Słowa uznania.Trafił w punkt. Jeśli w tym roku zamierzasz kupić tylko jedną książkę o biznesie lub samodoskonaleniu, to musi to być właśnie ta. Paul Sloane wciela swoje koncepcje w życie dzięki niesamowitej liczbie przykładów niespodziewanych sukcesów, w tym niezwykłych opowieści o licznych najlepszych i najgorszych decyzjach w historii. Jeśli chcesz poczuć się jak zwycięzca, sięgnij po tę książkę.

Brian McBride, były prezes Amazon UK i prezes Konfederacji Przemysłu Brytyjskiego (CBI)

Świetny dodatek do biznesowej biblioteczki. Zawiera inspirujące historie i praktyczne wskazówki, które ułatwią ci odnalezienie nieoczekiwanych rozwiązań.

Alistair Phelps, dyrektor zarządzający, dyrektor ds. strategii, Nomura

Mistrzowski przewodnik po odkrywaniu kreatywności dzięki ciekawości i odwadze. Ta książka przypomina nam, że prawdziwa innowacja rodzi się z otwartości na nieoczekiwane. Ta wnikliwa, praktyczna i inspirująca lektura jest pozycją obowiązkową dla każdego, kto chce wykazać się wyobraźnią i żyć w coraz bardziej nieprzewidywalnym świecie.

Tim Leney, dyrektor TCC Marketing Agency

Tytuł oryginału: The Art of Unexpected Solutions. Using lateral thinking to find breakthroughs

Autor: Paul Sloane

Tłumaczenie: Jerzy Malinowski

Redakcja: Jacek Zyśk

Redakcja techniczna: As-Art Violetta Nalazek

Skład wersji elektronicznej: Robert Fritzkowski

Korekta: Elżbieta Strucka

Kogan Page Ltd, 2nd Floor, 45 Gee Street, London EC1V 3RS, United Kingdom

Kogan Page Inc, 8 W 38th Street, Suite 902, New York, NY 10018, USA

www.koganpage.com

Copyright © Paul Sloane 2026

Copyright © Oficyna Wydawnicza Alma-Press Warszawa 2026

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej publikacji nie może być powielana ani przekazywana w jakiejkolwiek formie, ani żadnymi środkami, elektronicznymi lub mechanicznymi, w tym kserokopiowaniem, nagrywaniem lub jakimkolwiek systemem przechowywania lub wyszukiwania informacji, bez uprzedniej pisemnej zgody wydawcy.

Dołożyliśmy wszelkich starań, aby informacje zawarte w niniejszej książce były aktualne w momencie oddania jej do druku. Wydawca i autorzy nie ponoszą odpowiedzialności za jakiekolwiek błędy lub pominięcia, niezależnie od ich przyczyny. Redaktor, wydawca ani autor nie ponoszą odpowiedzialności za straty lub szkody poniesione przez jakąkolwiek osobę działającą lub powstrzymującą się od działania w wyniku materiałów zawartych w niniejszej publikacji.

ISBN 978-83-8420-023-0

Wydanie 1.

–fragment–

Oficyna Wydawnicza Alma-Press Sp. z o.o.

ul. Lędzka 44a, 01-446 Warszawa

tel. (22) 877-27-04

e-mail: alma@almapress.com.pl

www.almapress.com.pl

Ten e-book jest zgodny z wymogami Europejskiego Aktu o Dostępności (EAA).

Wersja elektroniczna: MAGRAF sp.j., Bydgoszcz

Wprowadzenie

Podczas podróży przez życie spotykamy się z wieloma nieoczekiwanymi sprawami, zarówno wesołymi, jak i smutnymi. Jeśli zapytasz kilku swoich żonatych znajomych, jak poznali swoje partnerki, wielu odpowie, że spotkali się przypadkiem. Ja z pewnością poznałem swoją przyszłą żonę dzięki szczęśliwemu zbiegowi okoliczności. Podobnie, dostałem dobrą pracę po przypadkowym spotkaniu ze starym znajomym z uniwersytetu, którego nie widziałem od lat. Jestem pewien, że mieliście wiele podobnych doświadczeń. Serendipity to zdolność dokonywania szczęśliwych i nieoczekiwanych odkryć i duża część tej książki dotyczy serendipity, ale istnieją również inne źródła odnajdywania nieoczekiwanych rozwiązań i te również zbadamy.

Najsłynniejszym przypadkiem serendipity jest historia Alexandra Fleminga, szkockiego naukowca, któremu przypisuje się odkrycie penicyliny. W 1928 roku Fleming wrócił z wakacji i znalazł płytkę Petriego z kulturami bakterii zanieczyszczoną pleśnią. Sfrustrowany skażeniem, miał właśnie wyrzucić płytkę, gdy zauważył coś niezwykłego. Bakterie otaczające pleśń zostały zniszczone. Ta przypadkowa obserwacja, pozornie nieistotny wypadek, doprowadziła do opracowania penicyliny i antybiotyków, jednego z najważniejszych przełomów w historii medycyny.

Odkrycie Fleminga nie było wynikiem skrupulatnego planowania ani celowo przeprowadzanych eksperymentów. Zrodziło się dzięki nieoczekiwanemu momentowi zakłócenia, nieoczekiwanemu spotkaniu bakterii z pleśnią. Ale zależało również od ciekawości i determinacji Fleminga, by zrozumieć, co się dzieje, a następnie rozwinąć pomysł. Ta historia stanowi mocne przypomnienie, że prawdziwa innowacja często rodzi się z czegoś nieoczekiwanego, z zaburzeń w naszych starannie skonstruowanych planach.

Czy potrafisz stworzyć warunki sprzyjające przypadkom i nieoczekiwanym rozwiązaniom? Wierzę, że tak, a ta książka ma na celu udzielenie wskazówek i porad, jak to zrobić. Te pomysły i zalecenia mają zastosowanie zarówno w życiu osobistym, jak i w pracy – szczególnie jeśli kierujesz zespołem.

Przeanalizujemy, jak rozwijanie ciekawości, zadawanie trafniejszych pytań i kwestionowanie założeń może pomóc w generowaniu bardziej nieoczekiwanych pomysłów i rozwiązań. Pokażemy również, że na poziomie korporacyjnym kluczowe jest rozwijanie kultury eksperymentowania i bezpieczeństwa psychologicznego. Możesz być zaskoczony, dowiadując się, że fizyczne środowisko pracy może sprzyjać lub utrudniać współpracę i kreatywność.

Jedną z ważnych zasad jest to, że nieoczekiwane okazje są bezużyteczne, jeśli nie zostaną wykorzystane. Przyjrzymy się dlaczego ludzie tracą okazje i jak tego unikać. Celem tej książki jest dostarczenie narzędzi i inspiracji do odkrywania bardziej nieoczywistych pomysłów oraz zachęty do ich realizacji.

Przypadek i szczęście są ze sobą powiązane, ale przypadek to coś więcej niż szczęście. Możemy się na niego przygotować i stworzyć warunki, w których może się wydarzyć. Wymaga to zmiany naszego sposobu myślenia i kultury korporacyjnej. Musimy zmienić podejście do błędów i porażek. Możemy rozwijać naszą ciekawość. Możemy wdrożyć procesy eksploracji i eksperymentowania. Możemy rozwinąć umiejętności obserwacji i wiedzieć, gdzie szukać.

Ta książka szczegółowo omówi każdą z tych koncepcji. Zgłębimy zasady serendipity, dostarczając praktycznych strategii i przykładów wziętych z życia, które pomogą ci wykorzystać moc przypadku i uwolnić twój potencjał twórczy. Zagłębimy się w sztukę obserwacji, znaczenie myślenia dywergencyjnego, a więc takiego, w którym poszukujemy wielu różnych rozwiązań jednego problemu, i rolę intuicji w poruszaniu się po nieoczekiwanych obszarach.

Życzę powodzenia i owocnych, nieoczekiwanych rezultatów.

1
Dlaczego nieoczekiwane jest tak ważne

Pomyśl o ostatnim razie, kiedy coś naprawdę cię zaskoczyło. Może to był jakiś szokujący wynik sportowy, szalony zwrot akcji w filmie, który zaparł ci dech w piersiach, a może po prostu wpadłeś przypadkiem na starego przyjaciela w mieście oddalonym setki kilometrów od domu. To uczucie, nagły wstrząs, gdy świat nie do końca działa tak, jak myślałeś, że powinien, jest silnym, a czasem niepokojącym doświadczeniem. Słowo „nieoczekiwane” tworzy mocny obraz. Mówi o odchyleniu od tego, co spodziewane, zakłóceniu naturalnego rytmu życia. Ale nieoczekiwane to coś więcej niż tylko chwilowe zaskoczenie, to fundamentalny motor zmian, nieustanny kształt naszej historii i kultury. Od pola bitwy po laboratorium, od areny politycznej po stadion sportowy, jesteśmy świadkami przełomowych wydarzeń kształtowanych przez to, co nieoczekiwane.

Większość naszego życia spędzamy, próbując planować, przewidywać i kontrolować to, co ma się wydarzyć. Prawda jest jednak taka, że najważniejsze, przełomowe momenty w naszym życiu to często te, które pojawiają się niespodziewanie. Nieoczekiwane nie jest tylko przerwą w historii, ale samą historią. Najważniejsze momenty w życiu to te, których nigdy się nie spodziewamy. Zasadniczo nieoczekiwane jest bezpośrednim wyzwaniem dla naszych mózgów, które są w dużej mierze maszynami predykcyjnymi, czyli służącymi do przewidywania. Dzień w dzień nasze umysły budują małe modele rzeczywistości, ucząc się, że jeśli zrobisz A, to wydarzy się B. Ale kiedy zamiast tego wydarzy się C, rzuca to kłody pod nogi. To może być przerażające, jak na przykład w przypadku „czarnego łabędzia”, terminu ukutego przez pisarza Nassima Nicholasa Taleba na określenie ogromnych, szokujących wydarzeń, takich jak globalna pandemia czy krach na giełdzie, których nikt się nie spodziewał, ale które wszyscy próbują tłumaczyć z perspektywy czasu, jakby były oczywiste. Ale może być też wspaniałe. W tym szoku budzi się kreatywność, rodzi nauka i powstaje prawdziwa zmiana. Zmusza nas do zatrzymania się, rozejrzenia się dookoła i rozważenia nowych możliwości.

Działania wojenne

Nigdzie nie widać potęgi nieoczekiwanego tak wyraźnie jak na polu walki. Historia wojskowości to długa lista bitew wygranych i przegranych nie dzięki samej przewadze liczebnej czy technicznej, ale przez zuchwałość i to, co nieprzewidziane. Koń trojański, opowieść, która rozbrzmiewa przez tysiąclecia, jest archetypowym przykładem zwycięstwa osiągniętego dzięki strategicznemu podstępowi, zasadniczo nieoczekiwanej taktyce. W nowszej historii, niemiecki Blitzkrieg podczas II wojny światowej zaskoczył siły alianckie. Szybko przemieszczające się dywizje pancerne przetoczyły się przez neutralną Holandię i Belgię, omijając potężne umocnienia Linii Maginota. Francja padła w ciągu kilku tygodni. Sukces lądowania w Normandii w D-Day zależał od złożonej sieci dezinformacji, która przekonała Niemców, że główna inwazja nastąpi w Pas-de-Calais, co stanowiło mistrzowskie wykorzystanie oczekiwań wroga. Wydarzenia te dowodzą słuszności kluczowej doktryny wojskowej: zaskoczenie jest bronią zdolną sparaliżować przeciwnika i stworzyć okazje, których wcześniej nie brano pod uwagę.

Polityka

Kolejnym obszarem, gdzie dochodzi do nieustannego odchodzenia od scenariusza jest polityka. Mur Berliński był przez dekady ponurym, betonowym symbolem zimnej wojny. Jego upadek nie był wynikiem wielkiego traktatu, ale momentem chaotycznego, nieoczekiwanego zamieszania. W 1989 roku wschodnioniemiecki urzędnik średniego szczebla, Günter Schabowski, otrzymał do przeczytania na konferencji prasowej notatkę o nowych, złagodzonych przepisach dotyczących podróży. Nie został odpowiednio poinformowany i kiedy dziennikarz zapytał, kiedy nowe przepisy wejdą w życie, wymamrotał: „O ile wiem… natychmiast, bezzwłocznie”. Wiadomość rozeszła się lotem błyskawicy. Tysiące pełnych nadziei Niemców z NRD rzuciło się na punkty kontrolne. Przytłoczeni strażnicy, pozbawieni jasnych rozkazów, nie mieli innego wyboru, jak tylko otworzyć bramy. Mur, który stał przez 28 lat, upadł z powodu nieporozumienia. To był wypadek, który zmienił świat.

Wybory Donalda Trumpa w 2016 roku przeczyły przewidywaniom niemal wszystkich ważniejszych sondaży i komentatorów politycznych, ujawniając głęboko zakorzenione tendencje społeczne i ekonomiczne, które były w dużej mierze niewidoczne dla politycznego establishmentu. Takie nieoczekiwane momenty politycznego przełomu mogą prowadzić do głębokich i trwałych zmian.

Nauka

Nieoczekiwane jest częstym gościem w świecie nauki. Uważamy naukowców za metodycznie działających geniuszy, ale wiele przełomów było wynikiem czystego przypadku połączonego z dociekliwym umysłem. Jak wspomniano wcześniej, najsłynniejszym przykładem jest Alexander Fleming, który wrócił z wakacji w 1928 roku i znalazł płytkę Petriego z pleśnią odporną na bakterie. Odkrył w ten sposób penicylinę.

Podobna sytuacja miała miejsce w przypadku odkrycia poświaty Wielkiego Wybuchu. W 1965 roku anteny dwóch astronomów, Arno Penziasa i Roberta Wilsona, zaczęły odbierać cichy, irytujący szum. Uczeni próbowali wszystkiego, aby się go pozbyć, czyścili nawet anteny z odchodów gołębi, bo mogły ich zdaniem być przyczyną zakłóceń. Okazało się, że szum nie był spowodowany ptasimi kupami, lecz kosmicznym mikrofalowym promieniowaniem tła, resztkowym ciepłem po powstaniu wszechświata. Przypadkowo natknęli się na dowód Wielkiego Wybuchu.

W 1921 roku Frederick Banting i Charles Best badali cukrzycę u psów, kiedy przypadkowo odkryli kluczową rolę insuliny. Próbując wyizolować wydzieliny trzustkowe, odkryli, że ekstrakty z trzustki drastycznie obniżają poziom cukru we krwi. Ten nieoczekiwany przełom sprawił, że cukrzyca przestała być chorobą śmiertelną, że można ją leczyć, ratując miliony ludzi na całym świecie.

W listopadzie 1963 roku załoga trawlera rybackiego u wybrzeży Islandii była świadkiem szokującego widoku, który błędnie zinterpretowała jako płonącą łódź. W rzeczywistości było to coś o wiele bardziej pierwotnego – narodziny wyspy. Na dnie morskim rozpoczęła się potężna, całkowicie nieoczekiwana erupcja wulkanu, gwałtownie wyrzucając popiół i lawę do zimnego Atlantyku. W ciągu kilku dni gromadzący się materiał przebił powierzchnię, tworząc nowy ląd. Erupcja trwała ponad trzy lata, a w jej wyniku powstała wyspa, którą nazwano Surtsey, na cześć ognistego olbrzyma Surtra z mitologii nordyckiej. To zaskakujące wydarzenie geologiczne dało naukowcom bezcenną okazję. Od momentu jałowych, ognistych narodzin nowego lądu, mogli skrupulatnie dokumentować pojawienie się życia. Surtsey stało się wyjątkowym naturalnym laboratorium, istniejącym w czasie rzeczywistym oknem na to, jak rośliny, owady i ptaki kolonizują zupełnie nowy kawałek Ziemi – proces, który nadal trwa i dostarcza bezcennej, nieoczekiwanej wiedzy.

Biznes

Na duże niespodzianki podatny jest również świat biznesu. Przez większość XX wieku firma Kodak była liderem w dziedzinie fotografii. Sprzedawała filmy, papier i aparaty fotograficzne. Była gigantem. Jak na ironię, w 1975 roku wynalazła nawet pierwszy aparat cyfrowy. Jednak kadra zarządzająca nie wyobrażała sobie świata bez błony fotograficznej, swojej podstawowej dojnej krowy. Postrzegała fotografię cyfrową jako uroczą zabawkę, która nigdy nie dorówna jakością filmowi. Tymczasem cyfra wywołała rewolucję. Kodak, gigant, zbankrutował.

Wiele innowacji i odkryć biznesowych było wynikiem szczęśliwych zbiegów okoliczności. Na myśl przychodzi Viagra i karteczki samoprzylepne. Oba te przypadki zostaną omówione bardziej szczegółowo w dalszej części książki.

Sport

W sporcie liczą się zasady i statystyki, ale chwile, które zapamiętamy na zawsze, to te, które przeczą wszelkim oczekiwaniom. Doskonałym przykładem jest „cud na lodzie” na Zimowych Igrzyskach Olimpijskich w 1980 roku. Drużyna walecznych amerykańskich studentów zmierzyła się z zawodową drużyną hokeja na lodzie reprezentującą Związek Radziecki, legendarną, niepokonaną grupą, która dominowała w tym sporcie przez dekady. To w ogóle nie powinno być meczem. Ale jakimś cudem Amerykanie wygrali. To było coś więcej niż mecz, to był moment szokujący, który dał całemu krajowi ogromny zastrzyk emocji. Podobny szok przeżyła drużyna Leicester City, gdy w 2016 roku wygrała angielską Premier League. Na początku sezonu szanse na ich zwycięstwo wynosiły 5000 do 1. Ale tydzień po tygodniu ta drużyna outsiderów wygrywała, aż do momentu, gdy zdobyła trofeum w jednym z najbardziej zaskakujących zwycięstw w historii sportu. Uwielbiamy te historie, ponieważ dowodzą, że niemożliwe może się zdarzyć każdego dnia.

Podsumowanie

Choć nadal snujemy plany i wypełniamy nasze pamiętniki, warto pamiętać, że najgłębsze i najważniejsze momenty w życiu to prawdopodobnie te, których się nie spodziewaliśmy. To, co nieoczekiwane, trzyma nas w napięciu. To to, co napędza innowacje, wywołuje rewolucje i tworzy legendy, które opowiadamy przez pokolenia. To sposób, w jaki świat przypomina nam, że najlepsze części historii to te, które jeszcze nie zostały napisane.

To, co nieoczekiwane, nie jest jedynie przypisem do historii postępu ludzkości, to integralna i niezbędna siła napędowa. Burząc nasze plany, kwestionując nasze założenia i zmuszając nas do adaptacji, nieoczekiwane wydarzenia mogą być katalizatorami głębokich transformacji.

Jak możemy wykorzystać moc nieprzewidzianego? Jak możemy przygotować się na to, co nieoczekiwane, a nawet je wspierać? W tej książce postaram się pokazać, jak to zrobić.

koniec darmowego fragmentu
zapraszamy do zakupu pełnej wersji