Tytuł oryginału Die Verlorene

Copyright © 2025 by S. Fischer Verlag GmbH, Frankfurt am Main

Copyright © 2025 by Miriam Georg

Copyright for the Polish Edition © by Wydawnictwo Luna,
imprint Wydawnictwa Marginesy 2026
Copyright for the Polish Translation © by Barbara Niedźwiecka 2026

Dyrektorka wydawnicza: Magdalena Cylejewska

Redaktorka literatury zagranicznej: Jadwiga Mik

Redaktorka prowadząca: Sylwia Chrabałowska

Redakcja: Inka Wojtczak / PRACOWNIA RESTORY

Korekta: Sandra Popławska, Inka Wojtczak

Grafika w książce: Freepik

Skład i łamanie: Jakub Kośniewski

Koordynatorka produkcji: Anna Pawłowicz

Wydawnictwo Luna
Imprint Wydawnictwa Marginesy Sp. z o.o.
ul. Mierosławskiego 11a, 01-527 Warszawa
www.wydawnictwoluna.pl

Warszawa 2026

Wydanie pierwsze

ISBN 978-83-68647-74-7

Konwersja do formatu ePub 3: eLitera s.c.

.

INFORMACJA:

Niniejsza powieść podejmuje tematykę traum, których doświadczyli ludzie pod koniec II wojny światowej, między innymi na Śląsku i Krymie.

Ukazuje również skutki, jakie może spowodować próba ich przepracowania nawet w kolejnych pokoleniach.

Dla Karla Alexandra Georga, mojego dziadka

Może jest tak, że marzenia ukrywają się tuż za granicą

rzeczywistości i wyłaniają się stamtąd nierozpoznane,

a następnie otrzymują nazwy i stają się życiem.

Karl Georg

PROLOG

W pracowni pachniało drewnem. Na zewnątrz majowe słońce otulało dziedziniec złotym blaskiem, a w środku tworzyło tańczące na podłodze cienie. Przychodził tu raczej rzadko – w tych ścianach było zbyt wiele wspomnień z ich dawnego życia. Zakurzone pędzle tkwiły wyczekująco w szklanych pojemnikach, farby i płótna również od dawna pozostawały nietknięte. Na drabinie prowadzącej do pomieszczeń, gdzie niegdyś znajdowały się kwatery parobków, stał zapomniany kieliszek z zaschniętą resztką czerwonego wina. Kiedyś zdarzało im się leżeć tam we dwoje, na górze, patrzeć przez okno na niebo i rozmawiać, nie zwracając przy tym uwagi na upływ czasu. W tamtych chwilach istnieli tylko oni i przedsmak przyszłości, który wszystko osnuwał.

Myśl o tym, jacy młodzi kiedyś byli, wydawała mu się niemal absurdalna. Starość okrada człowieka z tylu rzeczy. Przede wszystkim sprawia, że brakuje mu na wszystko czasu. Od lat miał wrażenie, że musi się spieszyć. Jak to zawsze mawiała jego żona? „Jeszcze ten jeden raz”.

„Jeszcze ten jeden raz pojedziemy na wakacje, jeszcze ten jeden raz udamy się w podróż do Szwecji...” Jeszcze ten jeden raz... zanim będzie za późno. Osiągnęli taki wiek, że na wiele rzeczy było już za późno. Ostatni sezon urlopowy przyszedł i minął, a oni nie nazwali go ostatnim. A jednak oboje wiedzieli, że następnego już nie będzie.

Powoli obrócił się wokół własnej osi, wsuwając kciuki pod szelki. Gdzieś brzęczały naczynia, pachniało pietruszką i ziemniakami. Aneta na pewno zaczęła już przygotowywać kolację. Okna, przed którymi stał, były wysokie, zwieńczone łukiem. Kiedyś w tych ścianach tkwiły jedynie małe, pozbawione szyb kwadraty. Usunęli sufit dawnej stajni, rozebrali sąsiek z kwaterami dla parobków i wpuścili do środka światło. Kochał to pomieszczenie. Panującą w nim ciszę. Wiszącą w powietrzu inspirację. A poza tym rozciągał się stąd najpiękniejszy widok na dom.

Dom. Widać go było nie tylko przez okna – został też uwieczniony na wielu płótnach opartych o ściany. Zimą pokryty śniegiem, latem skryty za bluszczem, cegły żarzące się czerwienią w wieczornym słońcu, żółte wilgi jako jasne plamki farby wśród topoli. Na każdym obrazie okna były oświetlone, lecz na żadnym nie było ludzi. Wyraźnie natomiast dało się dostrzec postępujące zniszczenie. Obrazy ukazywały przede wszystkim przemijanie. Dokumentowały wszystkie minione lata.

Ogarnęło go dziwne wzruszenie. Obrazów zdecydowanie już więcej nie będzie. A jeśli nowi dzierżawcy nie dokonają cudu, to i dom popadnie w ruinę. Widok przez okno świadczył wyraźnie, że gospodarstwo chyliło się ku upadkowi. Dokładnie jak on sam.

Na połowie obrazów widniała kobieta. W przeciwieństwie do domu pozostawała młoda. Jedno z malowideł szczególnie było bliskie jego sercu. Akryl na płótnie, w kolorach burzowego nieba. Kiedyś zaproponował, żeby powiesić ten obraz, lecz już w chwili, gdy wypowiadał te słowa, czuł, jak bardzo były one chybione.

Obraz stał od lat na sztaludze, zdawało się, że od zawsze. Powoli podszedł bliżej i przyjrzał się twarzy kobiety. Twarzy, która była mu tak dobrze znana. Którą tak bardzo kochał.

Kobieta na obrazie siedziała przed lustrem. Uśmiechała się łagodnie, prawie nieobecnie, natomiast jej odbicie pogrążone było w smutku. Wyciągało ku niej ręce, jakby chciało dosięgnąć jej przez szkło.

Patrzenie na obraz sprawiało mu ból. Przypominało, że można dać drugiemu człowiekowi z siebie wszystko, a mimo to nie być dla niego wystarczającym.

Większość obrazów zamierzali rozdać. Nie należało z tym dłużej zwlekać. Pożegnania zawsze są trudne, lecz nie chciał zrzucać tego na innych. Musiał sam zrobić z tym porządek, póki jeszcze był w stanie.

Aneta oparła złożone kartony o drzwi. Oczywiście zaproponowała pomoc, lecz on chciał zrobić to sam. Składał karton jeden po drugim, ustawiał pudła rzędem na podłodze. Potem zaczął wkładać do nich rzeczy: puszki, farby, butelki do mieszania kolorów. Robił to metodycznie i powoli, jak wszystko, czego się podejmował.

Wyjął pędzle ze słoików, przesunął palcami po ich miękkich końcówkach, jakby żegnał się kawałek po kawałku z życiem, które wkrótce miało dobiec kresu. W pewnym sensie już dobiegło.

Mimo wszystko cieszył się, że tu jest, chociaż nie było to przyjemne zadanie. Cisza, słońce na karku. Kto wie, czy to nie będzie ich ostatnie lato. Jeszcze ten jeden raz...

Kiedy spakował do pudeł wszystkie farby i pędzle, zabrał się za przeglądanie szuflad w regale. Od dziesięcioleci wszystko było tu upychane: dokumenty, listy, materiały biurowe. Panował tu rozgardiasz. Chciał się z tym szybko uporać. I tak żadna z tych rzeczy nie miała większej wartości.

Pod wpływem impulsu wysunął do końca pierwszą szufladę i postawił ją na stole. Jakaś kartka zaszybowała w powietrzu. Musiała utknąć za szufladą. Bezgłośnie spadła na podłogę i wślizgnęła się pod regał.

Mężczyzna się zawahał. Ze względu na kolana schylanie się było udręką. Nie chciał jednak wołać Anety, by podniosła coś, co leżało u jego stóp.

– No dobrze, do dzieła!

Zebrał się w sobie, ugiął kolana i sięgnął po kartkę. Stawy zatrzeszczały niepokojąco. O mało nie wrzucił jej bez namysłu do kartonu z innymi rzeczami. O mało nie przeoczył tego, co było na niej napisane.

Ale jego wzrok zatrzymał się na czymś. Na czymś, co mimo słońca ogrzewającego mu kark przeszyło go zimnym dreszczem.

Na imieniu.

Przez dłuższą chwilę wpatrywał się w litery, zanim w końcu pojął, co ma przed sobą. Odwrócił się gwałtownie i pokuśtykał przez sień do kuchni, gdzie Aneta właśnie odcedzała ziemniaki.

Kiedy wszedł, trzymając kartkę w dłoni jak oskarżenie, jego żona spojrzała na niego ze zdziwieniem.

– Wiedziałaś o tym przez te wszystkie lata. – Głos mu drżał z gniewu. Z oszołomienia. – Przez te wszystkie lata wiedziałaś, gdzie ona jest.

CZĘŚĆ PIERWSZA

FRANKFURT

2019

Kiedy Änne spadała, wiedziała, że umrze. Taboret najpierw zachwiał się niebezpiecznie, a potem przewrócił. Jej stopy straciły oparcie, ręce zamachały w powietrzu. Zanim zdążyła krzyknąć z zaskoczenia, uderzenie o podłogę odebrało jej oddech. Była zbyt stara, by się obrócić – upadła ciężko jak kamień, najpierw tułowiem, a potem, z głuchym odgłosem, głową.

Nie umarła. Nie od razu. Leżała na dywanie w domu, w którym mieszkała od sześćdziesięciu lat, i nie wiedziała, kim jest ani jak się nazywa. Przed oczami przemknęły jej twarze, śmiechy, głosy. Widziała je, ale nie czuła bólu ani strachu, jakby w jej głowie padał śnieg. Życie z niej wyciekało. Pogrążała się w chłodnej nicości, w którą powoli wsiąkały jej myśli.

Nagle pojawiły się obrazy. Młyn w lesie. Topole na wietrze. Konie pławiące się w rzece. Młody mężczyzna. I dziewczyna.

Przepłynęła przez nią fala surowej tęsknoty.

Jeszcze ten jeden raz – pomyślała, gdy obrazy zniknęły i ogarnęła ją ciemność.

Potem zniknęły też słowa. A wraz z nimi tęsknota.

Laura stała przed apteką, gdy zadzwonił telefon. Szukała go w plecaku, trzymając w jednej ręce reklamówkę z lekarstwami, a w drugiej ociekający deszczem parasol, zaprzątnięta myślami o tym, co czeka ją w domu. Kiedy w końcu wyjęła urządzenie z bocznej kieszeni, na wyświetlaczu pojawiło się imię jej matki: „Ellen” i zaraz zniknęło. W pierwszym odruchu chciała zignorować połączenie i oddzwonić później, ale wiedziała, że to nic nie da – matka zaraz zacznie się do niej dobijać.

Potrzebowała dłuższej chwili, żeby zrozumieć znaczenie usłyszanych słów.

– Czy ty mnie słyszysz?! – krzyknęła Ellen, nie doczekawszy się odpowiedzi.

Laura puściła reklamówkę, która upadła na mokry bruk.

– Słyszę – odpowiedziała, schyliła się i szybko zebrała tekturowe pudełeczka. – O Boże, słyszę, zaraz tam będę.

Z telefonem przy uchu Laura odwróciła się i spojrzała na mokry deptak, niemal pusty w ten szary poranek – tylko kilka osób nie dało się zniechęcić złej pogodzie i przyszło tu na zakupy.

– Który to szpital?

Nie miała w zanadrzu żadnych słów otuchy. Była kiepska w pocieszaniu innych, a poza tym wciąż nie wiedziała, co właściwie się stało.

– Upadła! – krzyknęła matka do telefonu. – Może to atak epilepsji... Znalazła ją sąsiadka. Nieprzytomną. Wezwała pogotowie.

Laura poczuła ucisk w gardle.

– Już jadę – powiedziała.

– Pospiesz się! – Matka rozłączyła się bez pożegnania.

Spoglądając na odbicie kobiety w lusterku wstecznym, taksówkarz uśmiechnął się i powiedział:

– Proszę zapiąć pasy!

Jego wzrok zatrzymał się na reklamówce z logo apteki, którą trzymała w rękach. Z dziwnym uczuciem wstydu, które ją samą zirytowało, schowała reklamówkę do plecaka i sięgnęła po pas.

Frankfurt był jak zwykle zatłoczony, przejazd trwał niemal pół godziny. Stojąc w kolejce do rejestracji, Laura z uciskiem w żołądku śledziła wskazówkę zegara, która wystartowała z 11.32 i doszła do 11.54. Dopiero wtedy powiedziano jej, dokąd ma się udać.

– Wreszcie! – powitał ją głos matki, gdy wyszła z windy na drugim piętrze.

Spoglądała właśnie w kierunku sufitu, szukając oznaczeń, które wskazałyby jej drogę. Wzdrygnęła się, gdy tuż przed nią stanęła nagle Ellen.

– Przepraszam. Był straszny korek, a potem musiałam jeszcze czekać na dole...

Matka nie pozwoliła jej dokończyć.

– Nieważne, grunt, że przyjechałaś.

– Jak ona się czuje?

Laura próbowała nadążyć za matką, ciągnącą ją korytarzem, jednocześnie wciskała szalik do plecaka. Bała się odpowiedzi.

– Jeszcze nie odzyskała przytomności.

W takim razie czemu mnie tak poganiałaś? – pomyślała z irytacją Laura, czując jednocześnie wyrzuty sumienia i ulgę, że babcia żyje.

– Co to znaczy?

– No cóż, to znaczy dokładnie to, co znaczy. Doprawdy, Lauro – wykrztusiła Ellen, która w sytuacjach kryzysowych była tak samo bezużyteczna jak jej córka.

– Co powiedzieli lekarze? Przecież musieli coś powiedzieć! – zapytała Laura niecierpliwym tonem, po czym nakazała sobie wziąć głęboki oddech.

– Nic nie powiedzieli. Wiesz przecież, jak to jest. Co mają mówić, jak sami nie wiedzą dokładnie.

Ellen zaprowadziła córkę do poczekalni, kazała jej usiąść na krześle, a sama podeszła do ekspresu do kawy. Wróciwszy z dwoma parującymi plastikowymi kubkami w ręku, zatrzymała się przed córką i spojrzała na nią badawczo.

– Co się z tobą dzieje?

– O co ci chodzi?

– Nie wyglądasz dobrze. Jesteś chora? Coś z tobą nie tak?

– Wszystko w porządku. Po prostu się martwię – odpowiedziała, wykonując ręką gest, który miał obejmować szpital i całą tę sytuację.

Jakim cudem ona zawsze wie, kiedy coś jest nie tak? – zadała sobie w duchu pytanie Laura.

Ellen przez chwilę taksowała córkę swoim nauczycielskim, wszystkowidzącym wzrokiem. Pod oczami miała rozmazany eyeliner, a w jej okularach odbijało się światło z sufitu. Laura pomyślała, że matka również nie wygląda dobrze. Była blada, wyraźnie zszokowana. Bez słowa usiadła obok córki na twardym krześle i podała jej kawę. Laura po zapachu wyczuła, że nie będzie jej smakować.

Za oknem nad Frankfurtem nadal wisiała szara chmura deszczowa. Przez kilka minut trzymały w milczeniu plastikowe kubki i obserwowały rozgardiasz wokół siebie. Za każdym razem, gdy ktoś wychodził zza rogu, podnosiły wzrok z nadzieją.

– To potrwa! – Ellen pełnym rezygnacji gestem zdjęła kurtkę.

Laura też tak uważała. Sama pozostała w płaszczu, a nawet szczelnie się nim owinęła. Był maj, ale od prawie tygodnia bezustannie mżyło i z minuty na minutę robiło się coraz chłodniej. Wcześniej w taksówce napisała do Jonathana, a teraz wyciągnęła z torebki telefon, aby przekazać mu aktualną wiadomość.

Nadal bez zmian, babcia ciągle jeszcze jest nieprzytomna.

Odpowiedział natychmiast, jakby czekał na jej wiadomość. Oczywiście doskonale wiedział, czego nie napisała, ale co miała na myśli.

Änne jest teraz najważniejsza. Mamy czas. Czy mogę jakoś pomóc? Przyjechać do was?

Laura wysłała mu serduszko i dopisała:

Nie trzeba, mama jest tutaj, i tak nic nie możemy zrobić!

Przemilczała to, o czym oboje wiedzieli: jej matka nie życzyła sobie go tu widzieć.

Schowała telefon. Jonathan miał rację, czasu było dość, nie musieli się spieszyć. A jednak odnosiła wrażenie, że test ciążowy w jej torebce waży sto kilogramów.

Że też akurat dzisiaj – pomyślała. Akurat dzisiaj.

Ellen od razu się zorientowała, że jej córka wygląda inaczej. Ukradkiem przyglądała się jej ponad czasopismem sprzed dwóch lat, które trzymała przed sobą, nie mogąc się skupić na tekście. Laura była szczupła, brązowe, sięgające ramion włosy otulały lokami owal jej twarzy. Ale coś się zmieniło, coś nieuchwytnego. Gdy pięć minut temu Laura wyszła z windy, Ellen odzyskała swobodniejszy oddech. Nienawidziła szpitali. Z pewnością każdy miewa podobne odczucia. No bo co można tu lubić? Ale ona reagowała wręcz alergicznie na atmosferę, która tutaj panowała. I ten zapach... Ellen wstała impulsywnie, przeprosiła i poszła do toalety. Tam odkręciła wodę i przez chwilę trzymała nadgarstki pod zimnym strumieniem. Jak zawsze przestraszyła się swojego odbicia w lustrze. Miała siedemdziesiąt pięć lat. Była stara. Niedawno przeczytała, że śmierć rodziców nie ogranicza się do żałoby po nich. O wiele gorszym uczuciem jest świadomość, że samemu jest się następnym. Że nagle na drabinie życia weszło się na kolejny stopień i odtąd blisko jest od teraźniejszości do śmierci. Na tym etapie już niewiele się wydarzy. Kiedy Ellen zdała sobie sprawę, że zamiast o chorej matce myśli o sobie, poczuła wyrzuty sumienia.

Eyeliner rozmazał się jej pod oczami, wyglądała okropnie. Z niezadowoleniem wytarła sobie oczy, poprawiła włosy, zdjęła czerwone okulary i wytarła je do czysta o rękaw swetra. Kiedy ponownie je założyła, nagle popłynęły jej łzy.

– Przestań płakać! To nikomu nie pomoże – mruknęła przez zaciśnięte zęby.

