Spis treści

Karta redakcyjna

Od autorki

Wstęp

Część I. Sztuka dobrego życia

Nie zostałam tancerką

W dorosłe życie

Szczęśliwa, choć zabiegana

Każda z nas może sięgnąć po nowe życie

Część II. Siedem filarów zdrowia Małgorzaty

Dlaczego warto zadbać o siebie kompleksowo?

Filar I. Co zdrowe, dobrze nas odżywia

Czym jest dla mnie jedzenie?

Umiem jeść mało

Mój rytm dnia

Ciało czuje więcej, niż myślisz, czyli o emocjach przy stole

Unikam cukru

Nie potrzebujemy aż tyle. Post, który przywraca równowagę

Jesteś tym, co jesz

Dieta dobrze dobrana

Dostosuj dietę do wieku

Lata lecą, a ja? Czuję się świetnie!

Zaplanuj swoją dietę

Pamiętaj o badaniach

Cukier może krzepi, ale nie wspiera zdrowia

Wywiad z ekspertką. Monika Dąbrowska-Molenda: Dbaj o siebie. I słuchaj tego, co mówi twoje ciało

Alkohol? Nie w moim stylu

Jaśniejszy styl życia

Wywiad z ekspertem. Robert Rutkowski: Zmiana wyjdzie od nas

Filar II. Nawodnienie, czyli remedium dla mózgu i ciała

Dobre źródło, bo wszystko zaczyna się od środka

Dodatkowo stosuję metodę 12 łyków co godzinę

Zioła – mój mały rytuał ukojenia

Woda i ciało

Oblicz indywidualne zapotrzebowanie

Gdy czujesz głód, napij się wody

Gdy idziesz na trening

Dobra woda

Bogata w minerały

Sok bez cukru albo smoothie

Ze słodkich napojów zrezygnuj

Woda w szkle

Wywiad z ekspertką. Ewa Stachowska: Na nawodnienie i mikrobiotę

Filar III. Suplementacja? Tak! Ale z głową

Stawiam na jakość, nie ilość

Czego tak naprawdę potrzebujemy?

Jakość i kontrola

Dobre niemal cały rok

Wywiad z ekspertką. Daria Łotocka: Warto zaplanować suplementację cykliczną

Filar IV. Regeneracja – niedoceniany filar odporności, siły i dobrego humoru

Dobry sen – to lubię

Wieczorne wyciszenie

Najlepsze dla relaksu i regeneracji

Masaż – luksus czy konieczność?

Siła oddechu

Czas ładowania akumulatorów

Na pamięć i odporność

Gdy regularnego snu za mało

Zapotrzebowanie na sen

Totalne wyłączenie

Nie porównuj się

Oddychaj głęboko

Wywiad z ekspertką. Monika Cisło: Oddech, źródło naszej energii

Filar V. Stres oswojony

Nie szukam problemów, rozwiązuję je

Stres a moje ciało

Plan ratunkowy

Moje prywatne Niebieskie Strefy

Mikro Niebieskie Strefy każdego dnia

Krótki stres nie taki straszny

Suma naszych strachów

Nie stresuj się, dbaj o odporność

Wywiad z ekspertką. Jadwiga Jośko-Ochojska: Ze stresem walcz zachwytem

Filar VI. Wybierz swoją aktywność fizyczną

Ruch towarzyszył mi od dziecka

Każdy sport otwiera na coś innego

Nie wszystko jest dla każdego

Siła głowy

Czasem też odpuszczam

Siła jest kobietą

Dobry trening, lepszy seks

Wybierz trening siłowy, bo to niezależność

Sprawniej myślisz

Siłownia czy cardio?

Nie musisz od razu iść na siłownię, zacznij od minimum

Wywiad z ekspertką. Anna Szymańska: Chcę pokazywać kobietom, że siła to nie tylko mięśnie

Filar VII. Uroda pod dobrą opieką

Nauka w służbie piękna

Walka z kompleksami

Co liczy się w medycynie estetycznej?

Z urodą na lata

Wywiad z ekspertką. Aleksandra Rymsza: Medycyna regeneracyjna działa długofalowo i długoterminowo

Wywiad z ekspertem. Marek Szczyt: Czy mogę pana doktora przytulić?

