Tytuł oryginału Secure: The Revolutionary Guide to Creating a Secure Life

Przekład KAJA GUCIO

Wydawca KATARZYNA RUDZKA

Redaktorka prowadząca DOMINIKA POPŁAWSKA

Redakcja, opieka redakcyjna, adaptacja projektu wnętrza, łamanie ANNA HEGMAN

Konsultacja merytoryczna JOANNA CHMURA

Korekta ANNA ZYGMANOWSKA, ALEKSANDRA PŁOTKA

Projekt okładki PETE GARCEAU

Adaptacja projektu okładki ANNA POL

Projekt graficzny i typograficzny MEIGHAN CAVANAUGH

Zdjęcie na okładce © SidewaysDesign / iStock / Getty Images Plus

Schemat na stronie 58 zawiera obraz wygenerowany przez AI na podstawie fotografii autorstwa SvetaZi, licencjonowanej z serwisu Shutterstock.

Schemat na stronie 149 zawiera obraz wygenerowany przez AI przy użyciu Adobe Firefly.

Koordynatorka produkcji ALEKSANDRA KANICKA

Secure: The Revolutionary Guide to Creating a Secure Life
Copyright © 2026 by Secure LLC

This edition published by arrangement with Tarcher, an imprint of Penguin Publishing Group, a division of Penguin Random House LLC

All rights reserved including the right of reproduction in whole or in part in any form. No part of this book may be used or reproduced in any manner for the purpose of training artificial intelligence technologies or systems. This work is reserved from text and data mining (Article 4(3) Directive (EU) 2019/790).

Copyright © for the translation by Kaja Gucio
Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo Marginesy, Warszawa 2026

ISBN 978-83-68753-14-1

Wydawnictwo Marginesy Sp. z o.o.
ul. Mierosławskiego 11A
01-527 Warszawa
tel. 48 22 663 02 75
redakcja@marginesy.com.pl
www.marginesy.com.pl

Warszawa 2026

Wydanie pierwsze

Konwersja do formatu ePub 3: eLitera s.c.

Mojej siostrze

Od autora

Z koncepcją stylów przywiązania u dorosłych zetknąłem się ponad dziesięć lat temu i przeżyłem wówczas swego rodzaju objawienie. Czułem się tak, jakbym po raz pierwszy ujrzał świat naszych relacji w pełnej gamie barw, a nie tylko – jak do tej pory – w odcieniach szarości. Te cztery style – lękowy (pragnienie bliskości, ale lęk przed odrzuceniem), unikający (niezależność ważniejsza od bliskości), lękowo-unikający (połączenie dwóch poprzednich) oraz bezpieczny (swoboda bycia w bliskości) – zapewniły mi nowy język, który pozwala zrozumieć, w jaki sposób ludzie nawiązują relacje. Wiedza ta ostatecznie zaowocowała moją pierwszą książką, zatytułowaną Partnerstwo bliskości.

Od tamtej pory badania nad przywiązaniem – oraz moje własne zrozumienie tego, co oznacza poczucie bezpieczeństwa – bardzo się rozwinęły.

W niniejszej publikacji po raz pierwszy przedstawiam nowy zestaw narzędzi, które opracowałem, by pomóc ci poczuć się bezpieczniej nie tylko na płaszczyźnie relacji romantycznych, ale we wszystkich obszarach życia – w relacjach z przyjaciółmi, rodziną, współpracownikami, a nawet samym sobą.

Zaprezentowany tu model stanowi efekt prowadzonych przez dziesięciolecia badań z zakresu neuronauki i teorii przywiązania i nie powstałby, gdyby nie wkład naukowców z całego świata zajmujących się tą dziedziną. Jestem niezmiernie wdzięczny wszystkim tym wybitnym umysłom za ich pionierskie dokonania, które pozwoliły nam lepiej zrozumieć wiele zjawisk związanych z naszym zachowaniem i funkcjonowaniem mózgu. Ich dorobek stanowi fundament, na którym opiera się niniejsza książka.

Przypisy i źródła wykorzystane w publikacji można znaleźć na stronie amirlevinemd.com.

Przykłady i studia przypadków zawarte w tej książce stanowią kompilację historii opartych na typowych wzorcach i doświadczeniach. Wszelkie podobieństwa do rzeczywistych osób są przypadkowe.

PRZEDMOWA

Magia bezpieczeństwa

Kiedy miałem dwanaście lat, wybrałem się z czternastoletnią siostrą na tygodniowe wakacje nad morzem wraz z jej przyjaciółką Lilą i mamą Lili, Ruth. Mieszkaliśmy w starym, nieco zniszczonym domku na plaży, położonym na skraju urwiska z widokiem na ocean. Był sierpień i każdego dnia biegaliśmy krótką, krętą ścieżką na plażę, ścigaliśmy się z falami i wygrzewaliśmy się na słońcu. Następnie wspinaliśmy się z powrotem na wzgórze, spłukiwaliśmy z siebie słoną wodę w ogrodzie, wycieraliśmy się do sucha i biegliśmy do domu po lody. Jadaliśmy obfite posiłki, graliśmy w gry planszowe, a od czasu do czasu wyruszaliśmy do miasta na zwiedzanie.