Łzy osłabiały jej kondycję psychiczną. Musiały zniknąć, natychmiast, u niej i u innych.

Ellen chwyciła się krawędzi umywalki, próbując stłumić smutek. Widziała w lustrze, jak jej twarz się napina. Nic z tego. Czuła bezsilność, która powodowała ucisk w klatce piersiowej. Jej matka była trudna, a ich wzajemne relacje skomplikowane. Nie potrafiła jednak zaakceptować, że Änne mogłaby umrzeć, to było nie do pomyślenia. A przecież wiedziała, że kiedyś to się stanie. To było nieuniknione. Jeśli nie dzisiaj, to wkrótce. Änne miała dziewięćdziesiąt trzy lata. To cud, że w ogóle dożyła takiego wieku, a do tego była samodzielna i wciąż miała jasny umysł.

Drzwi się otworzyły i do łazienki weszła jakaś kobieta. Ellen szybko obróciła twarz w stronę suszarki do rąk zamontowanej na ścianie. Kiedy podniosła wzrok, w lustrze napotkała współczujący uśmiech, którego nie mogła odwzajemnić, ponieważ natychmiast znów zaczęła płakać.

Usiadła i otworzyła usta, chcąc poprosić Laurę, aby jej powiedziała, jeśli eyeliner znów się rozmaże, kiedy w korytarzu rozległy się nagle głośne kroki. Do poczekalni weszła lekarka. Wiele twarzy obróciło się w jej stronę z nadzieją, ale tym razem lekarka naprawdę przyszła do niej.

– Pani Elena Weiler?

– To ja! – Ellen uniosła rękę, jakby została wywołana w szkole przez nauczycielkę.

Lekarka uśmiechnęła się serdecznie.

– Nie musiałam nawet pytać. Jest pani bardzo podobna do mamy.

Z wiekiem podobieństwo między obiema kobietami stawało się coraz wyraźniejsze, ostatnio ludzie ciągle zwracali na to uwagę. Porównywanie do dziewięćdziesięciotrzyletniej kobiety nie było zbyt pochlebne. Ellen nie chciała wyglądać jak jej matka. Chciała wyglądać po prostu jak Ellen. Änne wydawała się mieć podobne odczucia, ponieważ słysząc takie porównania, zawsze robiła minę, jakby wgryzła się w coś zgniłego.

– Maibach – przedstawiła się lekarka i kiwnęła na Ellen oraz jej córkę, aby wyszły na korytarz, gdzie można było porozmawiać bez ciekawskich spojrzeń i uszu innych osób.

– Jak mama się czuje? – Ellen zwinęła w wąską rurkę czasopismo, które odruchowo zabrała ze sobą.

Jedno spojrzenie na twarz lekarki wystarczyło, aby jej żołądek skurczył się jeszcze bardziej.

– Stan pani mamy jest jak na razie stabilny, ale nie wiemy jeszcze, co konkretnie spowodowało długotrwałą utratę przytomności. – W głosie doktor Maibach słychać było współczucie, mimo to w uszach Ellen zabrzmiała strasznie sztampowo. – Musimy poczekać, aż pacjentka się ocknie, aby wykluczyć wylew krwi do mózgu. Urazy głowy często bywają niebezpieczne. – Lekarka zerknęła na kartę, którą trzymała w dłoni, po czym utkwiła spojrzenie niebieskich oczu w Ellen. – Jest pani opiekunem prawnym swojej mamy?

– Nie. – Ta pokręciła głową. – Mama była bardzo sprawna. Nie chciała się zgodzić na coś takiego – dodała.

Lekarka zmarszczyła nieznacznie czoło, po czym zajrzała w dokumenty.

– Ach, racja, przepraszam. Tutaj jest napisane: „Laura Weiler”.

Ellen wlepiła pełen niedowierzania wzrok w pismo swojej matki.

Laura chrząknęła.

– To ja jestem Laura Weiler.

– Ach, to wyjaśnia sprawę. – Doktor Maibach skinęła z rozkojarzeniem głową. – Pani jest wnuczką, prawda? To panią babcia ustanowiła opiekunem prawnym.

– Ale... – Laura popatrzyła na lekarkę ze zdziwieniem. – To niemożliwe. Ja nigdy niczego nie podpisywałam.

– Takie sprawy różnie się reguluje. Jeśli cała procedura odbywa się bez udziału notariusza, podpis opiekuna nie jest niezbędny. – Lekarka obróciła podkładkę z klipsem tak, aby Laura mogła przeczytać to, co zdążyła już zobaczyć Ellen.

Zaskakujący zapis, który widniał na papierze czarno na białym. Ellen poczuła się tak, jakby dostała niespodziewanie cios w twarz. Zaparło jej dech w piersiach. Na chwilę zapomniała nawet o strachu. Czuła jedynie głębokie rozczarowanie.

Ellen wielokrotnie prosiła o to matkę. Dziewięćdziesięciotrzyletniej staruszce w każdej chwili mogło się coś przytrafić. Tak naprawdę to cud, że Änne szła przez życie w miarę bezproblemowo, jedynie w zeszłym roku się przewróciła, ale na szczęście wszystko skończyło się szczęśliwie. Staruszka potknęła się o fałdę dywanu, skręciła przy tym nadgarstek i otarła sobie oba kolana. Od tego czasu nie czuła się zbyt pewnie na nogach, choć oczywiście nie chciała się do tego przyznać. Jednak było to widać po tym, jak się poruszała, jak drobiła kroczki i ostrożnie stawiała stopy. Ellen zabezpieczyła dywany w domu matki taśmą klejącą z marketu budowlanego, aby nie tworzyły się już więcej żadne fałdy, o które można byłoby się potknąć. Poza tym kupiła w sklepie medycznym elegancki mały chodzik dla seniorów z tacą z przodu, służącą do przenoszenia talerzy i filiżanek. Änne się to nie spodobało, ale nie skomentowała zakupu, tylko prychnęła z pogardą, jakby chciała dać do zrozumienia, że jej córka przesadza z ostrożnością. Mimo to używała chodzika.

Änne była zdrowa jak koń, Ellen musiała to przyznać. Jednak nawet u kogoś tak niezniszczalnego w końcu nadchodzi moment, kiedy samodzielne funkcjonowanie staje się niemożliwe. Nie można wiecznie ignorować starości. W końcu Ellen zasięgnęła porady prawnej, przygotowała pismo i rzuciła je na zielono-niebieski obrus w kratę, który leżał na stole kuchennym w Eschersheim już od sześćdziesięciu lat, obrus, który był zawsze zdejmowany przed posiłkiem i z powrotem rozkładany, gdy tylko zniknęły ostatnie talerze.

„Mamo, powinnaś ustanowić mnie swoją opiekunką prawną. Zajmiemy się tym teraz!”

Änne stanowczo odmówiła.

„Nie potrzebuję nikogo takiego”.

Jej oczy stały się twarde i nieruchome, wyglądały jak małe szklane kulki. Ramiona skrzyżowała przed klatką piersiową w sposób, który jasno dawał do zrozumienia, że nie zamierza na ten temat dyskutować. Z wiekiem coraz bardziej nie ufała światu, w tym własnej córce. Co staruszka sobie myślała? Że co Ellen zrobi z dokumentem? Skorzysta z pierwszej lepszej okazji, żeby zezwolić na odcięcie matki od aparatury podtrzymującej funkcje życiowe?

Ellen miała ochotę krzyknąć: „W takim razie sama załatwiaj swoje sprawy! W razie czego nikt nie będzie decydował, czy będziesz sztucznie utrzymywana przy życiu, czy nie!”.

Ale oczywiście niczego takiego nie powiedziała.

Potem przez cały tydzień walczyła z chęcią wypięcia się na matkę, pozostawienia jej samej sobie. Niechże sama troszczy się o akwarium i zbyt duży dom. Niech zobaczy, jak to jest, gdy jej córka nie przyjdzie i nie zrobi wielu drobnych rzeczy, których nikt nie zauważa, ale które wymagają sporego nakładu pracy i bez których Änne już dawno nie dałaby rady funkcjonować.

Laura zawsze uspokajała matkę, gdy ta skarżyła się na Änne: „Za bardzo bierzesz to sobie do serca. Babcia nie jest wobec ciebie wrogo nastawiona. Ona po prostu nie chce utracić możliwości decydowania o sobie”.

„Całkowicie to rozumiem, ale nie o to chodzi”.

W pewnym sensie Ellen naprawdę to rozumiała. Nie była nawet pewna, czy na miejscu matki nie zareagowałaby tak samo alergicznie na prośbę podpisania takiego dokumentu. Tyle że to w niczym nie ułatwiało sprawy.

– W rejestracji pani podała, że matka cierpi na epilepsję. – Głos doktor Maibach wyrwał Ellen z zamyślenia.

– Że co? A tak, zgadza się.

Lekarka poruszała bezgłośnie ustami, czytając zapisy w karcie. Palcem wskazującym poprawiła okulary.

– Mam tutaj dokumentację od lekarza rodzinnego – oznajmiła. – Wynika z niej, że pani matka nie przyjmuje leków przeciwpadaczkowych.

Laura i Ellen ponownie spojrzały jedna na drugą. To musiała być jakaś pomyłka.

– Ależ przyjmuje, od zawsze je brała – zapewniła Ellen, kręcąc głową. – Doktor Kopp musiała zapomnieć o tym napisać.

– Gdyby pani matka regularnie przyjmowała leki, znalazłoby się to w dokumentacji. Proszę spojrzeć, tutaj wymienione są wszystkie medykamenty: rozrzedzające krew, na żołądek, mirtazapina...

– Mirtaza... co?

– Lek poprawiający nastrój. Antydepresant – wyjaśniła lekarka, nie odrywając wzroku od dokumentacji.

Ellen potrzebowała chwili, aby zrozumieć te słowa.

– Ale moja matka nie ma... Nie rozumiem, co pani chce powiedzieć...

Zdała sobie sprawę, że ściska w rękach czasopismo, jakby było ono kołem ratunkowym.

Widocznie jej twarz zdradzała zaszokowanie, bo doktor Maibach uśmiechnęła się uspokajająco.

– Ten lek pobudza również apetyt i działa nasennie. Być może pani mama przechodziła trudny okres, a lekarz rodzinny chciał jej trochę pomóc. Starszym ludziom takie leki przepisuje się częściej niż młodym. Mają oni po prostu więcej powodów do złego samopoczucia.

– Więc twierdzi pani, że moja matka nie bierze już leków na epilepsję, za to stosuje antydepresanty? – W głosie Ellen pojawił się ostry i szyderczy ton, ale cała ta sytuacja w jej odczuciu była absurdalna.

Lekarka skinęła głową.

– Tak tu jest napisane.

– W takim razie to musi być pomyłka. A może lekarka odstawiła leki, a ja nic o tym nie wiem. Moja matka od dawna nie miała żadnych objawów, nie pamiętam nawet, kiedy...

– Leki przeciwpadaczkowe przyjmuje się przez całe życie. Padaczki nie da się wyleczyć, można tylko tłumić jej objawy.

– Moja babcia ma padaczkę – potwierdziła Laura spokojnym głosem. – Przez całe życie brała tabletki. To musi być pomyłka w dokumentacji.

– Oczywiście, to śmieszne. – Ellen wzruszyła ramionami, podnosząc głos. – Przecież często byłyśmy świadkami tych ataków...

Lekarka chwyciła Ellen za ramię, aby ją uspokoić.

– Pani Weiler, sprawdzimy, o co chodzi. Od razu zadzwonię do przychodni i to wyjaśnię. – Doktor Maibach spojrzała na zegarek. – Mam nadzieję, że jeszcze kogoś tam zastanę. Jak tylko dowiem się czegoś więcej, dam znać.

Odeszła korytarzem, przyciskając ramieniem telefon komórkowy do ucha.

– To dziwne, ale na pewno się wyjaśni – powiedziała Laura, odprowadzając lekarkę wzrokiem.

– To musi być jakaś pomyłka – prychnęła Ellen, czując, jak ogarnia ją przytłaczające zmęczenie. – Ech, ta Änne i jej ośli upór. Czy nie mówiłam jej tyle razy, że potrzebuje opiekuna prawnego?

– Ale przecież go ma! – przypomniała Laura. Doskonale rozumiała, co matka teraz czuje. – Babcia nie miała złych intencji. Przecież ją znasz. Pewnie myślała, że już wystarczająco dużo dla niej robisz i...

– Bzdura! – syknęła Ellen ostrzej, niż zamierzała. – Ona nigdy nie chciała, żeby jej coś narzucać.

– Daj już temu spokój.

– Nie wiedziałaś, że ustanowiła cię opiekunem prawnym?

– Przecież bym ci powiedziała!

Ellen znów miała ochotę się rozpłakać. Nie zasłużyła, żeby matka ją w ten sposób traktowała, ale tak było zawsze. I to bez wyraźnego powodu. Do tego czuła się potem małostkowa, gdy wyrażała swoje niezadowolenie. Zwykle potrafiła sobie z tym poradzić, jednak dzisiaj przerosło to jej siły.

– Mamo, nie bierz sobie tego do serca... – Laura próbowała ją uspokoić, zawsze tak robiła, gdy chodziło o konflikt z Änne. Nie rozumiała jeszcze, że czym innym było mieć ekscentryczną, upartą babcię, a czym innym ekscentryczną, upartą matkę.

– Możesz przywieźć jej rzeczy? – zapytała Ellen.

– Oczywiście! Co dokładnie?

– Kilka koszul nocnych, sweter, gazetę z programem telewizyjnym, kapcie, kosmetyczkę... – Ellen opanowała się i wyliczyła na palcach, czego jej matka będzie potrzebowała, gdy się ocknie. – Może lepiej sama jednak pojadę, bo nie wiesz, gdzie co jest...

– Oczywiście, że wiem, a jeśli czegoś nie będę mogła znaleźć, zadzwonię do ciebie. – Laura starała się zachować spokój, aby zrównoważyć emocjonalne zachowanie matki.

Ellen nigdy nie rozumiała, dlaczego dla jej córki wszystko było takie proste. Laura radziła sobie w życiu, reagując na wszystko lekceważącym wzruszeniem ramion. Natomiast dla Ellen nic nie było wystarczająco łatwe. Do wszystkiego podchodziła poważnie i z oporem. Tak przynajmniej twierdził ojciec Laury, zanim się rozstali. Mówił też inne rzeczy. Kiedy Ellen o tym myślała, dostawała skurczów żołądka.

– Dobrze. – Zagryzła wargi, aby powstrzymać łzy, i zaczęła szukać w torebce kluczyka do samochodu. – Weź też herbatę z lukrecji. I koc elektryczny. Leży na sofie. Aha, i oczywiście okulary do czytania. Ma ich od groma, weź jakiekolwiek.

Laura skinęła głową, uściskały się krótko. Ellen poczuła znajomy zapach perfum i żelu pod prysznic, a potem jej córka pomachała kluczykiem i zniknęła. Ellen musiała się powstrzymać, by nie pobiec za nią.

Opadła na krzesło w korytarzu i zakryła twarz dłońmi. O dziwo, nie rozpłakała się, choć przed chwilą była pewna, że tak się stanie, gdy będzie sama. Zamiast tego poczuła się totalnie zmęczona.

Zmęczona i zła.

Dom Änne znajdował się w Eschersheim, spokojnej dzielnicy Frankfurtu. W ogrodzie rosły jabłonie, nad którymi wznosiła się w oddali wieża telewizyjna. Pachniało deszczem, z krzewów skapywała woda, a między domami widać było spowity we mgle wierzchołek góry Taunus. Zapadał zmrok.

Laura wjechała zielonym Peugeotem swojej matki na podjazd i wysiadła. Od maleńkości przemierzała tę nierówną, wyłożoną płytkami ścieżkę prowadzącą do domu i dalej, do szopy za rogiem, gdzie Änne trzymała kiedyś kury. Po wyblakłej żółtej fasadzie pięła się glicynia. Ogród, w którym każdego lata kwitło mnóstwo kwiatów, był teraz przerażająco smutny. Änne nie była już w stanie się nim zajmować, rabaty bylinowe nadal bujnie rosły, ale wszystko inne leżało odłogiem. Laura wiedziała, że być może w przerażająco bliskiej przyszłości będzie musiała pożegnać się z tym miejscem, ale nie potrafiła sobie tego wyobrazić. Myśl o tym sprawiała, że czuła ucisk w piersi.

Wyciągnęła klucz z zardzewiałego stojaka na parasole. Otworzyła drzwi, które zaszurały, przesuwając się po dywanie. Poczuła znajomy zapach: starego domu, jedzenia i stojącego w salonie akwarium. Ostatnimi laty to Ellen zajmowała się rybkami. Poświęciła wiele godzin na zakupy w markecie budowlanym, by wypełnić kredens w salonie takimi rzeczami jak środki do czyszczenia glonów i węże ssące. Przyjeżdżała tu kilka razy w tygodniu, zazwyczaj pod pretekstem sprawdzenia, co u gupików, choć oczywiście wszyscy wiedzieli, że tak naprawdę sprawdzała, co u Änne. Laura była aż nadto świadoma, że jej matka potrzebowała tych wizyt tak samo jak babcia, choć w inny sposób. Ellen należała do klubu siatkarskiego i chóru, pomagała w bibliotece, lubiła chodzić na wędrówki, miała wielu znajomych, ale żadnych bliskich przyjaciółek. Od czasu przejścia na emeryturę jej głównym zajęciem było krążenie wokół Änne.

Co mama zrobi, gdy to wszystko nagle się skończy? – przemknęło Laurze przez głowę. Ta myśl ją przeraziła.

Babcia Änne ciężko znosiła fakt, że potrzebna jest jej pomoc innych. Przygnębiało ją to. Nie potrafiła też prosić o żadną przysługę. Z zaciśniętymi ustami wypowiadała z żalem zdania w rodzaju: „Dobrze by było skosić trawnik...” lub „Gdybym miała tyle sił, co kiedyś, zebrałabym dzisiaj jabłka”. Rzeczy, które trzeba było znieść do piwnicy, układała w stosach w korytarzu, a kiedy córka lub wnuczka ją odwiedzały, uprzątały je bez słowa. I oczywiście kosiły trawnik. Zbierały też jabłka. Aż w pewnym momencie stało się to dla nich zbyt uciążliwe i Ellen zatrudniła sąsiadkę, aby ta pomagała Änne.

Laura jeszcze nigdy nie była tu sama. Änne ciągle przebywała w domu. I bezustannie pracował tu ekspres do kawy lub żelazko, grało radio lub telewizor. Teraz w pokoju tykały zegary. Tak głośno, że miała ochotę zatrzymać wskazówki. Änne przez całe życie kolekcjonowała zegary, przywoziła je z każdej podróży i z każdego urlopu, dostawała je na Boże Narodzenie i urodziny. Kiedy siedziało się z nią na kanapie, czytając gazetę lub pijąc kawę, tykanie miało w sobie coś przytulnego. Jednak teraz, kiedy Laura była tu sama, a zegary tykały tylko dla niej, odczuwała niepokój.

Weszła powoli do przedpokoju, zapaliła światła i powiesiła kurtkę. W salonie wszystko wyglądało jak zwykle, akwarium bulgotało, w świetle lampy sufitowej lśniła witryna z lustrem, w której stało mnóstwo kieliszków, a pośrodku mała porcelanowa figurka konia. Laura stanęła w drzwiach kuchni.

Na stole leżała rozpakowana paczka. Kiedy Laura podeszła bliżej, zobaczyła, że znajdował się w niej obraz na płótnie, owinięty folią bąbelkową i papierem pakowym. Änne rozcięła papier nożyczkami i odsłoniła obraz. Zdziwiona Laura podniosła płótno, aby obejrzeć je w świetle lampy kuchennej. Na ile mogła to ocenić, był to obraz akrylowy w kolorystyce przypominającej burzową pogodę.

Na obrazie siedziała przed lustrem kobieta. Uśmiechała się spokojnie i miała nieobecny wyraz twarzy, natomiast jej odbicie wyrażało smutek. Wyglądało, jakby chciało sięgnąć po nią przez szkło. Coś w wyglądzie kobiety z lustra wydawało się Laurze znajome.

Podążając za intuicją, wróciła do salonu i przytrzymała obraz obok fotografii stojącej na komodzie – jedynego istniejącego zdjęcia młodej Änne, a także jedynego, które przetrwało jej ucieczkę ze Śląska tuż po wojnie. Odkąd Laura sięgała pamięcią, fotografia stała obok telewizora. Przyglądała się ze zdziwieniem obu kobietom: jednej bardzo młodej, niemal dziewczynce, w kolorze sepii, i drugiej, nieco abstrakcyjnej za sprawą akrylowych farb. Podobieństwo było uderzające, ale mogło być też przypadkowe. W prawym dolnym rogu obrazu widniał ukośny napis. Kiedy Laura przechyliła obraz i przyjrzała się mu dokładniej, rozpoznała dwie pierwsze litery: „L” i „u”.

– Luise – mruknęła, ale nie była pewna, czy dobrze odczytała.

Prawdopodobnie chodziło o malarkę. Nie znała nikogo o tym imieniu.

W kuchni Laura obejrzała paczkę. Nie było na niej nadawcy, tylko adres Änne napisany długopisem dużymi, zawiłymi literami, a obok znajdowały się kolorowe znaczki pocztowe. Na wszystkich widniało słowo: „Polska” wydrukowane pogrubioną czcionką.

Cóż to babcia znowu zamówiła?

Laura odłożyła obraz na stół. Änne miała skłonność do telezakupów, ale obraz nie wyglądał na produkt reklamowany w programach telewizyjnych. Wyjęła z szafki szklankę i napełniła ją sokiem multiwitaminowym, który Änne zawsze miała w lodówce. Kiedy postawiła pustą szklankę w zlewie, usłyszała jakiś dźwięk. Ciche dzwonienie w korytarzu. Potem szuranie.

Ktoś był w domu.

Zamarła w bezruchu, ale zanim ogarnęła ją panika, usłyszała czyjś głos:

– Ellen? Spokojnie, to ja! Zobaczyłam samochód.

Laura powoli wypuściła z płuc powietrze. To sąsiadka, pani Wehrhahn. Zawsze wchodziła do domu Änne przez piwnicę. Tam przechowywała swoje ubrania robocze i środki czystości.

– Jestem w kuchni! – zawołała Laura, serce jej waliło.

Pani Wehrhahn weszła z wiadrem w jednej ręce i torebką w drugiej. Wydała z siebie dźwięk wyrażający współczucie, postawiła obie rzeczy na podłodze, podeszła do Laury i objęła ją mocno.

– Coś strasznego, dziewczyno. Coś strasznego! Macie może jakieś wieści?

Każdemu innemu Laura miałaby za złe, że nazywa ją dziewczyną mimo jej trzydziestu siedmiu lat. W przypadku pani Wehrhahn dziwnie jej to nie przeszkadzało.

– Nie, na razie nic nie wiadomo – odpowiedziała, podczas gdy sąsiadka nadal trzymała ją w uścisku. – Babcia jeszcze nie odzyskała przytomności. Przyjechałam po kilka rzeczy, żeby zawieźć jej do szpitala.

Pani Wehrhahn skinęła współczująco głową.

– Chciałam tylko opróżnić lodówkę i sprawdzić, czy okna są zamknięte. Dzwoniła twoja mama i powiedziała, że Änne jest na oddziale intensywnej opieki medycznej i zapewne zostanie tam przez jakiś czas. Mam wybrać dla niej bieliznę?

– Bardzo proszę. – Laura skinęła głową z wdzięcznością. – Widziała pani przesyłkę? – Wskazała na obraz. – Czy babcia coś o tym wspominała?

– Listonosz przyniósł ją dziś rano. – Pani Wehrhahn założyła okulary, które wisiały na łańcuszku na jej szyi. – To dziwne, Lauro. Najpierw Änne w ogóle nie chciała jej przyjąć. A potem nie chciała jej rozpakować. Nie ma na niej nadawcy, ale powiedziała, że po znaczkach widać, skąd przyszła.

Laura ze zdziwieniem przyglądała się polskim kolorowym znaczkom.

– Dzisiaj Änne zachowywała się zupełnie inaczej niż zwykle. Ta paczka bardzo ją zdenerwowała. A ten obraz też jest jakiś taki dziwny, nie uważasz? Rozpakowała go, poszła na górę, żeby czegoś poszukać, a potem usłyszałam hałas i...

– Ach, myślałam, że upadła tutaj – przerwała jej Laura.

Pani Wehrhahn pokręciła głową.

– Nie, to było na górze. W sypialni. – Ze smutkiem wskazała ręką wiadro. – Przyszłam, żeby wytrzeć krew. Może jeszcze uda się uratować dywan.

Kiedy pani Wehrhahn zeszła do piwnicy po fartuch, Laura weszła na piętro. Wspinając się, jak zwykle przesuwała dłonią po wytartej poręczy schodów. Robiła tak już setki razy. Ten dom był częścią Änne. Pachniał nią, jej obecność była tu wyczuwalna. Laura nie mogła sobie wyobrazić, że wkrótce ktoś obcy będzie przesuwał dłonią po drewnianej poręczy. Änne miała dożywotnie prawo zamieszkiwania w tym domu, ale należał on do synów jej męża z pierwszego małżeństwa. Przez chwilę Laura się zastanawiała, co stanie się z meblami Änne, z dużym starym łóżkiem, skrzypiącą kuchenną ławą, ale wyobrażanie sobie tego było zbyt bolesne.

Mam nadzieję, że ona tu jeszcze wróci – pomyślała.

Przecież nawet nie mogły się pożegnać.

Otworzywszy drzwi sypialni, jęknęła ochryple. Dywan przesiąkł krwią. Plama była mocno czerwona i o wiele większa, niż Laura się spodziewała. Przed szafą z lustrem leżał przewrócony taboret. Änne zapewne weszła na niego, aby sięgnąć po rzeczy z górnej półki.

– Och, babciu... – szepnęła Laura. – W twoim wieku!

Na podłodze leżał stos swetrów, a obok niego pudełko. Jego zawartość rozsypała się na dywanie. Widok tego pokoju w nieidealnym stanie był tak niezwykły, że zszokował Laurę równie mocno co krew. Änne rano wietrzyła sypialnię, sprzątała ją do perfekcji, a potem przez cały dzień tu nie wchodziła.

Laura uklękła i przyjrzała się rzeczom, które wypadły z pudełka. Mała biała sukienka, równie małe dzianinowe spodenki, czapeczka ozdobiona kwiatami. Änne trzymała w tym pudełku pamiątki. Ta biała sukieneczka zapewne należała kiedyś do Ellen. Laura podniosła ją do światła. Nie mogła sobie wyobrazić matki jako dziecko. Odwróciła pudełko. Wypadł z niego pożółkły dokument. Był to raczej strzęp papieru, przypalony na brzegach, poplamiony i pognieciony. Kiedy Laura go rozłożyła, ledwo mogła rozczytać litery. Ze zdziwieniem stwierdziła, że był to akt urodzenia matki. Można było odcyfrować nazwę urzędu stanu cywilnego, nagłówek i nazwisko: Elena Thomke, cztery linijki poniżej, obok słowa „matka” napisane było: Änne Thomke. Pozostałych wpisów nie dało się odczytać. Dolnej lewej części dokumentu całkowicie brakowało. Wstrząśnięta Laura patrzyła na podartą metrykę. Änne z pewnością wystąpiła o nowy akt, a ten zachowała ze względów sentymentalnych. Laura wiedziała, że babcia po wojnie uciekła ze Śląska, ale Änne nigdy nie zdradziła szczegółów ucieczki. Co się wtedy zdarzyło, że dokument był aż tak zniszczony?

Zrobiła zdjęcie metryki, aby pokazać później swojej matce, i ostrożnie odłożyła dokument na bok. W rogu pudełka leżał złocisty kluczyk. Nie sprawiał wrażenia starego, był za mały na klucz do drzwi i za duży do albumu z wierszami. Obok leżała kolejna pożółkła kartka, tak stara, że Laura się obawiała, iż rozpadnie jej się w dłoni.

Były na niej tylko trzy napisane odręcznie słowa, nie do odczytania. Przez chwilę patrzyła zdezorientowana na litery, po czym zdała sobie sprawę, że to cyrylica. Wyjęła telefon z kieszeni dżinsów, zrobiła zdjęcie kartki i wysłała je Jonathanowi.

Czy mógłbyś zapytać Leo, co to znaczy?

Kolega, z którym dzielił gabinet na uniwersytecie, pochodził z Łotwy.

Jonathan natychmiast przeczytał wiadomość, ale nie odpowiedział. Prawdopodobnie się zastanawiał, dlaczego wysłała mu coś takiego, zamiast poinformować go, co z babcią.

Wyjaśnię ci później, o co chodzi!

Dopisała.

Brakowało jej go w tej chwili. Że też nie poprosiła go, by jej towarzyszył. Krew Änne na dywanie wstrząsnęła nią bardziej, niż była gotowa to przyznać.

Ostatnią rzeczą, którą Laura wyjęła z pudełka, był plik listów przewiązanych zwykłym sznurkiem.

Ze zdziwieniem przyjrzała się kopertom. Na żadnej z nich nie było ani nadawcy, ani adresata, ale wszystkie były dokładnie zaklejone.

Kto pisze listy, żeby ich potem nie wysłać?

– Mogę ci pomóc? – Pani Werhahn weszła na piętro.

Laura szybko wyszła na korytarz i zamknęła za sobą drzwi.

– Dzięki, tylko szybko pozbieram rzeczy, żebyśmy mogły wziąć się za czyszczenie dywanu.

– W takim razie idę po wodę.

Uzbrojona w wiadro i mop sąsiadka udała się do łazienki obok, a Laura wróciła do sypialni. Wahała się tylko przez sekundę. Potem chwyciła paczkę listów, zbiegła po schodach i schowała ją do plecaka. Dziesięć sekund później była z powrotem na górze, wpakowała pozostałe rzeczy z powrotem do pudełka, weszła na taboret i wcisnęła je do szafy, a sweter Änne, który spadł z półki, położyła przed pudełkiem.

Następnie pomogła pani Werhahn w daremnej próbie usunięcia krwi z dywanu za pomocą soku z cytryny i sody oczyszczonej.

Pół godziny później zamknęła za sobą drzwi domu i włożyła klucz z powrotem do starego stojaka na parasole obok wycieraczki, gdzie było jego stałe miejsce. Położyła torbę podróżną z rzeczami babci na tylnym siedzeniu Peugeota i zatrzasnęła drzwi. W tym samym momencie zawibrował jej telefon. Przyszła odpowiedź od Jonathana.

To po rosyjsku. Leo mówi, że to znaczy: „Wróć do domu!”.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki