze boje toczy sam z sobą. Ma chroniczne sztywnienie karku i nieustannie musi poluzowywać kości szyi gniewnymi szarpnięciami i skręcaniem głowy. Kiedy to nie skutkuje, otrzepuje się jak pies po wyjściu z wody, aż kości szyi zaczynają strzelać niczym pękający popcorn. A kiedy i to nie pomaga, używa ciężkiego worka do boksowania, który wisi na uprzęży za domem. Staje na krześle, zdejmuje worek i wsuwa szyję w uprząż. Następnie wykopuje krzesło i spada z wysokości około metra na dół, a uprząż wyhamowuje upadek. Kiedy pierwszy raz zobaczyłem, jak to robi, przechodziłem z pokoju do pokoju. Podniosłem wzrok i zobaczyłem swego ojca, jak odrzuca krzesło, zawisa na szyi ze stopami metr nad ziemią. Nie miałem wątpliwości, że się zabił. Podbiegłem do niego cały rozdygotany.

Widząc przerażenie na mojej twarzy, warknął: Co się, kurwa, z tobą wyrabia?

Jednak większość potyczek toczy z innymi i jak zwykle zaczynają się one bez ostrzeżenia w najmniej przewidzianym momencie. Na przykład podczas snu. Boksuje się przez sen i często popycha i bije moją śpiącą matkę. Również w samochodzie. Mój tato niewiele rzeczy lubi tak, jak jazdę swoim zielonym oldsmobilem z silnikiem Diesla i śpiew wraz z Laurą Branigan, której głos dobiega z przedpotopowego magnetofonu. Ale jeśli inny kierowca zrobi mu wbrew, jeśli zajedzie mu drogę albo nie da sobie zajechać drogi przez ojca, wtedy wszystko już leci lawinowo.

Pewnego dnia jadę z tatą do Cambridge i on wdaje się w pyskówkę z innym kierowcą. Zatrzymuje auto, wysiada, nakazuje mężczyźnie wyłazić ze swego samochodu. Tamten odmawia, bo mój ojciec już trzyma stylisko siekiery w ręce. Wściekły, roztrzaskuje trzonkiem światła tamtego samochodu z przodu i z tyłu, rozbryzgując szkło na wszystkie strony.

Innym razem ojciec wyciąga rękę przed moją twarzą, by wycelować z broni w innego kierowcę. Trzyma spluwę na wysokości mojego nosa. Patrzę prosto przed siebie. Nie ruszam się. Nie wiem, jakie przewinienie popełnił tamten człowiek, tylko że jest to motoryzacyjny odpowiednik uderzenia piłką w siatkę. Czuję, jak palec mojego ojca tężeje na języku spustowym. Wtedy dobiega mnie odgłos pospiesznej rejterady tamtego i towarzyszący temu dźwięk, który słyszę niezmiernie rzadko – śmiech taty. Sam śmiech mógłby gościa wypatroszyć. Powtarzam sobie, że zapamiętam tę chwilę na zawsze – mój ojciec zaśmiewa się z bronią przy mojej twarzy – zapamiętam, choćbym miał dożyć setki.

Kiedy chowa broń do skrytki w samochodzie i rusza, odwraca się do mnie. Tylko nie mów mamie, nakazuje.

Nie wiem, po co to w ogóle mówi. Cóż zrobiłaby moja mama, gdyby się dowiedziała? Nie protestuję ani słowem. Czyżby mój ojciec myślał, że kiedyś musi być ten pierwszy raz?

Pewnego deszczowego dnia w Vegas jedziemy razem, by zabrać mamę z biura. Stoję na końcu długiego siedzenia, wygłupiam się i śpiewam. Mój ojciec zmienia pas, by skręcić. Jakiś kierowca ciężarówki trąbi na nas. Najwyraźniej mój tato zapomniał włączyć kierunkowskaz. Ojciec pokazuje mu środkowy palec w pogardliwym geście. Robi to tak szybko, że niemal dostaję w twarz. Kierowca drze się do niego. Ojciec puszcza mu wiązankę przekleństw. Tamten zatrzymuje się, otwiera drzwi. Mój tato też się zatrzymuje, wyskakuje z wozu.

Wpełzam na tylne siedzenie, żeby popatrzeć na to przez szybę. Deszcz pada coraz mocniej. Ojciec zbliża się do kierowcy. Ten wyprowadza cios. Tato uchyla się i pięść przeciwnika zsuwa się po jego głowie, po czym zasypuje nieszczęśnika nawałnicą niewidzialnych niemal uderzeń, kończąc ciosem w podbródek. Kierowca pada na ziemię. Jest martwy – jestem tego pewien. Jeśli nie jest, to wkrótce będzie, bo leży na środku drogi i ktoś go zaraz przejedzie. Ojciec wraca do wozu i odjeżdżamy. Zostaję na tylnym siedzeniu, patrząc przez szybę na nieprzytomnego mężczyznę, któremu deszcz kapie na twarz. Odwracam się i widzę, że mój tato coś mamrocze, złorzecząc pod adresem kierownicy. Mamy za chwilę odebrać mamę, a on patrzy w dół, zaciskając i rozkurczając pięści, jakby chciał się upewnić, czy nie uszkodził sobie kłykci. Wtedy patrzy na tylne siedzenie, prosto w moje oczy, choć mam wrażenie, że widzi ową Margaret. Niemal czule zwraca się do mnie: Nie mów mamie.

Takie wspomnienia i wiele innych przychodzą mi do głowy za każdym razem, kiedy myślę o tym, by powiedzieć tacie, że nie chcę grać w tenisa. Oprócz tego, że kocham go i pragnę, żeby był ze mnie dumny, nie chcę go zdenerwować. Nie ośmieliłbym się. Źle się dzieje, kiedy mój tato jest zdenerwowany. Skoro mówi, że mam grać w tenisa, skoro mówi, że mam zostać numerem jeden na świecie, że to moje przeznaczenie, to wypada mi tylko skinąć głową i słuchać. Jimmy’emu Connorsowi czy też każdemu innemu również dałbym taką radę.

Droga do pierwszej pozycji na świecie wiedzie przez Tamę Hoovera. Kiedy mam skończyć ósmy rok życia, tato dochodzi do wniosku, że nadszedł czas, by skończyć z sesjami ze smokiem na tyłach domu i odbijaniem piłek w klubie Cambridge. Trzeba zacząć regularne pojedynki z prawdziwymi chłopakami w moim wieku z całej Nevady, Arizony i Kalifornii. W każdy weekend rodzina ładuje się do samochodu i jedzie albo na północ drogą numer 95 w stronę Reno, albo na południe przez Henderson i za Tamę Hoovera przez pustynię do Phoenix, Scottsdale czy Tuscon. Ostatnie miejsce, pomijając kort tenisowy, gdzie chcę przebywać razem z tatą, to samochód. Wszystko jest już jednak ustalone. Jestem skazany, by swoje dzieciństwo dzielić między te dwa miejsca odosobnienia.

W przedziale wiekowym zawodników poniżej dziesięciu lat wygrywam siedem turniejów z rzędu. Ojciec przyjmuje to jako rzecz zupełnie naturalną. Po prostu robię to, co mam robić. Jadąc z powrotem przez Tamę Hoovera, patrzę na napis pod masztem: W hołdzie tym, których zainspirowała wizja uczynienia z samotnych krain ziemi mlekiem i miodem… Powtarzam to zdanie w myślach. Samotne krainy. Czyż istnieje bardziej osamotniona kraina niż nasz dom na pustyni? Myślę o wściekłości kotłującej się w moim ojcu niczym rzeka Kolorado przy Tamie Hoovera. Przełamanie jej to tylko kwestia czasu. Nie pozostaje nic innego, jak drapać się coraz wyżej.

Dla mnie oznacza to konieczność zwycięstw. Zwycięstw za wszelką cenę.

Jedziemy do San Diego. Morley Field. Gram z Jeffem Tarango, któremu daleko do mojego poziomu, ale wygrywa pierwszy set 6–4. Zamurowało mnie. Jestem przerażony. Ojciec mnie zabije. Zbieram się w sobie, wygrywam drugi set 6–0. Na początku trzeciego seta Tarango skręca kostkę. Staram się go zagonić, każąc mu biegać po całym korcie z bolącą kostką. Ale on tylko udaje. Z jego kostką jest wszystko w porządku. Odbiera moje piłki i atakuje z moich skrótów. Wygrywa każdy punkt.

Mój ojciec krzyczy z trybun: Nie graj więcej skrótów! Nie graj skrótów!

Nie mogę się powstrzymać. Mam swoją strategię. Trzymam się jej.

Dochodzi do tie-breaku. Do dziewięciu. Tam i z powrotem wymieniamy się punktami, aż jest po cztery. I oto nadchodzi. Nagła śmierć. Jeden punkt za cały mecz. Nigdy nie przegrałem i nie wyobrażam sobie, jaka byłaby reakcja ojca, gdyby tak się stało.

Gram tak, jakby od wyniku meczu zależało moje życie, i tak w istocie jest. Tarango musi mieć ojca podobnego do mojego, bo gra w ten sam sposób.

Odskakuję i zagrywam siarczysty bekhend po krosie. Uderzam piłkę tak, żeby doszło do wymiany, ale ta odbija się mocniej i zjadliwiej niż zamierzałem. Piłka nie do obrony leci o dobry metr poza zasięgiem rakiety Tarango. Krzyczę z radości. Tarango stoi pośrodku kortu, zwiesza głowę i zdaje się, że za chwilę się rozpłacze. Wolno podchodzi do siatki.

Zatrzymuje się. Gwałtownie odwraca głowę i patrzy w miejsce, w które uderzyła piłka. Uśmiecha się.

Aut, mówi.

Zatrzymuję się.

Piłka wyszła na aut!, drze się Tarango.

Taka zasada panuje wśród juniorów. Zawodnicy są własnymi sędziami liniowymi. Krzyczą, czy był aut, czy nie, i nie ma od tego odwołania. Tarango postanowił zrobić to, zamiast przyjąć porażkę, i wie, że nikt nie może na to nic poradzić. Unosi dłonie w geście zwycięstwa.

Teraz ja zaczynam płakać.

Na trybunach wybucha pełne szaleństwo, rodzice zaczynają się kłócić, krzyczeć, dochodzi niemal do wymiany ciosów. To nie jest fair, to nie jest w porządku, ale taka jest rzeczywistość. Tarango jest zwycięzcą. Nie chcę mu podać ręki. Biegnę do parku Balboa. Kiedy wracam po pół godzinie, wszyscy krzyczą, a mój ojciec nie hamuje wściekłości. Nie dlatego, że zniknąłem, ale dlatego, że nie robiłem tego, co mi kazał podczas meczu.

Dlaczego mnie nie słuchałeś? Dlaczego wciąż skracałeś swoje uderzenia?

Po raz pierwszy nie boję się swego ojca. Nieważne, jak bardzo jest na mnie wściekły, moja złość jest dużo większa. Jestem wściekły na Tarango, na Boga, na siebie. Mimo iż wiem, że mnie oszukał, nie powinienem dopuścić do sytuacji, w której mogło to nastąpić. Nie powinienem stawiać wszystkiego na jedną kartę w taki sposób. Ale zrobiłem to i teraz straciłem swój rekord – na zawsze. Nic już tego nie zmieni. Nie mogę znieść tej myśli, lecz nie potrafię przed nią uciec: Jestem niedoskonały. Napiętnowany niedoskonałością. Ze skazą. Milion smoczych piłek odbitych i po co?

Po latach wysłuchiwania tyrad ojca na temat moich niedoskonałości jedna porażka sprawiła, że wziąłem je sobie do serca. Przyswoiłem cechy ojca – jego niecierpliwość, jego perfekcjonizm, jego furię – aż mój głos przestał brzmieć jak głos ojca, on stał się jego głosem. Tato już nie musi mnie dręczyć. Od tego dnia mogę to robić sam.

Mieszka z nami mama mojego taty. Jest paskudną staruchą z Teheranu, z brodawką wielkości orzecha laskowego na krawędzi nosa. Czasami nie można zrozumieć ani słowa z tego, co mówi, bo nie można oderwać wzroku od brodawki. To i tak nieważne, bo wygłasza te same okropieństwa co poprzedniego dnia i jeszcze wcześniej, prawdopodobnie do mego ojca. Wspomina, że dręczy go, od kiedy był chłopcem i wtedy też często go biła. Zdaje się, że jedynym powodem pojawienia się mojej babci na ziemi było prześladowanie mojego ojca. Kiedy był szczególnie niegrzeczny, kazała mu iść do szkoły w używanych dziewczyńskich ubraniach. Dlatego właśnie nauczył się bić.

Gdy starsza pani nie czepia się mego ojca, gęga na temat starego kraju i rodaków, których tam zostawiła. Moja mama mówi, że babcia tęskni za domem. Kiedy po raz pierwszy usłyszałem te słowa, pytałem się w myślach, jak można tęsknić, skoro się mieszka w domu? W domu mieszka smok. Dom to miejsce, w którym trzeba grać w tenisa.

Skoro babcia tak bardzo chce wrócić do domu, to jestem za. Mam dopiero osiem lat, ale sam zawiózłbym ją na lotnisko, ponieważ powoduje wzrost napięcia domowego, którego mamy aż w nadmiarze. Przez nią tata jest nieszczęśliwy, rozstawia mnie i rodzeństwo po kątach i angażuje się w dziwne współzawodnictwo z moją mamą. Mama opowiada, że kiedy byłem mały, weszła do kuchni i zastała babcię, która próbowała karmić mnie piersią. Od tamtej pory ich stosunki są niezmiernie skomplikowane.

Oczywiście pod jednym względem dobrze jest, że babcia z nami mieszka. Opowiada dużo o moim tacie, o jego dzieciństwie i to czasami skłania go do wspomnień, powoduje, że się otwiera. Gdyby nie babcia, nie wiedziałbym wiele na temat jego przeszłości, która charakteryzowała się smutkiem i samotnością, co czasem pomaga zrozumieć jego dziwne zachowania i nagłe napady złości. Tak jakby.

Och, babcia mówi z westchnieniem, ale byliśmy biedni. Nie możesz sobie nawet wyobrazić, jak biedni. I głodni, dodaje, klepiąc się po brzuchu. Nie mieliśmy co do gęby włożyć, nie było też bieżącej wody ani prądu. I nawet śladu mebli.

No to na czym spaliście?

Spaliśmy na klepisku! Wszyscy razem w jednym maleńkim pokoiku! W starej kamienicy z brudnym dziedzińcem. W jednym rogu podwórka była dziura – toaleta dla wszystkich mieszkańców domu.

Mój ojciec zaczyna jej wtórować.

Po wojnie trochę się poprawiło, dodaje. W jedną noc na ulicach pojawili się brytyjscy i amerykańscy żołnierze. Lubiłem ich.

Dlaczego lubiłeś żołnierzy?

Dawali mi cukierki i buty.

Dali mu też angielski. Pierwszym słowem, jakiego mój tato nauczył się od szeregowców, było zwycięstwo. O tym gadali w kółko, mówi. O zwycięstwie.

Ale byli wielcy, wspomina. I silni. Łaziłem za nimi wszędzie, obserwowałem ich, przyglądałem się im i pewnego dnia zaszedłem za nimi do miejsca, gdzie spędzali wolny czas – był to park w zagajniku z dwoma kortami o glinianym podłożu.

Wokół kortów nie było ogrodzenia, więc co kilka chwil piłka szybowała w nieznane. Mój ojciec biegł i przynosił ją żołnierzom jak wytresowany szczeniak, aż w końcu awansował na ich nieoficjalnego chłopaka do podawania piłek. Później już oficjalnie mianowali go opiekunem kortów.

Ojciec opowiada: Codziennie zamiatałem, podlewałem i grabiłem korty za pomocą ciężkiego walca. Malowałem linie na biało. Cóż to była za praca! Musiałem rozpuszczać kredę w wodzie.

A ile ci płacili?

Płacili? Nic mi nie płacili! Dali mi rakietę tenisową. Straszny to był rzęch. Stara drewniana rama z naciągniętym stalowym drutem. Ale uwielbiałem ją. Całymi godzinami odbijałem tą rakietą piłki o ścianę, całkiem sam.

Dlaczego sam?

Nikt inny w Iranie nie grał w tenisa.

Jedynym sportem, który zapewniał memu tacie dostateczną liczbę przeciwników, był boks. Najpierw testował swoją wytrzymałość w wielu burdach ulicznych, a potem, jako nastolatek znalazł się na sali gimnastycznej i zaczął się uczyć techniki bokserskiej. Jak mówili jego trenerzy, miał wrodzony talent. Posiadał szybkość w pięści i lekkość w stopach – oraz do tego zadrę w sercu przeciw całemu światu. Jego gniew, z którym wszyscy musieliśmy się borykać, był niezwykłym atutem na ringu. Wywalczył sobie miejsce w kadrze olimpijskiej Iranu, boksując w wadze koguciej, pojechał też na igrzyska w 1948 roku do Londynu. Cztery lata później trafił na igrzyska do Helsinek. Tam też mu się nie poszczęściło.

Sędziowie, gdera. Podpłaceni byli. Cała ta impreza była ukartowana, ustawiona. Świat był nieprzychylnie nastawiony do Iranu.

I dodaje: Ale mój syn… Może znów tenis stanie się dyscypliną olimpijską i wtedy mój syn zdobędzie złoty medal i sprawiedliwości stanie się zadość.

Jeszcze jeden kamyczek na moje, już i tak przeciążone barki.

Kiedy zobaczył kawałek świata jako olimpijczyk, nie potrafił wrócić do tego samego pokoiku z klepiskiem zamiast podłogi, więc wymknął się z Iranu. Załatwił sobie fałszywy paszport i pod przybranym nazwiskiem przyleciał do Nowego Jorku, gdzie spędził szesnaście dni na wyspie Ellis, następnie pojechał autobusem do Chicago, gdzie zamerykanizował swoje imię. Emmanuel zmienił się w Mike’a Agassiego. Za dnia pracował jako windziarz w jednym z luksusowych hoteli w mieście. Wieczorami boksował.

Jego chicagowskim trenerem był Tony Zale, nieustraszony mistrz wagi średniej, często nazywany Człowiekiem ze Stali. Był znanym sportowcem, który wziął udział w trójmeczowej sadze bokserskiej z Rockym Graziano. Zale chwalił mojego ojca, mówił, że ma niezwykły, nieoszlifowany talent, ale błagał go, żeby uderzał mocniej. Uderzaj mocniej, krzyczał Zale na mojego ojca, kiedy ten naparzał w mały worek treningowy.

No, mocniej uderzaj. Każdy cios powinieneś wyprowadzać od dołu do góry.

Mając Zale’a w swoim narożniku, mój tato wygrał Chicago Golden Gloves, po czym wywalczył sobie prawo do pierwszoligowej walki w Madison Square Garden. Miał to być wielki przełom, ale w dzień, gdy miał się odbyć pojedynek, przeciwnik taty zachorował. Organizatorzy rozpierzchli się po mieście, starając się znaleźć zastępstwo. No dobrze, znaleźli w końcu – boksera o wiele lepszego i do tego wagi półśredniej. Mój ojciec zgodził się na walkę, lecz na kilka chwil przed pierwszym gongiem dostał rozstroju nerwowego. Schował się w łazience, wypełzł przez okienko nad kiblem i pociągiem wrócił do Chicago.

Wymykał się z Iranu, wymknął się i z MSG – mój ojciec jest mistrzem sztuki uników, jak sądzę. Nic jednak nie jest w stanie mu umknąć.

Wspomina, że kiedy boksował, zawsze chciał przyjąć najlepszy cios przeciwnika. Mówi mi pewnego razu na korcie: Kiedy wiesz, że przyjąłeś najlepszy cios przeciwnika, a wciąż stoisz, i ten facet o tym wie, jesteś w stanie wyrwać mu serce z piersi. W tenisie jest taka sama zasada. Rzuć wyzwanie sile przeciwnika. Jeśli dobrze serwuje, odbieraj jego podania. Jeśli gra siłowo, przemóż jego siły. Jeśli ma mocny forhend, szczyci się nim, odpłacaj mu pięknym za nadobne, graj mu na forhend do momentu, aż go znienawidzi.

Tato ma specjalne określenie na tego rodzaju kontrującą strategię. Twierdzi, że to jak zrobić przeciwnikowi odcisk na mózgu. Taką to strategią, taką brutalną filozofią piętnuje mnie na całe życie. Zmienia mnie w boksera z rakietą tenisową w dłoni. Co więcej, skoro większość tenisistów szczyci się swymi serwisami, mój ojciec zmienia mnie w zawodnika dobrze grającego w defensywie – odpłacającego za to, czego doznaje na korcie.

Co jakiś czas mój tato też odczuwa tęsknotę za starym krajem. Szczególnie brakuje mu najstarszego brata Isara. Pewnego dnia, zarzeka się, twój stryj Isar wymknie się z Iranu, tak jak mnie się to udało.

Tylko najpierw Isar musi jakimś cudem wyprowadzić pieniądze. Iran się rozpada, wyjaśnia ojciec. Rewolucja wzbiera. Rząd się rozpada. Dlatego też wszystkich bacznie obserwują, pilnują, żeby ludzie nie opróżniali swoich kont i nie uciekali z kraju. Stryjek Isar tym samym w tajemnicy zamienia gotówkę na kosztowności, które następnie ukrywa w przesyłkach i wysyła nam do Vegas. Za każdym razem, kiedy przychodzi zawinięta w brązowy papier paczka od stryjka, w domu robi się jak w Boże Narodzenie. Siadamy w salonie na podłodze, rozcinamy sznurek, rozrywamy papier i drzemy się wniebogłosy, kiedy pod puszką z łakociami albo w cieście owocowym znajdujemy diamenty, szmaragdy i rubiny. Przesyłka od stryjka Isara przychodzi co kilka tygodni, a po jakimś czasie, pewnego dnia w domu pojawia się największa paczka. To stryjek Isar. We własnej osobie. Stoi w progu i się uśmiecha.

Ty to chyba jesteś Andre.

Tak.

Jestem twoim stryjem.

Wyciąga rękę i gładzi mnie po policzku.

Jest lustrzanym odbiciem mego taty, ale ma całkowicie odmienną osobowość. Ojciec jest surowy i oschły, poza tym przepełnia go wściekłość. Stryjek Isar mówi łagodnym tonem, jest cierpliwy i dowcipny. Jest też geniuszem – w Iranie był inżynierem – dlatego pomaga mi co wieczór odrabiać lekcje. Jest to niezwykła ulga po sesjach naukowych z moim ojcem. Metoda taty polega na jednorazowym wytłumaczeniu, powtórzeniu, a za trzecim razem krzyku i wyzywaniu od głupków, którzy nie potrafią zrozumieć, kiedy ktoś im coś raz tłumaczy. Stryjek Isar wyjaśnia, po czym uśmiecha się i czeka. Jeśli nie zrozumiałeś, nie ma najmniejszego problemu. Powtarza jeszcze raz, łagodniej. Jakby miał mnóstwo wolnego czasu.

Patrzę na stryjka Isara, jak przechadza się po pokojach i korytarzach naszego domu. Chodzę za nim tak samo, jak mój tato za brytyjskimi i amerykańskimi żołnierzami. Kiedy już się oswoiłem ze stryjkiem Isarem i znam go lepiej, lubię huśtać mu się na ramionach i wspinać na plecy. On też to lubi. Lubi chuliganić, dawać się łapać i łaskotać swoim bratanicom i bratankom. Co wieczór chowam się za frontowymi drzwiami i wyskakuję, gdy stryjek wraca do domu, bo zawsze go to rozśmiesza. Jego dudniący śmiech jest diametralnie różny od odgłosów wydawanych przez smoka.

Pewnego dnia Isar idzie do sklepu po kilka drobiazgów. Liczę minuty do jego powrotu. W końcu furtka otwiera się ze zgrzytem i zatrzaskuje, co oznacza, że mam dokładnie dwanaście sekund, zanim stryjek wejdzie do domu. Wszystkim przejście od furtki do drzwi wejściowych zabiera dwanaście sekund. Kucam za drzwiami i liczę do dwunastu, a kiedy drzwi się otwierają, wyskakuję.

Uuuu!

To nie stryjek Isar, to mój ojciec. Wystraszony krzyczy, cofa się i robi zamach pięścią. Mimo że wkłada w ten cios jedynie ułamek swej siły, jego lewy hak ląduje na mojej szczęce tak, że lecę gdzieś w górę. W jednej sekundzie radosny, podekscytowany, w następnej rozłożony gładko na ziemi.

Mój ojciec staje nade mną skrzywiony. Co się, kurwa mać, z tobą dzieje? Idź do swego pokoju.

Wbiegam do pokoju i rzucam się na łóżko. Leżę tam i drżę cały, nie wiem, jak długo. Godzinę? Trzy? W końcu drzwi się otwierają i słyszę głos ojca.

Weź rakietę. Idź na kort.

Czas spojrzeć smokowi prosto w paszczę.

Odbijam piłki przez pół godziny z tętniącą głową i łzami w oczach. Wciąż słyszę:

Uderzaj mocniej. No mocniej uderzaj, do diabła! I nie w tę cholerną siatkę!

Odwracam się i staję na wprost ojca. Następną piłkę uderzam tak mocno, jak tylko mogę, ale wysoko nad ogrodzenie. Celuję w jastrzębie i już nie chcę udawać, że to przypadek. Mój ojciec patrzy na mnie. Robi groźny krok w moją stronę. Ma zamiar posłać mnie uderzeniem w ślad za piłką, ale zatrzymuje się, mówi do mnie brzydko i nakazuje, bym mu się nie pokazywał na oczy.

Wbiegam do domu i zastaję moją mamę leżącą na łóżku z psami w nogach, czytającą jakiś romans. Uwielbia zwierzęta i nasz dom przypomina poczekalnię gabinetu doktora Dolittle. Psy, ptaki, koty, jaszczurki i wyleniały szczur wabiący się Pani Dupa. Łapię jednego z psów, ciskam nim przez pokój, ignorując obrażony skowyt, i zagłębiam głowę w matczyne ramiona.

Dlaczego tatko jest taki zły?

Co się stało?

Opowiadam jej.

Gładzi mnie po włosach i mówi, że mój tato inaczej nie potrafi. Tatuś robi wszystko po swojemu. Dziwne to, ale tak jest. Musimy pamiętać, że chce dla nas jak najlepiej, prawda?

Po części jestem wdzięczny mamie za ten anielski spokój. Jednak czuję się też zdradzony, choć nie chcę się do tego przyznać. Spokój jest czasem oznaką słabości. Ona nigdy nie interweniuje. Nigdy nie reaguje. Nie wkracza w różne sytuacje pomiędzy dziećmi i ojcem. Powinna mu powiedzieć, żeby dał spokój, żeby odpuścił, że tenis to nie wszystko.

Nie leży to jednak w jej naturze. Mój ojciec zakłóca spokój, moja matka go utrzymuje. Co rano wychodzi do biura w swoim praktycznym spodnium – pracuje dla stanu Nevada – i wraca zawsze o szóstej, zmęczona do granic wytrzymałości, nie wypowiadając ani słowa skargi. Ostatnią resztką energii przygotowuje kolację. Wtedy kładzie się ze swymi zwierzakami i książką albo zajmuje się innym ulubionym zajęciem – układaniem puzzli.

Raz na ruski rok traci cierpliwość i kiedy to następuje, ma rozmiary biblijnego kataklizmu. Pewnego razu ojciec rzucił jakąś uwagę na temat tego, że w domu jest nieporządek. Moja mama podeszła do szafki, wyjęła dwa opakowania płatków śniadaniowych i zaczęła nimi machać nad głową jak proporcami, rozsypując je wszędzie. Krzyczała: Chcesz mieć czysto w domu? To sobie go posprzątaj!

Chwilę później siedziała już całkowicie uspokojona nad swoją układanką.

Szczególnie uwielbia układanki Normana Rockwella. Na kuchennym stole niemal zawsze widać do połowy ułożoną idylliczną scenę z życia idealnej rodziny. Nie wiem, skąd ona czerpie taką radość z układania puzzli. Ten pokawałkowany nieład, ten chaos – jak to niby ma kogoś uspokoić? Ta myśl skłania mnie do podejrzeń, że jesteśmy z moją mamą całkowitymi przeciwieństwami. A jednak wszelkie pokłady łagodności, jakie we mnie drzemią, miłość i współczucie, jakim obdarzam ludzi, musi pochodzić od niej.

Leżąc koło niej i pozwalając się gładzić po włosach, myślę, że jest w niej tyle niezrozumiałych dla mnie cech, a wszystkie koncentrują się w wyborze męża. Pytam ją, jak w ogóle wylądowała z takim facetem jak mój ojciec. Parsknęła śmiechem, w którym słychać było ślady zmęczenia.

Było to bardzo dawno temu, wspomina. Jeszcze w Chicago. Znajomy znajomego powiedział twemu ojcu: Powinieneś umówić się z Betty Dudley, ona jest w twoim typie. I vice versa. Tak więc twój tato zadzwonił do mnie pewnego wieczoru do Girls Club, gdzie wynajmowałam umeblowany pokój. Długo rozmawialiśmy, bardzo długo i twój tato wydał mi się słodki.

Słodki?

Wiem, wiem. Ale tak było. Zgodziłam się więc z nim umówić. Pojawił się na drugi dzień w szykownym nowym volkswagenie. Obwiózł mnie po mieście, nie zatrzymując się w jakimś specjalnie wybranym miejscu, po prostu jeździliśmy w kółko, a on opowiadał mi historię swego życia. Potem zatrzymaliśmy się, by coś zjeść, i ja opowiedziałam mu o sobie.

Moja mama opowiadała o tym, jak dorastała w Danville, w stanie Illinois, trzysta kilometrów od Chicago, w tym samym małym miasteczku, w którym dorastali Gene Hackman, Donald O’Connor i Dick Van Dyke. Powiedziała mu, że ma siostrę bliźniaczkę. Opowiadała o ojcu, zrzędliwym nauczycielu angielskiego, pilnie strzegącym surowych zasad poprawności tego języka. Mój tato, ze swoim łamanym angielskim nie mógł się nie wzdrygnąć. Najpewniej jednak nie usłyszał tego. Wyobraziłem sobie, jak nie słyszy, co mama do niego mówi na pierwszej randce. Mógł być zbyt zauroczony jej płonącymi kasztanowymi włosami i jasnoniebieskimi oczami. Widziałem zdjęcia. Moja mama była prawdziwą pięknością. Ciekawe, czy spodobał mu się kolor jej włosów, bo był podobny do barwy ziemnego kortu. A może jej wzrost. Miała dobre kilka centymetrów więcej od niego. Wyobrażam sobie, że stanowiło to dla niego wyzwanie.

Mama mówi, że dopiero po ośmiu błogich tygodniach udało mu się ją przekonać, by połączyć opowieści ich życia. Uciekli przed zrzędliwym ojcem i jej bliźniaczką. Wciąż uciekali. Mój ojciec wywiózł mamę aż do Los Angeles, a kiedy nie mogli znaleźć tam pracy, zabrał ją przez pustynię do powstającego w zawrotnym tempie miasta hazardzistów. Mama zaczęła pracować w administracji stanowej, a ojciec załapał się w hotelu Tropicana, gdzie dawał lekcje tenisa. Nie przynosiło to kokosów, wziął więc sobie drugą pracę, kelnerując w hotelu Landmark. Wtedy dostał etat szefa sali w kasynie MGM Grand, co było na tyle zajmujące, że rzucił dwie pozostałe posady.

W ciągu pierwszych dziesięciu lat wspólnego życia moim rodzicom urodziła się trójka dzieci. Potem, w 1969 roku, moja mama trafiła do szpitala z podejrzanymi bólami brzucha. Trzeba zrobić histerektomię, twierdził lekarz. Jednak drugie badanie wykazało, że jest w ciąży. To byłem ja. Urodziłem się 29 kwietnia 1970 roku w szpitalu Sunrise, trzy kilometry od Stripu. Mój ojciec nadał mi imiona Andre Kirk Agassi, takie jakie nosili jego szefowie w kasynie. Pytam mamę, dlaczego tato nadał mi imiona swoich szefów. Czy byli jego przyjaciółmi? Czy aż tak ich podziwiał? Czy był im winien pieniądze? Nie wie. Oczywiście nie jest to pytanie, które można zadać ojcu wprost. Jego o nic nie można zapytać wprost. Dlatego umieszczam tę informację wśród wielu innych niewiadomych na temat moich rodziców – wśród całkowicie zaginionych elementów układanki swego istnienia.

Mój ojciec ciężko pracuje, spędzając długie nocne godziny w kasynie, ale tenis jest jego żywiołem, powodem, dla którego wstaje z łóżka. Bez względu na to, gdzie by się nie usiadło w naszym domu, wszędzie widać ślady tej jego obsesji. Pomijając podwórko z tyłu domu i smoka, jest jeszcze laboratorium, znane również pod nazwą kuchni. Maszyna do naciągania rakiet tenisowych i narzędzia zajmują połowę kuchennego stołu. (Najnowsza układanka Normana Rockwella zajmuje drugą stronę – dwie rywalizujące z sobą pasje w jednym pomieszczeniu). Na ladzie kuchennej leży kilka stosów rakiet, wiele przepiłowanych na pół, aby ojciec mógł przypatrzyć się ich wnętrznościom. Chce wiedzieć wszystko na temat tenisa, wszystko, co oznacza dokonywanie wiwisekcji kilku elementów ich organizmów. Wiecznie przeprowadza eksperymenty za pomocą tego czy innego sprzętu. Na przykład ostatnio wykorzystywał zużyte piłki tenisowe, by przedłużyć życie naszych butów. Kiedy guma zaczyna się wycierać, ojciec przecina piłkę tenisową na pół i przykleja każdą z nich do buta.

Mówię do Philly’ego: Nie dość, że mieszkamy w laboratorium tenisa, to jeszcze musimy nosić piłki tenisowe na nogach?

Zastanawiam się, dlaczego tato tak kocha tenis. Jest to kolejne pytanie, którego nie mogę mu zadać wprost. Mam jednak pewne poszlaki. Czasami opowiada o pięknie tenisa, o jego idealnej równowadze siły i strategii. Wbrew swemu niedoskonałemu życiu – a może właśnie dzięki niemu – mój ojciec łaknie doskonałości. Geometria i matematyka znajdują się najbliżej doskonałości ludzkiej, mówi, a tenis opiera się na kątach i liczbach. Leży w łóżku i widzi kort na suficie. Twierdzi, że naprawdę go tam widzi i rozgrywa na tym sufitowym korcie nieskończoną ilość meczów. Aż dziw, że ma siły, by iść do zwykłej pracy.

Jako szef sali w kasynie tato usadza gości podczas występów. Proszę tędy, panie Johnson. Miło panią znowu widzieć, panno Jones. MGM płaci mu minimalną pensję, a resztę dostaje w napiwkach. Utrzymujemy się z napiwków, przez co nasze życie jest dość nieprzewidywalne. Po niektórych wieczorach ojciec wraca do domu z kieszeniami wypchanymi gotówką. Innym razem kieszenie są idealnie płaskie. Cokolwiek wyciąga z tych kieszeni, bez względu na to, czy jest tego bardzo mało, starannie liczy i układa w kupki, po czym zamyka w rodzinnym sejfie. Jest to czynność, która szarpie nerwy nam wszystkim, bo nigdy nie wiadomo, ile tatko będzie w stanie włożyć do sejfu.

Ojciec uwielbia pieniądze i nie ma z tego powodu żadnych wyrzutów sumienia, mówi też, że na tenisie można dobrze zarobić. Najwyraźniej pieniądze grają niepoślednią rolę w jego uczuciu do tej dyscypliny. Jest to w jego mniemaniu najkrótsza droga do spełnienia amerykańskiego marzenia. Zabiera mnie na turniej Alana Kinga Tennis Classic, a tam widzimy piękną kobietę w stroju Kleopatry niesioną na główny kort przez czterech półnagich mięśniaków w togach, za którymi kroczy mężczyzna przebrany za Cezara, pchając przed sobą taczki wypełnione po brzegi srebrnymi dolarami. Jest to pierwsza nagroda dla zwycięzcy tego turnieju. Mój ojciec gapi się na srebrzystą poświatę połyskującą w słońcu Vegas i wygląda, jakby sobie golnął. Chce tego. Chce, żebym ja to dostał.

Wkrótce po tym brzemiennym w skutki dniu, tuż przed moimi dziewiątymi urodzinami, wykombinował tak, że zostałem chłopcem od podawania piłek na turnieju Alana Kinga. Mnie jednak guzik obchodzą te srebrne dolary – chcę dostać małą Kleopatrę. Ma na imię Wendi. Jest jedną z dziewczynek podających piłki, mniej więcej w moim wieku, zjawiskiem w błękitnym wdzianku. Z miejsca zakochuję się na zabój całym sercem i aż do trzewi. Leżę, nie mogąc zasnąć w nocy, i wyobrażam ją sobie na suficie.

Podczas meczów, kiedy ja i Wendi śmigamy obok siebie po dwóch stronach siatki, posyłam jej uśmiech, starając się, by ona go odwzajemniła. W przerwach kupuję jej colę, siadam przy niej i próbuję zaimponować jej moją wiedzą na temat tenisa.

Turniej Alana Kinga przyciąga wielkich graczy i mój ojciec nakłania niemal każdego z nich, by odbili ze mną kilka piłek. Niektórzy są bardziej chętni niż inni. Borg zachowuje się tak, jakby o niczym innym w życiu nie marzył. Connors najwyraźniej chce odmówić, ale nie może, bo ojciec naciąga mu rakiety. Ilie Năstase chce powiedzieć nie, ale tato udaje, że ogłuchł. Năstase, mistrz Wimbledonu i French Open, będący na pierwszym miejscu w rankingu zawodników, wolałby być gdzie indziej, ale szybko odkrywa, że odmówienie mojemu ojcu graniczy z niemożliwością. Ten człowiek jest bezlitosny.

Kiedy gram z Năstasem, Wendi obserwuje nas z fotela przy siatce. Jestem zdenerwowany, a on wyraźnie znudzony – do chwili gdy dostrzega Wendi.

Ej, to twoja dziewczyna, Snoopy? Czy ta ślicznotka to twoja ukochana?

Zatrzymuję się. Posyłam mu groźne spojrzenie. Mam ochotę walnąć tego wielkiego, głupiego Rumuna w nos, mimo że jest ode mnie o dwie głowy wyższy i ma przewagę jakichś czterdziestu pięciu kilogramów. Źle się stało, że powiedział do mnie „Snoopy”, ale potem jeszcze ośmielił się mówić o Wendi bez szacunku. Zebrał się niezły tłum – przynajmniej ze dwieście osób. Năstase zaczyna grać pod publiczkę, raz za razem mówiąc do mnie Snoopy i drażniąc się ze mną na temat Wendi. A ja myślałem, że to mój ojciec jest bezlitosny.

Chciałbym przynajmniej mieć na tyle odwagi, by powiedzieć: Panie Năstase, zawstydza mnie pan, proszę przestać. Ale jestem w stanie tylko uderzać coraz mocniej. Uderzać mocniej. Wtedy Năstase znów rzuca coś o Wendi i już mam tego dość, nie zniosę tego dłużej. Rzucam rakietą o ziemię i schodzę z kortu. Năstase, pocałuj mnie w dupę.

Mój ojciec przygląda się temu z otwartymi ustami. Nie jest zły, nie wstydzi się – nie jest zdolny do odczuwania wstydu, bo rozpoznaje własne geny w działaniu. Nie wiem, czy widziałem kiedykolwiek, by był ze mnie bardziej dumny.

Poza okazjonalnymi treningami z grupą tenisistów z najwyższej półki moje publiczne pojedynki polegają głównie na szwindlu. Mam opracowany schemat, jak naciągnąć frajerów. Najpierw wybieram kort na widoku, gdzie gram sam z sobą, odbijając piłkę po całej powierzchni. Następnie, kiedy pojawia się jakiś bezczelny nastolatek albo podchmielony gość, zapraszam ich do gry. Po trzecie, pozwalam, by złoili mi skórę, jak należy. W końcu najbardziej żałosnym z moich głosików pytam, czy nie zechcieliby zagrać o dolara. Może o pięć? Zanim orientują się, co się dzieje, serwuję piłkę meczową o dwadzieścia dolców, co wystarczy, by stawiać Wendi colę przez miesiąc.

Philly nauczył mnie, jak to się robi. Daje lekcje tenisa i często naciąga swoich uczniów. Gra z nimi o stawkę za lekcję, następnie dubluje i gra o wszystko albo nic. Andre, mówi, przy twoim wzroście i wieku powinieneś pławić się w forsie. Pomaga mi opracować i przećwiczyć strategię. Raz na jakiś czas przychodzi mi do głowy, że tylko mi się wydaje, że oszukuję, bo ludzie z ochotą płacą za taki pokaz. Potem będą mogli się chwalić, że widzieli takiego dziewięcioletniego popaprańca, który nie psuje.

Nie wspominam ojcu o moim dorabianiu na boku. Nie widziałby w tym nic zdrożnego. Uwielbia dobry szwindel. Po prostu nie mam ochoty rozmawiać z nim o tenisie więcej niż to absolutnie konieczne. Wtedy mój ojciec opracowuje własny numer. Ma to miejsce w klubie Cambridge. Kiedy trafiamy tam pewnego dnia, tato wskazuje na mężczyznę rozmawiającego z panem Fongiem.

To Jim Brown, szepcze mi do ucha. Największy futbolista wszech czasów.

Patrzę na olbrzymią masę mięśni ubraną w biały strój tenisisty i elastyczne podkolanówki. Widziałem go już w klubie Cambridge. Kiedy nie gra w tenisa na pieniądze, poświęca się trik trakowi bądź kościom – również za dolary. Podobnie jak mój ojciec, pan Brown bardzo dużo gada o pieniądzach. W tej właśnie chwili żali się panu Fongowi, ile mu przeleciało koło nosa. Miał grać z jednym takim, ale ten facet się nie pojawił. Brown wini za wszystko właściciela klubu.

Przychodzę zagrać, mówi pan Brown, i chcę grać.

Mój ojciec podchodzi do nich.

Szuka pan partnera do gry?

Jasne.

Mój syn Andre z panem zagra.

Pan Brown patrzy na mnie, po czym znów spogląda na mego ojca.

Nie będę grał z ośmiolatkiem!

Dziewięcio-, dziewięciolatkiem.

Ma dziewięć lat? Oooo, przepraszam, nie wiedziałem.

Pan Brown wybucha śmiechem. Kilka osób w pobliżu mu wtóruje.

Widzę, że pan Brown nie bierze mego ojca na serio. Wielki błąd. Wystarczy zapytać kierowcę leżącego na asfalcie. Zamykam oczy i widzę, jak deszcz kapie mu na twarz.

Posłuchaj pan, odzywa się Brown, nie gram rekreacyjnie, rozumiemy się? Gram na pieniądze.

Mój syn zagra z panem na pieniądze.

Czuję, jak kropelka potu wypływa mi spod pachy.

Taa? A za ile?

Mój ojciec śmieje się i mówi: Zastawię swój dom, taka jego mać.

Nie potrzebuję pańskiego domu, stwierdza pan Brown. Mam dom. Powiedzmy, że o dziesięć patyków.

Załatwione, odpowiada tata.

Idę w stronę kortu.

Wolnego!, powstrzymuje mnie pan Brown. Muszę najpierw zobaczyć sałatę.

Pojadę do domu i przywiozę. Zaraz wrócę.

Mój ojciec wypada na zewnątrz. Siadam na krześle i wyobrażam sobie, jak otwiera sejf i wyciąga harmonię pieniędzy. Wszystkie te napiwki, które liczył latami, wszystkie te noce ciężkiej pracy. Teraz to wszystko postawi na mnie. Czuję ogromny ucisk pośrodku klatki piersiowej. Jestem dumny, rzecz oczywista, kiedy tak sobie myślę, jakim wielkim zaufaniem obdarza mnie tato. Ale przede wszystkim jestem przerażony. Co się stanie ze mną, z moim tatą, z moją mamą i rodzeństwem, nie wspominając o babci i stryjku Isarze, kiedy przegram?

Już wcześniej grałem pod taką presją, kiedy ojciec bez ostrzeżenia wybierał mi przeciwnika i kazał go pokonać. Tyle że wtedy były to dzieci i nigdy nie było mowy o pieniądzach. Zwykle działo się to popołudniami. Ojciec wybudzał mnie z drzemki i krzyczał: Bierz rakietę! Jest ktoś, kogo musisz pokonać! Nigdy nie przyszło mu do głowy, że śpię, bo jestem wykończony porannym starciem ze smokiem, i że dziewięciolatki nieczęsto ucinają sobie drzemki. Ścierając sen z powiek, wychodzę na zewnątrz i widzę jakiegoś nieznajomego chłopaka, syna Florydy czy Kalifornii, który akurat przyjechał do miasta. Zawsze są starsi i więksi – jak ten punk, który właśnie przeprowadził się do Vegas, słyszał o mnie i po prostu zadzwonił do drzwi. Miał białą rakietę Rossignola i głowę niczym dynia. Był ode mnie przynajmniej trzy lata starszy i uśmiechnął się złośliwie, kiedy wyszedłem do niego, bo byłem taki drobny. Nawet kiedy go pokonałem i udało mi się zetrzeć mu z twarzy ten uśmieszek, uspokoiłem się dopiero po kilku godzinach, gdy zagłuszyłem uczucie, że oto właśnie przebiegłem po linie zawieszonej wysoko nad Tamą Hoovera.

Jednak sprawa z panem Brownem jest inna i to nie tylko dlatego, że los oszczędności mojej rodziny zależy od wyniku meczu. Pan Brown zlekceważył mojego ojca, a on sam nie może go znokautować. Chce, żebym ja to zrobił. Dlatego stawka w tym meczu będzie większa niż tylko pieniądze. Pojedynek będzie toczył się o szacunek, męstwo i honor – przeciw największemu futboliście wszech czasów. Wolałbym już zagrać finał Wimbledonu. Przeciwko Năstasemu. Żeby jeszcze Wendi podawała piłki.

Zaczynam sobie z wolna uświadamiać, że pan Brown mnie obserwuje. Gapi się na mnie. Podchodzi do mnie i przedstawia się, ściska moją dłoń. Jego dłoń to jeden wielki odcisk. Pyta, od jak dawna gram w tenisa i ile meczów wygrałem, a ile przegrałem.

Ja nigdy nie przegrywam, odpowiadam cicho.

Mruży oczy.

Pan Fong odciąga pana Browna na bok i mówi: Nie rób tego, Jim.

Facet sam się prosił, szepcze pan Brown. Głupek z kasą.

Nie rozumiesz, przekonuje pan Fong. Zaraz przegrasz, Jim.

Co ty, do diabła ? Toż to dzieciak.

To nie jest zwykły dzieciak.

Chyba oszalałeś.

Posłuchaj, Jim, lubię, kiedy do mnie przychodzisz. Jesteś przyjacielem, a twoja obecność w klubie dobrze wpływa na interesy. Ale kiedy przegrasz z tym małym mecz o dziesięć patyków, będziesz miał mi za złe i możesz przestać tu się pojawiać.

Pan Brown odwraca się, by zmierzyć mnie od stóp do głów, jakby coś mu umknęło za pierwszym razem, kiedy mnie sobie oglądał. Wraca do mnie i zaczyna zasypywać mnie pytaniami.

Jak dużo grasz?

Codziennie.

Nie – ile grasz na raz? Godzinę? Dwie godziny?

Widzę, co robi. Chce się dowiedzieć, jak szybko się męczę. Stara się mnie wysondować, ustalić plan gry.

Wraca tato. Trzyma w ręku garść setek. Macha nimi w powietrzu. Nagle pan Brown już nie jest taki skory do gry.

Zrobimy tak, mówi do ojca, zagramy dwa sety, a potem zdecydujemy, ile postawić na trzeci.

Jak pan sobie życzy.

Gramy na siódmym korcie, tuż za drzwiami. Zbiera się tłumek, który głośno wiwatuje, kiedy wygrywam pierwszy set 6–3. Brown kręci głową. Mamrocze coś do siebie. Wali rakietą o ziemię. Nie jest szczęśliwy, czyli jest nas dwóch. Nie tylko myślę, co jest jawnym pogwałceniem wprowadzonej przez ojca zasady, ale też wiruje mi w głowie. Czuję się tak, jakbym lada chwila musiał wstrzymać grę, bo robi mi się niedobrze.

Mimo to wygrywam drugi set 6–3.

Teraz pan Brown się wściekł. Przykucnął, by zawiązać but.

Mój ojciec podchodzi do niego.

No to co? Dziesięć patyków?

Eee tam, mówi pan Brown. Może zrobimy zakład o pięćset?

Jak pan sobie życzy.

Moje ciało odżywa. Mój umysł się uspokaja. Mam ochotę zatańczyć wzdłuż linii, wiedząc, że nie muszę grać o dziesięć tysięcy dolarów. Teraz mogę machać do woli, nie zastanawiając się nad konsekwencjami. W ogóle nie myśląc.

Tymczasem pan Brown myśli coraz więcej i gra coraz sztywniej. Nagle posyła mi podstępne szmaty, gra skróty, rotacyjne loby, gania mnie po narożnikach kortu, próbuje zagrywać piłkę z rotacją wsteczną i odstawia całą gamę sztuczek. Stara się mnie też zagonić, tam i z powrotem, by mnie zmęczyć. Czuję jednak taką ulgę, że nie muszę grać o całą zawartość tatowego sejfu, że nie daję się zmęczyć i nie chybiam. Pokonuję pana Browna 6–2.

Pot cieknie mu po twarzy, kiedy wyciąga z portfela zwitek nowiutkich banknotów studolarowych. Podaje je tacie, po czym odwraca się do mnie.

Wspaniała gra, synu.

Ściska mi dłoń. Jego odciski są jakby bardziej szorstkie – przeze mnie.

Pyta mnie, jakie mam cele w życiu, jakie marzenia. Zaczynam odpowiadać, ale na to wtrąca się ojciec.

On będzie numerem jeden na świecie.

Nie stawiałbym, że będzie inaczej, odpowiada pan Brown.

Niedługo po pokonaniu pana Browna, gram sparing z moim ojcem w klubie Caesars. Prowadzę 5–2 i serwuję piłkę meczową. Nigdy nie pokonałem taty, a on wygląda tak, jakby za chwilę miał stracić coś zdecydowanie cenniejszego niż dziesięć tysięcy dolarów.

Nagle schodzi z kortu. Weź swoje rzeczy, mówi. Idziemy.

Nie chce dokończyć. Woli się wywinąć, niż przegrać z synem. W głębi duszy wiem, że jest to nasza ostatnia wspólna gra.

Pakując torbę i zapinając pokrowiec na rakietę, czuję większy dreszcz emocji niż wtedy, kiedy pokonałem pana Browna. Jest to moje najsłodsze zwycięstwo w życiu i ciężko będzie je przebić. Wolę to zwycięstwo niż taczki pełne srebrnych dolarówek oraz wszystkie szlachetne kamienie stryjka Isara – bo jest to zwycięstwo, które doprowadziło do tego, że mój ojciec w końcu mi odpuścił.

Mam dziesięć lat i gram w turniejach krajowych. W drugiej rundzie. Przegrywam z kretesem z jakimś chłopakiem, który jest starszy i niby ma być najlepszy w kraju. Wcale mi nie jest z tym lepiej. Dlaczego przegrana tak bardzo boli? Jak w ogóle cokolwiek może tak boleć? Schodzę z kortu i chcę umrzeć. Powłócząc nogami, dochodzę do parkingu. Kiedy mój tato zabiera nasze rzeczy i żegna się z pozostałymi rodzicami, siedzę w aucie i płaczę.

W oknie pojawia się twarz jakiegoś mężczyzny. Jest czarny. Uśmiecha się.

No, jak się masz?, pyta. Nazywam się Rudy.

Takie samo imię, jakie nosił mężczyzna, który pomagał tacie wybudować kort za domem. Dziwne.

Jak masz na imię?

Andre.

Podaje mi dłoń.

Miło cię poznać, Andre.

Mówi, że pracuje u wielkiego mistrza Pancho Segury, który trenuje chłopców w moim wieku. Pojawia się na tych wielkich turniejach, żeby wyselekcjonować nowych zawodników dla Pancho. Kładzie ręce na szybie, opiera się ciężko i wzdycha. Mówi mi, że takie dni jak dziś są bardzo trudne, wie to, naprawdę bardzo trudne, ale koniec końców wzmocnią mnie. Jego głos jest ciepły, niski, przypomina gorące kakao.

Ten, który cię pokonał, no cóż, przecież to chłopak dwa lata starszy od ciebie! Masz dwa lata, żeby dojść do jego poziomu. Dwa lata to wieczność – szczególnie kiedy się ciężko pracuje. Pracujesz ciężko?

Tak, proszę pana.

Masz jeszcze wiele przed sobą, synu.

Ale ja już nie chcę grać. Nienawidzę tenisa.

Cha, cha! Jasne, że tak. Teraz. Ale w głębi duszy przecież kochasz tenis.

Nie, nienawidzę.

Tylko ci się tak wydaje.

Nie, nienawidzę.

Mówisz tak, bo teraz cierpisz, cierpisz jak jasna cholera, ale to znaczy, że ci zależy. To oznacza, że chcesz wygrywać. Możesz to wykorzystać. Zapamiętaj ten dzień. Postaraj się wykorzystać ten dzień jako motywację. Jeśli nie chcesz znów poczuć tego bólu, rób wszystko, by go uniknąć. Jesteś gotów na to wszystko?

Kiwam głową.

Dobrze, dobrze. No to teraz sobie popłacz. Pocierp jeszcze chwilkę, a potem powiedz sobie, że nadszedł czas, by zabrać się do roboty.

OK.

Wycieram łzy rękawem i dziękuję Rudy’emu, a kiedy odchodzi, jestem już gotowy do treningu. Dawać mi tego smoka. Jestem gotów odbijać piłki całymi godzinami. Gdyby Rudy stał za mną, szepcząc słowa zachęty do ucha, to wydaje mi się, że pokonałbym smoka. Nagle mój tato siada za kierownicą i wolno odjeżdżamy niczym pierwszy samochód w procesji pogrzebowej. Napięcie jest tak duże, że zwijam się w kłębek na tylnym siedzeniu i zamykam oczy. Myślę o tym, żeby wyskoczyć, uciec, odnaleźć Rudy’ego i prosić, by mnie trenował. Albo zaadoptował.

Nienawidzę wszystkich turniejów juniorskich, a najbardziej tych krajowych, ponieważ stawka jest wysoka – odbywają się w różnych stanach, co wiąże się z opłatami za bilety lotnicze, motele, wypożyczone samochody i posiłki w restauracjach. Ojciec płaci, inwestując we mnie, a jeśli przegram, utraci część inwestycji. Kiedy przegram, pogrążę cały klan Agassich.

Mam jedenaście lat i biorę udział w krajowych rozgrywkach na kortach ziemnych. Znajduję się w grupie najlepszych, więc nie ma mowy, żebym przegrał, ale przegrywam. W półfinałach. Nawet nie dochodzę do finału. Teraz muszę zagrać mecz pocieszenia. Kiedy przegrywa się w półfinale, każą ci grać mecz, żeby określić, kto zajął trzecie i czwarte miejsce. Co gorsza, w tym meczu pocieszenia staję naprzeciw mojego nemezis – Davida Kassa. Jest plasowany w klasyfikacji niżej ode mnie, ale w przedziwny sposób staje się niezwykle trudnym do pokonania przeciwnikiem, kiedy mnie widzi po drugiej stronie siatki. Choćbym stawał na głowie, Kass mnie pokonuje i tym razem jest tak samo. Przegrywam w trzech setach. Znów jestem zdruzgotany. Zawiodłem tatę. Naraziłem rodzinę na koszty. Jednak nie płaczę. Chcę, żeby Rudy był ze mnie dumny, tłumię więc łzy.

Na ceremonii wręczenia nagród jakiś mężczyzna rozdaje trofea za pierwsze, drugie i trzecie miejsce. Następnie oznajmia, że w tym roku zostanie przyznany puchar młodzikowi, który wykazał się najlepszą sportową postawą na korcie. Przedziwne, ale wymienia moje nazwisko – może dlatego, że od godziny zagryzałem wargi. Wyciąga nagrodę w moją stronę, macha do mnie, żebym podszedł. Jest to ostatnia rzecz, jakiej pragnę w tej chwili – nagroda za sportową postawę, ale biorę ją od niego i dziękuję, choć coś we mnie wzbiera. To jest niezwykle fajna nagroda. I zawsze zachowywałem się, jak należy. Podchodzę do samochodu, przyciskając nagrodę do piersi, a mój tato jest o krok za mną. On nic nie mówi i ja nic nie mówię. Koncentruję uwagę na stukocie naszych kroków po betonie. W końcu przerywam milczenie. Mówię, nie chcę tego paskudztwa. Mówię to, ponieważ myślę, że on to właśnie chce usłyszeć. Mój ojciec staje koło mnie. Wyrywa mi nagrodę z rąk. Unosi nad głową i ciska nią o beton. Nagroda roztrzaskuje się. Mój tato podnosi największy fragment i jeszcze raz ciska nim o beton, rozbijając na drobne kawałki. Następnie zbiera potrzaskane fragmenty i wrzuca je do stojącego nieopodal kosza. Nie mówię ani słowa. Wiem, że nie powinienem się odzywać.

Gdybym tylko mógł grać w piłkę nożną zamiast tenisa. Nie lubię sportu, ale jeśli już muszę go uprawiać, by zadowolić mego tatę, to o wiele bardziej wolałbym grać w piłkę nożną. W szkole zaczynam grać trzy razy w tygodniu, uwielbiam biegać za piłką z wiatrem we włosach i wołać, żeby mi ktoś podał, wiedząc, że świat się nie skończy, jeśli nie strzelę gola. Los mego ojca, mojej rodziny i planety Ziemia nie spoczywa mi na ramionach jak brzemię. Jeśli nie wygramy, będzie to wina całej drużyny i nikt nie będzie mi krzyczał do ucha. Stwierdzam, że gry zespołowe to jest to.

Mój tato nie zabrania mi gry w piłkę, ponieważ uważa, że to pomaga trenować pracę nóg potrzebną na korcie. Ostatnio doznałem jednak kontuzji na boisku, naciągnąłem mięsień w nodze. To spowodowało, że opuściłem jeden popołudniowy trening tenisowy. Ojciec nie jest zadowolony. Patrzy na moją nogę, potem na mnie, jakbym celowo się zranił. Ale kontuzja to kontuzja. Nawet on nie może dyskutować z moim organizmem. Wychodzi z domu, głośno tupiąc.

Chwilę później mama patrzy na mój plan lekcji i mówi, że mam dziś po południu mecz. Co zrobimy?, pyta.

Drużyna liczy na mnie, odpowiadam.

Wzdycha. Jak się czujesz?

Myślę, że mogę zagrać.

Dobrze. Włóż strój.

Myślisz, że tatko będzie zły?

Znasz tatusia. Nie potrzebuje wymówki, żeby się zdenerwować.

Zawozi mnie na boisko i tam zostawia. Po kilku przebieżkach po boisku czuję się lepiej. Zaskakująco dobrze. Śmigam między obrońcami płynnie, z gracją, podają mi piłkę i śmieję się wraz z kolegami z drużyny. Wspólnie pracujemy na rezultat. Jesteśmy razem. Dobrze mi z tym. To do mnie pasuje.

Nagle podnoszę wzrok i widzę tatę. Stoi przy furtce na parking, po czym rusza w stronę boiska. Teraz rozmawia z trenerem. A teraz krzyczy na trenera. Trener macha do mnie. Agassi! Wypadasz!

Pędem zbiegam z boiska.

Wsiadaj do wozu, rozkazuje tato. I zdejmij te łachy.

Biegnę do samochodu i widzę mój tenisowy strój na tylnym siedzeniu. Zakładam go i wracam do ojca. Podaję mu piłkarską koszulkę i spodenki. Wchodzi na boisko i rzuca w trenera moim strojem, przyciskając mu go do piersi.

Po drodze do domu tato mówi, nie patrząc na mnie: Nigdy więcej nie będziesz grał w piłkę.

Błagam go, by dał mi drugą szansę. Żalę się, że nieswojo się czuję sam na takim wielkim korcie. Tenis jest grą osamotnienia, tłumaczę mu. Nie ma gdzie się skryć, kiedy źle się dzieje. Nie ma schronu, nie ma linii bocznej, nie ma neutralnego rogu. Jesteś tylko ty sam, nagi.

Krzyczy, ile sił w płucach: Jesteś tenisistą! Będziesz pierwszym zawodnikiem na świecie! Zarobisz mnóstwo pieniędzy. Taki jest plan i dość już o tym.

Jest niewzruszony i zdesperowany, bo taki sam plan miał wobec Rity, Philla i Tami, ale się nie udało. Rita się zbuntowała. Tami przestała robić postępy. Philly nie miał instynktu zabójcy. Mój ojciec mówi o tym cały czas. Do mnie, do mamy, nawet do samego Philla – prosto w twarz. Mój brat tylko wzrusza ramionami, co jest ewidentnym dowodem na to, że nie ma instynktu zabójcy.

Ojciec mówi Phillowi dużo gorsze rzeczy…

Jesteś urodzonym nieudacznikiem.

Masz rację, dopowiada smutnym głosem. Jestem nieudacznikiem. Urodziłem się, by nim zostać.

Tak, właśnie nim jesteś! Tobie żal przeciwnika! Nic cię nie obchodzi, że możesz być najlepszy!

Philly nawet nie ma siły zaprzeczać. Gra dobrze, ma talent, ale nie jest perfekcjonistą, a dążenie do perfekcji nie jest celem w naszym domu, jest obowiązującą zasadą. Jeśli nie jesteś doskonały, jesteś nieudacznikiem. Urodzonym nieudacznikiem.

Mój ojciec stwierdził, że Philly jest nieudacznikiem, kiedy był mniej więcej w moim wieku i grał w turniejach krajowych. Nie tylko przegrywał, ale też się nie kłócił, kiedy przeciwnicy go oszukiwali, co powodowało, że ojciec robił się na twarzy czerwony jak burak i klął z trybun po asyryjsku.

Podobnie jak moja mama, Philly potrafi wiele znieść, a potem raz na jakiś czas wybucha. Ostatni raz stało się to, kiedy ojciec naciągał rakietę tenisową, mama prasowała, a brat leżał na kanapie i oglądał telewizję. Ojciec cały czas na niego najeżdżał, bezlitośnie kpiąc z jego występu na ostatnim turnieju. Niespodziewanie tonem, którego u niego nie słyszałem, Philly wrzasnął: A wiesz dlaczego nie wygrywam? Przez ciebie! Bo nazywasz mnie nieudacznikiem!

Gapił się na ojca, dysząc z wściekłości. Mama zaczęła płakać.

Od tej chwili Philly wciąż powtarzał: Będę robotem, co ty na to? Chciałbyś, co? Będę robotem, nie będę nic czuł, wyjdę tam i zrobię wszystko, czego chcesz!

Ojciec przerwał naciąganie rakiety i na jego twarzy pojawiła się zadowolona mina. Niemal kojąca. Jezu Chryste, powiedział, w końcu to do ciebie dotarło.

W odróżnieniu od brata kłócę się z przeciwnikami cały czas. Czasem chciałbym umieć tak jak on ignorować przejawy niesprawiedliwości. Jeśli mój przeciwnik oszukuje, jeśli zachowuje się jak Tarango*, robię się czerwony na twarzy. Zwykle mszczę się przy kolejnym punkcie. Kiedy mój nieuczciwy rywal posyła piłkę na środek kortu, krzyczę, że jest aut, i posyłam mu spojrzenie, które mówi: Jesteśmy kwita.

* Jeffrey Gail „Jeff” Tarango (ur. 20 listopada 1968 r.) – opisywany wcześniej zawodnik, który był później znany z kłótni z sędziami (szczególnie podczas Wimbledonu), często karany grzywną i zakazem gry (przyp. tłum.).

Nie robię tego, by zadowolić ojca, ale z całą pewnością jest dumny jak paw. Przekonuje mnie: Masz inną osobowość niż Philly. Masz talent, żar – i szczęście. Urodziłeś się z podkową w tyłku.

Powtarza to codziennie. Czasami z przekonaniem, czasem z podziwem – czasem z zawiścią. Blednę, kiedy to słyszę. Martwię się, że dostałem szczęście Philla, jakbym mu je ukradł, ponieważ jeśli ja urodziłem się z podkową w tyłku, to on przyszedł na świat z czarną chmurą nad głową. Kiedy miał dwanaście lat, podczas jazdy na rowerze złamał sobie nadgarstek w trzech miejscach. To był początek niekończącego się pecha. Ojciec był tak wściekły na Philla, że kazał mu dalej startować w turniejach z niesprawnym nadgarstkiem, co pogorszyło znacznie jego stan, przypadłość stała się chroniczna i uniemożliwiła mu grę na zawsze. Z powodu tej kontuzji Philly był zmuszony wykonywać jednoręczne bekhendy, co uważa za straszny nawyk, z którym nie potrafił zerwać nawet po wyleczeniu ręki. Patrzę jak mój brat przegrywa i myślę: Złe nawyki plus pech – zabójcza kombinacja. Patrzę też na niego, kiedy wraca do domu po kolejnej sromotnej porażce. Ma tak podły nastrój, tak nisko się ocenia, że widać to wyraźnie na jego twarzy, a ojciec jeszcze w nim to pogłębia. Philly siedzi w rogu, zamartwia się przegraną, ale przynajmniej jest to uczciwa walka z samym sobą, jeden na jednego. Wtedy wkracza ojciec. Wpada do domu i pomaga Phillowi w dołowaniu Philla. Bluzgi. Klapsy. Według wszelkich prawideł mój brat powinien już być kłębkiem nerwów. Przynajmniej mógłby czuć do mnie niechęć, mógłby mną pomiatać w domu. Jednak po każdym słownym czy fizycznym ataku z własnej ręki czy też ręki ojca Philly zachowuje się bardzo ostrożnie w stosunku do mnie, jakby chciał mnie chronić. Jest delikatniejszy. Chce, żeby mi oszczędzono jego losu. Z tego powodu, chociaż może i jest nieudacznikiem, uważam Philla za zdobywcę największych laurów. Wiem, że to wielkie szczęście mieć takiego starszego brata. Czuję się szczęśliwy, mając nieszczęśliwego starszego brata? Czy to możliwe? Czy to ma jakiś sens? Kolejna niezdefiniowana sprzeczność.

Philly i ja spędzamy z sobą cały nasz wolny czas. Zabiera mnie ze szkoły na skuterze i jedziemy do domu przez pustynię, gadając, śmiejąc się i przekrzykując owadzie bzyczenie silnika. Mamy wspólną sypialnię na tyłach domu, nasz azyl od tenisa i tatka. Philly jest tak wrażliwy na punkcie swoich rzeczy jak ja, maluje więc białą linię w poprzek pokoju, dzieląc to, co jego, i to, co moje, jak połówki kortu. Ja zajmuję stronę pokoju bliżej drzwi. Wieczorami, zanim wyłączymy światło, rozpoczynamy rytuał, od którego powoli się uzależniam. Siedzimy na skraju łóżek i szepczemy sobie przez linię. Głównie mówi siedem lat starszy Philly. Wylewa swoje żale, otwiera serce, zwierza się z wątpliwości i zawodów. Mówi o tym, że nigdy nie wygrywa. O tym, że jest nazywany nieudacznikiem pierwszej wody. Mówi, że powinien pożyczyć od tatka pieniądze, by móc dalej grać w tenisa, i spróbować zostać zawodowcem. Obydwaj zgadzamy się, że tatko jest ostatnią osobą, której ktokolwiek chciałby być coś winien.

Jednak ze wszystkich trosk Philla największą traumą są jego włosy. Andre, ja łysieję. Mówi to tak samo, jakby przekazywał mi hiobową wieść od lekarza, że ma przed sobą jeszcze miesiąc życia.

Ale nie zamierza poddać się bez walki. Łysina jest jedynym przeciwnikiem, z którym Philly będzie walczył z całych sił. Myśli, że powodem utraty włosów jest to, że krew nie dopływa do jego czaszki, więc co wieczór, w trakcie naszych rozmów Philly staje na głowie. Kładzie ją na materacu i unosi stopy, opierając się o ścianę. Modlę się w duchu, by to poskutkowało. Błagam Boga, żeby mój brat, nieudacznik pierwszej wody, nie stracił tego jednego – swoich włosów. Okłamuję go, twierdząc, że widać, jak jego cudowna kuracja działa. Tak bardzo kocham Philla, że powiedziałbym cokolwiek, gdyby to miało poprawić jego samopoczucie. Dla mego brata sam bym stał na głowie przez całą noc.

Kiedy Philly już opowie mi o swoich problemach, czasami zwierzam mu się ze swoich. Jestem wzruszony tym, jak błyskawicznie potrafi się na nich skupić. Wysłuchuje do końca o ostatnich niegodziwościach tatka, mierzy mój poziom frustracji, po czym kiwa głową w zależności od wagi problemu. Przy podstawowych lękach, nieznaczne skinienie. Dla wielkich lęków ma zarezerwowany głęboki ukłon wraz z charakterystycznym zmarszczeniem brwi. Nawet kiedy stoi na głowie, Philly wyraża tym jednym skinięciem więcej, niż większość ludzi jest w stanie przekazać w pięciostronicowym liście.

Pewnego wieczoru prosi mnie, żebym mu coś obiecał.

Jasne, Philly. Co tylko chcesz.

Nie pozwól nigdy, by ojciec dawał ci pigułki.

Pigułki?

Andre, musisz wysłuchać tego, co mam ci do powiedzenia. To jest bardzo ważne.

Dobra, Philly, rozumiem. Słucham cię.

Następnym razem, gdy wyjedziesz na turniej, jeśli tatko da ci pigułki, nie bierz ich.

Już mi dawał ekscedrynę, Philly. Kazał mi wziąć ten lek przed meczem, bo jest nafaszerowany kofeiną.

Tak, wiem. Ale ja mówię o innych pigułkach. Są takie małe, białe i okrągłe. Nie bierz ich. Choćby nie wiem co.

A jeśli tatko mnie poprosi? Nie odmawia się tacie.

No tak. Jasne. Dobra, daj mi się zastanowić.

Philly zamyka oczy. Widzę, jak krew nabiega mu do czoła, aż staje się fioletowe.

Dobra, mówi. Mam. Jeśli będziesz musiał wziąć tabletki, jeśli zmusi cię do tego, zagraj zły mecz. Podłóż się. Potem, kiedy będziesz schodził z kortu, powiedz mu, że tak się trząsłeś, że nie mogłeś się w ogóle skoncentrować.

Dobra. Ale, Philly, co to za proszki?

Speed.

Co to takiego?

Narkotyk. Daje ci mnóstwo energii. Wiem, że będzie starał się podsunąć ci tego speeda.

A skąd wiesz, Philly?

Dał to wcześniej mnie.

I rzeczywiście na zawodach w Chicago ojciec daje mi tabletkę. Wyciąga ją na dłoni ze słowami: To ci pomoże. Weź to.

Kładzie pigułkę na mojej dłoni. Jest mała. Biała. Okrągła.

Łykam ją i czuję się dobrze. Nie odczuwam wielkiej różnicy. Może jestem nieco bardziej czujny, ale udaję, że jest całkiem inaczej. Mój przeciwnik, starszy ode mnie, nie jest dla mnie wyzwaniem, lecz ja i tak wożę go, przeciągam wymiany, oddaję mu kilka gemów. Robię tak, żeby mecz wyglądał na trudniejszy, niż naprawdę jest. Schodząc z kortu, mówię do ojca, że nie czuję się dobrze, że wydaje mi się, że zaraz zemdleję, wtedy na jego twarzy odmalowuje się poczucie winy.

Dobra, mówi, pocierając ręką twarz. To nic nie daje. Nie będziemy już tego próbować.

Dzwonię do Philla po turnieju, żeby powiedzieć mu o pigułce.

On na to: No, kurwa, wiedziałem!

Zrobiłem tak, jak mi kazałeś, Philly, i udało się.

Brat rozmawia ze mną tak, jak powinien rozmawiać ojciec. Jest jednocześnie dumny ze mnie i przerażony tym, co się mogło stać. Kiedy wracam do domu, ściskam go z całych sił i spędzamy pierwszy wieczór zamknięci w naszym pokoju, szepcząc przez białą linię, ciesząc się rzadkim zwycięstwem nad tatkiem.

Wkrótce potem gram ze starszym przeciwnikiem i pokonuję go. Jest to sparing, nic wielkiego i jestem dużo lepszy od swego przeciwnika, ale ponownie przeciągam mecz, oddaję punkty, udaję, że pojedynek jest o wiele trudniejszy, tak jak w Chicago. Schodząc z kortu siódmego w Cambridge – z tego samego, na którym pokonałem pana Browna – czuję się wyniszczony, bo tak samo wygląda mój rywal. Powinienem podłożyć się do końca. Nienawidzę przegrywać, ale gardzę tym zwycięstwem, bo pokonanym jest Philly. Czy to uczucie świadczy o tym, iż mam instynkt mordercy? Zmieszany, smutny, żałuję, że nie ma tu tego starszego faceta, Rudy’ego albo tego drugiego Rudy’ego, żeby ich zapytać, co to wszystko znaczy.

Gram turniej w Country Clubie w Las Vegas, walcząc o szansę zdobycia mistrzostwa stanu. Moim przeciwnikiem jest Roddy Parks. Pierwszą rzeczą, jaką u niego zauważam, jest to, że on również ma niezwykłego ojca. Pan Parks nosi na palcu sygnet z mrówką zastygłą w kropli żółtego bursztynu. Pytam go o to przed meczem.

Widzisz, Andre, kiedy świat zginie w nuklearnej zagładzie, przeżyją jedynie mrówki. Dlatego planuję, by mój duch wszedł w ciało jednej z nich.

Roddy ma trzynaście lat, czyli jest dwa lata starszy ode mnie, jest też wyrośnięty ponad swój wiek, a do tego jeszcze ma krótkie, przycięte po wojskowemu włosy. Ale mogę go pokonać. Od samego początku widzę luki w jego grze, słabości. Tyle że jakimś cudem udaje mu się zatuszować luki i pokonać słabości. Wygrywa pierwszy set.

Powtarzam sobie w myślach, by drążyć, by przedzierać się przez te zapory. Wygrywam drugi set.

Pilnując się, gram sprytniej, szybciej. Czuję zbliżającą się linię mety. Roddy jest mój, już po nim. Co to w ogóle za imię – Roddy? Umyka mi jednak kilka punktów i teraz on wznosi ramiona nad głową – wygrał trzeci set 7–5 i cały mecz. Patrzę na trybuny na ojca – spuszcza wzrok i wygląda na zmartwionego. Nie złego – zmartwionego. Ja też jestem zmartwiony, ale jednocześnie cholernie zły i przepełniony pogardą dla samego siebie. Chciałbym być mrówką zatopioną w sygnecie pana Parksa.

Pakując torbę tenisową, złorzeczę sobie na całego. Nagle znikąd pojawia się jakiś chłopak i przerywa moje tyrady.

Ej, mówi, nie łam się. Miałeś dzisiaj zły dzień.

Podnoszę wzrok. Chłopak jest trochę starszy ode mnie, o głowę wyższy i ma minę, która mi się nie podoba. Jego oblicze jest nieco dziwne. Jakby miał nos i usta nieco przestawione. Do tego ta czapka na głowie i fajansiarska koszulka z małym człowieczkiem grającym w polo? Nie chcę go znać.

A kim ty, kurwa, jesteś?, pytam go.

Perry Rogers.

Wracam do pakowania torby tenisowej.

Nie zrozumiał aluzji. Wciąż bredzi o tym, jak to nie miałem najlepszego dnia, że jestem lepszy od Roddy’ego i pokonam go następnym razem – bla, bla, bla. Stara się być miły, tak sądzę, ale brzmi to, jakby znał się na wszystkim, jakby był następcą Björna Borga, więc prostuję się i robię celowo zwrot w jego stronę. Pocieszycielska mowa to ostatnia rzecz, której potrzebuję, bo jest bardziej bez sensu niż nagroda pocieszenia, szczególnie z ust chłopaka w koszulce do gry w polo. Zarzucając torbę na ramię, mówię mu: A co ty, kurwa, wiesz o tenisie?

Potem mam z tego powodu wyrzuty sumienia, nie powinienem tak ostro reagować. Później dowiaduję się, że jest tenisistą i bierze udział w tym samym turnieju. Słyszę też, że czuje miętę do mojej siostry Tami, co bez wątpienia jest głównym powodem, dla którego do mnie zagadał. Starał się zbliżyć do Tami.

O ile ja czuję się winny, to Perry jest wściekły. Nastoletnia poczta pantoflowa w Vegas już powtarza: Uważaj na siebie. Perry wziął cię na celownik. Rozpowiada wszystkim, że nie okazałeś mu szacunku i następnym razem, gdy cię zobaczy, skopie ci tyłek.

Kilka tygodni później Tami mówi, że cała paczka idzie na horror do kina, wszyscy starsi ode mnie. Pyta również, czy chcę się z nimi zabrać.

A ten Perry też idzie?

Może.

Dobra, pójdę.

Uwielbiam horrory. Poza tym mam pewien plan.

Mama zawozi nas wcześniej pod kino, żebyśmy mogli kupić popcorn i lukrecję oraz zająć najlepsze miejsca w samym środku środkowego rzędu. Zawsze siadam w samym środku środkowego rzędu. To najlepsze miejsca w kinie. Sadzam Tami po mojej lewej stronie i zajmuję miejsce po prawej. Oczywiście zjawia się Perry-laluś. Skaczę na równe nogi i macham. Ej, Perry! Tutaj!

Odwraca się i mruży oczy. Widzę, że moja życzliwość zbiła go z pantałyku. Stara się przeanalizować sytuację, wyważyć odpowiedź. Po chwili uśmiecha się, w widoczny sposób porzucając urazę, którą miał do mnie. Sunie naprzód i przeciska się przez nasz rząd, po czym wskakuje na fotel obok mnie.

Cześć, Tami, mówi przeze mnie.

Cześć, Perry.

Cześć, Andre.

Cześć, Perry.

Kiedy tylko światła gasną i zaczyna się film, posyłamy sobie spojrzenia.

Pokój?

Pokój.

Film nosi tytuł Godziny odwiedzin. Opowiada o szaleńcu, który prześladuje pewną dziennikarkę, zakrada się do niej, zabija jej gosposię, a potem z niewiadomych powodów maluje się szminką i wyskakuje, kiedy dziennikarka wchodzi do domu. Udaje się jej uciec i w jakiś sposób dotrzeć do szpitala, gdzie, jak sądzi, jest bezpieczna, ale oczywiście wariat ukrywa się w tym szpitalu i starając się odnaleźć dziennikarkę, zabija wszystkich, którzy wchodzą mu w drogę. Tandetne, ale wystarczająco przerażające.

Kiedy się boję, zachowuję się jak kot wrzucony do pokoju z psami. Zamieram, nie drgnie mi ani jeden mięsień. Perry najwyraźniej jest spiętym gościem. W miarę postępu akcji rzuca się i oblewa napojem. Za każdym razem, kiedy zabójca wyskakuje z szafy, Perry podskakuje na fotelu. Kilka razy spoglądam na Tami i wywracam oczami. Jednak nie drwię z reakcji Perry’ego. Nawet nie wspominam o tym, kiedy zapalają się światła. Nie chcę zerwać naszego kruchego traktatu pokojowego.

Wychodzimy z kina z przeświadczeniem, że nie wystarczają nam popcorn, cola i batoniki. Idziemy na drugą stronę ulicy do Winchell’s i kupujemy pudełko okrągłych pączków. Perry dostaje z czekoladą. Ja udekorowany kolorową posypką. Jemy pączki przy ladzie i rozmawiamy. Chłopak z całą pewnością ma gadane. Jest niczym sędzia w Sądzie Najwyższym. Nagle w środku piętnastominutowej rozmowy milknie i pyta sprzedawcę: Czy ten lokal jest otwarty dwadzieścia cztery godziny na dobę?

Taa…, odpowiada sprzedawca.

Siedem dni w tygodniu?

Uhm.

Trzysta sześćdziesiąt pięć dni w roku?

Tak.

W takim razie po co wam zamki w drzwiach wejściowych?

Wszyscy odwracamy się, by popatrzeć. Cóż za błyskotliwe pytanie! Wybucham śmiechem tak gwałtownie, że parskam kawałkami swego pączka. Kolorowe wiórki sypią mi się z ust niczym konfetti. Być może jest to najzabawniejsze, najmądrzejsze pytanie, jakie słyszałem w życiu. Z całą pewnością najzabawniejsze, najmądrzejsze pytanie, jakie ktokolwiek zadał w tym lokalu. Nawet sprzedawca pączków musi się uśmiechnąć i przyznać: Mały, to prawdziwa zagwozdka.

Czyż życie nie jest podobne?, pyta Perry. Pełne zamków jak w Winchell’s i innych trudnych do wytłumaczenia rupieci?

Tak jak mówisz.

Zawsze wydawało mi się, że tylko ja to dostrzegam. A jednak jest chłopak, który nie tylko też to widzi, ale potrafi ubrać to w słowa. Kiedy nasza mama pojawia się, by zabrać mnie i Tami do domu, ze smutkiem żegnam się z moim nowym kumplem Perrym. Już nawet ta jego koszulka polo mnie tak nie wkurza.

Pytam tatę, czy mogę przenocować w domu Perry’ego.

Ani mi się, kurwa, waż, mówi.

Nie zna rodziny Perry’ego na wylot. A nie ufa temu, kogo nie zna. Ojciec podejrzewa wszystkich o wszystko, szczególnie rodziców naszych kolegów. Nawet nie pytam dlaczego i nie marnuję sił na sprzeczkę. Po prostu zapraszam Perry’ego, żeby przenocował u nas.

Perry zachowuje się niezwykle grzecznie wobec moich rodziców. Jest miły dla mojego rodzeństwa, szczególnie dla Tami, chociaż ona delikatnie hamuje jego zapędy. Pytam go, czy chce, żebym go oprowadził po domu. Jasne, odpowiada, więc pokazuję mu pokój, który dzielę z Phillym. Śmieje się, widząc białą linię dzielącą pokój na połowy. Pokazuję mu kort na tyłach domu. Odbija przez chwilę piłki ze smokiem. Wyznaję mu, jak bardzo nienawidzę smoka, jak kiedyś myślałem, że to żywy potwór. Wygląda na to, że mi współczuje. Widział wystarczająco dużo horrorów, by wiedzieć, że potwory pojawiają się we wszelkiej postaci i wielkości.

Ponieważ Perry również jest miłośnikiem horrorów, przygotowałem dla niego niespodziankę. Mam nagraną na becie kopię Egzorcysty. Odkąd widziałem, jak podskakiwał na Godzinach odwiedzin, nie mogę się doczekać, jak zareaguje na prawdziwy klasyczny film z tego gatunku. Kiedy domownicy kładą się już spać, wsuwamy kasetę do magnetowidu. Wszystko mnie boli z każdym skrętem szyi Lindy Blair, ale Perry nawet nie drgnie. Godziny odwiedzin przyprawiły go o dreszcze, ale na Egzorcyście nawet raz nie podskoczył? Chłopak najwyraźniej ma swoje upodobania.

Po projekcji pijemy napoje i rozmawiamy. Perry przyznaje, że mój ojciec jest bardziej przerażający niż wszystkie strachy z Hollywood, ale dodaje, że jego ojciec jest dwakroć straszniejszy. Jego ojciec, jak mówi, jest ogrem, tyranem i narcyzem – po raz pierwszy usłyszałem to słowo.

Perry tłumaczy, że narcyz to ktoś, kto myśli tylko o sobie. Oznacza to również, że syn stanowi jego wyłączną własność. Ma wizję tego, w jaki sposób powinno się potoczyć życie jego syna i nic go nie obchodzi zdanie syna w tej kwestii.

Brzmi znajomo.

Perry i ja zgadzamy się z tezą, że życie byłoby o wiele łatwiejsze, gdyby nasi ojcowie byli jak ojcowie naszych kolegów. Ale słyszę nutę bólu w głosie Perry’ego, bo uważa, że ojciec go nie kocha. Ja nigdy nie kwestionowałem miłości mojego taty do mnie. Chciałbym tylko, by była mniej szorstka, żeby mnie uważniej słuchał i mniej się wściekał. Prawdę mówiąc, czasem chciałbym, żeby mój tato mniej mnie kochał. Może wtedy by nieco odpuścił, pozwolił mi dokonywać własnych wyborów. Mówię Perry’emu, że to, iż nie mam wyboru, to, że nie mam prawa mieć zdania na temat tego, co robię czy kim jestem, doprowadza mnie do szału. Dlatego też myślę intensywnie, niemal obsesyjnie, o tych zaledwie kilku możliwościach, jakie mam – co mogę nosić, co mogę jeść i kogo nazywać przyjacielem.

Kiwa głową. Rozumie.

W końcu znalazłem w Perrym przyjaciela, z którym mogę podzielić się tymi głębokimi myślami, przyjaciela, któremu mogę powiedzieć o zamkach z Winchell’s w moim życiu. Mówię o tenisie, mimo że go nienawidzę. O tym, że nienawidzę szkoły, choć lubię książki. Że mam szczęście, mając takiego brata jak Philly, mimo jego pecha. Perry słucha, cierpliwie tak jak Phill, ale z większym zaangażowaniem. On nie tylko mówi, potem słucha, a potem potakuje. Perry prowadzi konwersację. Analizuje, opracowuje strategię, produkuje amunicję dla mnie i pomaga mi opracować plan, by poprawić moje życie. Kiedy opowiadam mu o moich problemach, z początku wydają się pogmatwane i błahe, ale Perry potrafi je poukładać w logiczny ciąg, co sprawia, że wygląda to na pierwszy krok do ich rozwiązania. Czuję się tak, jakbym przebywał na bezludnej wyspie, gdzie mogę sobie pogadać wyłącznie z palmami i nagle na brzegu pojawia się mądry, rozważny, wrażliwy rozbitek o bratniej duszy – choć wciąż z tym głupim graczem w polo na koszulce.

Perry zwierza mi się z kompleksów dotyczących nosa i ust. Urodził się z rozszczepionym podniebieniem. Przez to jest bardzo przewrażliwiony i nieśmiały wobec dziewcząt. Przeszedł operację plastyczną i czeka go jeszcze przynajmniej jedna. Pocieszam go, że aż tak tego nie widać. Ma łzy w oczach. Mamrocze coś o tym, że ojciec go za wszystko obwinia.

Większość rozmów z Perrym przeważnie kończy się na temacie ojców, z którego płynnie przechodzimy do kwestii przyszłości. Mówimy o tym, jakimi będziemy ludźmi, kiedy w końcu wyrwiemy się spod wpływu ojców. Obiecujemy sobie, że będziemy się od nich różnić, nie tylko od naszych ojców, ale od wszystkich znanych nam mężczyzn, nawet tych widzianych w kinie. Zawieramy przymierze, obiecując sobie, że nigdy nie sięgniemy po narkotyki czy alkohol. Ślubujemy też, że kiedy będziemy już bogaci, będziemy pomagać światu. Ściskamy sobie dłonie, żeby przypieczętować nasz pakt. To sekretny uścisk.

Perry’ego czeka długa droga do wzbogacenia się. Nigdy nie ma grosza przy duszy. Ja płacę za wszystko. Nie mam wiele – dostaję skromne kieszonkowe plus to, co uda mi się wydębić od gości z hotelu czy kasyna. Ale co mi tam, to co moje, to i Perry’ego, bo został moim najlepszym nowym przyjacielem. Tato daje mi codziennie pięć dolarów na posiłki, a ja wydaję połowę na Perry’ego.

Spotykamy się każdego popołudnia w Cambridge. Wygłupiamy się trochę, odbijamy piłki i idziemy coś przekąsić. Wymykamy się tylnymi drzwiami, przełazimy przez płot i biegniemy przez pustą parcelę do 7-Eleven, gdzie gramy w gry i jemy kupione przeze mnie chipwiche, aż nadchodzi czas powrotu do domu.

Chipwich to nowy rodzaj kanapki lodowej, odkryty niedawno przez Perry’ego. Między dwa pulchne czekoladowe ciastka wciśnięto waniliowe lody – według mojego kumpla, który zdradza objawy uzależnienia, to najlepsze jedzenie pod słońcem. Kocha chipwiche bardziej niż gadanie. Może godzinami rozprawiać na temat ich walorów – a jest to jedna z niewielu rzeczy będących w stanie go zatkać. Kupuję mu te chipwiche w hurtowych ilościach i żal mi go, że nie ma tyle pieniędzy, by móc pofolgować swoim nawykom.

Pewnego dnia jesteśmy w 7-Eleven i nagle Perry przestaje wciągać lodową kanapkę, spogląda na zegar na ścianie.

Kurde, Andre, lepiej wracajmy do Cambridge, moja mama mnie wcześniej odbiera.

Twoja mama?

Taa. Mówiła, żeby czekać na nią przed kortami.

Pędzimy przez pustą parcelę.

Oho!, krzyczy Perry. Już jest!

Patrzę na ulicę i widzę dwa samochody zmierzające do Cambridge – volkswagena garbusa i rolls royce’a z opuszczanym dachem. Widzę, jak garbus mija Cambridge, i wołam do Perry’ego, żeby wyluzował, bo mamy czas. Przegapiła skręt.

Nie!, krzyczy Perry. No dalej, szybciej.

Skręca ile sił w nogach i gna za rollsem.

Ej! Co do diabła ? Perry, jaja sobie robisz? Twoja mama ma rollsa? Jesteś… bogaty?

Chyba tak.

Dlaczego mi nie powiedziałeś?

Nie pytałeś.

Dla mnie stanowi to kwintesencję bogactwa – człowiek jest wtedy bogaty, kiedy nie przyjdzie mu nawet na myśl powiedzieć o tym przyjacielowi. A pieniądze to tak naturalna sprawa, że nie ma co się nad nimi rozwodzić.

Perry jednak jest nie tylko bogaty. Jest bardzo bogaty. Perry jest obrzydliwie bogaty. Jego ojciec, starszy partner w znanej firmie prawniczej, jest właścicielem lokalnej stacji telewizyjnej. Sprzedaje eter, jak określa to Perry. Wyobraźcie sobie. Sprzedaje eter. Stary, kiedy się już sprzedaje eter, to znaczy, że wszystko można. (Najwyraźniej kieszonkowe wypłaca Perry’emu też w eterze).

Mój ojciec w końcu pozwala mi odwiedzić przyjaciela w domu, gdzie odkrywam, że właściwie nie mieszka on w domu, ale w wielkiej posiadłości. Jego matka zawozi nas tam rollsem, a mnie oczy rozszerzają się jak spodki na widok potężnego podjazdu biegnącego po zielonych pagórkach, a później w cieniu wielkich drzew. Zatrzymujemy się przed budynkiem, który wygląda jak szacowne domiszcze Bruce’a Wayna. Całe jedno skrzydło zostało przeznaczone dla Perry’ego i znajduje się w nim między innymi sala jak z marzeń nastolatka ze stołem pingpongowym, bilardem, stołem do pokera, telewizorem z wielkim ekranem, małą lodówką i perkusją. Na końcu długiego korytarza jest sypialnia Perry’ego, której ściany zostały udekorowane dziesiątkami okładek magazynu „Sports Illustrated”.

Głowa mi lata na boki i patrzę na te wszystkie podobizny wielkich sportowców, a na usta ciśnie mi się tylko jedno słowo: Jejku.

Sam to wszystko zrobiłem, chwali się Perry.

Podczas kolejnej wizyty u dentysty oddzieram w poczekalni okładki wszystkich egzemplarzy „Sports Illustrated” i chowam je pod kurtkę. Kiedy podaję je Perry’emu, on tylko kręci głową.

Nie, mówi, tę mam. I tę. Mam je wszystkie, Andre. Mam prenumeratę.

Aha, No dobra, sorrki.

Chodzi o to, że nigdy nie miałem bogatego kolegi. I to takiego, który ma prenumeratę.

Jeśli akurat nie dokazujemy w klubie Cambridge czy też w jego posiadłości, Perry i ja rozmawiamy przez telefon. Jesteśmy nierozłączni. Dlatego jest zdruzgotany, kiedy informuję go, że lecę na miesiąc do Australii, by zagrać tam w kilku turniejach. Sieć McDonald’s kompletuje elitarną drużynę amerykańskich juniorów, by zagrała z najlepszymi zawodnikami z Australii.

Cały miesiąc?

Wiem, ale nie mam wyboru. Rozumiesz, ojciec.

Nie jestem do końca szczery. Jestem jednym z dwóch wybranych dwunastolatków, więc rozpiera mnie duma, jestem podekscytowany wyjazdem i jedynie trochę zdenerwowany tak daleką podróżą – lot trwa czternaście godzin. Na użytek Perry’ego ukrywam swoje rozradowanie. Mówię mu, żeby się nie przejmował, bo ani się obejrzy, a wrócę i wtedy zrobimy sobie ucztę z chipwichów.

Lecę sam do Los Angeles i już na lotnisku mam ochotę wrócić do Vegas. Jestem przerażony. Nie wiem, dokąd mam iść ani jak odnaleźć się na wielkim terminalu. Mam wrażenie, jakbym był zupełnie nagi w swoim sportowym dresie z emblematem złotych łuków McDonald’s na plecach oraz własnym nazwiskiem na piersi. I nagle gdzieś w oddali widzę grupę chłopaków ubranych w takie same dresy. Moja ekipa. Zbliżam się do jednego z dorosłych i się przedstawiam.

Na jego ustach pojawia się szeroki uśmiech. To trener. Mój pierwszy prawdziwy trener.

Agassi, mówi. Ten pistolet z Vegas? Hej, dobrze, że jesteś z nami!

Podczas lotu do Australii trener stoi w przejściu i opowiada, jak będzie wyglądać ta wyprawa. Mamy zagrać w pięciu turniejach, odbywających się w pięciu różnych miastach. Jednak najważniejszy z nich będzie ten trzeci, w Sydney. Tam wystawimy najlepszych przeciwko najlepszym Australijczykom.

Powinno być około pięciu tysięcy kibiców na widowni, mówi. Ponadto transmisja na całą Australię.

To tak à propos presji.

Ale są też dobre wiadomości, uśmiecha się trener. Za każdym razem, kiedy ktoś z was wygra turniej, pozwolę mu napić się zimnego piwa.

Wygrywam pierwszy turniej w Adelajdzie bez problemu i w autobusie trener podaje mi zmrożonego fostera. Przypomina mi się Perry i nasz pakt. Myślę sobie, jakie to dziwne, że mnie, dwunastolatkowi serwują piwo. Ale butelka jest tak wspaniale oszroniona, no i patrzą na mnie koledzy z zespołu. Ponadto znajduję się o tysiące kilometrów od domu – a pierdolić to. Biorę łyk. Przepyszne. Osuszam butelkę w czterech łykach, po czym przez resztę popołudnia zmagam się z poczuciem winy. Spoglądam przez okno na przesuwający się australijski busz i zastanawiam się, jak Perry przyjmie te wieści i czy wciąż będzie chciał być moim przyjacielem.

Wygrywam trzy z kolejnych czterech turniejów. Jeszcze trzy piwa. Każde smaczniejsze niż poprzednie, ale z każdym łykiem mają coraz to bardziej gorzki smak.

Perry i ja wracamy do naszych zwykłych zajęć. Horrory. Długie rozmowy. Cambridge. 7-Eleven. Chipwiche. Co jakiś czas jednak spoglądam na niego, czując brzemię swej zdrady.

Idziemy z Cambridge do 7-Eleven i nie mogę już dłużej tego w sobie tłamsić. Poczucie winy zżera mnie od środka. W uszach mamy dwie pary słuchawek podłączone do walkmana Perry’ego, w którym leci Purple Rain Prince’a. Klepię kumpla po ramieniu i mówię mu, żeby zdjął słuchawki.

Co się dzieje?

Nie wiem, jak mam to powiedzieć.

Gapi się na mnie.

No co jest?

Perry, złamałem nasz pakt.

Nie.

Piłem piwo w Australii.

Tylko jedno?

Cztery.

Cztery!

Spuszczam wzrok.

Zastanawia się. Spogląda na wzgórza. Cóż, wzdycha, sami dokonujemy życiowych wyborów, Andre, a ty zadecydowałeś. Zdaje się, że zostałem sam.

Jednak po kilku minutach widać, że zżera go ciekawość. Pyta mnie, jak smakuje piwo, i znów nie mogę skłamać. Mówię mu, że wspaniale. Znów przepraszam, ale nie ma sensu udawać, że czuję wyrzuty sumienia. Perry ma rację – po raz pierwszy stanąłem przed wyborem i dokonałem go. Jasne, że wolałbym nie łamać naszego przymierza, ale nie jestem w stanie czuć się źle z powodu tego, że w końcu skorzystałem z wolnego wyboru.

Perry marszczy brwi jak ojciec. Nie jak mój ojciec czy jego, ale jak taki tato z telewizji. Wygląda tak, jakby miał na sobie rozpinany sweter i palił fajkę. Uświadamiam sobie, że moje przymierze z Perrym u swych podstaw było obietnicą stania się nawzajem ojcem drugiego. Wiązało się z wychowywaniem przyjaciela. Przepraszam jeszcze raz i uzmysławiam sobie, jak mi brakowało Perry’ego podczas tego wyjazdu. Zawieram kolejne przymierze, tym razem z samym sobą, że nie ruszę się już nigdzie z domu.

Mój tato przechwytuje mnie w kuchni. Mówi, że musimy porozmawiać. Ciekawe, czy słyszał o tym piwie.

Każe mi usiąść za stołem. Sam siada naprzeciw mnie. Rozdziela nas niedokończona układanka Normana Rockwella. Rozmowa dotyczy tenisowej szkoły z internatem na zachodnim wybrzeżu Florydy niedaleko Tampa Bay. To pierwsza szkoła tego rodzaju, twierdzi tato. Obóz szkoleniowy dla młodych tenisistów prowadzony przez byłego spadochroniarza Nicka Bollettieriego.

No i?

No i jedziesz tam.

Co takiego?

W Las Vegas już się nie rozwiniesz. Pokonałeś tu wszystkich. Pokonałeś wszystkich chłopaków na zachodzie kraju. Andre, pokonałeś wszystkich zawodników z miejscowego college’u! Tutaj już niczego nie mogę cię nauczyć.

Ojciec nie wypowiada tego na głos, ale to oczywiste – pragnie, żeby ze mną było inaczej. Nie zamierza powtórzyć błędów, które popełnił z moim rodzeństwem. Zaprzepaścił ich umiejętności, przeciągając wszystko i naciskając na nich, co jednocześnie całkowicie zburzyło ich wzajemne relacje. Jest tak źle, że Rita niedawno uciekła z legendą tenisa Pancho Gonzalezem, który jest od niej starszy o przynajmniej trzydzieści lat. Ojciec nie chce mnie ograniczać, łamać ani zniszczyć. Dlatego mnie wypędza. Odsyła daleko, po części po to, by ochronić mnie przed nim samym.

Andre, mówi, musisz jeść, spać i pić tenisem. To jedyny sposób, żebyś został najlepszym z najlepszych.

Ja już jem, śpię i piję tenisem.

Ale on chce, żebym jadł, spał i pił gdzie indziej.

Ile kosztuje ta szkoła tenisa?

Jakieś dwanaście tysięcy rocznie.

Nie stać nas na to.

Jedziesz tylko na trzy miesiące. To trzy tysiące dolarów.

Na to też nas nie stać.

To inwestycja. Inwestycja w ciebie. Znajdziemy sposób.

Nie chcę jechać.

Po twarzy mojego ojca widzę wyraźnie, że wszystko już jest postanowione. Koniec pieśni.

Staram się patrzeć na pozytywy tego wyjazdu. To tylko trzy miesiące. Przez trzy miesiące wytrzymam wszystko. Poza tym, co mnie tam może złego spotkać? Może będzie jak w Australii. Może będzie fajnie. Może pojawią się nieprzewidywane korzyści. Może będzie tak, jakbym grał w drużynie.

A co ze szkołą?, pytam. Uczęszczam do siódmej klasy.

Szkoła znajduje się w miasteczku obok, oznajmia tato. Będziesz tam jeździł na pół dnia, a potem popołudniami i wieczorami grał w tenisa.

Niezła harówka. Jakiś czas później mama mówi mi, że widziała w programie „60 Minutes” raport na temat tego całego Bollettieriego, który ujmując rzecz w skrócie, prowadzi zakład wyzyskujący tanią, dziecięcą siłę roboczą.

Wydają dla mnie pożegnalne przyjęcie w Cambrige. Pan Fong jest wyraźnie przygnębiony, Perry wygląda, jakby miał się rzucić z mostu, a mój ojciec robi dobrą minę do złej gry. Stajemy w kółku i jemy ciasto. Gramy w tenisa balonami, a potem nakłuwamy je szpilkami. Wszyscy klepią mnie po plecach i mówią, jaki to będzie czad.

Wiem, odpowiadam. Nie mogę się doczekać spotkania z chłopakami z Florydy.

To kłamstwo brzmi jak celowa skucha, jakbym uderzył piłkę drewnianą ramą rakiety.

Kiedy zbliża się dzień mojego wyjazdu, nie mogę się wyspać. Budzę się, rzucając na łóżku, spocony, na zmierzwionej pościeli. Nie mam apetytu. W jednej chwili pojęcie tęsknoty za domem zyskuje realny kształt. Nie chcę opuszczać domu, mojego rodzeństwa, mamy i przyjaciela. Pomimo domowego napięcia, przeplatanego okazjonalną grozą, dałbym wszystko, byle tylko nie jechać. Mimo bólu, jaki sprawił mi tato, jedyną stałą była jego obecność. Zawsze był przy mnie, za moimi plecami, a teraz go zabraknie. Czuję się opuszczony przez wszystkich. Wydawało mi się, że najbardziej chcę się od ojca uwolnić, a teraz, kiedy mnie odsyła, mam złamane serce.

Ostatnie dni upływają mi na trzymaniu się nadziei, że mama mnie z tego wybawi. Spoglądam na nią ponaglająco, ale odpowiada mi spojrzeniem w stylu: Widziałam, jak złamał trójkę dzieci. Masz szczęście, że wydostajesz się stąd w jednym kawałku.

Tato odwozi mnie na lotnisko. Mama też chce jechać, ale nie może zwolnić się z pracy. Perry zajmuje jej miejsce. Buzia mu się nie zamyka przez całą drogę. Nie wiem, czy chce pocieszyć mnie, czy siebie. To tylko trzy miesiące, mówi. Będziemy pisać listy, pocztówki. Zobaczysz, będzie dobrze. Nauczysz się wiele. Może nawet przyjadę w odwiedziny.

Myślę sobie o Godzinach odwiedzin, horrorze klasy C, który oglądaliśmy tego wieczoru, kiedy narodziła się nasza przyjaźń. Perry zachowuje się teraz tak jak wtedy, tak jak zawsze reaguje na strach – wierci się, podskakuje na fotelu. A ja reaguję w sposób typowy dla siebie. Jak kot wrzucony do pokoju z psami.

Autobus z lotniska staje przy kompleksie szkoły tuż po zmierzchu. Akademia Tenisa Nicka Bollettieriego postawiona na starej pomidorowej farmie nie jest wymyślna w formie i składa się z kilku zabudowań, które wyglądają jak więzienie. Mają też więzienne nazwy. Budynek B, Budynek C. Rozglądam się, niemal spodziewając się zobaczyć wieżyczki strażnicze i zasieki z drutu kolczastego. Jeszcze bardziej złowróżbny widok rozciąga się dalej, gdzie dostrzegam kilka rzędów kortów tenisowych.

Kiedy słońce chowa się za atramentowoczarnymi mokradłami, spada też temperatura. Kulę się w swoim T-shircie. Wydawało mi się, że na Florydzie jest ciepło. Gdy wysiadam z mikrobusu, wita mnie jeden z pracowników i prowadzi prosto do baraku, który jest opustoszały i upiornie cichy.

Gdzie są wszyscy?

W sali do nauki własnej, informuje. Za kilka minut rozpocznie się wolna godzina. To czas między nauką i capstrzykiem. Może pójdziesz do sali rekreacyjnej i przedstawisz się kolegom?

W sali rekreacyjnej zastaję dwie setki urwisów oraz kilka groźnie wyglądających dziewcząt skupionych w grupkach. Jedna z największych grup stoi ściśnięta wokół stołu do ping-ponga z firmy Nerf i bluzga na całego na dwóch grających chłopaków. Opieram się o ścianę i rozglądam po sali. Rozpoznaję kilka twarzy, włącznie z jedną czy dwiema z podróży do Australii. Tamten chłopak – grałem z nim w Kalifornii. Tamten ziomek o złowrogim wyglądzie – grałem z nim zawzięte trzy sety w Arizonie. Wszyscy sprawiają wrażenie niezwykle uzdolnionych i nadmiernie pewnych siebie. Są tu dzieci wszystkich kolorów skóry, wzrostu, wieku i prawie z całego świata. Najmłodsze mają siedem lat, a najstarsze dziewiętnaście. Przez całe życie wiodłem prym w Las Vegas, a teraz czuję się jak mała rybka w wielkim stawie. Albo w bagnie. A największe z wielkich ryb należą do najlepszych zawodników w kraju – nastoletni supermeni tworzą grupę w odległym rogu.

Staram się obserwować mecz ping-ponga. Nawet tu byłbym zdeklasowany. W domu nikt nie był w stanie mnie pokonać przy stole. A tutaj? Połowa tych chłopaków zmiotłaby mnie z powierzchni ziemi.

Nie potrafię sobie wyobrazić, jak ja się tu wpasuję, zaprzyjaźnię z kimkolwiek. Chcę wracać do domu, już teraz, albo przynajmniej zadzwonić, ale musiałbym prosić telefonistkę o rozmowę na koszt abonenta, a wiem, że mój ojciec nie przyjąłby takiego wywołania. Sama świadomość, że nie mogę usłyszeć głosu mamy czy Philla, bez względu na to, jak bardzo bym tego chciał, wywołuje we mnie uczucie paniki. Kiedy kończy się wolna godzina, biegnę do pokoju, kładę się na łóżku, chcąc za wszelką cenę zniknąć w czarnym bagnie snu.

Trzy miesiące, powtarzam sobie. Tylko trzy miesiące.

Ludzie nazywają Akademię Bollettieriego obozem treningowym, ale w rzeczywistości jest to zwykły obóz pracy. I wcale nie taki szykowny. Jemy jakąś papkę – brązowawe mięso, galaretowate steki oraz szarą breję wylewaną na ryż – i śpimy w naszych barakach w rozchwierutanych piętrowych łóżkach ustawionych na wzór wojskowy wzdłuż ścian z dykty. Wstajemy o świcie i kładziemy się tuż po kolacji. Rzadko opuszczamy teren szkoły i mamy śladowy kontakt ze światem zewnętrznym. Podobnie jak zwykli więźniowie, głównie śpimy i pracujemy, a naszym kamieniołomem jest seria żmudnych ćwiczeń. Trenujemy serwis, wejście na siatkę, bekhendy, forhendy i od czasu do czasu gramy sparingi, mające na celu wskazać tych lepszych i tych gorszych. Czasami człowiek czuje się jak gladiator, przygotowujący się do starcia w podziemiach Koloseum. Z całą pewnością trzydziestu pięciu instruktorów, którzy warczą na nas podczas treningów, uważa się za poganiaczy niewolników.

Kiedy nie ćwiczymy, uczymy się psychologii tenisa. Uczestniczymy w zajęciach o umysłowej wytrzymałości, pozytywnym myśleniu i wizualizacji. Uczymy się zamykać oczy i wyobrażać sobie, że wygrywamy Wimbledon, unosząc złote trofeum nad głową. Później idziemy na aerobik albo siłownię, albo na bieżnię wysypaną pokruszonymi muszlami, gdzie biegamy do utraty sił.

Ciągła presja, zabójcza konkurencja, całkowity brak nadzoru dorosłych z wolna zmieniają nas w stado dzikich zwierząt. Panuje tu prawo dżungli. Jakby ktoś kręcił film Karate Kid z rakietami tenisowymi czy Władcę much, w którym chłopcy posługują się forhendami. Pewnego wieczoru dwóch chłopaków się pokłóciło. Biały i Azjata. Biały chłopak rzuca jakąś obelgę pod adresem żółtej rasy i odchodzi. Przez pełną godzinę Azjata stoi pośrodku baraku, rozciąga się, rozluźnia mięśnie ramion i nóg oraz szyi. Powtarza ruchy zawodnika judo, po czym metodycznie zaczyna owijać sobie kostki. Kiedy biały chłopak wraca, Azjata robi błyskawiczny obrót, wyrzucając nogę w górę, i wyprowadza kopnięcie, które łamie szczękę białemu.

Najbardziej wstrząsające było to, że nie wyleciał ani jeden, ani drugi, co świadczy tylko o ogólnej atmosferze anarchii panującej w Akademii.

Dwóch innych chłopaków toczy zadawniony prymitywny spór. Zwykle objawia się to kpinami, drażnieniem i innymi pomniejszymi szykanami – aż jeden z nich podbija stawkę. Przez kilka dni zbiera do wiadra siki i kupę. Następnie późno w nocy wpada do baraku przeciwnika i zakłada mu wiadro na głowę.

Poczucie przebywania w dżungli, ciągłe zagrożenie przemocą lub wpadnięciem w pułapkę nasila się, kiedy po capstrzyku z oddali rozlegają się dźwięki bębna.

Pytam jednego z chłopaków: Co to jest do diabła?

Och. To tylko Courier. Lubi sobie pograć na perkusji, którą przysłali mu rodzice.

Kto?

Jim Courier. Z Florydy.

Po kilku dniach po raz pierwszy mam okazję zobaczyć naszego naczelnika więzienia, założyciela i właściciela szkoły Nicka Bollettieriego. Ma pięćdziesiąt kilka lat, ale wygląda na dwieście pięćdziesiąt, ponieważ opalanie się jest jedną z jego manii oprócz tenisa i zawierania związków małżeńskich. (Ma chyba pięć albo sześć byłych żon, nikt dokładnie nie wie ile). Jest tak napromieniowany słońcem, tak spieczony licznymi lampami ultrafioletowymi, że ten proces na trwałe zmienił jego pigmentację. Jedyna część twarzy, która nie ma barwy spieczonego steku, to wąsy i czarna, starannie przycięta bródka z wygolonym paskiem na brodzie, co sprawia wrażenie, jakby wciąż miał zawziętą minę. Widzę, jak Nick kroczy przez teren akademii, wściekły czerwonoskóry w półokrągłych okularach przeciwsłonecznych, gromiący kogoś, kto truchta obok niego, starając się dotrzymać mu kroku, i modlę się, żebym nigdy nie musiał się z nim zetknąć bezpośrednio. Patrzę, jak wślizguje się do czerwonego ferrari i znika w tumanie kurzu.

Jeden z chłopaków mówi, że do nas należy mycie i polerowanie czterech sportowych wozów Nicka.

Do nas? To jakaś bzdura.

Poskarż się sędziemu.

Pytam któregoś ze starszych chłopaków weteranów o Nicka. Kim on jest? Co go rusza? Uważa, że to oszust, facet, który wygodnie żyje z tenisa, ale nie kocha tej gry, nawet się na niej specjalnie nie zna. Nie jest taki jak mój ojciec, pochłonięty kątami i liczbami oraz pięknem tenisa. A jednocześnie jest niemal całkowicie taki jak mój stary. Pochłania go zdobywanie gotówki. To gość, który oblał egzamin dla pilotów marynarki wojennej, wylali go z prawa, po czym pewnego dnia zaświtała mu myśl, żeby nauczać gry w tenisa. Wpadłem po uszy w gówno. Dzięki odrobinie ciężkiej pracy i całym pokładom szczęścia, wyrobił sobie pozycję tytana tenisa, mentora. Chłopaki mówią, że można się od niego czegoś nauczyć, ale nie jest cudotwórcą.

Nie wygląda na faceta, dzięki któremu przestałbym nienawidzić tenisa.

Gram sparing, dając niezłe lanie chłopakowi ze Wschodniego Wybrzeża, i nagle orientuję się, że Gabriel, jeden z pomagierów Nicka, stoi za mną i się temu przygląda.

Po kilku kolejnych punktach Gabriel przerywa mecz. Pyta mnie: Czy Nick widział już, jak grasz?

Nie, proszę pana.

Marszczy brwi i odchodzi.

Później w głośniku, z którego głos niesie się po wszystkich kortach szkoły Bollettieriego, słyszę:

Andre Agassi zgłosi się na główny kort w budynku! Andre Agassi, zgłosić się na główny kort – natychmiast!

Nigdy moja noga nie postała na głównym zadaszonym korcie i nie widzę powodów, dla których teraz mnie tam wzywają. Biegnę i zastaję na nim Gabriela i Nicka. Stoją ramię w ramię i czekają na mnie.

Gabriel mówi do Nicka: Musisz zobaczyć, jakie ten mały ma uderzenie.

Nick odchodzi, chowając się w cień. Gabriel przechodzi na drugą stronę siatki. Trenujemy przez pół godziny. Od czasu do czasu rzucam ukradkowe spojrzenia przez ramię – ledwo widzę sylwetkę Nicka, który w skupieniu gładzi swoje wąsy.

Pokaż swoje bekhendy, żąda Nick. Jego głos brzmi tak, jakby ktoś pocierał szkło papierem ściernym.

Robię, co mi każe. Pokazuję bekhendy.

A teraz serwis.

Serwuję.

Podejdź do siatki.

Podchodzę do siatki.

Wystarczy.

Podchodzi. Skąd jesteś?

Z Las Vegas.

Jak wypadasz w rankingu krajowym?

Jestem trzeci.

Jak mogę skontaktować się z twoim ojcem?

Jest w pracy. Ma nocną zmianę w MGM.

A może z matką?

O tej porze? Pewnie jest w domu.

Chodź ze mną.

Idziemy wolnym krokiem do biura, gdzie prosi o numer telefonu do mamy. Siedzi w wysokim fotelu z czarnej skóry, niemal odwrócony w druga stronę. Czuję, że moja twarz ma intensywniejszą barwę czerwieni niż jego. Wykręca numer i rozmawia z mamą. Podaje mu numer do taty do pracy. Znów kręci.

Teraz krzyczy: Panie Agassi! Tu Nick Bollettieri! Tak, tak. Proszę, niech pan mnie posłucha. Powiem panu coś bardzo ważnego. Pana chłopak ma więcej talentu niż wszyscy inni uczniowie, których przyjęła moja akademia. Tak właśnie. W całej swojej historii. I ja go zaprowadzę na szczyt.

O czym on, do diabła, gada? Ja tu jestem tylko na trzy miesiące. Wyjeżdżam za sześćdziesiąt cztery dni. Czy Nick chce mnie tu zatrzymać? Mam tu żyć już na zawsze? Przecież mój tato na to nie pójdzie.

Nick mówi: No właśnie. Nie, to żaden problem. Zrobimy tak, że nie zapłaci pan ani centa. Andre może zostać za darmo. Zaraz podrę pański czek.

Serce mi staje. Wiem, że ojciec nie będzie mógł się oprzeć czemuś, co dostaje za darmo. Mój los został przypieczętowany.

Nick odkłada słuchawkę i przekręca się na fotelu w moją stronę. Nic nie wyjaśnia. Nie pociesza. Nie pyta mnie, czy tego właśnie chcę. Nie mówi nic poza: Wracaj teraz na kort.

Naczelnik więzienia dopisał mi kilka lat do wyroku, więc nie pozostaje mi nic innego, jak wziąć młot i ruszyć do ciężkiej harówki.

Każdy dzień w Akademii Bollettieriego zaczyna się od wąchania smrodu. Na otaczających ją wzgórzach znajdują się zakłady przetwórstwa pomarańczy, które wypuszczają toksyczny swąd palonej pomarańczowej skórki. To pierwsza rzecz, jaką czuję, otwierając oczy. Przypomnienie, że to wszystko dzieje się naprawdę, że nie wróciłem do Las Vegas i nie śni mi się to w łóżku na mojej połowie pokoju. Nigdy nie zastanawiałem się nad sokiem pomarańczowym, ale po pobycie w Akademii Bollettieriego nigdy nie będę mógł spojrzeć bez obrzydzenia na galon tego napoju.

Kiedy słońce zaczyna rozwiewać mgły na bagnach, wypalając je ze szczętem, gnam pod prysznic, by wyprzedzić innych, bo tylko pierwsi będą mieli ciepłą wodę. Mówiąc szczerze, nie jest to prysznic, to wąska dysza strzelająca w kąpiącego się strumieniem kłujących igiełek, pod którym nie tylko nie można się dobrze umyć, ale nawet dobrze zmoczyć. Po prysznicu wszyscy biegniemy na śniadanie podawane w kafeterii, gdzie panuje taki chaos, jakby w szpitalu psychiatrycznym pielęgniarki zapomniały podać pacjentom leki. Lepiej trafić tam wcześniej, bo później jest jeszcze gorzej. Masło będzie posypane okruchami, chleb zniknie, a plastikowe jajka będą zimne.

Prosto ze śniadania pakujemy się do autobusu jadącego do znajdującej się o dwadzieścia sześć minut drogi szkoły w Bradenton. Dzielę swój czas na dwie szkoły, obie przypominające więzienie, ale ta w Bradenton sprawia jeszcze bardziej klaustrofobiczne wrażenie, bo nauka w niej nie ma większego sensu. W akademii tenisa przynajmniej uczę się czegoś o grze. A w Bradenton dowiaduję się tylko, jaki jestem głupi.

W utrzymanej w kolorystyce czternastu odcieni szarości szkole są wypaczone podłogi i brudne wykładziny. W budynku nie ma ani jednego okna, dlatego też światło pochodzi wyłącznie ze świetlówek, a powietrze jest tu zatęchłe, przepełnione gamą różnorakich paskudnych woni, głównie wymiocin, zapachów z toalety i odoru strachu. Jest to woń niemal przebijająca smród palonej skórki pomarańczy znanej z Akademii Bollettieriego.

Innym dzieciom, tym z miasteczka, które nie grają w tenisa, najwyraźniej to nie przeszkadza. Niektóre nawet chwalą sobie tę placówkę, może dlatego, że mają znośny rozkład obowiązków. Nie muszą łączyć szkoły z karierą półprofesjonalnych sportowców. Nie opanowują ich ataki tęsknoty za domem, które wznoszą się i opadają niczym mdłości. Siedzą po siedem godzin w klasie, potem idą do domu na obiad i oglądają telewizję w gronie rodzinnym. Jednak my, którzy dojeżdżamy z Akademii Bollettieriego, siedzimy w klasie przez cztery i pół godziny, wracamy autobusem do naszych podstawowych zajęć i odbijamy piłki aż do zmierzchu. W końcu padamy bez ducha na prycze, by złapać pół godziny odpoczynku przed powrotem do stanu naturalnego w sali rekreacyjnej. Następnie przez dwie bezsensowne godziny głowy nam się kiwają nad zeszytami, zanim nadejdzie godzina wolnego i capstrzyk. Jest to system dostosowany do produkcji złych uczniów w takim samym tempie i z taką samą skutecznością, jak wydaje z siebie dobrych tenisistów.

Nie lubię niczego, co jest z góry ustalone, więc zbytnio się nie przykładam. Nie uczę się. Nie odrabiam zadań domowych. Nie uważam na lekcjach. I nic mnie to nie obchodzi. Na każdej lekcji siedzę cicho w ławce, gapiąc się na swoje stopy, żałując, że nie jestem gdzie indziej, a tymczasem nauczyciel nadaje coś o Szekspirze, o Bunker Hill czy o twierdzeniu Pitagorasa.

Nauczycieli nie obchodzi, że ich olewam, bo jestem jednym z chłopaków Nicka, a oni nie chcą z nim zadrzeć. Szkoła w Bradenton istnieje dzięki temu, że Akademia Bollettieriego przysyła im co semestr autobus pełen płacących za naukę klientów. Nauczyciele wiedzą, że ich posady zależą od Nicka, więc nie mogą nas oblewać, a my cenimy sobie przywileje wynikające z naszego specjalnego statusu. Odczuwamy pewną wyższość, przeświadczenie, że takie traktowanie nam się należy, nie uświadamiając sobie, że nie dostajemy tego, co nam przysługuje najbardziej – wykształcenia.

Za metalowymi frontowymi drzwiami szkoły Bradenton znajduje się biuro, centralny układ nerwowy placówki oraz źródło wszelkiego bólu. Stąd wysyła się zawiadomienia i listy z pogróżkami do rodziców. Trafiają tu też niegrzeczni chłopcy. Biuro jest również matecznikiem pani G. i doktora G., małżeństwa kierującego placówką i jak podejrzewam, jednocześnie wypalonych artystów z wesołego miasteczka. Pani G. jest wysoką kobietą pozbawioną talii. Wygląda, jakby ramiona wyrastały jej bezpośrednio z bioder. Stara się zamaskować ten dziwny kształt ciała, nosząc spódnice, które niestety podkreślają ten typ budowy. Na jej twarzy wykwitają dwie plamy niezdrowych rumieńców i trzecia, rozsmarowanej szminki – symetryczna triada o kolorystyce, w jakiej zwykle ludzie utrzymują buty czy pasek. Barwa na policzkach za każdym razem pasuje do koloru plamy na ustach i niemal zawsze odciąga uwagę od garba na plecach pani G. Jednak nic, co włoży, nie jest w stanie przyćmić jej potężnych łap. Ma dłonie wielkości rakiet tenisowych i kiedy pierwszy raz podaje mi rękę, mam wrażenie, że zemdleję.

Stary doktor G. jest o połowę mniejszy, ale wyróżnia się równie wieloma niespotykanymi znakami szczególnymi. Nietrudno spostrzec, co w sobie widzieli. Kruchy, pokurczony doktor G. ma chrome prawe ramię od urodzenia. Powinien je skrywać, trzymać za plecami albo w kieszeni. On jednak rusza nim na wszystkie strony, wymachuje niczym maczugą. Lubi wziąć sobie ucznia na bok na rozmowę w cztery oczy i za każdym razem, kiedy to robi, kładzie delikwentowi swoje chrome ramię na barku i trzyma je tam dopóty, dopóki nie powie, o co mu chodzi. Nic tak nie napędza strachu jak ten gest. Uczeń ma wrażenie, że ktoś położył mu na ramieniu polędwicę wieprzową i czując to jeszcze wiele godzin później, wciąż ma dreszcze.

Pani G. i doktor G. wydali niezliczoną ilość przepisów, a jedną z najsurowiej przestrzeganych zasad jest zakaz noszenia biżuterii. Dlatego też podpadłem, przebijając sobie uszy. Jest to prosty akt buntu, który moim zdaniem jest też ostatnią deską ratunku. Właśnie bunt określał moją codzienną postawę, a taki jego przejaw przynosił jeszcze premię w postaci prztyczka wymierzonego mojemu ojcu, który nienawidził mężczyzn noszących kolczyki. Wielokrotnie słyszałem, jak ojciec mówi, że kolczyki noszą tylko homoseksualiści. Nie mogę się doczekać, kiedy zobaczy moje. (Kupiłem zarówno punktowe, jak i kółka). W końcu pożałuje, że wysłał mnie tysiące kilometrów od domu i zostawił tu, bym zdziczał.

Wykonuję nieudolne i nieszczere próby ukrycia mojego akcesorium, naklejając plaster na ucho. Pani G. oczywiście to zauważa, tak jak na to liczyłem. Wyciąga mnie z klasy i staje naprzeciwko.

Panie Agassi, co ma znaczyć ten opatrunek?

Skaleczyłem się w ucho.

Skaleczył się pan…? Niech pan nie będzie śmieszny. Proszę zdjąć ten plaster.

Ściągam plaster. Widzi ćwieki w uszach i aż się zapowietrza.

W Bradenton nie pozwalamy na noszenie kolczyków, panie Agassi. Na drugi raz spodziewam się, że nie będzie pan miał ani plastra, ani kolczyka.

Pod koniec pierwszego semestru jestem bliski oblania ze wszystkich przedmiotów. Poza angielskim. Wykazuję dziwną biegłość w literaturze, szczególnie w poezji. Uczę się na pamięć znanych wierszy, piszę własne i przychodzi mi to z łatwością. Mamy stworzyć krótki wiersz na temat naszego zwykłego życia i swoją pracę kładę z dumą na biurku nauczycielki. Podoba się jej. Czyta go na głos przy całej klasie. Później koledzy proszą mnie, bym pisał ich prace domowe. W autobusie odrabiam za nich zadania, nie ma sprawy. Nauczycielka angielskiego zatrzymuje mnie po lekcjach i mówi, że mam prawdziwy talent. Uśmiecham się. To zupełnie coś innego niż wtedy, kiedy Nick mówi, że mam talent. Tak mi z tym dobrze, że chciałbym pójść w tę stronę. Przez chwilę wyobrażam sobie, jakby to było, gdybym robił coś oprócz grania w tenisa – coś, co ja bym wybrał. Później idę na kolejną lekcję – matematykę, i marzenie rozpływa się w tumanach wzorów algebraicznych. Nie nadaję się na mola książkowego. Głos nauczycielki matematyki dochodzi do mnie z oddali. Na następnej lekcji, na francuskim, dzieje się jeszcze gorzej. Jestem tres stupide. Przechodzę na hiszpański, gdzie jestem muy estupido. Hiszpański, myślę sobie, byłby w stanie skrócić moje życie. Nuda, zagubienie mogłyby mnie wykończyć na amen. Pewnego dnia zastaliby mnie w moim fotelu muerto.

Stopniowo uczęszczanie do szkoły z trudnego staje się fizycznie wykańczające. Lęk towarzyszący wsiadaniu do autobusu, dwudziestosześciominutowej jeździe, niemożliwej do uniknięcia konfrontacji z panią G. bądź doktorem G., wywołuje u mnie chorobę. Najbardziej boję się tej chwili, tej codziennej chwili, kiedy zostaję przyłapany na całkowitej ignorancji. Na szkolnym nieudacznictwie. Ten strach jest tak wielki, że z czasem szkoła Bradenton modyfikuje mój pogląd na temat Akademii Bollettieriego. Nie mogę się doczekać wszystkich tych żmudnych treningów i nawet wiążących się z wielkim stresem turniejów, ponieważ przynajmniej nie jestem wtedy w szkole.

Dzięki jednemu szczególnie ważnemu turniejowi omija mnie test z historii w Bradenton, sprawdzian, z którego niechybnie dostałbym lufę. Świętuję ucieczkę spod edukacyjnego topora, patrosząc swoich przeciwników na korcie. Kiedy jednak wracam do szkoły, mój nauczyciel zapowiada, że będę musiał to nadrobić.

Niesprawiedliwość. Przemykam się do biura na test poprawkowy. Po drodze chowam się w ciemnym kącie i przygotowuję ściągę, którą wsadzam do kieszeni.

W biurze jest jeszcze tylko jeden uczeń, rudowłosa dziewczyna z okrągłą, zlaną potem twarzą. Nawet nie mrugnie, nie zauważa mojej obecności. Wygląda, jakby była w śpiączce. Szybko wypełniam test, kopiując odpowiedzi ze ściągi. Nagle czuję na sobie czyjeś spojrzenie. Podnoszę wzrok i widzę, że ruda wyszła ze śpiączki i gapi się na mnie. Zamyka zeszyt i wychodzi. Pospiesznie chowam ściągę w majtki. Wydzieram skrawek papieru z zeszytu i naśladując dziewczyński charakter pisma, kreślę: Słodki jesteś! Zadzwoń do mnie! Wpycham kartkę do kieszeni w chwili, gdy do sali wpada pani G.

Odłóż długopis.

Coś nie tak, pani G. ?

Ściągałeś?

Na tym sprawdzianie? W życiu! Jeśli miałbym ściągać, to na pewno nie na tym teście. Ja tu mam wszystko obcykane. Velley Forge. Paul Revere. Bułka z masłem.

Opróżnij kieszenie.

Wykładam na blat kilka monet, paczkę gumy do żucia i liścik od mojej wymyślonej wielbicielki. Pani G. podnosi karteczkę i czyta ją pod nosem.

Mówię: Zastanawiam się, co mam jej odpisać? Ma pani jakiś pomysł?

Krzywi się i wychodzi. Zdaję test i traktuję to wydarzenie jako moralne zwycięstwo.

Nauczycielka angielskiego jest moją jedyną rzeczniczką. Jest również córką pani G. i doktora G., przekonuje więc z całych sił swoich rodziców, że jestem zdolniejszy, niż wskazywałyby na to moje oceny oraz zachowanie. Organizuje nawet sprawdzian na poziom IQ, którego wyniki potwierdzają jej opinię.

Andre, prosi, musisz się wziąć w garść. Musisz udowodnić pani G., że nie jesteś taki, jak myśli.

Odpowiadam jej, że biorę się w garść, że robię, co mogę, zważywszy na okoliczności. Tylko że przez cały czas jestem zmęczony grą w tenisa, rozkojarzony presją turniejów i tak zwanych wyzwań. Szczególnie jestem zmęczony wyzwaniami: raz w miesiącu gramy z kimś, kto jest od nas lepszy. Chciałbym, żeby któryś z nauczycieli mógł mi wyjaśnić, w jaki sposób mam się skoncentrować na odmianie czasowników czy rozwiązywaniu zadań z niewiadomymi, kiedy po południu czeka mnie pięciosetowa bijatyka z jakimś osiłkiem z Orlando.

Nie zdradzam jej wszystkiego, bo nie potrafię. Czułbym się jak mięczak, setny raz rozmawiając o swoich szkolnych lękach, kiedy nie wiem, który już raz siedzę w klasie i pocę się jak mysz. Nie mogę jej powiedzieć o swoich problemach z koncentracją, grozie, jaka towarzyszy możliwości wywołania mnie do odpowiedzi, jak ta groza czasami zmienia się w bańkę powietrza gdzieś w brzuchu, która rośnie i rośnie, aż muszę biec do łazienki. Na przerwach przeważnie zamykam się w toalecie.

Jest jeszcze lęk przed towarzyskim odrzuceniem, skazany na niepowodzenie wysiłek, by się wpasować w grupę. W szkole Bradenton potrzeba na to pieniędzy. Większość uczniów wygląda tak, jakby brali udział w pokazie mody, gdy tymczasem ja mam trzy pary dżinsów, pięć koszulek, dwie pary tenisówek – i jedną bawełnianą bluzę w szare i czarne kwadraty, wyciętą pod szyją. W klasie, zamiast myśleć o Szkarłatnej literze, zastanawiam się, ile razy w tygodniu upiecze mi się zakładanie tego swetra, i martwię się, co zrobię, gdy będzie cieplej.

Im gorzej idzie mi w szkole, tym większy wzbiera we mnie bunt. Piję, palę trawę i zachowuję się jak skończony idiota. Zupełnie nie dostrzegam tego, że moje oceny są odwrotnie proporcjonalne do wzrostu mojego buntu, ale specjalnie się nad tym nie zastanawiam. Wolę hołdować teorii Nicka. Mówi, że nie idzie mi w szkole, bo mam parcie na świat. Być może jest to jego jedyna w miarę precyzyjna opinia na mój temat. (Zwykle określa mnie jako bezczelnego szpanera, który tylko szuka, gdzie są światła sceny. Nawet mój ojciec wie, że wcale tak nie jest). Moje ogólne samopoczucie ma pewne cechy owego parcia – jest gwałtowne, odruchowe i nie do powstrzymania – dlatego przyjmuję to zdanie, podobnie jak akceptuję zmiany zachodzące w moim organizmie.

W końcu, kiedy moje oceny osiągnęły dno, mój bunt dociera do punktu przełomowego. Wchodzę do salonu fryzjerskiego w Bradenton Mall i każę fryzjerowi zrobić sobie na głowie irokeza. Ma wystrzyc i wygolić boki, zostawiając pas nastroszonych włosów pośrodku.

Jesteś pewien, chłopcze?

Chcę, żeby był wysoki, nastroszony. I do tego zafarbowany na różowo.

Uwija się z tymi nożycami przez dobre osiem minut. Po czym mówi: gotowe, i obraca mnie na fotelu. Spoglądam w lustro. Kolczyk był dobry, to jest jeszcze lepsze. Nie mogę się doczekać, by spojrzeć pani G. w twarz.

Przed centrum handlowym, kiedy czekam na autobus do Akademii Bollettieriego, nikt mnie nie rozpoznaje. Ci, z którymi się wygłupiałem, z którymi spałem prycza w pryczę, patrzą gdzieś poza mną. W oczach zwykłego obserwatora zrobiłem coś, co wygląda na desperacką próbę wyróżnienia się w tłumie, ale w rzeczywistości pomogłem jedynie samemu sobie, mojemu wewnętrznemu ja, mojej prawdziwej naturze, niewidocznej dla innych. Przynajmniej taki był plan.

Lecę do domu na Boże Narodzenie i kiedy samolot przelatuje przez Strip z kasynami na dole, przechylone prawe skrzydło mruga jak rząd choinek, stewardesa informuje, że musimy jeszcze trochę poczekać w powietrzu.

Wszyscy wydają jęk.

Ponieważ wiadomo, że wszystkich korci już, by pójść do kasyna, mówi dalej, pomyśleliśmy, że miło by było zagrać tu na pokładzie samolotu, zanim wylądujemy.

Owacje.

Niech każdy włoży dolara do papierowej torby przed sobą. Następnie proszę napisać na odcinku biletu numer swego miejsca i wrzucić go do torby. Wyciągniemy jeden z kuponów i osoba siedząca na tym miejscu zgarnie całą pulę!

Zbiera po dolarze od wszystkich, a druga stewardesa zbiera kupony. Staje z przodu samolotu i sięga do torby.

Wielka nagroda przypada pasażerowi na miejscu, proszę o tusz, F9!

To ja siedzę na F9. Wygrałem! Wygrałem! Wstaję i wymachuję rękami. Pasażerowie odwracają się, by na mnie spojrzeć. Słychać jeszcze głośniejsze jęki. Wspaniale, chłopak z różowym irokezem wygrał.

Stewardesa niechętnie podaje mi torbę z dziewięćdziesięcioma sześcioma banknotami dolarowymi. Dalszą część lotu poświęcam na liczenie po kilka razy wygranej, dziękując swojej szczęśliwej gwieździe oraz podkowie w tyłku.

Mój ojciec, jak można się było spodziewać, jest przerażony i fryzurą, i kolczykiem. Daleki jest jednak od obwiniania za to siebie czy Akademii Bollettieriego. Nie chce przyznać, że wysłanie mnie tam było błędem, i nawet nie wspomina o moim powrocie do domu. Pyta tylko otwartym tekstem, czy jestem pedałem.

Nie, mówię i idę do swego pokoju.

Philly idzie za mną. Składa mi gratulacje z powodu nowego wyglądu. Nawet irokez jest lepszy niż łysina. Opowiadam mu o mojej wygranej na pokładzie samolotu.

O rany! Co zrobisz z taką gotówką?

Zastanawiam się, czy nie wydać jej na bransoletkę na kostkę dla Jamie. To dziewczyna, która chodzi do szkoły z Perrym. Ostatnim razem, kiedy byłem w domu, dała mi się pocałować. Ale nie wiem – bardzo potrzebuję nowych ubrań do szkoły. Nie mogę już dłużej paradować w tym szaro-czarnym swetrze. Chcę się dopasować.

Philly kiwa głową. Trudny wybór, brachu.

Nie pyta dlaczego, skoro się chcę dopasować, mam tego irokeza i kolczyk.

Traktuje moje dylematy tak serio, moje wahania tak poważnie, że pomaga mi w podjęciu decyzji. Postanawiamy, że powinienem wydać forsę na dziewczynę i dać sobie spokój z nowymi ciuchami.

Jednak w chwili, gdy trzymam już tę bransoletkę w dłoni, czuję żal. Wyobrażam sobie siebie z powrotem na Florydzie, jak przebieram się w coraz to nowe ciuchy. Mówię o tym Philly’emu i dostaję nieznaczne skinienie w odpowiedzi.

Rankiem otwieram jedno oko i widzę pochylającego się nade mną Philla, który szczerzy zęby w uśmiechu. Gapi się na moją pierś. Spoglądam w tym samym kierunku i widzę stosik banknotów.

Co to jest?

Poszedłem zagrać w karciochy, brachu. Udało mi się. Wygrałem sześćset.

A więc – co to ma być?

To trzysta dolców. Idź, obkup się.

Ojciec chce, żebym podczas ferii wiosennych zagrał kilka turniejów dla półprofesjonalistów. Noszą one nazwę satelitów, a obowiązuje w nich zasada otwartych eliminacji, czyli każdy może przyjść i zagrać przynajmniej jeden mecz. Odbywają się w miastach na uboczu, bardzo na uboczu, takich jak Monroe w stanie Luizjana czy St. Joe w Missouri. Nie mogę sam tam pojechać – mam dopiero czternaście lat. Dlatego ojciec posyła ze mną jako opiekuna Philla. Ponadto jako partnera do treningów. Philly i mój tato wciąż trwają w przekonaniu, że on też może coś jeszcze osiągnąć w tenisie.

Philly wynajmuje beżowego omni, który wkrótce zmienia się w mobilną wersję naszego pokoju. Jedna strona należy do niego, druga do mnie. Pokonujemy tysiące kilometrów, zatrzymując się jedynie w jadłodajniach, miejscach, gdzie odbywają się turnieje i tam, gdzie można się przespać. Mamy kwatery za darmo, gdyż w każdym mieście zatrzymujemy się u poznanych tam osób, rodzin, które zgodziły się przenocować uczestników spoza miasta. Większość gospodarzy to mili ludzie wyjątkowo entuzjastycznie nastawieni do gry. Nie dość że nieswojo czujemy się u obcych, to jeszcze trzeba odbębnić poranną rozmowę o tenisie przy naleśnikach i kawie. Dla mnie jest to trudne zadanie, ale Philly rozmawia z każdym i często muszę mu dać kuksańca, kiedy się zagada.

Czujemy się, jak wyjęci spod prawa żyjący w drodze, którzy robią to, na co mają ochotę. Rzucamy opakowania po jedzeniu za siebie, wprost na tylne siedzenie. Słuchamy głośnej muzyki, klniemy, ile nam się podoba, mówimy to, co chcemy powiedzieć, nie bojąc się, że ktoś nas poprawi czy wyśmieje. Mimo to nie poruszamy tematu naszych odmiennych celów w tej wyprawie. Philly chce zyskać jeden punkt w ATP, tylko jeden, żeby mógł się przekonać, jak to jest być w rankingu. Ja pragnę uniknąć spotkania z nim na korcie, bo wtedy znów musiałbym pokonać mego ukochanego brata.

Podczas pierwszego challengera wygrywam z przeciwnikiem, a Philly zostaje pokonany. Po wszystkim mój brat siedzi w wynajętym samochodzie na parkingu obok stadionu i gapi się na kierownicę, jakby go zamurowało. Z jakiegoś powodu ta porażka boli go bardziej niż inne. Zwija dłoń w pięść i uderza w kierownicę. Mocno. I znów. Zaczyna mamrotać coś do siebie, tak cicho, że nie słyszę. Później coraz głośniej. Po chwili zaczyna krzyczeć, wymyślając sobie od nieudaczników pierwszej wody i raz za razem wali w kierownicę. Jego ciosy są tak mocne, że jestem pewien, iż za chwilę złamie sobie kość. Myślę o naszym tacie, który markował ciosy przy kierownicy, gdy znokautował kierowcę ciężarówki.

Philly jest wściekły: Powinienem złamać sobie tę cholerną łapę! Wtedy przynajmniej byłoby po wszystkim! Tato miał rację. Jestem nieudacznikiem pierwszej wody.

W jednej chwili milknie i nieruchomieje. Patrzy na mnie i widzę jego zrezygnowaną minę. Jest spokojny. Jak moja mama. Uśmiecha się – burza minęła i trucizna uszła z organizmu.

Czuję się lepiej, mówi, śmiejąc się i posyłając mi kuksańca.

Wyjeżdżając z parkingu, opowiada mi o moim kolejnym przeciwniku.

W kilka dni po moim powrocie do szkoły Bollettieriego trafiam do centrum handlowego Bradenton. Ryzykuję i wykręcam numer domowy na koszt abonenta. Łeee… odbiera Philly. Ma taki głos, jak wtedy na parkingu.

Dostaliśmy list z ATP.

Taa?

Chcesz wiedzieć, które masz miejsce w rankingu?

Nie wiem – no które?

Masz numer 610.

Naprawdę?

Jesteś sześćset dziesiąty na świecie, brachu.

Co znaczy, że jest tylko sześćset dziewięć osób lepszych ode mnie na całym świecie. Na planecie Ziemia w Układzie Słonecznym jestem sześćset dziesiąty. Walę ręką w ściankę budki telefonicznej i krzyczę z radości.

Linia po drugiej stronie zamiera. Potem słyszę szept Philla, który pyta: Jak to jest?

Nie mogę uwierzyć, jaki ze mnie nieczuły drań, krzyczę Philly’emu do ucha, kiedy on przeżywa zawód. Chciałbym przerzucić na niego połowę moich punktów w ATP. Nieskończenie znudzonym głosem, hamując udawane ziewnięcie, mówię: Wiesz co? To nic takiego. Przereklamowany ten cały ranking.

Ta książka nie mogłaby powstać bez udziału mojego przyjaciela, J.R. Moehringera.

To J.R., zanim jeszcze się poznaliśmy, jako pierwszy skłonił mnie do przelania mojej historii na papier. Podczas mojego ostatniego US Open w 2006 roku cały wolny czas poświęcałem na lekturę zdumiewającego pamiętnika J.R. Bar dobrych ludzi. Książka przemówiła do mnie. Tak bardzo mi się spodobała, że zacząłem sobie wydzielać porcje lektury, ograniczając się co wieczór do ustalonej liczby stron. Na początku odciągnęła moją uwagę od burzy emocji pod koniec mojej kariery tenisowej, ale stopniowo potęgowała moje lęki, bo zacząłem się obawiać, że skończę lekturę przed zakończeniem kariery.

Tuż po moim meczu w pierwszej rundzie zadzwoniłem do J.R. i mu się przedstawiłem. Powiedziałem, jak bardzo podziwiam jego dzieło i zaprosiłem go do Vegas na obiad. Od razu się polubiliśmy, czego się spodziewałem, i ten pierwszy wspólny posiłek dał początek wielu innym. W końcu poprosiłem J.R., by rozważył współpracę ze mną, żeby pomógł mi zmierzyć się z moimi pamiętnikami i nadać im właściwy kształt. Poprosiłem, żeby spojrzał na moją historię przez pryzmat zdobywcy nagrody Pulitzera. Ku memu zaskoczeniu zgodził się.

J.R. przeniósł się do Vegas i z miejsca zabraliśmy się do działania. Jesteśmy obdarzeni tą samą etyką pracy, tym samym podejściem do wielkich celów, które można opisać jako wszystko albo nic. Spotykaliśmy się codziennie i ustaliliśmy surowy reżim – po pożarciu kilku burrito rozmawialiśmy godzinami przy włączonym magnetofonie J.R. Nie było tematów tabu, więc nasze sesje czasami były zabawne, a czasami bolesne. Nie kierowaliśmy się chronologią ani tematami – po prostu rozmawialiśmy, od czasu do czasu posiłkując się zestawami wycinków skrzętnie zebranych przez genialnego, młodego, wkrótce bardzo znanego Bena Cohena.

Po wielu miesiącach J.R. i ja mieliśmy całe pudło kaset, na których, mniej więcej, była zawarta historia mego życia. Nieulękła Kim Wells przetransponowała te wspomnienia na papier, a następnie J.R. przekształcił je w opowieść. Jonathan Segal, nasz mądry, wspaniały redaktor w wydawnictwie Knopf, Sonny Mehta – Rod Laver literatury, pomagali J.R. i mnie wypolerować pierwszy szkic, zmieniając go w drugi i trzeci, co wiązało się ze żmudnym sprawdzaniem faktografii przez Erica Mercado, drugie wcielenie Sherlocka Holmesa. Nigdy nie spędziłem tyle czasu na czytaniu, ponownym czytaniu i debatach, dyskutowaniu na temat słów, pasaży, dat i liczb. Wtedy byłem najbliżej, jak to tylko możliwe, czy też najbliżej, jak chciałem się znaleźć, wysiłku związanego z końcowymi egzaminami w szkole.

Wielokrotnie prosiłem J.R., by umieścił swoje nazwisko w tej książce. On jednak uważał, że tylko jedno nazwisko powinno znaleźć się na okładce. Choć był dumny z naszej wspólnej pracy, powiedział, że nie byłby w stanie wciskać się ze swoim nazwiskiem do mojego życia. To są twoje opowieści, powiedział, twoi znajomi, twoje bitwy. Właśnie taka szczodrość przebijała od razu z jego wspomnień. Wiedziałem, że nie ma sensu się kłócić. Upór jest kolejną naszą wspólną cechą. Ale nalegałem na to, by w tym właśnie miejscu opisać wielką rolę J.R. i publicznie mu za to podziękować.

Chcę także wymienić tu ekipę pierwszych zaangażowanych recenzentów, do których z J.R. wysyłaliśmy egzemplarze oraz wyjątki z rękopisu. Każdy miał swój wielki udział w tym procesie. Najgłębsze podziękowania składam: Phillipowi i Marti Agassim, Sloan i Rogerowi Barnettom, Ivanowi Blumbergowi, Darrenowi Cahillowi, Wendy Netkin Cohen, Bradowi Gilbertowi, Davidowi Gilmore’owi, Chrisowi i Varandzie Handym, Billowi Hustedowi, McGraw Milhavenowi, Steve’owi Millerowi, Dorothy Moehringer, Johnowi i Honi Parentim, Gilowi Reyesowi, Jaimee Rose, Gunowi Ruderowi, Johnowi Russellowi, Brooke Shields, Wendi Stewart Goodson i Barbrze Streisand.

Specjalne podziękowania kieruję do Rona Boreta za bycie niewzruszonym, za odczytywanie mnie równie skutecznie, jak tej książki, za udzielanie mi nieocenionych rad na temat wszystkiego – od psychologii do strategii, i za pomoc w przedefiniowaniu tradycyjnego znaczenia słowa przyjaciel.

Przede wszystkim chcę podziękować Stefanie, Jadenowi i Jaz Agassim. Zmuszeni do egzystowania beze mnie przez niezliczoną ilość dni, zmuszeni do dzielenia się mną z tą książką ani razu nie mieli do mnie pretensji, a wręcz przeciwnie, zachęcali mnie do pracy, co pozwoliło mi ją skończyć. Niewzruszona miłość i wsparcie Stefanie dawało mi natchnienie, a codzienne uśmiechy Jadena i Jaz zmieniały się błyskawicznie w nowe pokłady energii z taką prędkością, jak pożywienie zmienia się we krwi w cukier.

Pewnego dnia, kiedy pracowałem nad drugim szkicem, Jaden zaprosił do domu kolegę. Na blacie kuchennym piętrzyły się sterty manuskryptu i kolega Jadena zapytał: Co to jest?

To jest książka mojego tatusia, powiedział Jaden głosem, który słyszałem u niego wyłącznie wtedy, gdy mówił o Świętym Mikołaju albo o grze „Guitar Hero”.

Mam nadzieję, że on i jego siostra będą czuli taką samą dumę z tej książki za dziesięć, trzydzieści i sześćdziesiąt lat. Została napisana dla nich, ale również do nich. Mam nadzieję, że dzięki niej będą mogli uniknąć niektórych pułapek, jakie na nich zastawiłem. Co więcej, mam nadzieję, że będzie to jedna z książek, które dadzą im pocieszenie, wskazówki i przyjemność. Sam późno odkryłem magię literatury. Ze wszystkich swoich błędów, przed którymi chciałbym uchronić swoje dzieci, ten wpisuję na początek listy.

KONIEC