Byłem wdzięczny siostrze za to, że mnie zaprosiła, a Ruth za to, że zgodziła się zabrać mnie na rodzinne wakacje. Wzięcie dwojga nastolatków, z których jednego nawet nie znała, na tygodniowy letni wypad wymagało sporo odwagi. Ruth, podobnie jak jej biblijna imienniczka, była niezwykle serdeczną gospodynią. Od razu poczuliśmy się jak w domu. Emanowała spokojem i pogodą ducha, uśmiechała się z wyrozumiałością i mówiła tonem, który pokazywał, że bardzo jej na nas zależy i że jesteśmy dla niej ważni. Jeśli między nami, dziećmi, pojawiało się choćby najmniejsze napięcie, potrafiła je z łatwością załagodzić. Nigdy nie mówiła nam, co mamy robić i kiedy, ale jakoś wiedzieliśmy i w jej obecności chcieliśmy zachowywać się tak, jak należy.

Jej osobowość wywarła wpływ nie tylko na mnie. Ruth pracowała jako nauczycielka klas trzecich, a wielu jej uczniów pozostawało z nią w kontakcie nawet kilkadziesiąt lat po ukończeniu szkoły. Miało się wrażenie, że bez wysiłku służy wsparciem wszystkim wokół siebie. Nie znaczy to, że jej życie było pozbawione wyzwań. Po tym, jak jej mąż zmarł w wieku czterdziestu sześciu lat na skutek choroby serca, została sama z dwiema córkami i musiała zmienić zawód, by zapewnić im utrzymanie. Zatrudniła się jako producentka telewizyjna w znanej stacji (a w tamtych czasach była to głównie męska branża) i wyprodukowała kilka docenionych przez krytyków filmów dokumentalnych.

Od tamtej pory miałem szczęście zwiedzić wiele pięknych miejsc na całym świecie i przeżyć tam cudowne chwile, ale tamten magiczny wyjazd z Ruth wciąż pozostaje dla mnie wyjątkowym wspomnieniem. Dopiero po latach, kiedy natknąłem się na badania dotyczące bezpiecznego stylu przywiązania, zrozumiałem, dlaczego te wakacje tak mocno zapadły mi w pamięć. To wszystko dzięki Ruth.

Wiedząc to, co wiem dzisiaj, zdaję sobie sprawę, że Ruth, której nie ma już wśród nas, była osobą ze zdrowym poczuciem bezpieczeństwa, czyli – w skrócie – osobą bezpieczną. Osoby te mają talent do podnoszenia na duchu wszystkich wokół siebie. Jeśli wrócisz myślami do własnej przeszłości, zapewne natrafisz na kilka doświadczeń z takimi osobami. A jeśli zastanowisz się głębiej, prawdopodobnie zauważysz, że były to również jedne z najszczęśliwszych chwil w twoim życiu.

Moja siostra, której zawdzięczam te wakacje, ma ten sam wrodzony talent co Ruth i odkąd pamiętam, była dla mnie bezpiecznym punktem odniesienia. Od najmłodszych lat zabierała mnie ze sobą wszędzie, dokądkolwiek szła. Nigdy nie wykluczała mnie ze swoich planów. Jedne z moich najwcześniejszych wspomnień dotyczą tego, jak w wieku czterech lub pięciu lat towarzyszyłem jej podczas wizyty u koleżanki, ponieważ ta miała trzy urocze szczenięta jamnika, z którymi chciałem się pobawić, czy też tego, jak dołączałem do grupy jej przyjaciółek, gdy szły do parku.

Liczne badania przeprowadzone w ciągu ostatnich kilku dekad potwierdzają, jak istotne dla naszego szczęścia i dobrostanu są nawet najmniejsze przejawy bezpiecznych interakcji. Naukowcy poszli o krok dalej i postawili tezę, że te bezpieczne interakcje zachodzące w ciągu naszego życia mogą stworzyć w nas zalążek bezpieczeństwa, który możemy pielęgnować i wykorzystywać, by sami stać się bardziej bezpieczni.

W niniejszej książce łączę refleksje na temat bezpiecznych doświadczeń z mojego życia z przemyśleniami moich pacjentów, studentów i rozmówców, a także z wynikami badań nad związkiem między bezpiecznym stylem przywiązania a funkcjonowaniem mózgu. Mam nadzieję, że pomogą one czytelnikom osiągnąć trwałe poczucie bezpieczeństwa. Korzystam również z metody stworzonej podczas pracy z pacjentami, którą nazwałem terapią bezpiecznego primingu¹, inaczej terapią poczucia bezpieczeństwa. Metoda ta zachęca do dzielenia się bezpiecznymi wspomnieniami, gdy staramy się odkryć w sobie zalążki bezpieczeństwa, a następnie użyć tych doświadczeń jako punktu wyjścia do osiągnięcia większego bezpieczeństwa w codziennym życiu.

Przez lata moi pacjenci opowiadali mi o dziesiątkach bezpiecznych doświadczeń. Niektórzy mieli wyjątkowych rodziców, inni – całkowicie oddanych im dziadków. Wielu opisywało niezwykle troskliwych nauczycieli i wykładowców, małżonków, mentorów, szefów i rodzeństwo, którzy obdarzyli ich poczuciem bezpieczeństwa. Z biegiem czasu mój podziw dla osób ze zdrowym poczuciem bezpieczeństwa rósł coraz bardziej. Z zachwytem wsłuchując się w świadectwa bezpiecznego przywiązania, po prostu zakochałem się w takich ludziach z naszego otoczenia. To oni zawsze nas wspierają – rzadko nas zawodzą czy się z nami kłócą. Zdałem sobie sprawę, że ten talent bywa niedoceniany, a nawet lekceważony, prawdopodobnie dlatego, że bezpieczni są tak niezawodni. Rzadko zdarza się, by robili wokół siebie zamieszanie, więc ich liczne zalety pozostają niezauważone. Natomiast w terapii poczucia bezpieczeństwa osoby bezpieczne zajmują centralne miejsce, ponieważ są dla nas wzorem stabilności i komfortu w relacjach – uczą nas, jak żyć bezpieczniej. Takie podejście nie tylko pozwala nam budować bezpieczne relacje, ale także wywołuje zmiany w naszym mózgu, dzięki którym łatwiej nam uporać się z trudnościami z przeszłości.

Ta książka, podobnie jak praca, którą wykonuję z pacjentami, pomoże ci odkryć zalążki bezpieczeństwa zarówno w sobie, jak i w swoim otoczeniu, a następnie je rozwinąć i wykorzystać, byś i ty mógł/mogła stać się bardziej bezpieczny/bezpieczna, tak jak Ruth, moja siostra i inni. Takie podejście, nazwane przeze mnie bezpiecznym trybem, oznacza, że idziesz przez życie – kochasz, pracujesz, nawiązujesz przyjaźnie, dbasz o siebie i o innych – w sposób bardziej bezpieczny.

DALEKOSIĘŻNE SKUTKI ŻYCIA W BEZPIECZNYM TRYBIE

Najnowsze odkrycia naukowe dowodzą, że życie w bezpiecznym trybie może pozytywnie wpływać na wiele różnych aspektów naszej egzystencji. Z badań wynika, że korzyści płynące z takiego życia wykraczają daleko poza sferę związków romantycznych i oddziałują na to, jak postrzegasz siebie, otaczający cię świat i ogólnie swoje relacje z innymi. Przykładowo, badacze wykazali, że osoby bezpieczne lepiej radzą sobie w mediach społecznościowych, unikając negatywnych skutków, których często doświadczają osoby pozabezpieczne – takich jak obsesja na punkcie tego, jak są postrzegane przez otoczenie, czy interpretowanie braku polubień jako odrzucenia. Jeśli chodzi o zakupy, jako osoba bezpieczna mniej ulegasz konsumpcjonizmowi; logo i marki mają dla ciebie mniejsze znaczenie. W kwestii zdrowia i chorób z czasem cieszysz się lepszym zdrowiem i masz lepsze relacje z pracownikami ochrony zdrowia. Kiedy zmagasz się z poważną chorobą, czy to nowotworową, czy przewlekłą i bolesną, jak na przykład fibromialgia, odczuwasz mniej objawów fizycznych i łatwiej znosisz dolegliwości emocjonalne – rzadziej popadasz w depresję, a choroba w mniejszym stopniu wpływa na twoje ogólne podejście do życia. Jeśli jesteś osobą ze zdrowym poczuciem bezpieczeństwa, nawet do szukania pracy zazwyczaj podchodzisz z większym optymizmem. Podejmujesz skuteczniejsze działania i proces ten nie ma na ciebie tak negatywnego wpływu – nie obniża twojej samooceny.

Podsumowując dziesiątki badań, można stwierdzić, że życie jest znacznie mniej obciążające emocjonalnie, gdy jesteś osobą bezpieczną! Bezpieczne życie najwyraźniej pozwala ci poświęcić czas na rzeczy, które naprawdę mają znaczenie, dając ci możliwość nawiązywania przyjaźni, wychowywania dzieci, tworzenia i odkrywania.

Ale jak stać się osobą konsekwentnie bezpieczną?

Neuroobrazowanie niejednokrotnie wykazało, że osoby o bezpiecznym stylu przywiązania różnią się od tych o stylu pozabezpiecznym zarówno pod względem budowy mózgu, jak i jego funkcjonowania. Szczególnie dotyczy to obszarów mózgu związanych z lękiem i stresem. By stać się bardziej bezpiecznym, trzeba dosłownie znaleźć sposób na zmianę budowy i działania mózgu. Tylko jak to zrobić? Odpowiedź na to pytanie przyniósł mi pewien szczęśliwy zbieg okoliczności.

WPROWADZENIE

Zmiana mózgu dla
większego bezpieczeństwa.
Od psychoanalizy do neuronauki
i z powrotem

Jak zmienić mózg, by stać się osobą bardziej bezpieczną i poprawić jakość swojego życia? Poprzez modyfikację jego fizycznej budowy. Jednak jak to osiągnąć? Można by pomyśleć, że nauczyłem się tego w trakcie studiów z zakresu psychiatrii, ale nie do końca tak było. Odpowiedź, jak to często bywa, znalazłem przez przypadek.

Od wczesnej młodości chciałem zostać psychoanalitykiem. Bardzo podobała mi się myśl, że mogę pomagać ludziom w osiąganiu większej satysfakcji z życia poprzez zmianę niekorzystnych wzorców za pomocą terapii rozmową. Poddałem się nawet rocznej analizie i cztery razy w tygodniu kładłem się na owianej złą sławą kanapie, co było warunkiem wstępnym przyjęcia do szkoły analitycznej. Zgłębiałem pisma Freuda i jego kontynuatorów, a podczas stażu moi przełożeni oczekiwali, że podejmę szkolenie analityczne. Miałem przed sobą jasno nakreśloną przyszłość. Ani przez chwilę nie przypuszczałem, że skończę w laboratorium, pobierając próbki DNA, RNA i białek i umieszczając je w małych probówkach, żeby badać molekularne mechanizmy zmian zachodzących w mózgu. Tymczasem tak właśnie się stało.

Pod wieloma względami wybór kariery zawdzięczam własnej psychoanalizie. Przygotowując się do podjęcia nauki w szkole analitycznej, musiałem wybrać temat badań na uniwersytecie. Podczas sesji swobodnych skojarzeń na kanapie na nowo odkryłem swoje zamiłowanie i zdolności do nauk biologicznych i chemicznych, dzięki czemu zdobyłem się na odwagę, by obrać ścieżkę kariery w dziedzinie, na której praktycznie się nie znałem. W tamtym czasie nie potrafiłem odróżnić jednego urządzenia laboratoryjnego od drugiego, nie mówiąc już o przeprowadzaniu skomplikowanych eksperymentów molekularnych od początku do końca.

Jedna z moich mentorek podczas stażu, profesor Abby Fyer, udzieliła mi kilku rad dotyczących wyboru tematu badań. „Życie naukowca jest ciężkie – powiedziała. – Będziesz musiał zmierzyć się z licznymi odmowami i krytyką oraz doświadczysz wielu niepowodzeń. Żeby przetrwać, powinieneś wybrać coś, co naprawdę cię pasjonuje, coś, co zapewni ci motywację do wytrwałej, często niewdzięcznej pracy, bo to jest nieodłączna część naszego zawodu”.

Posłuchałem jej rady i zacząłem szukać tematu, który by mnie zainteresował. Przeczytałem dziesiątki artykułów naukowych opublikowanych przez osoby z mojego wydziału na tematy, które wydawały mi się ciekawe. Jeden artykuł w czasopiśmie „Cell” szczególnie przykuł moją uwagę – dotyczył tego, jak trwałe wspomnienia powstają na poziomie molekularnym.

Poprosiłem autora, Erica Kandela, laureata Nagrody Nobla, o spotkanie. Stremowany, zacząłem opowiadać mu o moim zainteresowaniu jego pracą, zwłaszcza publikacją na łamach „Cell”, ale także o moim braku doświadczenia. Po dwóch minutach wstał i polecił mi, żebym poszedł za nim. Zaprowadził mnie na kolejne piętro i przedstawił mi pomysłodawcę projektu, Jamesa Schwartza, zwanego przez wszystkich Jimmym.

EPIGENETYKA, ŚRODOWISKO I TWÓJ MÓZG

W artykule Jimmy opisał, jak dodanie określonych znaczników molekularnych (czyli przełączników) do DNA w mózgu staje się warunkiem koniecznym tworzenia pamięci długotrwałej. Jimmy i jego doktorant Zhonghui Guan, we współpracy z laboratorium Erica Kandela, wykazali, że jeśli pobudzi się ogromne neurony u ślimaka morskiego z rodzaju Aplysia, do DNA w tych komórkach dodawane są znaczniki molekularne. Dodanie znaczników DNA zwiększa ekspresję genów, co z kolei skutkuje tworzeniem pamięci długotrwałej i uczeniem się. Naukowcy zasugerowali następnie, że ten sam proces zachodzi u ludzi podczas przyswajania wiedzy. Oznacza to, że jeśli jutro będziesz pamiętać cokolwiek z tego wprowadzenia, do DNA w twoim mózgu musiały zostać dodane określone znaczniki molekularne. Zasadniczo badacze wykazali, że proces ten, będący formą zmiany epigenetycznej², ma kluczowe znaczenie dla tworzenia pamięci. Wyobraź sobie te znaczniki jako małe zakładki lub przełączniki podpowiadające mózgowi, które strony należy ponownie przeczytać i które obwody włączyć, by utrwalić nowe wspomnienie.

Wtedy jeszcze tego nie wiedziałem, ale ta publikacja oraz kolejna, również powstała w laboratorium Erica Kandela, okazały się przełomowymi pracami, które wraz z innymi artykułami z tego okresu dały początek nowej dziedzinie neuronauki – epigenetyce. Po ogłoszeniu tych dwóch opracowań nastąpił prawdziwy boom badawczy: dziesiątki grup naukowych z całego świata opublikowały wyniki badań dotyczących epigenetyki w kontekście uzależnień, pamięci i uczenia się, zachowań macierzyńskich oraz innych obszarów neuronauki. W ciągu następnej dekady stało się jasne, że zmiany epigenetyczne w ośrodkowym układzie nerwowym stanowią główny mechanizm utrzymujący plastyczność mózgu. Mechanizm ten jest istotny, bo dzięki niemu wydarzenia życiowe mogą strukturalnie kształtować nasz mózg i pomagać nam zmieniać to, kim jesteśmy przez całe życie, nawet w podeszłym wieku. Sztuka polega na znalezieniu środowiska, które sprzyja korzystnym zmianom.

Kiedy po raz pierwszy przeczytałem artykuł o ślimaku Aplysia w magazynie „Cell”, nie miałem oczywiście pojęcia, co przyniesie przyszłość. W tamtym momencie po prostu uznałem, że to interesująca i nowatorska praca, i pomyślałem, że chciałbym się tym zająć. Omówiłem artykuł z Jimmym, entuzjastycznie przedstawiając kilka własnych pomysłów i krytycznych uwag, a on na koniec rozmowy zaproponował mi trzymiesięczną praktykę w swoim laboratorium – okres próbny, żeby sprawdzić, jak sobie poradzę.

I tak oto znalazłem się w laboratorium, przy stole z probówkami, gdzie uczyłem się przeprowadzać eksperymenty z zakresu biologii molekularnej. Zacząłem też regularnie spotykać się z Jimmym, żeby rozmawiać o nauce, literaturze i innych ciekawych tematach. Urządzaliśmy burze mózgów na temat potencjalnych projektów badawczych. Trzy miesiące minęły błyskawicznie. Jimmy okazał się wspaniałym mentorem i badaczem o nieszablonowym sposobie myślenia. Zaryzykował, zatrudniając mnie, podczas gdy większość naukowców grzecznie odmówiłaby przyjęcia takiego nowicjusza do swojego laboratorium. Praca nie była łatwa. Pamiętam, jak po raz pierwszy naprawdę nawaliłem: przeprowadzałem pracochłonny i kosztowny trzydniowy eksperyment polegający na izolowaniu specjalnej formuły DNA wraz z jego znacznikami z tkanki mózgowej. Pod koniec trzeciego dnia wylałem nadsącz – ciecz pozostającą na powierzchni próbki – i dumnie pokazałem technikowi piękny osad na dnie naczynia, ale okazało się, że to właśnie w nadsączu znajdowało się pożądane DNA, a osad to tylko resztki komórkowe, które należało wyrzucić. Ogarnął mnie wstyd i myślałem, że Jimmy wyrzuci mnie z laboratorium, ale on powiedział: „Nie martw się, wkrótce osiągniesz wprawę. Popełniłeś błąd, ale to nie koniec świata”. Następnie dodał: „Do tego, żeby być dobrym naukowcem, nie wystarczy wiedza praktyczna. Bardzo ważne jest to, co masz tutaj – wskazał na moją głowę. – Liczą się kreatywność, odwaga i ciekawość”. I tak właśnie jest.

Zostałem dłużej niż trzy miesiące i z czasem nabrałem większej biegłości w kwestiach technicznych. Teraz wiem, że to dzięki bezpiecznemu środowisku, jakie Jimmy stworzył w laboratorium, mogłem nauczyć się nowej dziedziny od podstaw. Dzięki jego nieustannemu wsparciu osiągnąłem całkiem niezłe wyniki i w stosunkowo krótkim czasie opublikowałem swój pierwszy artykuł.

Równolegle do badań naukowych nad mózgiem na poziomie molekularnym nadal interesowałem się pracą kliniczną i pomaganiem ludziom, a moja fascynacja zawodem terapeuty znalazła dodatkowe ujście w pisaniu. Podczas stażu na oddziale terapeutycznym dla dzieci w ramach stypendium z zakresu psychiatrii dziecięcej i młodzieżowej na Uniwersytecie Columbia przypadkowo natknąłem się na badania z dziedziny psychologii społecznej. Opisywały one istnienie różnych stylów przywiązania – lękowego, unikającego i bezpiecznego – które mają ogromny wpływ na nasze zachowania w relacjach międzyludzkich w dorosłym życiu. Osoby z lękowym stylem przywiązania pragną bliskości, ale jednocześnie bardzo boją się odrzucenia i braku miłości. Osoby z unikającym stylem przywiązania mają trudności z nawiązywaniem bliskich relacji, dlatego kładą nacisk na samodzielność i często odpychają od siebie innych ludzi. Natomiast osoby z bezpiecznym stylem przywiązania są ciepłe i kochające, pragną bliskości i nie boją się odrzucenia.

To odkrycie pojawiło się w moim życiu w idealnym momencie, ponieważ przechodziłem właśnie przez trudny okres rozstania. Badania nad stylami przywiązania okazały się dla mnie niezwykle pomocne, otworzyły mi oczy i doprowadziły do olśnienia: skoro ta wiedza tak wiele mi dała, z pewnością pomoże też innym. Jedyną przeszkodą było to, że w wersji akademickiej nie była łatwo dostępna ani przydatna w codziennym życiu. Dane badawcze dotyczące stylów przywiązania, zakopane w naukowym żargonie, były jak nieoszlifowany diament. Należało je wydobyć i przekształcić w narzędzie kliniczne, które ludzie mogliby wykorzystać, by lepiej funkcjonować w relacjach. Przez prawie pięć lat wraz z Rachel Heller tłumaczyliśmy te informacje na przystępniejszy język i wspólnie napisaliśmy książkę Partnerstwo bliskości. Po raz pierwszy stworzyłem narzędzie kliniczne oparte na wynikach badań naukowych. Książka Partnerstwo bliskości pomogła wielu osobom zrozumieć, w jaki sposób znajomość stylów przywiązania w codziennym życiu może poprawić ich zdolność do radzenia sobie w związkach romantycznych. Jednak podczas sesji z pacjentami, w mailach od czytelników i w wywiadach zawsze padało pytanie: „Jak stać się osobą, która ma w sobie więcej poczucia bezpieczeństwa?”.

Nie miałem na to jednoznacznej odpowiedzi.

Rozwiązanie nadeszło niespodziewanie. Nie zdając sobie z tego w pełni sprawy, podczas pracy z pacjentami zacząłem czerpać z wiedzy zdobytej w laboratorium, żeby lepiej wyjaśnić im to, czego doświadczają. Zauważyłem, że odchodzę od typowych technik terapeutycznych i wyjaśniam funkcjonowanie mózgu w kontekście naszego codziennego życia. Z czasem to podejście zaczęło dominować w mojej pracy.

BEZPIECZNI DZIĘKI NAUCE – NEURONAUKA METAKOGNITYWNA

Niemal dwie dekady po rozpoczęciu pracy w laboratorium zatoczyłem pełne koło i powróciłem do mojej pierwotnej pasji: pomocy ludziom w poprawie jakości ich życia. Robię to nie tylko poprzez psychoanalizę, ale także wykorzystując swoją wiedzę z zakresu neuronauki, by ułatwić innym zrozumienie, jak stworzyć środowisko sprzyjające bezpiecznym zmianom w mózgu. Dzięki połączeniu trzech obszarów wiedzy – psychologii klinicznej, nauki o przywiązaniu i podstaw neuronauki – udało mi się opracować konkretne narzędzia, które pozwalają dostroić nasze myśli i przekonania do funkcjonowania naszego mózgu. Nazwałem tę połączoną dziedzinę neuronauką zorientowaną na poczucie bezpieczeństwa, a jej kliniczny odpowiednik – terapią poczucia bezpieczeństwa. Neuronauka zorientowana na poczucie bezpieczeństwa wykorzystuje narzędzia metapoznawcze, które bazują na naszej zdolności do myślenia o własnych myślach – pomagają nam zastanowić się nad tym, co robimy i dlaczego, patrząc na to przez bardziej bezpieczny pryzmat, uwzględniający sposób funkcjonowania mózgu.

Zaskoczyło mnie, jak wielką rolę neuronauka zorientowana na poczucie bezpieczeństwa i terapia poczucia bezpieczeństwa odegrały w życiu moich studentów, pacjentów i pacjentów moich podopiecznych. Osoba, która od lat zmagała się z zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi, w końcu znalazła skuteczną metodę leczenia. Inna, która prawie została wyrzucona ze studiów medycznych, zmieniła swoje życie, ukończyła studia i rozpoczęła staż. Pacjenci, którzy borykali się z izolacją społeczną, byli w stanie prowadzić bogate i satysfakcjonujące życie towarzyskie. Nie stało się to z dnia na dzień ani nie obyło się bez wysiłku z ich strony, ale wiedza i narzędzia neuronauki zorientowanej na poczucie bezpieczeństwa pozwoliły im uwolnić się od bezproduktywnych przekonań, postaw i wyobrażeń, a tym samym osiągnąć większe bezpieczeństwo i trwałą poprawę w dłuższej perspektywie.

Postanowiłem napisać o tej nowej terapii i narzędziach, które opracowałem, żeby ludzie spoza mojego najbliższego otoczenia mogli lepiej zrozumieć działanie swojego mózgu i wykorzystać tę wiedzę w codziennym życiu. Te narzędzia pomogą ci zmienić swoje myśli, postrzeganie, emocje, zachowania i, co nie mniej ważne, środowisko społeczne, a ostatecznie sprawią, że wykształcisz większe poczucie bezpieczeństwa.

TERAPIA BEZPIECZNEGO PRIMINGU

Terapia bezpiecznego primingu – zwana również terapią poczucia bezpieczeństwa – to nowe podejście terapeutyczne łączące trzy dziedziny wiedzy: psychologię kliniczną, naukę o przywiązaniu i podstawy neuronauki. Ta forma terapii, szczegółowo opisywana w niniejszej książce, oferuje praktyczne narzędzia umożliwiające dostrojenie naszych myśli i przekonań do rzeczywistego funkcjonowania mózgu. Terapia poczucia bezpieczeństwa czerpie również ze strategii bezpiecznego primingu, które – jak wykazały badania – pomagają ludziom osiągnąć większe poczucie bezpieczeństwa.

UKŁAD TEJ KSIĄŻKI POMOŻE CI ZYSKAĆ POCZUCIE BEZPIECZEŃSTWA

Książka podzielona jest na trzy części. W części 1, zatytułowanej Bezpieczny mózg, dzielę się trzema najważniejszymi lekcjami opartymi na wiedzy o mózgu, które pozwolą ci stworzyć bezpieczne życie. Ta sekcja zawiera trzy rozdziały, po jednym dla każdej lekcji. Ma zastosowanie do nas wszystkich, w tym osób ze zdrowym poczuciem bezpieczeństwa, ponieważ odnosi się do uniwersalnego funkcjonowania naszego mózgu, które ma na nas wpływ niezależnie od stylu przywiązania. Wyjaśnia również, w jaki sposób możemy wpływać na strukturę mózgu epigenetycznie, otaczając go bezpiecznym środowiskiem niezbędnym do jego rozwoju. Lekcja z rozdziału 1 mówi, że wykluczenie lub poczucie bycia ignorowanym może wywierać szkodliwy wpływ na mózg. Wykluczenie zacząłem nazywać efektem Cyberball, a poczucie bycia ignorowanym – stillfacingiem, nawiązując do dwóch przełomowych eksperymentów, które szczegółowo omówię dalej (patrz s. 35). Antidotum na te społeczne szkody jest priorytetowe traktowanie relacji z innymi będących przeciwieństwem wykluczenia, relacji, które mają w sobie domyślnie bezpieczny element spójności, dostępności, responsywności niezawodności i przewidywalności (ang. consistency, availability, responsiveness, reliability, predictability) – określam go akronimem CARRP. Ta ważna koncepcja jest przedmiotem drugiej lekcji, omówionej w rozdziale 2 (patrz s. 45). Wreszcie w rozdziale 3 dowiesz się, jak stworzyć wzbogacone środowisko, które będzie chronić twój mózg – i ciebie – gwarantując, że zdecydowana większość tego, co nazwałem pozornie nieistotnymi drobnymi interakcjami w życiu codziennym (ang. seemingly insignificant minor interactions, w skrócie SIMI), będzie zgodna z CARRP.

Część 2 dotyczy tego, jak przejść od pozabezpiecznego do bardziej bezpiecznego stylu przywiązania. Jeśli wykazujesz pozabezpieczny styl, niezależnie od tego, czy jest to styl lękowy, unikający, czy lękowo-unikający, w tej części książki znajdziesz opis kroków, które musisz podjąć, korzystając z narzędzi bezpiecznego mózgu omówionych w części 1, żeby zbudować dla siebie bardziej bezpieczne środowisko.

W rozdziale 4 wyjaśniono, w jaki sposób mózg wykorzystuje energię i dlaczego zrozumienie tego jest ważne dla uzyskania większego bezpieczeństwa. Następnie, w rozdziale 5, określisz własny styl przywiązania za pomocą kwestionariusza opartego na badaniach naukowych, znanego jako złoty standard określania stylów przywiązania w różnych relacjach: Kwestionariusz Struktur Relacji. Na podstawie twojego stylu przywiązania w dalszych partiach części 2 dowiesz się, jak wykorzystać narzędzia poznane w części 1 na rzecz własnego rozwoju, oraz otrzymasz konkretne uwagi i wskazówki na temat każdego z pozabezpiecznych stylów przywiązania. Warto zapoznać się ze wszystkimi stylami i sposobami, w jakie osoby je reprezentujące mogą wykorzystać narzędzia, bo wówczas łatwiej zrozumieć wyzwania, przed jakimi stają w dążeniu do większego poczucia bezpieczeństwa. Dzięki temu nauczysz się lepiej z nimi porozumiewać i wspierać ich starania o większe poczucie bezpieczeństwa.

Trzecia część książki koncentruje się na zabezpieczeniu umysłu. Poproszę cię o zrewidowanie swoich doświadczeń z przeszłości z punktu widzenia nauki. Dowiesz się, w jaki sposób mózg monitoruje relacje w twoim otoczeniu z perspektywy współpracy, a także jak wykorzystać zasadę rządzącą biologią – różnorodność molekularną – by odkryć w sobie iskrę talentu bezpieczeństwa. Ta część skupia się również na nowym podejściu w terapii przywiązania opartym na neuronauce – terapii poczucia bezpieczeństwa i coachingu. Wiele z jej podstawowych idei i narzędzi zostało już przedstawionych w częściach 1 i 2, ale tutaj pójdziesz o krok dalej i poznasz dodatkowe strategie, które pomogą ci radzić sobie w rzeczywistych sytuacjach i reagować na bieżąco.

Mam nadzieję, że dzięki zastosowaniu różnych wskazówek zawartych w tej książce również ty wzmocnisz swoje poczucie bezpieczeństwa. W poszczególnych rozdziałach zamieściłem ćwiczenia i pytania, dzięki którym możesz zastosować zdobytą wiedzę w praktyce i lepiej ją przyswoić.

A teraz, bez dalszych wstępów, przejdźmy do części 1 – Bezpieczny mózg.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

CZĘŚĆ 1

BEZPIECZNY
MÓZG

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

1

Efekt Cyberball

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

2

Życie CARRP.
Kultywacja hiperwłączenia

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

3

Neuroplastyczność.
Nauka (i sztuka) SIMI

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

CZĘŚĆ 2

ŻYCIE
W BEZPIECZNYM
TRYBIE

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

4

Użyj energii swojego mózgu,
by maksymalnie wykorzystać
swój potencjał

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

5

Odkryj swój
styl przywiązania –
we wszystkich obszarach życia

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

6

Lękowy styl przywiązania.
Życie z supermocami percepcyjnymi

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

7

Unikający styl przywiązania.
Wygodne życie
z zachowaniem dystansu

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

8

Styl lękowo-unikający.
Skok na głęboką wodę
ku bliskości

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

9

Przetestuj swoją wiedzę
na temat przywiązania

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

CZĘŚĆ 3

BEZPIECZNY
UMYSŁ

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

10

Przyczyna i skutek.
Przeformułowanie przeszłości
z bezpiecznej perspektywy

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

11

Porównywanie i współpraca.
Jak znaleźć ludzi,
na których można polegać

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

12

Terapia bezpiecznego primingu.
Odkrywanie ukrytych iskier talentu

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

13

Coaching poczucia bezpieczeństwa.
Nauka poczucia bezpieczeństwa
w czasie rzeczywistym

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

POSŁOWIE

Twoja bezpieczna praktyka

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Podziękowania

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Przypisy

1 Terapia bezpiecznego primingu, inaczej terapia poczucia bezpieczeństwa, opiera się na badaniach z zakresu psychologii społecznej i pokazuje, w jaki sposób metody bezpiecznego primingu pomagają stać się bardziej osobą ze zdrowym poczuciem bezpieczeństwa. Wykorzystuje ona również ogólniejsze odkrycia naukowe, zwłaszcza te związane z mózgiem, by wzmocnić bezpieczny priming. ↩

2 Zmiany epigenetyczne to takie, które zachodzą „na powierzchni” DNA, podobnie jak wspomniane wcześniej znaczniki molekularne. Znaczniki te modyfikują ekspresję naszych genów – a ostatecznie nas samych – bez ingerencji w nasz kod genetyczny. ↩