Copyright © for Polish translation by The Estate of Maciej Słomczyński
Copyright © for this edition by Dressler Dublin Sp. z o.o., 2023

Projekt okładki: Mariusz Banachowicz
Opracowanie redakcyjne: Daria Demidowicz-Domanasiewicz
Redakcja techniczna: Adam Kolenda

Wydawca:
Wydawnictwo Bukowy Las
ul. Sokolnicza 5/76
53-676 Wrocław
bukowylas.pl

ISBN 978-83-8074-543-8
Wrocław 2023

Wyłączny dystrybutor:
Dressler Dublin Sp. z o.o.
ul. Poznańska 91
05-850 Ożarów Mazowiecki
tel. (+ 48 22) 733 50 31/32
e-mail: dystrybucja@dressler.com.pl
dressler.com.pl

Wersję elektroniczną przygotowano w systemie Zecer

Osoby

LEAR, król Brytanii

KRÓL FRANCJI

KSIĄŻĘ BURGUNDII

KSIĄŻĘ KORNWALII, małżonek Regany

KSIĄŻĘ ALBANY, małżonek Goneryli

HRABIA KENTU

HRABIA GLOUCESTERU

EDGAR, syn Gloucestera

EDMUND, bękart, syn Gloucestera

CURAN, dworzanin

OSWALD, majordomo Goneryli

Starzec, dzierżawca Gloucestera

Medyk

Błazen

Oficer w służbie Edmunda

Szlachcic ze świty Kordelii

Herold

Słudzy księcia Kornwalii

GONERYLA

REGANA

KORDELIA

Rycerze ze świty Leara, Oficerowie, Gońcy, Żołnierze i Słudzy

Scena: Brytania

Akt I

Scena I

Scena I

Sala tronowa w pałacu Króla Leara.

Wchodzą KENT, GLOUCESTER i EDMUND.

Kent

Sądziłem, że książę Albany bliższy jest sercu króla niż książę Kornwalii.

Gloucester

I nam się zawsze tak wydawało, lecz dziś przy podziale królestwa nie dał poznać, którego z książąt wyżej ceni; gdyż części są tak równo wyważone, że choćby badać je najwnikliwiej, nie dojdzie się, która z nich ma większą wartość.

Kent

Czy to nie twój syn, hrabio?

Gloucester

Wychowanie jego, panie, na mnie spoczywało: a tyle razy rumieniłem się, uznając go za swego, aż ogorzałem całkiem.

Kent

Nie chwytam tego, panie.

Gloucester

Lecz pochwyciła to matka owego młodzieńca, a wnet zaokrągliło się jej łono i wcześniej, by rzec prawdę, znalazła syna dla swej kołyski niźli męża dla swego łoża. Czy zwęszyłeś występek?

Kent

Nie mogę pragnąć jego naprawienia, skoro przyniósł tak piękny skutek.

Gloucester

Lecz mam prawego syna, o rok starszego niźli ten, a przecież nie jest mi on droższy, choć ów tu nicpoń przybył dość bezczelnie na świat, nim posłano po niego. Lecz matkę miał piękną i wiele było miłych igraszek przy jego poczęciu, tak więc skurwysyn musi być uznany. Czy znasz tego szlachetnego pana, Edmundzie?

Edmund

Nie, panie mój.

Gloucester

To hrabia Kentu: miej go odtąd w pamięci jako mego czcigodnego przyjaciela.

Edmund

Służby moje składam waszej lordowskiej mości.

Kent

Muszę pokochać cię i znaleźć sposobność, by cię lepiej poznać.

Edmund

Panie, będę usilnie pragnął na to zasłużyć.

Gloucester

Przez lat dziewięć był poza krajem i wyjedzie ponownie. Król nadchodzi.

Uroczysty głos trąby.

Wchodzą Człowiek niosący diadem, KRÓL LEAR, KSIĄŻĘ ALBANY, KSIĄŻĘ KORNWALII, GONERYLA, REGANA, KORDELIA i Świta.

Lear

Wprowadź tu władców Francji i Burgundii, Gloucesterze.

Gloucester

Tak uczynię, mój monarcho.

Wychodzą Gloucester i Edmund.

Lear

Tymczasem mroczny zamiar objawimy.

Podajcie mapę. Wiedzcie, że królestwo

Nasze na części trzy podzieliliśmy

I jest pragnieniem naszym nieodmiennym,

By wszystkie troski i mozoły władzy

Spadły na młodsze i silniejsze barki,

Gdy my, wyzbyci brzemienia, będziemy

Pełznąć ku śmierci. Nasz synu z Kornwalii

I nie mniej miły nam synu z Albany,

Jest naszą wolą, aby w tej godzinie

Obwieścić córek naszych pełne wiano

I tak zapobiec już dziś wszystkim przyszłym

Sporom. Panowie Francji i Burgundii,

Wielcy rywale do serca najmłodszej

Córki mej, długo już na dworze naszym

Za sprawą serca swego przebywają

I winni rychłą otrzymać odpowiedź.

Powiedzcie, córy (gdy dziś się zrzekamy

Potęgi naszej, krain i trosk władzy),

Która, by rzec tak, najbardziej nas kocha?

Abyśmy mogli tam szczodrość okazać,

Gdzie przywiązanie naturę wspomaga.

Ty, Gonerylo, najstarsza, mów pierwsza.

Goneryla

Panie, miłuję cię bardziej, niż słowa

Mogą wyrazić, a droższy mi jesteś

Nad wzrok, szeroką swobodę i wolność,

Nad najcenniejsze rzeczy i najrzadsze,

Nie mniej niż żywot, łaska, zdrowie, piękność

I honor własny, tak jak tylko może

Dziecko miłować, ojciec być kochanym.

Miłością, której nie umie objawić

Tchnienie zbyt słabe, mowa zbyt uboga,

Ponad wszelaką rzecz ciebie miłuję.

Kordelia

Cóż ma Kordelia rzec? Kochać i milczeć.

Lear

Włości leżących w granicach tych linii,

Ich równin żyznych i borów cienistych,

Rzek pełnych ryby i rozległych pastwisk

Ciebie czynimy panią i na wieki

Potomstwu księcia Albany i twemu

Je oddajemy. Cóż rzeknie Regana,

Druga z cór miłych, małżonka Kornwalii?

Regana

Zechciej mnie cenić na równi z mą siostrą,

Gdyż uczyniono nas z jednego kruszcu.

Miłość mą trafnie umiała wyrazić,

Choć nazbyt słabo: wyznaję, że jestem

Wrogiem radości wszelkiej, nawet skrytej

W najdroższych zmysłów zakamarkach; umiem

Cieszyć się szczerze tylko twą miłością,

Mój władco miły.

Kordelia

na stronie

O biedna Kordelio!

Lecz nie, gdyż pewna jestem, że na szali

Zaważy więcej miłość niż wymowa.

Lear

Tobie i twoim potomkom zostaje

Na wiekuiste dziedzictwo bogata

Trzecia część mego pięknego królestwa,

Nie mniej rozległa, cenna i zasobna

Niźli ta, którą dano Goneryli.

Teraz, radości nasza, choć ostatnia

I najdrobniejsza, której miłość młodą

Pragną zagarnąć współzawodniczące

Winnice Francji i mleko Burgundii:

Cóż powiesz, aby zyskać większy udział

Niż owe, które wzięły siostry? Przemów.

Kordelia

Nic, panie mój.

Lear

Nic?

Kordelia

Nic.

Lear

Nic ci niczego nie da. Przemów znowu.

Kordelia

Nieszczęsna, serca wydźwignąć nie umiem

Ku moim wargom: kocham twój majestat

Zgodnie z naturą, ni mniej, ani więcej.

Lear

Cóż to, Kordelio! Mów przychylniej nieco,

Inaczej los swój zburzysz.

Kordelia

Dobry panie,

Ty mnie począłeś, chowałeś, kochałeś:

Ja odpłacałam ci tak, jak się godzi,

Słucham cię, kocham i cześć ci oddaję.

Czemu me siostry mają mężów, jeśli

Ciebie jednego, jak mówią, kochają?

Skoro traf zechce, że poślubię kogoś,

Ten z panów, który weźmie mą przysięgę,

Wraz z nią uniesie miłości połowę,

Połowę starań mych i obowiązków.

Nigdy w małżeństwo nie wstąpię jak siostry,

By ojca kochać jedynie.

Lear

Czy z serca mówisz?

Kordelia

Tak, mój dobry panie.

Lear

Tak młoda i tak nieczuła?

Kordelia

Tak młoda, panie mój, i tak szczera.

Lear

Niechaj tak będzie; twa szczerość zostanie

Wianem twym, bowiem, na święty blask słońca,

Na skryte święta Hekate i nocy,

Na wszelkie wpływy ciał niebieskich, które

Istnieć nam każą i żywot nasz kończą,

Klnę się, że całą mą troskę ojcowską,

Więzy rodzinne i krwi naszej jedność

Odrzucam oto i odpycham ciebie

Od mego serca, jak obcą, na wieki.

A barbarzyński Scyta lub ów, który

Potomstwo swoje pożera, by sycić

Głód, będzie sercu mojemu przyjazny,

Godny opieki mej i zmiłowania

Na równi z tobą, ongi moją córką.

Kent

Monarcho dobry mój –

Lear

Zamilknij, Kencie!

Nie wchodź pomiędzy smoka i gniew jego.

Ją ukochałem najbardziej; wierzyłem,

Że pod opieką jej znajdę wytchnienie.

Precz, zejdź mi z oczu! Niechaj nie odnajdę

Spokoju w grobie, jeśli nie pozbawię

Jej ojcowskiego serca dziś! Wezwijcie

Tu władcę Francji. Prędzej! I Burgundii!

Książę Kornwalii i ty, mój Albany,

Do wiana obu córek mych przyłączcie

Ową część trzecią. Ta zaś niechaj pychę

Zaślubi, skoro zwać ją chce szczerością.

Obdarzam obu was moją potęgą,

Miejscem najwyższym i całym przepychem

Majestatowi należnym. Dla siebie

Zatrzymać pragnę świtę stu rycerzy,

Z którymi gościć będę miesiąc cały

U was, kolejno. Zachowamy tylko

Imię królewskie oraz dostojeństwo

Z nim powiązane. Władza zaś, skarb cały

I rząd nad wszystkim niech do was należą,

Mili synowie: co potwierdzam, dzieląc

Ów diadem między was.

Kent

Królewski Learze,

Którego czciłem, gdyż byłeś mym władcą,

Umiłowałem, gdyż byłeś mi ojcem,

Słuchałem ślepo, gdyż byłeś mym panem,

A wspominałem w modłach jak patrona –

Lear

Łuk naciągnięty, uciekaj przed strzałą.

Kent

Wypuść ją raczej; niechaj rozwidlony

Grot w sercu utkwi, gdyż nieokrzesanym

Kent się okaże, skoro Lear oszalał.

Cóż chcesz uczynić, starcze? Czyżbyś sądził,

Że obowiązek oniemieje z trwogi,

Gdy przed pochlebstwem kłoni się potęga?

Honor iść musi w parze z otwartością

Tam, gdzie majestat padł jak długi w głupstwo.

Odwróć swój wyrok i zważ po namyśle,

Jak masz poskromić ów ohydny pośpiech.

Jeśli się mylę, życiem to opłacę.

Najmłodsza córka nie najmniej cię kocha,

O próżnym sercu nie świadczy głos cichy,

Choć nie odbija rozgłośnego echa

Próżni.

Lear

Dość, Kencie, jeżeli żyć pragniesz!

Kent

Życie me zawsze było tylko stawką

W grze, którą wiodłem przeciw twoim wrogom.

Bez trwogi oddam je, gdy bezpieczeństwo

Twe ma być ceną.

Lear

Precz! Nie chcę cię widzieć!

Kent

Byś widział lepiej, Learze, daj mi zostać

I być źrenicą twą.

Lear

Na Apollina –

Kent

Cóż, na Apollina?

Królu, twych bogów wzywasz nadaremnie.

Lear

O ty wasalu niewierny!

Kładzie dłoń na mieczu.

Książęta Albany i Kornwalii

Stój, panie!

Kent

Zabij lekarza, a wynagrodzenie

Oddaj plugawej chorobie. Twe dary

Odbierz; inaczej, póki żyję, będę

Wołał, że czynisz źle.

Lear

Więc słuchaj, zdrajco!

Poddanym jesteś, rozkazuję: słuchaj!

Ponieważ chciałeś, abyśmy łamali

Przysięgi nasze, dotąd niełamane,

A butną pychą gnany, wejść pragnąłeś.

Między nasz wyrok i naszą potęgę,

Czego ni godność nasza, ni natura

Ścierpieć nie mogą, weź za to zapłatę.

Pięć dni dajemy, byś się zaopatrzył

W to, co osłoni cię przed wrogim światem,

I niech na szósty dzień nasze królestwo

Ujrzy z oddali grzbiet twój nienawistny.

Jeśli się znajdzie twe wygnane ciało

Dnia dziesiątego nadal w naszych włościach,

Śmierć wnet napotkasz. Precz! Na Jupitera,

Tego wyroku nic już nie odwróci.

Kent

Skoro tak rzekłeś, żegnaj mi, mój panie,

Gdyż wolność mieszka tam, a tu wygnanie.

do Kordelii

Niechaj cię strzegą, panienko, bogowie

Za prawość myśli i poczciwość w mowie!

do Goneryli i Regany

Niech czyn wasz sprosta przysiąg obfitości,

A skutek piękny słowom o miłości.

Tak się, książęta, Kent z wami rozstaje,

Niosąc w kraj nowy dawne obyczaje.

Wychodzi.

Fanfara. Powraca GLOUCESTER z KRÓLEM FRANCJI, KSIĘCIEM BURGUNDII i Orszakiem.

Gloucester

Panie mój, oto Francja i Burgundia.

Lear

Panie Burgundii,

Ciebie pierwszego zapytuję, który

Z tym oto królem współzawodniczyłeś

O naszą córkę. Mów, jakie najmniejsze

Wiano jej musi towarzyszyć, abyś

Nie ustał w twoich miłosnych zabiegach?

Książę Burgundii

Wasza królewska mość, nie żądam więcej,

Niż twój majestat chce jej ofiarować,

Mniej dać nie pragnąc.

Lear

Szlachetny Burgundzie,

Tak ją ceniłem, gdyż była mi droga,

Lecz dziś staniała. Panie, oto ona:

Jeśli coś w owej niewielkiej postaci

Lub ona cała, z dodatkiem niełaski

Naszej i niczym więcej, może wzbudzić

Szczerą przychylność waszej łaskawości,

Oto jest, bierz ją.

Książę Burgundii

Nie wiem, co mam odrzec.

Lear

Czy dowiedziawszy się o jej przywarach,

Braku przyjaciół, naszej nienawiści,

O wianie naszej klątwy, o przysiędze,

Którą od naszej krwi ją odjęliśmy,

Chcesz ją odrzucić, czy wziąć?

Książę Burgundii

Wybacz, królu,

Lecz wybór dławią te okoliczności.

Lear

Więc ją pozostaw, panie, klnę się bowiem

Na moce owe, które mnie stworzyły,

Że znasz jej wiano.

do Króla Francji

Ciebie, wielki królu,

Nazbyt miłuję, abym się odważył

Z tym cię połączyć, czego nienawidzę.

Błagam, godniejszą znajdź ścieżkę miłości,

Nieprowadzącą ku nędznicy, której

Natura sama niemal uznać nie chce

Za swoje dzieło.

Król Francji

Jest to niepojęte,

Że owa, która dotąd była zawsze

Oczkiem w twej głowie, przedmiotem twych pochwał,

Twej sędziwości osłodą najdroższą,

Mogła popełnić nagle, w jednej chwili,

Czyn tak potworny, który ogołocił

Ją z tylu sukien twej łaski. Z pewnością

Czyn jej występny musiał być tak wielki,

Że ją w potwora przemienił, lub może

Uczucie, które dla niej dawniej miałeś,

W proch obróciło się. Albowiem cudu

Potrzeba, aby umysł mój uwierzył

W jej złość.

Kordelia

Ubłagać pragnę twój majestat

(Skoro mną gardzisz za brak owej gładkiej,

Pokrętnej sztuki mówienia bez wiary,

Gdyż zwykle czynię to, co pragnę czynić,

Zanim przemówię), abyś chciał obwieścić,

Że mnie nie plami złość, mord lub nikczemność,

Ni czyn nieskromny, lub też krok niegodny,

Który mi zabrał twą miłość i łaskę,

Lecz niedostatek, który mnie wzbogaca:

Brak przypochlebnych oczu i języka,

Którego mieć bym nie pragnęła wcale,

Choć go nie mając, straciłam twą przyjaźń.

Lear

Lepiej byś wcale się nie narodziła,

Skoro nie chciałaś mnie bardziej ucieszyć.

Król Francji

Więc to jedynie? Owa powściągliwość,

Która tak często słowem nie okrasza

Swoich zamiarów? Mój panie Burgundii,

Cóż rzekniesz damie tej? Miłość miłością

Nie jest, zmącona innymi względami,

Które są obce jej. Czy pragniesz wziąć ją?

Sama jest wianem swym.

Książę Burgundii

Wielki monarcho,

Daj tylko wiano, które dać pragnąłeś,

A oto ujmę wnet rękę Kordelii,

Księżny Burgundii.

Lear

Nic. Przysiągłem. Postanowiłem.

Książę Burgundii

A więc żałuję, że straciwszy ojca,

Musisz utracić także i małżonka.

Kordelia

Niechaj ów Burgund odejdzie w pokoju!

Pozór i złoto nad wszystko miłuje,

Więc żoną jego nie będę.

Król Francji

Kordelio piękna, w nędzy najbogatsza,

Najwyborniejsza, chociaż porzucona,

Znienawidzona, a najukochańsza!

Ciebie i cnoty twe oto przyjmuję,

Słusznie to biorąc, czego inni nie chcą.

Bogowie! Ich to chłód zadziwiający

Zbudził miłości mej płomień gorący.

Twa córka, królu, pozbawiona wiana,

Panią jest pięknej Francji i jej pana.

Żadnemu z książąt Burgundii wodnistej

Nie dam bezcennej, biednej panny czystej.

Pozdrów ich, choć zła sprawili ci wiele,

Ból tu pożegnasz, tam czeka wesele.

Lear

Twoją jest, Francjo; zabierz ją co prędzej,

Gdyż naszą nie jest i nie chcemy więcej

Widzieć jej lica. Opuśćcie me włości

Bez błogosławieństw, łaski i miłości.

Pójdź, szlachetny Burgundzie.

Fanfara.

Wychodzą Lear, Książę Burgundii, Książę Kornwalii,

Książę Albany, Gloucester i Orszak.

Król Francji

Pożegnaj siostry twe.

Kordelia

Klejnoty ojca, Kordelia ze łzami

Odchodzi od was; choć wiem, kim jesteście,

Lecz siostrą będąc, nie chcę wypominać

Wad waszych. Ojca otoczcie miłością,

Tuląc do waszej piersi, tak wymownej.

Lecz gdybym biedna w łaskach pozostała,

Lepsze bym miejsce dla niego wybrała.

Żegnam was obie.

Regana

Nie ucz nas naszej powinności.

Goneryla

Lepiej

Uczynisz, łaski zdobywając pana,

Którego los ci zesłał jak jałmużnę;

Gdyż tę, co mogła brakiem serca zgrzeszyć,

Może podobnym bólem los ucieszyć.

Kordelia

Misternie skryty podstęp czas odczyta

I na jaw z hańbą wyjdzie złość ukryta.

Szczęścia wam życzę!

Król Francji

Pójdź, piękna Kordelio.

Wychodzą Król Francji i Kordelia.

Goneryla

Siostro, mam ci wiele do powiedzenia o tym, co dotyczy najściślej nas obu. Sądzę, że ojciec pragnie odjechać jeszcze przed zmrokiem.

Regana

Z całą pewnością; do ciebie. Do nas przybędzie w przyszłym miesiącu.

Goneryla

Czy dostrzegłaś, jak kapryśna jest jego starość? Niemało powiedziało nam to, co dziś ujrzałyśmy. Zawsze kochał naszą siostrę najbardziej, a jakże mylnie osądził ją dziś i odtrącił. Widać to jak na dłoni.

Regana

Winić tu trzeba starczy brak rozsądku, ale przecież nigdy nie umiał panować nad sobą.

Goneryla

Zawsze, nawet w najlepszych czasach, gdy cieszył się pełnym zdrowiem, był porywczy. Dziś możemy oczekiwać od jego wieku nie tylko wad, będących skutkiem dawnych nawyków, lecz i nieposkromionego uporu, właściwego starcom o burzliwym usposobieniu.

Regana

Musimy być przygotowane na to, że będzie nagle stawał dęba, jak w chwili wygnania Kenta.

Goneryla

Albo jak przy rozstaniu z królem Francji. Błagam cię, działajmy wspólnie: jeśli ojciec nadal zechce władać, mając podobne usposobienie, jego odejście od rządów będzie dla nas tylko utrapieniem.

Regana

Musimy to rozważyć.

Goneryla

Trzeba działać, i to niezwłocznie.

Wychodzą.

Scena II

Scena II

Zamek Hrabiego Gloucesteru.

Wchodzi EDMUND z listem.

Edmund

Ty jesteś moją boginią, Naturo,

I służyć pragnę twym prawom jedynie.

Czy muszę wchodzić pod pręgierz zwyczaju

I dać się wyzuć z praw obłudzie ludów,

Bowiem wyprzedził mnie brat o dwanaście

Czy też czternaście księżyców? I czemu

Mam być bękartem? A dlaczego nędznym,

Skoro me kształty są równie foremne,

Umysł tak bystry i postać tak godna

Jak u potomka tej cnotliwej damy?

Czemu piętnują nas tą nieprawością?

Nieprawi? Nędzni? Bękarty? Nędznicy?

Skoro spłodzonych ukradkiem w rozkoszy

Natura piękniej nas wyposażyła

I więcej wlała życia w nas niż w rzesze

Głupców spłodzonych między snem a jawą,

Na łożu stęchłym, w nudzie i znużeniu?

Prawowitego Edgara ziem pragnę;

Ojciec nasz kocha bękarta Edmunda

Na równi ze swym prawowitym synem.

Jakie to piękne słowo „prawowity”!

Mój prawowity, otóż jeśli list ten

Osiągnie cel swój i wesprze mój zamysł,

Wówczas przerośnie poniżony Edmund

Prawowitego: – Wzniosę się! Rozkwitnę!

Bogowie, stójcie przy bękartach!

Wchodzi GLOUCESTER.

Gloucester

Kent tak wygnany! A król Francji w gniewie

Wyruszył! Nocą król także odjechał!

Moc swą sam skruszył! Żyć będzie z jałmużny!

A wszystko czynił jak ostrogą kłuty!

– Edmundzie, witaj! Jakież to nowiny?

Edmund

Żadnych, za przyzwoleniem waszej dostojności.

Chce ukryć w kieszeni list.

Gloucester

Czemu tak nagle ukryłeś ów list w kieszeni?

Edmund

Nie znam żadnych nowin, panie mój.

Gloucester

Cóż to za pismo czytałeś?

Edmund

Nic, panie mój.

Gloucester

Nie? Więc czemu z tak straszliwym pośpiechem pragnąłeś ukryć w kieszeni ów papier? Nic, dzięki swej przyrodzonej właściwości, nie musi kryć się. Przyjrzyjmy się temu: daj, jeśli to nic, obędę się bez okularów.

Edmund

Błagam cię, panie, zechciej mi darować; jest to list od mego brata i nie zdążyłem go jeszcze przeczytać do końca, lecz z tego, na co zerknąłem, wnioskuję, że nie powinieneś go widzieć.

Gloucester

Daj mi ten list.

Edmund

Postąpię równie niewłaściwie, zatrzymując go, jak oddając. Zawartość jego, jak to pobieżnie odebrałem, jest godna potępienia.

Gloucester

Zobaczmy, zobaczmy.

Edmund

By usprawiedliwić mego brata, chcę wierzyć, że napisał to jedynie, by sprawdzić i wypróbować mą uczciwość.

Gloucester

Czyta.

Owa cześć oddawana rządom starców napełnia goryczą najlepsze lata naszego życia, utrzymując dostatki z dala od nas, póki starość nie odbierze nam całej radości z nich. Zaczynam pojmować, jak nędzną i głupią niewolą jest ów ucisk starczej tyranii, która rządzi nie dzięki swej potędze, lecz jedynie dlatego, że godzimy się ją cierpieć. Przybądź do mnie, a powiem ci więcej w tym przedmiocie. Gdyby ojciec nasz mógł spać tak długo, póki go nie zbudzę, otrzymałbyś na wieki połowę jego dostatków i żył otoczony miłością brata twego Edgara.

– Ha! Sprzysiężenie! „Spać tak długo, póki go nie zbudzę – otrzymałbyś połowę jego dostatków”. Mój syn Edgar! Jak mogła ręka jego to nakreślić, a serce i umysł spłodzić? Jak to otrzymałeś? Któż ci to przyniósł?

Edmund

Nikt mi tego nie przyniósł, panie mój; w tym cała zawiłość. Wrzucono go przez okno do mej izby.

Gloucester

Czy pewien jesteś, że nakreśliła to ręka twego brata?

Edmund

Gdyby to dotyczyło rzeczy dobrej, panie mój, odważyłbym się przysiąc, że jego; lecz patrząc na to, pragnąłbym wierzyć, że nie.

Gloucester

Jego?

Edmund

Jego ręka, panie mój, lecz mam nadzieję, że serce jego nie podyktowało treści tego listu.

Gloucester

Czy nigdy dotąd nie wspomniał ci o tym w rozmowie?

Edmund

Nigdy, panie mój. Lecz często słyszałem go mówiącego, że słusznym byłoby, skoro synowie osiągną wiek męski, a ojcowie poczną chylić się ku starości, aby ojciec zdał się na opiekę syna, a syn zarządzał jego dobrami.

Gloucester

O, nędznik! Nędznik! Słowo w słowo tak to wyłożył w liście! Nikczemny nędznik! Wyrodny, ohydny, zwierzęcy nędznik! Gorszy niż zwierzę! Idź go odszukać, chłopcze. Wrzucę go do lochu. Ohydny nędznik! Gdzież jest teraz?

Edmund

Nie wiem dokładnie, panie mój. Staniesz na pewniejszym gruncie, jeśli raczysz powściągnąć wzburzenie przeciw memu bratu, póki nie dowiesz się od niego, co miał na myśli. Lecz gdybyś wystąpił gwałtownie przeciw niemu i fałszywie ocenił jego zamiary, uczyniłoby to wielki wyłom w twej czci i ugodziło w samo serce jego synowskiego posłuszeństwa, rozszarpując je na strzępy. Życie dam w zastaw, że napisał to, aby wypróbować mą miłość do waszej czcigodności, nie mając żadnych złowrogich zamiarów.

Gloucester

Tak sądzisz?

Edmund

Jeśli wasza czcigodność uzna to za słuszne, ukryję cię w miejscu, z którego usłyszysz naszą rozmowę, abyś bez dalszego odwlekania zyskał pewność już dziś wieczór, dzięki świadectwu własnych uszu.

Gloucester

Nie do wiary, aby był takim potworem –

Edmund

I nie jest nim, z pewnością.

Gloucester

– wobec ojca, który kocha go tak bardzo i taką mu czułość okazuje. Niebiosa, ziemio! Edmundzie, błagam cię, odszukaj go i spraw, abym poznał jego myśli. Ułóż wszystko według swej woli. Oddałbym godności i majątek, by zyskać pewność.

Edmund

Panie, odszukam go niezwłocznie, przeprowadzę rzecz tak, jak na to zezwolą okoliczności, i powiadomię cię.

Gloucester

Owe niedawne zaćmienia słońca i księżyca nie wróżą nam niczego dobrego. Choć znajomość Natury może tłumaczyć je tak lub inaczej, jednak skutki ich chłoszczą samą Naturę. Miłość ostyga, przyjaźń w gniew się zmienia, bracia są poróżnieni, w miastach rozruchy, narody w niezgodzie, zdrada w pałacach, rozerwane więzy krwi między ojcem a synem. Owa przepowiednia sprawdza się na mym nędzniku: oto syn przeciw ojcu; król powstał przeciw prawu przyrodzonemu: oto ojciec przeciw dziecku. Minęły już nasze najlepsze lata, a spiski, fałsz, zdrada i całe to ruinę niosące wzburzenie odprowadzą nas do niespokojnego grobu. Odnajdź tego nędznika, Edmundzie. Nie stracisz na tym: uczyń to z rozwagą. A szlachetny Kent o szczerym sercu wygnany! Jego występkiem uczciwość! Zadziwiające.

Wychodzi.

Edmund

W tym leży doskonałość głupoty świata, że gdy los nasz niedomaga, często, skutkiem naszego własnego postępowania, winimy za nasze klęski słońce, księżyc i gwiazdy, jak gdybyśmy byli nędznikami z konieczności, głupcami za sprawą Nieba, łotrami, złodziejami i zdrajcami dzięki władzy gwiazd, a pijakami, kłamcami i cudzołożnikami: zmuszeni do tego wpływem planet. I tak, całą naszą nikczemność składamy na karb mocy nadprzyrodzonych. Godny podziwu wybieg człowieka-kurwipanka, który za swe lubieżne skłonności zrzuca odpowiedzialność na gwiazdę! Ojciec mój sczepił się z moją matką pod ogonem Smoka, a narodziłem się pod Ursa Major¹; z czego wynika, że jestem porywczy i lubieżny. Ach, cóż tam! Byłbym, kim jestem, choćby najbardziej dziewicza z gwiazd nieboskłonu mrugała nad mym bękarcim poczęciem. Edgar –

Wchodzi EDGAR.

I oto jest, jak niespodziane rozwiązanie w dawnej komedii: niechaj mnie prowadzi łotrowska melancholia, pełna westchnień, jak gdybym był Szalonym Tomkiem. O! Zaćmienia te słusznie wywróżyły, że się poróżnimy. Fa, sol, la, mi.

Edgar

Witaj, bracie Edmundzie! W jakich to poważnych roztrząsaniach się zagłębiłeś?

Edmund

Rozmyślam, bracie, o przepowiedni, którą przeczytałem onegdaj, dotyczącej tego, co ma nastąpić po owych zaćmieniach.

Edgar

Czyżby zajmowało cię to?

Edmund

Uwierz mi, że nieszczęsne skutki, o których pisano, pojawiły się już. Na przykład: wzajemna niechęć dzieci i rodziców, śmierć, drożyzna, uwiąd dawnych przyjaźni, rozłamy w państwie, groźby i wyrzekanie na króla i możnych, bezzasadne podejrzenia, wygnanie przyjaciół, rozprzężenie kohort, zdrady małżeńskie i sam nie wiem, co jeszcze.

Edgar

Od jak dawna studiujesz astrologię?

Edmund

Czekaj, czekaj. Kiedy ostatnio widziałeś się z ojcem?

Edgar

Zeszłego wieczora.

Edmund

Czy mówiłeś z nim?

Edgar

Tak, przez dwie godziny.

Edmund

Czy rozstaliście się w przyjaźni? Czy nie odkryłeś niechęci w jego słowach lub obliczu?

Edgar

Żadnej.

Edmund

Zastanów się, czym mogłeś go obrazić i, proszę cię, unikaj go, póki czas nie ostudzi jego wzburzenia, które w tej chwili jest tak wielkie, że nie ułagodziłaby go nawet wyrządzona ci krzywda.

Edgar

To sprawka jakiegoś nędznika.

Edmund

Obawiam się, że tak. Błagam cię, okazuj jak największą powściągliwość, póki gniew jego nie ostygnie. Ukryj się u mnie, a doprowadzę cię w sposobnej chwili do miejsca, z którego usłyszysz, co jego dostojność powie o tym. Błagam, idź już, oto mój klucz. A jeśli będziesz chciał się oddalić stamtąd, wyjdź uzbrojony.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

1. Wielką Niedźwiedzicą (łac.) [przyp. red.]. [wróć]