Posłowie do Ciebie

Źródła

Przypisy

Punkty orientacyjne

Spis treści

Okładka

Strona tytułowa

Początek tekstu

Lista stron

4

5

13

14

15

16

17

19

20

21

22

23

24

25

26

27

Copyright © by Malgorzata Rozenek-Majdan 2025
Copyright © by Wydawnictwo Luna, imprint Wydawnictwa Marginesy 2025

Dyrektorka wydawnicza: MAGDALENA CYLEJEWSKA

Redakcja merytoryczna: MONIKA GŁUSKA-DURENKAMP

Redaktorka prowadząca: SYLWIA CHRABAŁOWSKA

Redakcja: ALEKSANDRA KACIANOWSKA-WERNIK

Korekta: JOANNA BŁAKITA, JOANNA KŁOS

Projekt okładki, makiety i stron tytułowych: KATARZYNA MAKOWIECKA

Zdjęcia autorki na okładce i w książce: MARTA WOJTAL

Sesja zdjęciowa do książki została zrealizowana w Barceló Warsaw Powiśle.

Skład i łamanie: MAŁGORZATA KĄKOL

Koordynatorka produkcji: ANNA PAWŁOWICZ

Wydawnictwo Luna
Imprint Wydawnictwa Marginesy Sp. z o.o.
ul. Mierosławskiego 11A
01-527 Warszawa
tel. 48 22 663 02 75
www.wydawnictwoluna.pl

Warszawa 2025

Wydanie pierwsze

ISBN 978-83-68647-08-2

Konwersja do formatu ePub 3: eLitera s.c.

OD AUTORKI

Ta książka powstała z potrzeby serca – z rozmów z innymi kobietami, ale też z moich własnych doświadczeń. Wiem, jak trudno jest łączyć codzienność, pracę, rodzinę i jeszcze znaleźć przestrzeń na dbanie o siebie. Wiem też, jak łatwo wpaść w pułapkę oczekiwań – cudzych i własnych – i zapomnieć o tym, że mamy prawo być dobre dla siebie.

Nie znajdziesz tu cudownych recept na idealne życie. Znajdziesz za to historie, wiedzę i praktyczne wskazówki, które mają Ci pomóc odnaleźć równowagę i siłę – w zdrowiu, wyglądzie, relacjach i codzienności.

Pisząc tę książkę, myślałam właśnie o Tobie – żeby dodać Ci odwagi i wsparcia oraz przypomnieć, że zasługujesz na to, by być dla siebie ważna.

WSTĘP

W codziennej pracy – zawodowej, społecznej i medialnej – mam przywilej spotykać wiele kobiet. Słucham ich historii – opowieści o marzeniach, radościach, ale też o trudnościach, lękach, zmęczeniu i wypaleniu. Wspólne mianowniki tych rozmów? Potrzeba równowagi, poczucia sensu i energii, której często zaczyna brakować.

Z czasem coraz wyraźniej widzę, jak ogromny wpływ na nasze życie ma zdrowie – nie tylko w ujęciu klinicznym, lecz także funkcjonalnym, emocjonalnym i społecznym. Dobre samopoczucie, sprawność fizyczna, odporność psychiczna i umiejętność regeneracji to nie luksus. To fundamenty, bez których trudno dziś funkcjonować, szczególnie kobietom łączącym wiele ról – zawodowych i rodzinnych – często kosztem siebie.

Sama należę do tej grupy. Pracuję intensywnie, często pod presją czasu i oczekiwań. Wymagam od siebie dużo, i zawodowo, i prywatnie. Jednocześnie wiem, że aby działać na pełnych obrotach, potrzebuję sprawnego ciała i spokojnego umysłu. Dlatego od kilku lat systematycznie pogłębiam wiedzę na temat zdrowego stylu życia – w sposób racjonalny, oparty na dowodach naukowych, a nie na chwilowych trendach.

Dzięki pracy w mediach i aktywności społecznej mogę rozmawiać z najlepszymi specjalistami w swoich dziedzinach i docierać do wielu odbiorców. Czuję odpowiedzialność za treści, które przekazuję, i chcę, aby były rzetelne, przemyślane i przydatne. Stąd pomysł na tę książkę.

Oddaję w Twoje ręce poradnik, który łączy moją osobistą perspektywę z wiedzą ekspertów: lekarzy, dietetyków, psychoterapeutów i fizjoterapeutów. To kompendium wiedzy na temat tego, jak kompleksowo zadbać o zdrowie – nie tylko wtedy, gdy coś niedobrego dzieje się w naszym ciele, ale przede wszystkim profilaktycznie, na co dzień.

Książka powstała z myślą o kobietach aktywnych, ambitnych, wielozadaniowych, które chcą czuć się dobrze w swoim ciele, mieć więcej siły, lepiej spać, jeść, rozumieć siebie i swoje potrzeby. Również dla tych, które prowadzą spokojne życie, pełne chwil dla siebie i czasu na refleksje.

Nie znajdziesz tu radykalnych diet, modnych haseł, trendów czy obietnic „cudownych zmian”. Znajdziesz za to realne rozwiązania dostosowane do rzeczywistości, w której żyjemy.

W tej książce poruszam tematy związane z odżywianiem, nawodnieniem, regeneracją, snem, gospodarką hormonalną, aktywnością fizyczną, psychiką i samoakceptacją. Wszystko w duchu higieny życia bazującej na wiedzy, ale przedstawionej w ujęciu praktycznym, aby każda z nas mogła ją zastosować.

To książka o równowadze. O zdrowiu rozumianym jako proces, a nie cel. O codziennych, często nieświadomych wyborach, które składają się na nasze samopoczucie, wydolność i jakość życia.

Mam nadzieję, że ten przewodnik będzie dla Ciebie wsparciem, pomoże Ci wprowadzać zmiany, które są zgodne z Tobą, i będzie Ci towarzyszył w drodze – nie do perfekcji, lecz do dobrostanu.

Z serdecznością

Małgorzata Rozenek-Majdan

NIE ZOSTAŁAM TANCERKĄ

Dzieciństwo spędziłam szczęśliwie w kochającym domu. Chodziłam do żłobka, przedszkola, później do szkoły podstawowej. Dziś wiem, że właśnie wtedy zaczęły się najważniejsze lekcje: jak szukać swojej drogi i jak żyć z innymi. Dlatego uważam, że dzieci powinny jak najwcześniej trafiać do szkoły, bo szkoła to nie tylko nauka na zajęciach, lecz przede wszystkim trening społeczny.

Po trzeciej klasie podstawówki zaczęłam chodzić do szkoły baletowej. Wtedy nie było szkół międzynarodowych ani prywatnych. Moi rodzice chcieli, żebyśmy ja i mój brat uczyli się szerzej, patrzyli na świat z różnych perspektyw. Nie marzyli, abyśmy zostali zawodowymi tancerzami, ale zależało im, żebyśmy poznali inny świat. A balet to świat wymagający, pełen dyscypliny, pracy i piękna.

Dziecko nie wie, ile wysiłku kosztuje nauka w szkole baletowej. Tam wszystko jest rygorystyczne i wymagające, zarówno fizycznie, jak i psychicznie. Ma jednak świadomość, że jeśli nie robi postępów, może z dnia na dzień zostać skreślone. Nie wolno opuszczać zajęć. Tancerze mawiają: „Opuścisz jeden dzień – zauważysz to ty. Dwa – zauważy twój nauczyciel. Trzy – zauważy to twoja widownia”.

Gdy zaczynałam, były dwie klasy pierwsze, w każdej po trzydzieścioro dzieci. Każdego roku wiele z nich wyrzucano. Do matury i dyplomu dotarło tylko jedenaścioro z nas.

Życie toczyło się tylko w szkole – znajomi, rozmowy, przyjaźnie. Zajęcia trwały od ósmej do szesnastej, a potem często do dwudziestej. A gdy na korytarzu spotkało się nauczyciela – należało się zatrzymać i grzecznie dygnąć.

W domu miałam brata tancerza, więc ten świat był naszą codziennością. Nie czułam, że coś mi odebrano, bo innego życia nie znałam.

Jednak balet zabrał mi podwórkowe zabawy, gumę, piłkę, narty, konie – wszystko, co mogło skończyć się kontuzją. Zamiast luzu: skromny strój, włosy w kucyk, makijaż zakazany aż do matury. Rano przy wejściu do szkoły stała dyrektorka i kontrolowała wygląd uczennic. Pamiętam, jak w okresie buntu próbowałam przemycić tusz na rzęsach – za każdym razem kończyło się to wizytą w gabinecie dyrekcji i zmywaniem makijażu. Taki to był mój bunt.

Wkładałam w naukę wszystko, co mogłam, choć nie zawsze osiągałam oczekiwane rezultaty. Zdarzało się, że wpisywano mi w dzienniczku: „brak poprawy”, a częściej: „zachowanie nieodpowiednie”. Były łzy, frustracja, poczucie niewystarczalności. Nie byłam wystarczająco rozciągnięta, miałam słabe podbicie, nie byłam odpowiednio pracowita i dobrze zmotywowana, ale świetnie skakałam i robiłam piruety. Postępy w balecie nie przychodzą od razu – czasem dajesz z siebie wszystko i nie widzisz efektów przez miesiące, ale musisz iść do przodu. Bo to nie jest miejsce na użalanie się nad sobą.

W szkole baletowej nauczyłam się odporności – nie tylko fizycznej, ale przede wszystkim psychicznej. Tam krytyka nie była podszyta troską, nikt nie owijał w bawełnę. Padały słowa, które dziś uznalibyśmy za brutalne. Potrafiły zaboleć do żywego, lecz z czasem przestawały mnie łamać. Działały jak szczepionka – najpierw bolały, a potem uodporniały. Dziś, choć coś może mnie dotknąć, nie jestem już krucha. Nie rozsypuję się. Znam swoją wartość i wiem, że nie każda opinia jest warta uwagi. Liczy się zdanie tych, którzy naprawdę coś wiedzą i coś znaczą. Reszta to tylko szum.

À propos krytyki – jest powiedzenie, które świetnie ustawia nasz stosunek do niej: „Nie przyjmuj krytyki od kogoś, od kogo nie przyjęłabyś rady”. To prostsze w stosowaniu, niż mogłoby się wydawać.

Z baletu wyniosłam szorstkość, precyzję, perfekcjonizm. I umiłowanie porządku. To, że jestem dziś zdyscyplinowana, zawdzięczam właśnie tej szkole. Jej łacińskie motto brzmiało: per aspera ad astra – przez ciernie do gwiazd. Trudno o bardziej pasujące hasło. Inne było powtarzane na sali: „Im więcej potu na treningu, tym mniej krwi na polu bitwy”. Tym polem była scena, ale o krwi mówiono dosłownie.

Wiedziałam, że nie zostanę tancerką. Coraz częściej myślałam o prawie. W ostatniej klasie podstawówki rozmawiałam z tatą. Powiedział: „Zostaniesz prawnikiem, ale do końca życia będziesz sobie wyrzucać, że nie skończyłaś szkoły baletowej. Co zaczęłaś, to dokończ”.

Miał rację. Nie zapomnę momentu, w którym ostatni raz zdjęłam pointy i pakując je do torby, czułam głęboką, nieopisaną ulgę i gotowość na zupełnie nowy rozdział.

Od zawsze byłam ciekawa świata, ludzi, wiedzy. Tata wprowadzał mnie w problematykę prawa i ekonomii. Podziwiałam go i jego zdanie miało dla mnie znaczenie, ale nigdy nie czułam presji. Wybrałam Wydział Prawa i Administracji na Uniwersytecie Warszawskim. Dziś mama żartuje: „Tyle lat cię kształciliśmy, a wylądowałaś w telewizji”.

W DOROSŁE ŻYCIE

Uczelnia dała mi bardzo dużo – zawsze lubiłam uczyć się tego, co naprawdę mnie interesowało. Prawo mnie fascynowało, ale nie ukrywam, że również pociągał mnie jego wizerunek – kobieta w garniturze, zdecydowana i profesjonalna. Nauka sprawiała mi przyjemność, a dobre wyniki przychodziły naturalnie. Najtrudniejsze były dla mnie przedmioty, które nie budziły entuzjazmu, takie jak prawo samorządowe. Za to z prawa karnego trzeba było być przygotowaną zawsze – wykładowca odpytywał bardzo skrupulatnie. A każde niedopowiedzenie kończyło się obowiązkową wizytą na dyżurze, o ósmej rano, w piątek.

Prawo cywilne było moją mocną stroną – właśnie w tym obszarze, a konkretnie o stosunkach majątkowych między małżonkami, zaczęłam pisać doktorat. Moją inspiracją był wykładowca profesor Krzysztof Pietrzykowski – jeden z najmłodszych profesorów prawa w Polsce, człowiek o nieprzeciętnej kulturze i klasie.

Jeszcze wcześniej, na osiemnaste urodziny, poprosiłam rodziców o wyjazd do Francji. Byli zaskoczeni, ale się zgodzili. Miałam wyjechać na rok, wróciłam po trzech latach. Nowe hobby, język, ludzie, inne życie. Uczyłam się języka, chodziłam na kursy kulinarne. Pokochałam Francję.

Gotowanie stało się dla mnie pasją i – jak mówią moi bliscy – jedną z moich najmocniejszych stron. Uwielbiam dobre składniki, sezonowe warzywa, świeże zioła. Zakupy robię na lokalnych bazarkach, wybieram produkty świeże i dobrej jakości, ale prawda jest taka, że chociaż to uwielbiam, ostatnio gotuję mniej – brak czasu.

Gotuję prosto, jednak ze smakiem. Lubię lekkie dania, które nie wymagają godzin w kuchni, ale cieszą oko i podniebienie. Często łączę kuchnię śródziemnomorską z tym, co dobrze znam – szybkie sałatki, pieczone warzywa, dobry ser, oliwa i coś chrupiącego albo lekko kwaśnego. Kocham kiszonki. Nie trzymam się sztywno przepisów – gotuję intuicyjnie, w rytmie dnia.

A moją największą słabością są słodycze. Kocham je – naprawdę. Nie piekę sama, nie mam do tego cierpliwości ani serca, za to mam swoje ulubione cukiernie i konkretne ciastka, po które potrafię jechać przez pół miasta. Czasem jedno dobre ciasto wystarczy, żeby poprawić nastrój. Nie traktuję tego jako grzechu – raczej jako małą, codzienną radość.

Francja pomogła mi rozluźnić wewnętrzny rygor. Nadal dużo od siebie wymagam, ale nauczyłam się, że dyscyplina nie musi odbierać radości. Że codzienność też może być piękna.

SZCZĘŚLIWA, CHOĆ ZABIEGANA

Już na studiach budowałam swoje życie rodzinne, dlatego ominęły mnie klasyczne imprezowe doświadczenia studenckie. Na pierwszym roku zaczęłam pracę w kancelarii. Po magisterium kontynuowałam naukę na studiach doktoranckich – wydawało mi się, że to będzie moja ścieżka. Gdy zostałam mamą, zrobiłam przerwę. Ale patrząc wstecz – zrobiłabym dokładnie to samo. Zarówno szkoła baletowa, jak i prawo dały mi ogromną wiedzę i umiejętności, które do dziś wykorzystuję.

Przez kilka lat po studiach byłam pełnoetatową mamą i żoną. Czułam spełnienie, opiekując się bliskimi. Ten czas dał mi przestrzeń na rozwój emocjonalny i budowanie więzi. Kiedy przeglądam zdjęcia z tamtych lat, widzę dziewczynę z baletem w sercu, kobietę zaangażowaną w życie domowe, matkę z zakupami z bazarku i dzieciakami pod pachą. Choć zabieganą, to szczęśliwą.

Byłam mamą zaangażowaną – należałam do rad rodzicielskich, piekłam ciasta na pikniki, uczestniczyłam w zbiórkach pieniędzy. Moje życie miało rytm: odprowadzałam Stasia do przedszkola, z Tadziem szłam na zakupy, potem wspólny obiad i zabawy. Choć nie pracowałam etatowo, miałam wrażenie, że jestem bardziej zajęta niż koleżanki z korporacji. Jednocześnie zawsze szukałam chwili, by usiąść do doktoratu.

Kiedy w końcu go oddałam, planowałam kilkutygodniową przerwę przed obroną. Wtedy zadzwonił telefon z zaproszeniem na casting do nowego programu – polskiej wersji brytyjskiego formatu Perfekcyjna Pani Domu. Uwielbiałam oryginalną wersję, więc pomyślałam: „czemu nie spróbować?”. Zakładałam, że program zajmie mi dwa dni w tygodniu – dokładnie tyle, ile wcześniej poświęcałam doktoratowi. Dziś widzę, jak rozbrajająco naiwne było to założenie.

KAŻDA Z NAS MOŻE SIĘGNĄĆ PO NOWE ŻYCIE

Mam w sobie syndrom prymuski, więc na casting przygotowałam się solidnie. Przyniosłam samodzielnie wydaną książkę Perfekcyjna Pani Domu. Małgorzata Rozenek w nakładzie siedmiu egzemplarzy. Upiekłam ciasteczka, przygotowałam propozycję całego odcinka programu, bo jeśli ktoś zaprasza cię poważnie, to trzeba potraktować to równie poważnie.

I tak zaczęła się moja telewizyjna przygoda. Zupełnie przypadkiem, ale z pasją, która została ze mną na lata. Brałam udział w wielu programach, m.in. W dobrym stylu, Projekt Lady, Rozenek cudnie chudnie, Azja Express, Iron Majdan. Każdy z tych projektów czegoś mnie nauczył. Dzięki nim poznałam setki ludzi, wiele się dowiedziałam, ale też lepiej zrozumiałam siebie. Przestałam oceniać po pozorach. Nauczyłam się wsłuchiwać w historie innych.

Nigdy nie dorabiałam ideologii do telewizji, ale wierzę, że nawet proste formaty mogą mieć sens, jeśli komuś pomogą, coś ułatwią, dadzą impuls. Dla mnie to nie są programy o sprzątaniu czy urodzie – to programy o zmianie. O tym, że każda kobieta może sięgnąć po nowe życie.

Dziś wiem, że w karierze – tak samo jak w życiu – najwięcej uczą nas porażki. Analizuję wtedy swoje wartości, kierunki rozwoju, cele zawodowe. I jedno zrozumiałam na pewno – nie dam się zmienić. Nie jestem aktorką. To, co robię, musi wypływać ze mnie i być prawdziwe.

Popularność? Tak, czasem potrafi zawrócić w głowie. Kiedy sztab ludzi organizuje twój dzień, wybiera ubrania, planuje grafik, możesz na chwilę pomyśleć, że jesteś wyjątkowa. Ale szybko przychodzi refleksja: jesteś tylko częścią większej machiny. I nie ma ludzi niezastąpionych. Dziś jesteś na fali, jutro spadasz.

Dlatego najważniejsze, co możemy zrobić, to korzystać z możliwości, które przynosi życie. Kobiety zbyt często rezygnują z nich przez brak wsparcia, elastyczności czy wciąż obecne społeczne oczekiwania. Tymczasem nasze życie jest wielowymiarowe i warto przyjąć to z otwartością.

Nie daję rad uniwersalnych. Każda z nas ma inne cele, priorytety i swoją definicję sukcesu. Ale warto się zatrzymać i zastanowić: czym dla mnie jest sukces? Co naprawdę chcę osiągnąć? Nie chodzi o to, by spełniać oczekiwania innych. Chodzi o to, by żyć w zgodzie ze sobą.

Dla mnie sukces to bycie matką, żoną, kobietą aktywną zawodowo – na własnych zasadach. To wymaga pracy, elastyczności, dyscypliny. Codziennie spisuję swoje priorytety. Dostosowuję się do zmian wokół mnie. Korzystam z technologii, by łączyć pracę z życiem rodzinnym, i czasem mi się to udaje. Staram się tworzyć do tego warunki.

Nasze życie to przecież sieć ról, zadań i emocji. I tylko od nas zależy, jak je połączymy, jaką nadamy im wagę i jaki sens. Warto mieć w sobie odwagę, by działać, zmieniać, tworzyć siebie na nowo. Z pasją. Miłością. Głębokim przekonaniem, że mamy prawo być dokładnie takimi kobietami, jakimi chcemy być.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

PRZYPISY

Przypisy są dostępne
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu