Spis treści

Karta redakcyjna

Dedykacja

Przedmowa

Rozdział 1. O histerycznej przeszłości macicy – czyli czy mieszka w nas zwierzę?

Kobiety histeryczki – mit, który nie chce umrzeć

O wędrującej macicy i stosunkach seksualnych, które trzymają ją we właściwym miejscu

Ślady starożytnych przekonań we współczesnym świecie

O dyscyplinowaniu kobiet oraz tłumieniu ich autonomii i seksualności

Macierzyństwo, czyli centralny element kobiecej tożsamości

Kim jest współczesna histeryczka?

Rozdział 2. Czy wulwa to synonim waginy? Porozmawiajmy o anatomii w prosty sposób

Po co nam znajomość anatomii?

Odkrywanie ciała przez dzieci

Różnice w podejściu do oglądania narządów płciowych między kobietami a mężczyznami

Różnorodność kobiecego ciała i podejście do wiedzy w różnych regionach świata

Porozmawiajmy o anatomii w prosty sposób

Jaka jest funkcja struktur należących do narządów płciowych? Jaką rolę odgrywają w doświadczeniach orgazmicznych?

Rozdział 3. „Słoń w kapeluszu”, czyli o intymnej historii łechtaczki

Łechtaczka jako metafora wolności

Odkrycie, które zrewolucjonizowało dotychczasową wiedzę o budowie łechtaczki

Łechtaczka, czyli nasze centrum przyjemności

Dlaczego orgazm może być odczuwany w wielu miejscach naszego ciała i dlaczego podczas orgazmu możemy mieć chęć na siku?

Kto czerpie większą przyjemność – kobiety czy mężczyźni?

Przyjemność zamknięta w liczbach. Czy mężczyźni mają powody, aby nam zazdrościć?

Okaleczanie kobiet i odbieranie im praw do czerpania przyjemności

Rozdział 4. Punkt G istnieje czy nie? Fakty i mity o medycznym jednorożcu

Punkt G – enigmatyczny bohater kobiecej seksualności

Co mówi nauka?

Kontrowersyjne oblicze punktu G

Czy istnieją medyczne sposoby na poprawę doznań z punktu G?

Jak eksplorować punkt G?

Rozdział 5. Dlaczego mężczyźni częściej niż kobiety osiągają orgazm podczas stosunków seksualnych?

Unikalny świat kobiecych doznań

Czym jest zjawisko określane mianem „orgazmowej luki”

Czy możliwe jest osiągnięcie orgazmu bez udziału łechtaczki?

Czy można mieć orgazm podczas karmienia dziecka piersią?

Który orgazm jest lepszy? Łechtaczkowy czy pochwowy? Porozmawiajmy o hierarchii orgazmów

Odkrywanie erotycznej mapy ciała

Co zrobić, aby seks był przyjemniejszy, atrakcyjniejszy i częściej kończył się szczytowaniem?

Rozdział 6. Czy obecność hymen jest gwarancją dziewictwa?

Hymen – narzędzie kontroli i oceny kobiet

Hymen jako symbol czystości przedmałżeńskiej

Czy można nie mieć hymen?

Różnorodność hymen

Jaką funkcję spełnia hymen?

Czy można uszkodzić hymen?

Certyfikaty dziewictwa jako dowód czystości przedmałżeńskiej

Czy dziewictwo powinno decydować o dostępie do leczenia?

Rozdział 7. Czy tryskanie z pochwy to tylko scenariusz filmów pornograficznych?

Tajemnice kobiecego ciała w pytaniach

Jakie płyny są wydzielane podczas podniecenia seksualnego?

Jakie funkcje pełnią wydzieliny produkowane podczas podniecenia seksualnego

Czy usunięcie gruczołów Bartholina zmniejsza naturalne nawilżenie pochwy?

Czy kobieta może mieć wytrysk i czy wytrysk to inaczej squirting?

Rozdział 8. O dwóch rzadkich alergiach, czyli o alergii na spermę i alergii na własny progesteron

Nietypowe alergie: kiedy życie codzienne staje się zagrożeniem

Alergia na spermę

Alergia na własny progesteron

Rozdział 9. Jak rozróżnić upławy od zdrowej wydzieliny z pochwy?

Paradoks czystości

Czym jest wydzielina z pochwy i jak ją odróżnić od upławów?

Dlaczego na bieliźnie pojawiają się plamy przypominające te pozostawiane przez wybielacz?

Jak zmienia się nasza wydzielina w trakcie cyklu menstruacyjnego?

Co to są upławy?

Jakie są przyczyny upławów?

Co może pomóc w ustaleniu rozpoznania?

Jak powiązać upławy z chorobą?

Kiedy powinnaś udać się do lekarza?

Gdy świąd nie jest tylko spowodowany infekcją grzybiczą

Rozdział 10. Czy suchość pochwy to problem tylko starszych kobiet?

Nasze wyobrażenia a rzeczywistość

Czy świat znanych osób jest wolny od problemów?

Czym jest suchość pochwy?

Główne przyczyny suchości pochwy

Jak suchość pochwy wpływa na seks?

Jak poradzić sobie z suchością pochwy?

Preparaty nawilżające

Lubrykanty

Terapia hormonalna

Zabiegi z zakresu ginekologii estetycznej i regeneracyjnej

Rozdział 11. Czy zespół napięcia przedmiesiączkowego to „kobieca wymówka”?

Dlaczego PMS to taki „trudny i niewygodny temat”

Co to jest zespół napięcia przedmiesiączkowego?

Jaka jest skala problemu?

Dlaczego cierpię na PMS, czyli co jest jego przyczyną?

Co nasila PMS?

Jak rozpoznać zespół napięcia przedmiesiączkowego?

Dlaczego diagnostyka PMS jest tak trudna?

Jak leczyć zespół napięcia przedmiesiączkowego?

Dodatek: Lista pytań pomocnych w diagnozowaniu zespołu napięcia przedmiesiączkowego

Rozdział 12. Czy ciąża jest uniwersalnym remedium na bolesne miesiączki?

Ból, z którym kobiety nauczyły się żyć

Czy ból podczas okresu jest fizjologią?

Jaka jest przyczyna powstania bólu miesiączkowego?

Leczenie farmakologiczne i zabiegowe bolesnego miesiączkowania

Leczenie niefarmakologiczne bolesnego miesiączkowania

Czy bolesne miesiączkowanie ustąpi po ciąży?

Dodatek: Lista pytań pomocnych w odróżnieniu pierwotnego i wtórnego bolesnego miesiączkowania

Rozdział 13. Co się dzieje z ciałem w trakcie pobudzenia seksualnego?

Seksualność – dynamiczny proces trwający całe nasze życie

Zdrowie seksualne to coś więcej, niż myślisz

Alchemia intymności, czyli co się dzieje z twoim ciałem w trakcie pobudzenia seksualnego

W poszukiwaniu ludzkiej seksualności

Rozdział 14. Jak często powinniśmy uprawiać seks, czyli porozmawiajmy o naszym libido

Iluzja perfekcji: dlaczego nigdy nie jesteśmy wystarczające

Najczęstsza autodiagnoza Polek to brak ochoty na seks

Czy zawsze powinno się mieć spontaniczną ochotę na seks?

Czy orgazm pochwowy świadczy o emocjonalnej dojrzałości?

Jaka jest różnica między pożądaniem a podnieceniem?

Kiedy fizjologicznie mamy mniejszą ochotę na seks?

Jakie są różnice między kobietami i mężczyznami w kontekście libido, podniecenia i osiągnięcia orgazmu?

Jak często powinno się uprawiać seks?

Rola hormonów i neuroprzekaźników w regulacji pożądania seksualnego

Jakie są przyczyny problemów z libido, podnieceniem i orgazmem

Mózg – kluczowy gracz w seksualności

Porozmawiajmy o najczęstszej dysfunkcji seksualnej u kobiet

Sprawdź, czy twoje życie intymne wymaga większej uwagi – kwestionariusz FSFI (Female Sexual Function Index)

Na czym polega leczenie problemów seksualnych?

Rozdział 15. Seks i libido w czasie ciąży i po porodzie oraz formy antykoncepcji po narodzinach dziecka

Ciąża a życie seksualne – co zmienia się dla obojga partnerów?

Czy seks w czasie ciąży jest bezpieczny?

Życie seksualne w czasie ciąży

Kiedy powinniśmy unikać współżycia w ciąży?

Jak zmienia się libido w czasie ciąży?

Czy penis dotyka główki dziecka podczas współżycia?

Jakich pozycji seksualnych powinno się unikać w ciąży? Seks oralny w ciąży. Higiena jamy ustnej a seks oralny w ciąży

Co czuje dziecko w łonie matki podczas orgazmu?

Czy będąc w ciąży, można zajść w drugą ciążę?

Kiedy można współżyć po porodzie

Czy seks po porodzie się zmienia? Libido po porodzie

Antykoncepcja po porodzie

Czy karmienie piersią jest formą antykoncepcji?

Rozdział 16. Czas, w którym kobiety stają się przezroczyste. Chodź, opowiem ci o menopauzie jak nikt inny do tej pory

Gdy nauka spotyka się z milczeniem

Nasze wyobrażenia o menopauzie a rzeczywistość – podróż, nie przystanek

Terminologiczny zawrót głowy: menopauza, klimakterium, przekwitanie – czy to to samo?

Słowa niosą znaczenie

Kiedy się spodziewać menopauzy?

Czas przed menopauzą i po niej

Kiedy menopauza przychodzi za wcześnie

Menopauza w liczbach – skala wyzwań, które wciąż ignorujemy

O jajeczkach, które tracimy, czyli jak to się dzieje, że przychodzi menopauza

Gdy mózg „dopinguje” jajnik, mówiąc: „hej, jajnik, weź się w garść!”

Czy mniej pęcherzyków w jajnikach oznacza koniec szans na macierzyństwo?

Dlaczego hormony są tak ważne?

Brak komfortu życia w zamian za życie w ogóle

Ryzyko zdrowotne w wyniku spadku stężenia estrogenów – czyli porozmawiajmy o objawach i skutkach braku hormonów w organizmie

Spadek stężenia estrogenów – jak zmienia nasze ciało i umysł?

Hormonalna terapia menopauzalna – wszystko, co powinnaś o niej wiedzieć

Jakie objawy powinny cię skłonić do wizyty u lekarza i ewentualnego rozważenia hormonalnej terapii menopauzalnej?

Kto nie powinien stosować HTM?

Jakie badania powinno się wykonać przed włączeniem hormonalnej terapii menopauzalnej?

Niehormonalne alternatywy w okresie okołomenopauzalnym

Filary zdrowia w okresie menopauzy

Po co kobiecie menopauza?

Czy menopauza jest końcem naszej seksualności?

Dodatek: Zmodyfikowana skala klimakteryjna Greene’a – oceń swoje objawy

Rozdział 17. Życie intymne po raku

Nowy rozdział: jak odnaleźć siebie po chorobie nowotworowej

Wpływ leczenia onkologicznego na życie intymne

Skala problemu

Życie intymne po raku – podejście terapeutyczne

Dlaczego edukacja jest ważna?

Otwarta komunikacja z lekarzem

Otwarta komunikacja z partnerem/partnerką

Hormonalna terapia menopauzalna po leczeniu onkologicznym

Miejscowa terapia hormonalna po diagnozie nowotworu

Niehormonalne terapie farmakologiczne

Lubrykanty i preparaty nawilżające

Ginekologia regeneracyjna

Rola fizjoterapii uroginekologicznej i dilatorów po leczeniu nowotworowym

Rola psychoterapii po leczeniu nowotworowym, czyli jak wspierać pacjentki i unikać szkodliwych sformułowań

Poszukiwanie nowych rozwiązań w życiu intymnym

Trzy główne filary zdrowia po leczeniu nowotworowym

Rozdział 18. Wulwodynia – choroba mylona z nawracającą infekcją intymną

Dlaczego wulwodynia jest mylona z nawracającymi infekcjami intymnymi?

Co to jest wulwodynia?

Jak rozpoznać wulwodynię?

Rodzaje wulwodynii

Dlaczego lampka wina nie pomoże, a wulwodynia to nie widzimisię siedzące w głowie? Porozmawiajmy o wulwodynii w ujęciu neurobiologicznym

Jaki jest związek wulwodynii z mięśniami dna miednicy?

Jakie są przyczyny wulwodynii?

Choroby współistniejące z wulwodynią

Metody leczenia wulwodynii

Życie kobiet z wulwodynią

Dodatek: lista pytań, które pomogą w ustaleniu rozpoznania

Rozdział 19. Czy ból przy współżyciu oznacza brak dopasowania w łóżku?

Ból w aspekcie seksuologicznym

Jak ból przy współżyciu wpływa na relację intymną

Reakcja mózgu na ból

Jakie są 3 główne aspekty, które musimy wziąć pod uwagę, gdy odczuwamy ból?

Czym jest ból przeniesiony?

Dyspareunia, czyli bolesne dzielenie łoża

Lista pytań, które powinny być zadane podczas konsultacji, aby zidentyfikować przyczyny dolegliwości i opracować plan działania

Dyspareunia powierzchowna

Lista pytań, które lekarz powinien ci zadać w celu rozpoznaniu pochwicy

Rady, które mogą być pomocne w przypadku bólu przy współżyciu

Dyspareunia głęboka

Zapalenie miednicy mniejszej

Endometrioza

Choroby żylne miednicy

Zaburzenia statyki narządu rodnego

Zespół bolesnego pęcherza moczowego/śródmiąższowe zapalenie pęcherza moczowego

Zespół jelita drażliwego

Rozdział 20. Dlaczego choroby sromu to „ziemia niczyja”

Dlaczego srom to wciąż medyczna terra incognita?

Srom, o którym tak nie lubimy rozmawiać

Jak wygląda idealny srom?

Jak się dowiedzieć, czy ma się chorobę sromu?

Lista pytań pomocna w diagnozie

Czy wszystkie zmiany na sromie wymagają leczenia?

Co to jest świąd sromu i jak powstaje?

Jakie są przyczyny świądu sromu?

Kontaktowe zapalenie skóry

Atopowe zapalenie skóry

Liszaje sromu

Śródnabłonkowa neoplazja sromu

Pozasutkowa choroba Pageta

Jak prawidłowo pielęgnować swój srom?

Dlaczego warto oglądać swój srom w lusterku?

Trzy najczęstsze mity na temat świądu sromu

Ilustracje

Źródła

Copyright © by Karina Barszczewska 2025
Copyright © by Wydawnictwo Luna,
imprint Wydawnictwa Marginesy 2025

Dyrektorka wydawnicza: MAGDALENA CYLEJEWSKA

Redaktorka prowadząca: SYLWIA CHRABAŁOWSKA

Redakcja: KAMILA RECŁAW

Korekta: SANDRA POPŁAWSKA, SARA SZULC-PRZEWODOWSKA

Projekt okładki i stron tytułowych: ANNA POL

Skład i łamanie: JACEK REMBOWSKI / Pracownia iREM

Koordynatorka produkcji: ANNA PAWŁOWICZ

Warszawa 2025
Wydanie pierwsze

ISBN 978-83-68381-22-1

Wydawnictwo Luna
Imprint Wydawnictwa Marginesy Sp. z o.o.
ul. Mierosławskiego 11a
01-527 Warszawa
www.wydawnictwoluna.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Dla Kobiet, które szukają odpowiedzi tam, gdzie cisza wydaje się jedynym echem.

Dla Kobiet, które zadają pytania, mimo że świat wciąż unika odpowiedzi.

Dla Kobiet, które uczą się na nowo swojego ciała i swojej seksualności, gdy życie pisze kolejne rozdziały – te piękne i te trudne.

Niech słowa w tej książce przyniosą Ci wsparcie, nazwą to, co nienazwane, i pozwolą odnaleźć siłę we wszystkich trudach, których doświadczasz.

Z wdzięcznością za Twoją ciekawość i odwagę. Z miłością – dla Ciebie, takiej, jaką jesteś.

Przedmowa

Czy kiedykolwiek zastanawiałaś się, co chce ci powiedzieć twoje ciało poprzez sygnały wysyłane w postaci bólu, dyskomfortu czy jakiejkolwiek innej odczuwanej niedogodności? Czy słyszysz jego opowieści, te tkwiące w zakamarkach anatomii, w miejscach owianych tajemnicą, w sferach przez wieki nieznanych, niezrozumianych, a czasem wręcz wymazanych z języka rozmowy? Ta książka jest zaproszeniem do świata, który przez lata był przemilczany, ukryty pod warstwami wstydu, tabu i niedomówień. To nie tylko opowieść o ciele i zdrowiu, ale także o kobiecości w całej jej złożoności – o historii, biologii, emocjach i pragnieniach tworzących to, kim jesteśmy.

Pragnę, by ta książka była dla ciebie jak rozmowa z zaufaną przyjaciółką. Taka, podczas której nikt nie boi się trudnych pytań i która otula ciepłem zrozumienia, gdy odpowiedzi bywają skomplikowane. Chciałabym, abyś przeglądając jej karty, mogła dostrzec nie tylko fakty naukowe i medyczne, ale także przestrzeń na własne refleksje, zdziwienia i odkrycia. Witaj w świecie pełnym pytań, które być może kłębiły się w twojej głowie od dawna, ale nigdy nie miały szansy znaleźć odpowiedzi. Witaj w przestrzeni, gdzie wreszcie możemy mówić głośno o tym, co tak często pozostaje niewypowiedziane. Ta książka nie jest tylko o zdrowiu i seksualności – to zaproszenie do odkrycia siebie, do odważnych refleksji o swoim ciele, emocjach, pragnieniach i ograniczeniach.

Czy kiedykolwiek zastanawiałaś się, jak wiele mitów i stereotypów otacza kobiecą seksualność? Dlaczego orgazm kobiety jest wciąż dla wielu tajemnicą? Czy brak spontanicznej ochoty na seks oznacza, że coś jest z tobą nie tak? Czy istnieje przyjemność niepochodząca wyłącznie z łechtaczki? Jak to się dzieje, że nasze ciała potrafią być wilgotne i gotowe na bliskość, czasami bez naszego świadomego udziału?

W tej książce znajdziesz odpowiedzi na te pytania, ale to dopiero początek. Porozmawiamy o tym, co niewidzialne, a zarazem – najbardziej obecne w kobiecym życiu. O bólu przy współżyciu, o zespole napięcia przedmiesiączkowego, o chorobach sromu, o życiu intymnym po leczeniu nowotworowym. Zmierzymy się z wulwodynią – chorobą, która tak często bywa mylona z nawracającą infekcją i pozostaje niewidzialna w dyskusji o zdrowiu intymnym. Przyjrzymy się także okresowi ciąży – czasowi pełnemu zmian i wątpliwości. Omówimy, jak zmienia się libido w ciąży, czy współżycie jest przeciwwskazane, a jeśli nie, to jaka forma bliskości jest najbezpieczniejsza. Porozmawiamy o tym, co może się wydawać niewygodne – np. o tym, czy można doświadczyć orgazmu podczas karmienia piersią.

Bo ta książka jest miejscem, gdzie niewypowiedziane pytania znajdą odpowiedzi, gdzie obawy zostaną zrozumiane, a tematy uznawane za tabu staną się częścią otwartej rozmowy.

Zapraszam cię również do refleksji nad okresem menopauzy – czasem, który przynosi ogromne zmiany w organizmie, a jednocześnie jest dowodem na ewolucyjną wyjątkowość kobiet. Czy nasza seksualność kończy się wraz z rozpoczęciem tej fazy i czy faktycznie hormonoterapia zwiększa ryzyko raka piersi? Po co jest nam ten etap życia, skoro wiąże się z tak dużym kosztem fizycznym i emocjonalnym? Może w tej trudnej przemianie kryje się coś głębszego – jakaś warta odkrycia mądrość?

Chcę, żebyś podczas lektury zadawała sobie pytania i odkryła, że każda refleksja, każde odkrycie, każde słowo w tej książce są dla ciebie – służą zrozumieniu własnego ciała, własnych emocji, własnej seksualności. Pragnę, żebyś poczuła, że nie jesteś sama, że twoje doświadczenia są ważne, że twoje wątpliwości powinny zostać rozwiane.

W tej książce przyjrzymy się temu wszystkiemu z bliska – z szacunkiem, otwartością i ciekawością.

To książka o ciele, ale także o duszy. O tym, jak nasze doświadczenia, kultura, wychowanie i społeczne normy kształtują naszą seksualność, nasze postrzeganie siebie. To książka o bólu, przyjemności, o miłości do samej siebie i o odkrywaniu siebie na nowo. Czy możliwe jest, że wiele z nas nigdy nie spojrzało na swoje ciało z czułością i ciekawością, z jaką patrzymy na świat? Czy naprawdę przez lata tłumiłyśmy pytania o nasze potrzeby, ignorowałyśmy nasze pragnienia, bojąc się oceny i tego, że odpowiedzi okażą się niewygodne?

Przez wieki kobiecość była tajemnicą, której nie dało się zrozumieć, bo nikt nie chciał zadać odpowiednich pytań. Ta książka ma być mostem między tym, co było nieznane, a tym, co możemy wspólnie odkryć. Pragnę, abyś znalazła w niej wiedzę, ale także inspirację – do samodzielnego dociekania, do poszukiwania prawdy, do spojrzenia na siebie w nowej, pełnej akceptacji perspektywie. Bo twoje ciało, twoja kobiecość i twoja historia są wyjątkowe i zasługują na to, by je poznać, pokochać i zrozumieć.

Czy jesteś gotowa wyruszyć w tę podróż? Poruszyć serce, umysł i zmysły, a potem odnaleźć w sobie to, co być może nigdy nie zostało nazwane?

Wierzę, że ta książka może być początkiem czegoś nowego – spojrzenia na siebie, zrozumienia, miłości. Niech każda strona będzie jak otwarcie drzwi do świata, który czeka, byś odkryła go w pełni – dla siebie.

Rozdział 1

O histerycznej przeszłości macicy – czyli czy mieszka w nas zwierzę?

Z tego rozdziału dowiesz się:

► co ma wspólnego histeria z macicą, czy starożytne przekonania o „wędrującej macicy” naprawdę wpływają na nasze współczesne spojrzenie na kobiece zdrowie

► czy „ból głowy” to wymówka, czy rzeczywisty problem, jak stereotypy wpłynęły na postrzeganie kobiecego bólu

► o wędrującej macicy i stosunkach seksualnych, które miały ją „utrzymywać we właściwym miejscu” – czy te starożytne teorie naprawdę odeszły w zapomnienie?

► czy dawne przekonania o kobietach wciąż żyją we współczesnym świecie i czy istnieją ślady przeszłości, które warto dostrzec

► o dyscyplinowaniu kobiet i tłumieniu ich autonomii – czy naprawdę odeszliśmy od dawnych metod kontrolowania kobiecej seksualności

► o macierzyństwie jako centralnym elemencie kobiecej tożsamości – skąd bierze się ten pogląd i czy dziś mamy odwagę go podważyć

► kim jest współczesna histeryczka i jak zmieniło się postrzeganie kobiet niemieszczących się w tradycyjnych ramach

Kobiety histeryczki – mit, który nie chce umrzeć

Która z kobiet nie jest histeryczką? Zapytałby tak Hipokrates, wierząc głęboko, że tylko osoby z macicami mogły zachowywać się w sposób demonstracyjny i nadmiernie ekstrawertyczny.

Jak na przestrzeni wieków postrzegano kobiety? Co pokutuje do chwili obecnej i dlaczego kobiece problemy są w dużej mierze upatrywane w psychice, a tym samym – zbyt często bagatelizowane?

Duszność maciczna w starożytnej Grecji czy palona na stosie lub poddawana egzorcyzmom czarownica w średniowieczu – wydawać by się mogło, że to zamierzchła przeszłość niemająca przełożenia na współczesny świat.

Czy rzeczywiście tak jest?

Myślę, że większość kobiet nieraz usłyszała „magiczne” słowa typu:

– „jesteś przewrażliwiona”,

– „zachowujesz się jak jakaś histeryczka”,

– „chłopa (seksu) ci brakuje, wtedy się uspokoisz”,

– zachowujesz się jak „stara baba”.

Współczesna medycyna, choć osiągnęła ogromny postęp, wciąż zmaga się z głęboko zakorzenionymi stereotypami dotyczącymi zdrowia kobiet, a te mogą prowadzić do bagatelizowania ich dolegliwości, opóźniania diagnozy i niewłaściwego leczenia. Problemy zgłaszane przez kobiety w gabinetach lekarskich są niejednokrotnie tłumaczone „kobiecą naturą” – wahaniami nastroju, labilnością emocjonalną czy problemami psychicznymi – zamiast traktowane jako realne objawy poważnych schorzeń wymagających profesjonalnej diagnostyki i terapii.

Jednym z przykładów tego zjawiska jest podejście do kobiet w okresie okołomenopauzalnym. W tym czasie wiele pacjentek zgłasza problemy somatyczne: uderzenia gorąca, bezsenność, wahania nastroju, zmęczenie czy bóle stawów. Często spotykają się jednak z niezrozumieniem, ich problemy są sprowadzane do „naturalnych konsekwencji starzenia się” lub „przesadnej wrażliwości”. Zamiast kompleksowej diagnostyki, mającej na celu zrozumienie źródła ich dolegliwości, kobiety bywają zbywane ogólnikowymi zaleceniami, jak „proszę więcej odpoczywać” czy „to minie z czasem”. W rzeczywistości wiele z tych objawów można skutecznie łagodzić przez odpowiednio dobrane leczenie hormonalne, psychologiczne wsparcie i zmiany w stylu życia, a bagatelizowanie tych problemów prowadzi do niepotrzebnego cierpienia i obniżenia jakości życia kobiet.

Podobnie wygląda sytuacja dotycząca chorób takich jak endometrioza czy wulwodynia, które przez lata pozostają niezdiagnozowane. W przypadku endometriozy, która dotyka milionów kobiet na całym świecie, wiele pacjentek latami słyszy, że „miesiączka musi boleć” lub że ich ból jest normalny i nie wymaga leczenia. Opóźnione diagnozy, często stawiane nawet po 10 latach, wynikają z lekceważenia zgłaszanych objawów i niedostatecznego wyszkolenia personelu medycznego w zakresie rozpoznawania tej choroby.

Wulwodynia, czyli przewlekły ból w obrębie sromu, jest kolejnym przykładem choroby, która przez lata była pomijana w badaniach i praktyce medycznej. Pacjentki zgłaszające ból podczas stosunku, noszenia obcisłych ubrań czy nawet w spoczynku nierzadko słyszą, że ich objawy mają podłoże psychiczne lub że one same są „przewrażliwione”. W konsekwencji wiele kobiet pozostaje bez odpowiedniej pomocy medycznej, a ich problemy postrzega się jako „wymysły” lub wynik trudności emocjonalnych, co tylko pogłębia cierpienie i poczucie izolacji.

Źródłem takich postaw jest głęboko zakorzeniony w kulturze patriarchalnej obraz kobiecego ciała jako bardziej „emocjonalnego” i „trudnego do zrozumienia”. Jako społeczeństwo jesteśmy niewystarczająco wyczuleni na problemy zdrowotne kobiet, a ich dolegliwości są zbyt często bagatelizowane jako „histeria” czy „skutek działania hormonów”. Zamiast traktować objawy bólu i dyskomfortu poważnie, zbyt wielu uznaje je za „naturalną część bycia kobietą”.

Zmiana tego podejścia wymaga przede wszystkim edukacji.

Lekceważenie kobiecych dolegliwości jest już nie tylko kwestią medycyny, ale również problemem społecznym, który wymaga uwagi i zaangażowania.

O wędrującej macicy i stosunkach seksualnych, które trzymają ją we właściwym miejscu

Pierwsze świadectwa dotyczące dolegliwości migrenowych znajdujemy już w starożytnych dziełach takich myślicieli jak Hipokrates i Galen. W tamtych czasach wierzono, że przyczyną bólów oraz zawrotów głowy są „duszności maciczne”. Według ówczesnych przekonań medycznych macica była organem suchym i lekkim, który nabywał wilgoci dopiero po odbyciu stosunku seksualnego. Jeśli macica nie otrzymywała odpowiedniej ilości wody, miała zdolność do „wędrowania” w ciele kobiety w poszukiwaniu wilgoci, co mogło prowadzić do licznych problemów zdrowotnych.

Wierzono, że macica może się przemieszczać w stronę wątroby, gdzie przyklejając się, blokuje drogi oddechowe i powoduje duszności. Gdy natomiast zbliżała się do serca, jej obecność miała wywoływać migreny i zawroty głowy. W opinii starożytnych lekarzy jedynym skutecznym lekarstwem na te przypadłości były regularne stosunki seksualne, które miały zapewniać odpowiednie nawilżenie macicy i zapobiegać jej „wędrowaniu”.

W przypadku braku tego rodzaju terapii kobieta, według ówczesnej wiedzy, wpadała w stan zwany histerią.

Etymologia słowa „histeria” również wiąże się bezpośrednio z macicą. Pochodzi ono od greckiego terminu histéra, oznaczającego macicę, co wskazuje na ścisły związek między tym organem a uznawanymi w przeszłości problemami natury nerwowej u kobiet.

Ślady starożytnych przekonań we współczesnym świecie

Niestety nadal możemy dostrzec ślady starożytnych przekonań w sposobie, w jaki współczesne społeczeństwo bywa skłonne bagatelizować problemy zdrowotne i emocjonalne kobiet, sprowadzając je do stereotypowych i seksistowskich uproszczeń. Jednym z takich przykładów jest popularne powiedzenie: „Chłopa ci brakuje”. Zdaje się ono echem dawnych teorii medycznych, według których kobieca równowaga fizyczna i emocjonalna była uzależniona od obecności mężczyzny i regularnych stosunków seksualnych. Takie stwierdzenie, choć może być wypowiedziane żartobliwie, niesie ze sobą krzywdzące przesłanie, które redukuje złożoność kobiecych doświadczeń i potrzeb do jednej – seksualnej interpretacji.

Od czasów starożytności kobiece dolegliwości często tłumaczono przez pryzmat „macicznych dysfunkcji”, co nie tylko upraszczało medyczne diagnozy, ale także wpisywało się w narrację, że to kobieta, a właściwie jej ciało, jest winne jej problemom. Panaceum na takie histeryczne skłonności miały być regularne stosunki z mężczyzną.

Współczesne odpowiedniki takich poglądów to właśnie wspomniane powiedzenie lub podobne uwagi, które sugerują, że kobiece trudności – niezależnie od tego, czy są to problemy emocjonalne, zdrowotne czy życiowe – mają swoje źródło w braku męskiego wsparcia lub kontaktu seksualnego.

Takie myślenie nie tylko bagatelizuje rzeczywiste potrzeby kobiet, ale także utrwala stereotyp, że kobiety tkwią w zależności od mężczyzn. To z kolei prowadzi do umniejszania takich problemów jak: depresja, migrena, chroniczne zmęczenie czy stres, które wymagają poważnego podejścia i odpowiedniej diagnozy medycznej, a nie komentarzy mających na celu rozśmieszenie otoczenia kosztem osoby zmagającej się z tym wszystkim. Co więcej, tego typu narracje odwracają uwagę od rzeczywistych przyczyn problemów, takich jak hormonalne zaburzenia, presja społeczna czy przemęczenie wynikające z nałożonych na kobiety ról.

Jest to element szerszego problemu w podejściu do zdrowia psychicznego i fizycznego kobiet – ich dolegliwości są często ignorowane, przypisywane „humorom” lub tłumaczone w sposób, który podważa ich wiarygodność. Warto podkreślić, że takie uproszczenia obrażają, ale także opóźniają właściwą pomoc i wsparcie – a te powinny być oferowane wszystkim, niezależnie od płci.

Powiedzenie „chłopa ci brakuje” oraz inne podobne komentarze są więc nie tylko reliktem dawnych, fałszywych przekonań medycznych, lecz także przejawem współczesnego braku empatii i zrozumienia dla złożoności ludzkiego zdrowia i psychiki. W erze, w której coraz świadomiej podchodzimy do kwestii równości i praw człowieka, powinniśmy szczególnie baczyć na używany język i unikać wypowiedzi wzmacniających szkodliwe stereotypy lub umniejszających czyjeś doświadczenia.

O dyscyplinowaniu kobiet oraz tłumieniu ich autonomii i seksualności

W Europie najwięcej procesów o czary odbyło się między XV a XVII w. Palenie kobiet na stosie w epoce polowań na czarownice było złożonym zjawiskiem społecznym i kulturowym, w którym kwestie seksualności odgrywały istotną, choć nie zawsze bezpośrednią rolę. Kobiety padające ofiarą takich prześladowań często były oskarżane o czary, niemoralne praktyki lub kontakty z diabłem – oskarżenia te były jednak ściśle związane z ówczesnym pojmowaniem kobiecej natury, seksualności oraz miejsca kobiet w społeczeństwie.

W tamtych czasach przypisywano im większą podatność na pokusy, zmysłowość i grzech. Uważano, że ich seksualność jest nie tylko nieokiełznana, ale również groźna – mogła prowadzić mężczyzn na zgubną drogę, co czyniło kobiety potencjalnymi narzędziami diabła. W efekcie wiele procesów o czary wiązało się z oskarżeniami dotyczącymi kobiecej seksualności, takimi jak używanie „czarów” do uwodzenia mężczyzn, niszczenie małżeństw czy rzekome praktyki orgiastyczne na sabatach czarownic. Kobiety oskarżane o czary często były wdowami, samotnymi matkami, znachorkami lub po prostu osobami, które nie wpisywały się w ówczesne normy społeczne i seksualne, co czyniło je oczywistym celem agresji wynikającej ze społecznych lęków i niepokojów.

Wielokrotnie polowania na czarownice miały charakter polityczny i ekonomiczny, a kobieca seksualność była nierzadko wygodnym pretekstem do prześladowań. Kobiety niezależne i wyrażające swoje zdanie lub mające wiedzę – np. medyczną – mogły być postrzegane jako zagrożenie dla patriarchalnego porządku. Oskarżenia o czary stawały się narzędziem do ich kontrolowania lub eliminowania. W ten sposób strach przed kobiecą seksualnością i niezależnością splatał się z innymi czynnikami, takimi jak konflikty sąsiedzkie, zazdrość, chciwość czy próba zrzucenia winy za takie nieszczęścia jak nieurodzaj czy epidemie.

Oskarżenia o czary często wiązały się także z kontrolą nad ciałem kobiety i jej reprodukcyjną rolą. Te, które nie rodziły dzieci, były bezdzietne z wyboru lub korzystały z wiedzy o ziołach, mogły być oskarżane o współpracę z diabłem. Tego rodzaju działania postrzegano jako sprzeczne z boskim planem i porządkiem społecznym, w którym rola kobiety była ściśle związana z macierzyństwem i podporządkowaniem mężczyźnie.

W rezultacie polowania na czarownice stały się nie tylko przejawem irracjonalnego strachu przed czarami, ale także narzędziem dyscyplinowania i tłumienia kobiecej autonomii oraz seksualności. Kobiety mające odwagę wykraczać poza wyznaczone im granice były palone na stosach jako przykład dla innych. Wszystko po to, by utrzymać patriarchalny porządek. Wiele z tych procesów opierało się na fałszywych oskarżeniach, konfabulacjach i presji społecznej, ale ich ofiary na zawsze zapisały się w historii jako symbol ofiar systematycznego ucisku i irracjonalnego lęku przed kobiecą siłą i niezależnością.

Macierzyństwo, czyli centralny element kobiecej tożsamości

Współczesne społeczeństwo, choć znacznie bardziej świadome kwestii równości płci i praw człowieka, wciąż zmaga się z utrwalonymi stereotypami i oczekiwaniami wobec kobiet, które nierzadko prowadzą do wykluczenia i dyskryminacji. Jednym z obszarów, gdzie te oczekiwania są najwidoczniejsze, jest postrzeganie kobiecej roli przez pryzmat macierzyństwa. Kobiety nierodzące dzieci – niezależnie od tego, czy wynika to z wyboru, czy z okoliczności, na które nie mają wpływu – często spotykają się z niezrozumieniem, społeczną presją, a czasem nawet jawną krytyką.

Macierzyństwo w wielu kulturach, także współczesnych, jest wciąż postrzegane jako centralny element kobiecej tożsamości. Kobieta decydująca się nie mieć dzieci bywa oceniana jako „egoistyczna”, „nienaturalna” lub „niespełniona”. To podejście wynika z głęboko zakorzenionego przekonania, że celem życia kobiety jest przede wszystkim reprodukcja, a jej wartość mierzy się zdolnością do bycia matką. W rezultacie kobiety bezdzietne nierzadko muszą zmagać się z pytaniami, komentarzami czy sugestiami podważającymi ich wybory lub zdolność do realizowania się w innych rolach.

W przypadku kobiet, które nie mogą mieć dzieci z przyczyn biologicznych, presja społeczna może być jeszcze dotkliwsza. Słyszą one, że „powinny spróbować jeszcze raz”, że „medycyna teraz wszystko może”, a ich bezdzietność bywa postrzegana jako „problem do rozwiązania”. Takie podejście nie tylko ignoruje złożoność i intymność doświadczeń związanych z płodnością, ale także odmawia kobietom prawa do bycia definiowanymi przez coś więcej niż ich zdolność do prokreacji.

Kobiety świadomie wybierające życie bez dzieci również stają w obliczu społecznej stygmatyzacji. Ich decyzje są często traktowane jako sprzeczne z „naturalnym porządkiem”, a one same bywają wykluczane z pewnych społecznych rytuałów czy rozmów, w których dominuje narracja o macierzyństwie. W takich przypadkach społeczeństwo zdaje się zapominać, że kobieta ma prawo do realizowania się w dowolny wybrany przez siebie sposób – zarówno zawodowo lub artystycznie, jak i po prostu jako osoba spełniona w swoim życiu prywatnym, niezależnie od tego, czy ma dzieci.

Nie można jednak zapominać, że te oczekiwania wobec kobiet wynikają z długiej historii patriarchalnych norm, które ograniczały kobiecą wolność i definiowały ich wartość przez pryzmat roli rodzinnej. Współczesna presja na kobiety, aby rodziły dzieci, to w istocie echo tych dawnych przekonań, choć w innej formie. Dziś, choć nie ma stosów, kobiety wciąż muszą się zmagać z bardziej lub mniej subtelnymi formami nacisku mającymi na celu podporządkowanie ich tradycyjnym rolom.

Warto przy tym zauważyć, że presja ta jest szkodliwa nie tylko dla bezdzietnych kobiet, ale także dla tych, które zdecydowały się na macierzyństwo. Oczekiwania, że będą „idealnymi matkami”, gotowymi poświęcić wszystko dla potomstwa, nakładają na nie ogromny ciężar i prowadzą do wypalenia, poczucia winy czy presji, że muszą spełniać społeczne wzorce za wszelką cenę. Tymczasem każda kobieta, niezależnie od swojej decyzji dotyczącej macierzyństwa, powinna mieć prawo do życia zgodnie z własnymi przekonaniami, wartościami i marzeniami.

Aby naprawdę zrozumieć i uszanować kobiety, społeczeństwo musi odejść od traktowania macierzyństwa jako jedynej lub najważniejszej miary kobiecej wartości. Kobiety są jednostkami wielowymiarowymi, zdolnymi do nieskończonej różnorodności ról i osiągnięć wykraczających poza tradycyjne ramy. Wspieranie ich w tych wyborach, zamiast ich oceniania, to klucz do budowania prawdziwie równościowego i empatycznego społeczeństwa.

Kim jest zatem współczesna histeryczka?

To niestety każda z nas, która:

■ „jest przewrażliwiona”,

■ „ma muchy w nosie”,

■ „niepotrzebnie się unosi”,

■ „nie ma poczucia humoru”,

■ „przesadza”,

■ „jest niezrównoważona”,

■ „coś sobie wymyśliła/uroiła”,

■ „jest wariatką”,

■ „dramatyzuje”.

Współczesna „histeryczka” to wciąż kobieta, której głos, ciało i doświadczenia są zbyt często lekceważone, podważane i marginalizowane.

To każda z nas, która odważy się mówić o swoich emocjach, problemach zdrowotnych czy potrzebach, tylko po to, by usłyszeć, że przesadza, dramatyzuje albo że „taka jest kobieca natura”.

To współczesne echo historycznych uprzedzeń, które sprowadzało kobiece dolegliwości i trudności do irracjonalności, „macicznych humorów” czy „słabej psychiki”.

Kiedy mówimy o współczesnej histeryczce, mówimy o każdej kobiecie, której zmagania są bagatelizowane, wyśmiewane lub sprowadzane do stereotypów.

To kobieta, która w pracy słyszy, że jest „zbyt emocjonalna” lub „zbyt trudna”, gdy próbuje stawiać granice lub wyrażać swoje zdanie.

To kobieta, która – gdy jest zmęczona, zestresowana czy przytłoczona – gdy jest jest stygmatyzowana jako „wariatka” lub ktoś, kto „robi z igły widły”.

To również kobieta, która w relacji partnerskiej słyszy, że jest „przewrażliwiona” lub „bez poczucia humoru”, gdy wyraża swoje niezadowolenie lub mówi „nie” z powodu bólu, zmęczenia czy po prostu braku ochoty na seks. Jej potrzeby są ignorowane, a jej odmowa kwestionowana – bo przecież „normalne kobiety” powinny być zawsze gotowe do spełniania oczekiwań partnera bądź partnerki.

Współczesna histeryczka to kobieta, która doświadcza objawów okołomenopauzalnych – od uderzeń gorąca, przez bezsenność, po depresję – i zamiast otrzymać wsparcie medyczne i emocjonalne, słyszy, że „tak już musi być”.

To kobieta, która zgłasza lekarzowi bolesne miesiączki wykluczające ją z życia zawodowego i towarzyskiego, a w odpowiedzi słyszy, że to „normalne” i że „po ciąży przejdzie”.

To kobieta, która zmaga się z bolesnym współżyciem, a jej cierpienie jest bagatelizowane przez sugestie, by „spróbowała się rozluźnić” przy lampce wina zamiast zaproponowania jej rzeczywistej pomocy diagnostycznej.

Histeryczka to każda z nas, która odważa się nazwać swoje problemy, mówić o swoim ciele i zdrowiu i która zamiast wsparcia napotyka mur niewiedzy, stereotypów i lekceważenia.

To kobieta, która walczy nie tylko z bólem fizycznym czy psychicznym, ale także z systemem, który wciąż postrzega kobiece dolegliwości jako mniej istotne, a kobiecą niezależność i emocjonalność jako problematyczne.

Przyklejanie etykiety „histeryczki” to narzędzie władzy i kontroli, które ma na celu uciszenie i dyscyplinowanie kobiet odważających się przekraczać narzucone im granice.

Współczesna „histeria” to nie tylko odrzucenie indywidualnych doświadczeń kobiet, ale także podtrzymywanie patriarchalnych struktur, które definiują, jak kobieta powinna myśleć, czuć i się zachowywać. Walka z tym zjawiskiem stanowi bój o prawo każdej kobiety do bycia słyszaną, szanowaną i traktowaną z godnością, niezależnie od tego, jakie doświadczenia i potrzeby wnosi do świata.

Jako jedna z was – tak, ta „histeryczka”, którą tak łatwo nazwać zbyt emocjonalną, przewrażliwioną czy przesadnie dramatyzującą – napisałam tę książkę z głęboką wiarą, że dotrze ona do jak największej liczby kobiet. Moim pragnieniem jest, aby po jej przeczytaniu każda z was była bardziej świadoma, bardziej czuła wobec siebie i swojego ciała. Abyście zrozumiały, że to, co dzieje się z waszym ciałem – bóle, napięcia, zmęczenie, lęki – nie jest czymś, co należy ignorować, lekceważyć czy bagatelizować, ale wołaniem waszego organizmu o uwagę, pomoc i troskę.

Czy kiedykolwiek się zastanowiłaś, dlaczego tak często przepraszasz za swoje uczucia? Dlaczego się tłumaczysz, gdy czujesz się zmęczona, sfrustrowana, rozdrażniona? Dlaczego próbujesz ukryć ból, który cię paraliżuje, albo zamknąć w sobie emocje, które rwą się, by znaleźć ujście? Czy to dlatego, że wciąż słyszysz, że „taka już jesteś” – trudna, wymagająca, nadmiernie wrażliwa? A może dlatego, że boisz się, że jeśli powiesz o tym głośno, nikt nie potraktuje cię poważnie?

Ta książka jest moją odpowiedzią na te pytania – ale jest też zaproszeniem dla ciebie, byś zaczęła zadawać własne. Czy naprawdę musisz cierpieć, skoro twoje ciało tak wyraźnie mówi ci, że coś jest nie tak? Czy musisz godzić się na niewiedzę lub lekceważenie, gdy wiesz, że twoje zdrowie i samopoczucie są warte więcej niż pospieszne diagnozy i banalne rady? Czy nie masz prawa sięgać po potrzebną pomoc? Nawet jeśli usłyszysz „nie” od jednego lekarza, to znajdziesz specjalistę, który powie: „zrozumiem, pomogę”.

Pisząc tę książkę, chciałam, by była ona głosem solidarności i przypomnieniem, że nie jesteś sama. Każda z nas doświadczyła momentu, w którym czuła się zignorowana, źle zrozumiana, może nawet zawstydzona swoimi problemami. Wszystkie jednak zasługujemy na to, by nas wysłuchano i potraktowano poważnie. Czasem wystarczy jeden krok – jedna decyzja, by nie poddawać się w szukaniu pomocy, by zaufać swojemu ciału, by pozwolić sobie na troskę i miłość wobec siebie – by wszystko zaczęło się zmieniać.

Co zatem teraz zrobisz? Czy zaczniesz wsłuchiwać się w siebie i wysyłane przez ciało sygnały? Czy pozwolisz sobie uwierzyć, że ból – fizyczny, psychiczny, emocjonalny – nie jest twoim przeznaczeniem, ale wezwaniem do działania? Czy przestaniesz tłumić swoje potrzeby i zaczniesz sięgać po życie, które nie jest przepełnione cierpieniem?

Mam nadzieję, że ta książka będzie dla ciebie drogowskazem i wsparciem w tej podróży. Że otworzy przed tobą drzwi do zrozumienia, że zasługujesz na pomoc, troskę i ulgę. Że twoje zdrowie, ciało i uczucia są ważne – ZAWSZE.

Czy jesteś gotowa spojrzeć na siebie z miłością i uwagą, na jakie zasługujesz?

Jeśli tak, zapraszam cię do lektury.

To książka napisana z myślą o tobie – i dla ciebie.