Tytuł oryginału
DEN FALLANDE DETEKTIVEN

Redakcja
Grażyna Mastalerz

Projekt okładki
Paweł Skupień

Zdjęcia na okładce
Stock photo © baona, Stock photo © DinaZaharieva, Stock photo © rhyman007, Stock photo © living_images, Stock photo © jianying yin

Korekta
Małgorzata Denys, Maciej Korbasiński

Redaktor prowadzący
Anna Brzezińska

Den fallande detektiven © by Christoffer Carlsson, 2014
By Agreement with Pontas Literary & Film Agency.
Copyright © for the Polish translation by Elżbieta Frątczak-Nowotny
Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo Czarna Owca, 2015

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejszy plik jest objęty ochroną prawa autorskiego i zabezpieczony znakiem wodnym (watermark).

Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku. Rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody właściciela praw jest zabronione.

Wydanie I

ISBN 978-83-7554-988-1

Wydawnictwo Czarna Owca Sp. z o.o.
ul. Alzacka 15a, 03-972 Warszawa
www.czarnaowca.pl
Redakcja: tel. 22 616 29 20; e-mail: redakcja@czarnaowca.pl
Dział handlowy: tel. 22 616 29 36; e-mail: handel@czarnaowca.pl
Księgarnia i sklep internetowy: tel. 22 616 12 72; e-mail: sklep@czarnaowca.pl

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer.

dla Meli, zawsze

Motto

WILLARD: They told me that you had gone totally insane, and that your methods were unsound.

KURTZ: Are my methods unsound?

WILLARD: I don’t see any method at all, sir.

Apocalypse Now

WILLARD: Mówili, że pan kompletnie oszalał, a pańskie metody uległy wypaczeniu.

KURTZ: I co, uległy?

WILLARD: Prawdę mówiąc, nie widzę w tym żadnej metody, sir.

Czas apokalipsy

To było tej zimy, kiedy szalała śnieżyca.

Kiedy zginął pewien naukowiec, a pewien dyktafon wędrował z ręki do ręki przez Sztokholm i gdziekolwiek się pojawiał, zdawał się przysparzać kłopotów. Pewna demonstracja wymknęła się spod kontroli, a dwoje ludzi, którzy kiedyś się przyjaźnili, spotkało się na placu obok huśtawek, gdzie bawili się, będąc dziećmi.

Na dnie jeziora Mälaren spoczęła pewna komórka, która nie miała najmniejszego znaczenia dla przebiegu wydarzeń, poza tym że została wrzucona do wody przez sprawcę. Umierający na łóżku szpitalnym człowiek wyszeptał dwa słowa: Swedur i Esther. Cokolwiek miały znaczyć, były jego ostatnimi. Kiedy sprawa się wyjaśniła, okazało się, że jest już za późno. A zegar tykał i czas nieubłaganie zbliżał się do dwudziestego pierwszego grudnia.

To dziwna i skomplikowana historia. Z czasem wszyscy się z tym zgodzili. Ale czy naprawdę taka była? Może nie, może była banalna, bo była to też ta zima, kiedy jeden człowiek zdradził drugiego i chyba właśnie to stało się początkiem końca.

Mniej więcej tak to wszystko wyglądało, o ile nam wiadomo.

I KTO ZJAWIA SIĘ W TĘ WYJĄTKOWĄ NOC?

I

WHO COMES AROUND ON A SPECIAL NIGHT?

KTO ZJAWIA SIĘ W TĘ WYJĄTKOWĄ NOC?

12/12

Tylko jedno jest pewne: miasto się boi. Jestem przekonany, że właśnie teraz pokazało swoją prawdziwą twarz. To słychać w jego tętnie, kiedy się podejdzie bliżej i odważy przyłożyć do niego ucho, wtedy słychać, jak pulsuje. Zdenerwowane i spięte, nieprzewidywalne. Jak żarówka, która zaczyna mrugać, zanim zgaśnie na dobre. Tylko nikt się nad tym nie zastanawia. Nikt tego nie widzi.

Słychać jedynie, jak bije samotny dzwon kościoła. Jest północ, pada śnieg, lekkie płatki wirują w zwolnionym tempie. Zimne światło latarni sprawia, że błyszczą jak srebro i stają się przezroczyste. Z pobliskiego klubu dochodzi pulsujące dudnienie basów, ktoś śpiewa: oh, I wish it could be Christmas every day. Gdzieś niedaleko piszczą hamulce, kierowca kładzie się na kierownicy.

I gdzieś w oddali: głos syren. To właśnie taka noc.

Jeden z wielu zaułków Döbelnsgatan, mały i wąski. Jeśli wyciągnie się ręce, można niemal dotknąć zniszczonych ceglanych ścian, taki jest wąski. I ciemny. Fasady w centrum miasta pną się do góry, na zniszczony asfalt dawno już nie padały promienie słońca.

Niewielki zaułek prowadzi do nieco większego wewnętrznego dziedzińca. Pod ścianami tłoczą się ciemnozielone plastikowe kontenery wypełnione śmieciami. Pokrywa je cienka warstwa śniegu. Jeśli się podniesie wzrok, można zobaczyć w górze obramowany ścianami kamienic kawałek nieba.

Kobieta w jasnoniebieskim kombinezonie starannie rozpościera duży płócienny biały dach nad częścią wewnętrznego dziedzińca. Pod dachem leży na plecach mężczyzna. Ma na sobie rozpięte grube palto, robiony na drutach szal, ciemnoszare dżinsy i wysokie czarne buty. Oświetlają go cztery dające mocne białe światło reflektory. Obok mężczyzny leży zniszczony plecak, marki Fjällräven. Jest otwarty. Z wnętrza wylewa się zawartość: książka, portfel na karty, para grubych skarpet, pęk kluczy, trochę gotówki. Mężczyzna miał też rękawiczki, ale zdjął je. Wystają z kieszeni palta.

Ma trzydzieści, może czterdzieści lat. Ciemne włosy, krótko ostrzyżone i starannie uczesane. Rysy lekko kanciaste, kilkudniowy zarost. Oczy ma zamknięte, więc nie można stwierdzić, jakiego są koloru, zresztą w tym momencie to bez znaczenia.

Czekam nieco z boku, trzymam ręce w kieszeniach i przestępuję z nogi na nogę, jakbym się niecierpliwił. A tak naprawdę jest mi po prostu zimno. Gdzieś wysoko, w jednym z okien wychodzących na podwórze, świeci czerwona bożonarodzeniowa gwiazda, wielka jak samochodowa opona. Za nią widać twarz. Twarz małego chłopca.

– Od dawna tam stoi?

Kobieta w niebieskim kombinezonie, Victoria Mauritzon, kucnęła, żeby sięgnąć po coś do torby. Teraz się odwraca.

– Kto?

Nie wyjmując rąk z kieszeni, żeby mi nie zmarzły, wskazuję głową na okno.

– Chłopiec.

Podąża za moim spojrzeniem.

– Ach tak. – Patrzy na śnieg i mruży oczy. – Nie wiem.

Wraca do pracy. Bierze do ręki aparat fotograficzny, coś ustawia, po czym robi sześćdziesiąt osiem zdjęć zmarłemu i otaczającemu go światu.

Nieme niebieskie światła radiowozów uderzają o ściany domów, w dali łopocze na wietrze biało-niebieska taśma wygradzająca. Przechodzący obok ludzie stają i przyglądają się w nadziei, że coś dostrzegą. Od czasu do czasu rozbłyskują flesze w komórkach.

Mauritzon schowała aparat do torby, teraz wkłada do ucha ofiary cyfrowy termometr.

– Świeża sprawa – mówi.

– Jak świeża?

– Sprzed godziny, nie więcej. Zwykle jestem w stanie stwierdzić dokładniej, ale ta metoda nie pozwala na większą precyzję, a nie mam przy sobie żadnej aparatury.

– Jak zginął?

– Nie mam pojęcia. – Spogląda na termometr, odczytuje wynik, zapisuje coś w formularzu. – Na pewno nie żyje.

Wchodzę ostrożnie pod płócienny dach, kucam obok plecaka. Mauritzon podaje mi lateksowe rękawiczki. Niechętnie wyjmuję ręce z kieszeni. Rękawiczki sprawiają, że skóra na moich rękach wydaje się bledsza, a palce jeszcze bardziej kościste.

Czuję narastające mdłości, zalewa mnie fala ciepła, po chwili czuję na plecach krople zimnego potu. Mam nadzieję, że Mauritzon niczego nie zauważa.

– Wygląda wyjątkowo schludnie – mówi, zerkając na zmarłego. – Nie jak ci, których zwykle znajduje się na podwórzu przy śmietniku.

– Może miał się tu z kimś spotkać.

Biorę do ręki portfel z kartami. Czarny, ze skóry. W przegródkach karty: karta kredytowa, dowód, jakaś przepustka i jeszcze jedna, biała, z wyszukanym niebieskim wzorem i z wypisaną niebieskimi literami nazwą: UNIWERSYTET SZTOKHOLMSKI. Wyjmuję dowód i przełykam ślinę, dwa razy, żeby powstrzymać mdłości.

– Thomas Markus Heber. – Porównuję zdjęcie z twarzą ofiary. – To chyba on. Urodzony w siedemdziesiątym ósmym.

Zapisuję PESEL z dziwnym uczuciem, jakbym okradał zmarłego, wkładam dowód z powrotem do portfela i zaczynam się przyglądać rzeczom, które wypadły z plecaka. Pęk kluczy niewiele mi mówi, poza tym że zmarły nie miał samochodu. Trzy klucze: jeden do mieszkania, drugi trudno powiedzieć, ale zapewne do pracy, i trzeci: do blokady od roweru. Grube skarpety są suche, ale wyglądają na używane, czuć od nich butami.

Książka, The Chalk Circle Man, autorstwa Freda Vargasa. Okładka jest lekko podniszczona, jedna kartka ma zagięty róg. Otwieram na zaznaczonej stronie, mój wzrok pada na zdanie na samej górze:

Can’t think of anything to think.

Zastanawiam się nad znaczeniem tego zdania, a potem zamykam książkę, odkładam i wstaję. Mija dwunasty dzień mojej pracy po powrocie do służby, druga nocna zmiana.

Pytanie brzmi: co ja tu, do cholery, robię.

Wydział zabójstw, odpowiadający za ścisłe śródmieście i okręg Norrmalm, nazywany jest powszechnie siedliskiem żmij. Awanturujący się pijacy: biją, kopią, dźgają nożami, strzelają do siebie, ćpuny i dilerzy, znajdowani gdzieś w piwnicy z dziurą w głowie, faceci, którzy zabijają kobiety, partie prochów, które zmieniają właścicieli, demonstracje i zbiegowiska, szaleńcze rajdy uliczne i podpalane pojazdy. Siedlisko żmij. A tu coś takiego: porządnie ubrany mężczyzna, już nie pierwszej młodości, umiera na podwórku jakiejś kamienicy. Nikt nie jest bezpieczny.

Formalnie byłem zawieszony do końca roku. Aktywna służba nie wchodziła w grę, szczególnie po tym, co się stało pod koniec lata. Możliwe, że decyzja o przywróceniu mnie do służby zapadła po jednej z ostatnich rozmów z psychologiem.

Psycholog jest z tych, którzy oceniają pacjentów po pieniądzach, które mu przynoszą, a ja już dawno przestałem być lukratywną inwestycją. Podczas godzinnych sesji na przemian albo płakałem, albo pogrążałem się w milczeniu i paliłem papierosy, chociaż to było zabronione. Psycholog sprawiał wrażenie znudzonego. Przyglądał się swojej opalonej twarzy w lustrze wiszącym za moimi plecami i od czasu do czasu przeciągał palcami po starannie uczesanych włosach.

– Jak z sobrilem? – spytał.

– Dobrze. Próbuję zmniejszać dawkę.

W jego oczach pojawił się błysk.

– Dobrze, Leo. – Zapisał coś na kartce. – Dobrze, dobrze. To duży krok do przodu.

Wkrótce potem uznał, że już nie potrzebuję jego pomocy. Kilka dni później zostałem poddany absurdalnie prostemu badaniu. Ten, kto je przeprowadzał, uznał, że nie ma powodu, żebym nie mógł wrócić do służby po stronie sprawiedliwości.

Może dlatego, że nie wspomniałem o dręczących mnie koszmarach ani o halucynacjach, które sporadycznie, ale jednak mi się przytrafiały. Nie wspomniałem też słowem o tym, że czasem mam ochotę rzucić szklanką o ścianę, rozbić krzesło albo dać komuś w twarz. Z jakiegoś powodu nikt mnie o to nie spytał, a gdyby nawet, to nie powiedziałbym prawdy. Jeśli czegoś się nauczyłem, to tego, że w policji dość łatwo jest się wyłgać niemal ze wszystkiego.

Z uwagi na moje przejścia wydział dochodzeń wewnętrznych nie wchodził w grę, ale mógłbym pewnie z powodzeniem zacząć od jakiejś spokojnej pracy za biurkiem, może w obyczajówce albo w wydziale do spraw odzyskiwania mienia. Siedziałbym sobie w jakimś zakurzonym kącie i nie wyrządzał nikomu większej krzywdy.

Ale nie.

Znów trafiłem do siedliska żmij, w którym kiedyś Levin przyuczał mnie do zawodu. Zarząd Policji Krajowej zainwestował w ten rejon i może właśnie dlatego się tam znalazłem. Większe środki naszym zdaniem niewiele pomagają. Podobno hałas wielkiego miasta niekiedy doprowadza ludzi do szaleństwa, tym większego, im jest się bliżej jego źródła, samego serca miasta. To żadna tajemnica. Wie to każdy, kto kiedykolwiek zarabiał na życie tu, w siedlisku żmij.

Zdejmuję lateksowe rękawiczki. Chłopiec nadal stoi w oknie, na wpół ukryty za dużą święcącą gwiazdą. Ma sześć, może siedem lat, nie więcej, duże oczy, ciemne kręcone włosy. Podnoszę rękę w geście powitania i ze zdziwieniem stwierdzam, że on robi to samo.

– Ktoś powinien z nim porozmawiać.

– Z kim? – pyta Mauritzon.

– Z chłopcem.

– Na pewno do niego dotrą. W swoim czasie.

Ma rację. Jest późno, w większości okien wychodzących na podwórze jest ciemno, ale z czasem zaczynają się w nich zapalać świata. Koledzy zaczęli już chodzić od drzwi do drzwi i budzić lokatorów. Z kieszeni palta wyjmuję tabletkę sobrilu, pierwszą od początku zmiany. Jest mała i okrągła, jak literka „o” na klawiaturze komputera.

Na sam widok dostaję ślinotoku, ale czuję też krople potu na plecach. Wyobrażam sobie, jak powoli otula mnie wata, a świat odzyskuje właściwe proporcje. Chwilę trzymam tabletkę w dłoni, a potem chowam ją dyskretnie do kieszeni. I natychmiast żałuję, że nie wziąłem jej do ust.

– Gdzie jest jego komórka? – pytam nienaturalnie niskim głosem. Sam to słyszę.

– Komórka zmarłego? Nie mam pojęcia. Może na niej leży? Muszę go odwrócić i obejrzeć plecy.

Mauritzon przywołuje dwóch asystentów w mundurach. Są dobrych dziesięć lat ode mnie młodsi i drżą, pewnie z zimna. Wręcza im lateksowe rękawiczki i ostrożnie przewracają ciało na bok, tak, żeby można było obejrzeć plecy i tylną stronę nóg ofiary.

Ziemia pod ciałem Thomasa Hebera jest czerwonobrązowa. Krew stopiła śnieg, zamieniając go w czerwono-fioletową brunatną breję.

– Prawdę mówiąc, krwi jest niewiele – mówię.

– To przez ten mróz – mamrocze Mauritzon, nachylając się nad plecami ofiary. – W takich temperaturach funkcje organizmu ustają szybciej. – Nagle milknie. Marszczy brwi. – Tu coś mamy.

Na palcie widać wyraźne pęknięcie, mniej więcej na wysokości serca.

– Po nożu?

– Tak wygląda – stwierdza Mauritzon i zwraca się do asystentów: – Odwróćcie go z powrotem, tylko ostrożnie.

– I ściągnijcie Gabriela Bircka – dodaję.

– On chyba ma wolne – wchodzi mi w słowo jeden z asystentów.

– Formalnie ma.

– Nie możemy zaczekać do jutra?

Patrzę na ciało Thomasa Hebera, a potem na asystenta. Nagle znów czuję mdłości, tętno mi przyspiesza. Wraca pełzający strach, jakby stwory spod ziemi próbowały mnie dosięgnąć.

– A jak sądzisz? – mówię. – Potrzebujemy kogoś, kto pokieruje dochodzeniem.

Asystent spogląda na kolegę.

– Zrób to – odzywa się kolega.

– Ciebie o to prosił.

– Po prostu to załatwcie – cedzę przez zęby.

Czuję, jak ściany zaczynają na nas napierać, są coraz bliżej, zaraz się na mnie zwalą i mnie zmiażdżą.

Asystenci wzdychają i odchodzą. Mauritzon wraca do pracy. W pobliskim klubie ktoś śpiewa: oh, what a laugh it would have been if daddy had seen mommy kissing Santa Claus that night. Mauritzon nuci w takt melodii.

Może to klub i myśl o alkoholu sprawiają, że znów zlewa mnie pot, sączy się wszystkimi porami, z trudem łapię powietrze. Szybkim krokiem opuszczam miejsce zbrodni, opuszczam podwórze, wychodzę na Döbelnsgatan. Nie wiem, czy to widać, ale mam wrażenie, że się chwieję, potykam się i znów brakuje mi powietrza. Oddychać, nie mogę oddychać.

Robi mi się czarno przed oczami i gdzieś między zmarłym a wygrodzeniem opieram się o ścianę. Cegła jest chłodna i twarda i tylko ściana chroni mnie przed upadkiem. Nagle zginam się wpół, żołądek wykręca mi się na drugą stronę. Z gardła i z ust wylatują resztki na wpół strawionej parówki, chleba i kawy wymieszane z cuchnąca breją. Rozpryskują się na zmarzniętym śniegu.

Mięśnie mnie zawodzą, padam na kolana, czuję, jak zimno przenika przez dżinsy, dociera do kolan, do ud, czuję, że drętwieję. Po chwili oblewam się potem, wstrząsają mną dreszcze, z gardła dobywa się rzężenie, jestem przekonany, że tak właśnie kończy się życie.

– Najwyraźniej morderstwo jest w stanie poruszyć nawet twardzieli – słyszę gdzieś z daleka głos jednego z asystentów.

Błyskają flesze. Gęsta mgła zasnuwa wszystko. Oczy mam otwarte, ale załzawione po torsjach. Wszystko jest zamazane. Coś pali mnie w gardle, ściska w żołądku.

Jedną ręką opieram się o ceglaną ścianę, drugą próbuję coś wymacać w wewnętrznej kieszeni palta. Wstaję. Nie pierwszy raz mi się coś takiego zdarza. Kiedy ostatnio coś brałem? Wczoraj, a może dwa dni temu. Naprawdę nie minęło więcej czasu? Zapadam się w sobie, coraz bardziej.

To nie miasto się boi, to nie Sztokholm jest tą żarówką, która zaraz zgaśnie. To ja nią jestem.

Drzwi są ciężkie i zimne, na skrzynce na listy widnieje nazwisko. THYRELL. Drżącym palcem wskazującym dotykam dzwonka, ale w końcu postanawiam zapukać. Dzieci mają w sobie coś nieprzewidywalnego, coś, co sprawia, że się denerwuję.

Kręci mi się w głowie, ale sobril działa i powoli zaczyna mnie spowijać delikatna mgła. Nadal drżą mi kolana, ale przestaję się pocić, skóra robi się szorstka. Ledwie dotknąłem knykciem drewna, słyszę, jak w środku, w mieszkaniu, ktoś się rusza, jakby na mnie czekał. Ktoś przekręca klucz, drzwi się otwierają, delikatnie, ostrożnie.

W progu stoi chłopiec, mały, drobny, z podkrążonymi oczami i tak blady, że w pierwszej chwili mam wrażenie, że jego skóra jest przezroczysta.

– Jestem chory – oświadcza.

– W porządku. Rozumiem.

– Zapalenie płuc – dodaje powoli, jakby każde słowo wymagało od niego wysiłku.

– Jak masz na imię?

– John. A ty?

– John. Ładne imię. Ja jestem Leo i jestem policjantem. Mama albo tata są w domu?

– Tata wyjechał.

Gdzieś z tyłu za nim otwierają się drzwi. Po chwili na korytarz wychodzi kobieta w moim wieku. Ma na sobie koszulę nocną ze spraną podobizną Boba Dylana.

– Otworzyłeś, John? – pyta, kładąc ręce na ramionach chłopca. – O co chodzi?

– Wydarzył się… – zaczynam i urywam. – Jestem policjantem. Na podwórzu coś się stało, coś, czego John mógł być świadkiem. Chciałbym z nim porozmawiać.

– Mogę zobaczyć pańską legitymację?

Pokazuję jej legitymację.

– To musi być teraz?

– Tak. Jeśli nie ma pani nic przeciwko temu.

John zaciska wargi, jakby rozważał wszystkie za i przeciw: wpuścić czy nie wpuścić do domu obcego człowieka? W końcu odsuwa się na bok.

– Musisz zdjąć buty – mówi.

– Oczywiście. Ile masz lat, John?

– Sześć – odpowiada kobieta.

Przedstawia się: ma na imię Amanda. Ma ciepłą dłoń. Hol jest mały i wąski, prowadzi do sporego salonu. Po drodze mijam kuchnię i na wpół otwarte drzwi do sypialni rodziców. Zatrzymuję się obok dużej bożonarodzeniowej gwiazdy świecącej w oknie wyraźnym czerwonym światłem.

– Co on takiego widział? – pyta kobieta.

– Kiedy wyglądałeś przez okno, John, kiedy do mnie pomachałeś, stałeś właśnie tutaj, w tym oknie, prawda?

– Tak.

– Co on widział?

Amanda podchodzi do okna, wygląda na podwórze, bierze głęboki wdech i zasłania ręką usta.

– Boże drogi.

Pyta Johna, czy dobrze się czuje. I czy na pewno chce ze mną rozmawiać.

– Dam radę.

– Dobrze. Czy mam… – Urywa, ale po chwili bierze się w garść. – Zrobię herbatę. Napijesz się, John?

Chłopiec wzrusza ramionami. Amanda odchodzi, nieco niepewnym krokiem.

Kładę ręce na udach i kucam, chcę zobaczyć świat w dole tak, jak on go widział. Nawet z tego poziomu wyraźnie widać dziedziniec, na którym Mauritzon właśnie delikatnie zdejmuje z nóg zmarłego buty. Wokół ciała stoi kilka osób, co, sądząc po jej gestach, nie nastraja jej dobrze.

– Brzydko pachniesz.

– Tak?

– Rzygami.

– To moja kurtka tak pachnie. Jak się jest policjantem, spotyka się różnych ludzi. Czasem nie zdąży się uciec.

– Ale twoje oczy – mówi chłopiec i patrzy na mnie podejrzliwie. – Są czerwone.

– Dawno nie spałem.

Chłopiec zastanawia się, ile prawdy jest w moich słowach. W końcu przyjmuje wytłumaczenie.

– Tam na dole ktoś leży.

– Tak – mówię i wstaję. – Zgadza się.

– Nie żyje, prawda?

– Tak.

Szukam czegoś, na czym mógłbym usiąść. Przy niskim stoliku ze szklanym blatem stoi duży skórzany fotel, siadam na szerokim oparciu. Nagle John zaczyna kasłać, gwałtownie, ochryple. W płucach coś mu rzęzi, bulgocze jak w zapchanym zlewie, mały krzywi się z bólu i robi się czerwony na buzi.

Amanda albo zapomniała, po co poszła do kuchni, albo idąc, po drodze zmieniła zdanie. Wraca ze szklanką wody, stawia ją na stoliku i siada na kanapie. Nakrywa nogi kocem.

– Chciałabym przy tym być.

– Oczywiście – mówię i spoglądam w stronę okna. – Widziałeś mnie tam, na dole, prawda?

– Tak.

– Jak długo tam stałeś?

John krzyżuje ręce na piersi.

– Chwilę. Niezbyt długo.

– Co zobaczyłeś, kiedy podszedłeś do okna? Co się tam działo?

– Nic.

– Nie było nikogo?

Kręci głową.

– Ale potem ktoś przyszedł – dodaje po chwili.

– Kiedy?

Znów zaczyna kasłać, tym razem trochę słabiej.

– Pytasz o godzinę, a ja się nie znam na zegarku.

– Masz rację, pytałem o godzinę – odpowiadam z wahaniem. – Ale to nie ma znaczenia – dodaję szybko. – Kto wszedł na podwórze?

– Jakiś facet. Ten, który teraz tam leży.

– Skąd wiesz, że to on?

– Tak myślę.

Tłumię westchnienie. Dzieci.

– Był sam?

– Tak.

– I co było dalej?

– Dokładnie nie wiem. Musiałem iść do toalety, a kiedy wróciłem, leżał już na ziemi. Tam, gdzie teraz leży.

– Był sam?

– Nie. Obok niego stał inny facet. Zaglądał do jego plecaka.

– Możesz go opisać?

Zastanawia się chwilę.

– Miał czarne ubranie.

– Był wysoki czy niski?

– Chyba taki jak ty.

– Jakie miał włosy? Widziałeś je?

– Nie. Miał czapkę.

– Taką, którą się naciąga na twarz?

John zaczyna się śmiać. Głęboki, szczery śmiech, który sprawia, że robi mi się ciepło w żołądku. Śmiech przechodzi w kaszel i jego buzia znów wydaje się zmęczona.

– Napij się wody, skarbie – mówi Amanda.

Podaje mu szklankę. Chłopiec wypija łyk. Krzywi się, jakby go coś bolało.

– Nie – mówi w końcu. – Czapek nie wkłada się na twarz.

– Kiedy wróciłeś, obok faceta, który leżał na ziemi, ktoś stał. I grzebał w jego plecaku, tak?

– Tak.

– Znalazł coś?

– Nie widziałem, co to było.

– Ale coś znalazł?

– Tak. A potem zniknął.

– W którą stronę poszedł? – Wskazuję przez okno, starając się go zachęcić, żeby powędrował wzrokiem za moją ręką. – W tę czy w tamtą?

– W tę.

A więc do śródmieścia.

– A potem ten drugi też zniknął – ciągnie.

– Ten drugi? Ten, który leży na ziemi?

– Nie. Ten, który się schował.

– Był tam ktoś, kto się chował? – Podnoszę rękę, pokazuję jeden palec. – Pierwszy to ten, który leży tam na dole, na podwórku.

John kiwa głową. Pokazuję drugi palec.

– Potem był ten, który stał i szukał czegoś w plecaku.

John znów kiwa głową. Pokazuję kolejny palec.

– I był jeszcze jeden.

– Tak – przytakuje John, zadowolony, że udało mu się wytłumaczyć coś dorosłemu tak, żeby zrozumiał. – Tak właśnie było.

– Ten ostatni ktoś… to był facet czy dziewczyna?

– Nie wiem.

– Miał długie włosy czy krótkie?

– Nie widziałem.

– Gdzie się chował?

– Za tymi zielonymi skrzynkami. Kiedy ten, który grzebał w plecaku, poszedł, ten drugi ktoś wyszedł i też sobie poszedł.

– Jak szedł? Szybko czy raczej powoli?

– Całkiem szybko.

– Zręcznie? To znaczy, czy szedł… – Myślę, że John nie do końca mnie rozumie. – Szedł nieporadnie? Prosto? A może się chwiał, potykał?

Kręci głową.

– Po prostu szedł.

– Więc to jednak był facet?

– Nie, nie wiem. Nie widziałem. To ty powiedziałeś „on”.

Ma rację, więcej się nie odzywam. Podchodzę do okna. Silne reflektory, które oświetlają zmarłego, oślepiają mnie. Mauritzon pochyla się nad ciałem, wygląda, jakby mu robiła pedikiur.

– Cały czas stałeś tu sam?

– Tak.

– Nie wstała pani? – zwracam się do Amandy.

– Nie.

Wygląda, jakbym ją obraził.

– Nie miałem nic złego na myśli.

Nie odpowiada, więc zwracam się do chłopca:

– Dobrze, John. Dziękuję za pomoc. Powiedziałeś mi wiele ważnych rzeczy. Na pewno bardzo nam pomogą.

Rozświetlona gwiazda sprawia, że wszystko w tle staje się niewyraźne. Śnieg padający w tę grudniową noc zamienia się w zamazane szaroczarne błoto.

– Idziesz już? – pyta John.

– Chyba tak.

– Wszystkiego dobrego z okazji świętej Łucji – mówi i spogląda w stronę holu. – Nie zapomnij butów.

Na dole, na podwórzu, niby wiele się zmieniło, a tak naprawdę nic. Martwy mężczyzna nie ma już butów, palto też ktoś mu zdjął. Z daleka niemal nie widać ciała, zasłaniają je kręcący się wokół ludzie. Kawałek dalej, przy taśmie wygradzającej, stoi samochód. Wygląda na cywilny, ale należy do redakcji „Expressen”, a może „Aftonbladet”. Asystentów nie widać. Może dochodzą do siebie po rozmowie z Gabrielem Birckiem. Zrobiło się chłodniej, a przynajmniej takie mam wrażenie. Ale to wszystko to nieistotne zmiany. Zmarły pozostaje zmarłym, śnieg pada równie nieubłaganie jak przed chwilą. Są noce, kiedy tylko takie rzeczy naprawdę coś znaczą.

– Kto zawiadomił policję? – pytam, trzymając w ręku komórkę.

Nie ufam swojej pamięci i chcę zrobić notatkę z rozmowy z chłopcem, a mogę ją zapisać jedynie w komórce. Jeden z umundurowanych funkcjonariuszy trzyma w ręce notes, w drugiej niedojedzoną bułkę z serem i z szynką. To jeden z młodych asystentów, nazywa się Fredrik Markström, pochodzi z Norrlandii i ma bary jak ciężarowiec.

– Zaraz, zaraz – mówi, przewracając kartki w notesie. – To było anonimowe zgłoszenie z komórki. Ten, kto zadzwonił, miał dziwny głos, jakby próbował go zmienić. To wszystko, co wiemy. Zamówiłem zapis rozmowy, przyślą ci go. Dyżurny poprosił o nazwisko, ale ten ktoś zdążył się już rozłączyć. Na szczęście postanowiono wysłać kogoś na miejsce.

– A tym kimś byłeś ty?

– Ja i Hall – mówi Markström i wbija zęby w bułkę.

Åsa Hall pochodzi z Göteborga i pod każdym względem jest przeciwieństwem Fredrika Markströma: rozmowna, niska i pogodna.

– Kto się zjawił po was?

– Larsson i Leifby.

– Larsson i Leifby?

– Tak.

– Co oni robili w śródmieściu?

– Nie mam pojęcia. Powiedzieli, że byli w pobliżu.

Larsson i Leifby są porządkowymi, pracują w Huddinge. Należą do tych, którym rzadko zleca się reprezentowanie policji na spotkaniach informacyjnych i podczas spotkań rekrutacyjnych. Jeden cierpi na lęk wysokości, drugi boi się strzelać. Dość uciążliwe przypadłości jak na policjantów. Poza tym wszędzie wietrzą sensację, jak dziennikarze popołudniówek.

Kiedy Markström i Hall dotarli na miejsce, zachowali się zgodnie z wszelkimi zaleceniami. Larsson i Leifby otrzymali polecenie przeprowadzenia rozmów z ewentualnymi świadkami. Rozglądam się, ale żadnego z nich nie widzę. Zastanawiam się, czy to dobrze, czy nie.

Podchodzę do zasłaniających tylną fasadę kontenerów. Kwaśny odór. Klękam, czuję chłód ziemi aż na udach, ale tym razem moje zmysły są nieco uśpione, mróz jakby trochę zelżał. Łatwiej go znieść.

Cienka warstwa śniegu za kontenerami jest naruszona. Ktoś tu stał, ktoś chodził. Odciski butów są wyraźne. Buty sznurowane, lekko zniszczone, takie, jakie nosi ktoś, kogo nie stać co roku na nowe.

– Victoria – mówię cicho. Victoria odwraca głowę. – Mam wrażenie, że ktoś tu stał.

Victoria zapisuje coś w notesie, który zawsze ma w kieszonce na piersi.

Wychodzę na ulicę, idę wzdłuż domów, mijam wygrodzenie i zapalam papierosa. Płynąca z pobliskiego klubu muzyka pulsuje, leci stary przebój w nowej aranżacji, takiej do tańca. Pamiętam ją z czasów, kiedy byłem nastolatkiem. Przez moment marzy mi się, żeby mieć piętnaście lat mniej: wciąż bym się uczył, a przyszłość byłaby niezapisaną kartką.

W wewnętrznej kieszeni mojego palta wibruje komórka. SMS od Sam.

śpisz?

nie, nocna zmiana.

miły wieczór?

Zastanawiam się, co odpowiedzieć, zaciągam się papierosem.

jest w porządku, piszę w końcu. morderstwo w vasastan, piszę dalej, ale potem zmieniam zdanie, kasuję i piszę: a co u ciebie?

tęsknię za tobą, odpowiada, a ja żałuję, że nie mogę być gdzie indziej.

jutro?

tak, jutro mi pasuje.

Zastanawiam się, co to znaczy. Kiedy mamy się spotkać, Sam niemal zawsze albo odwołuje spotkanie, albo je przesuwa.

Elegancko ubrany mężczyzna z równie elegancko uczesanymi włosami, w rozpiętym palcie, którego poły łopoczą mu wokół nóg, idzie przez śnieg. Unosi rękę w milczącym geście powitania, zauważa papierosa między moimi palcami, zerka na niego z odrazą, która w miarę jak podchodzi bliżej, zamienia się w tęsknotę.

– Wszystkiego dobrego z okazji świętej Łucji – mówię.

– Dasz mi ostatniego? – pyta Birck.

Daję mu na wpół wypalonego papierosa. Zaciąga się.

– Nie wiedziałem, że palisz.

– Wielu rzeczy nie wiesz. Kto prowadzi dochodzenie?

– Ty.

– Ja? Potrzebujemy komisarza. Gdzie Morelius?

– Ma wolne.

Birck przewraca oczami.

– Więc wezwij Calandera. Nie ma wolnego, wiem to na pewno, bo kilka godzin temu widziałem go przy kiosku z kiełbaskami na Sankt Eriksplan. Sprawiał wrażenie w pełni zdolnego do pracy.

– Zajmuje się facetem z siekierą z Tegnérgatan.

– Szlag. A Bäckström? Lepszy on niż nikt.

Kręcę głową.

– Wypożyczony do Policji Krajowej.

– Biedacy, niech ich szlag.

Birck gasi peta na ścianie, odwraca się, jakby chciał odejść, ale zatrzymuje się i pociąga nosem.

– Wymiotowałeś?

– Nie.

– Cuchniesz rzygami.

– Nie wymiotowałem.

– Więc ktoś się wyrzygał na ciebie.

– Nie dzisiaj.

Birck wybucha śmiechem. Z kieszeni palta wyjmuje rękawiczki.

– Gdzie leży?

– Na podwórku.

– Mamy świadka – mówię. Podnoszę głowę i patrzę w okno, w którym nadal pali się bożonarodzeniowa gwiazda. – John Thyrell. Prawdopodobnie widział sprawcę.

– Skąd wiesz?

– Rozmawiałem z nim.

– I co widział?

– Mam wrażenie, że całkiem sporo, ale…

– Co?

– Matka twierdzi, że ma sześć lat.

– Sześć lat – powtarza Birck, jego twarz wykrzywia grymas. – Wspaniale.

Kuca przy twarzy Thomasa Hebera, spokojnej, gasnącej. Portfel z wizytówkami nadal leży obok plecaka. Podnosi go, wyciąga dowód.

– Przystojny mężczyzna.

– Tacy też umierają – stwierdza Mauritzon.

Birck wkłada dowód do portfela i kładzie go na ziemi. Wstaje i przez kilka minut przygląda się miejscu zbrodni.

– Heber wchodzi przez bramę – zaczynam. – Staje tutaj. Możliwe, że jest tu już ktoś inny. Ukrywa się za którymś z kontenerów. Pewnie tak. Potem przychodzi jeszcze ktoś, mężczyzna. Zadaje Heberowi cios nożem. Rana jest na plecach, cios prawdopodobnie został zadany od tyłu. Heber pada. Sprawca przeszukuje plecak, znajduje to, czego szuka, tak zakładam, i się oddala, prawdopodobnie z komórką Hebera, bo tu jej nie znaleźliśmy. Rusza w kierunku centrum. Po chwili według zeznań świadka również ten drugi ktoś odchodzi. Pytanie brzmi: co tu robił? Może ma coś wspólnego ze sprawą, a może to przypadek. Może to jakiś bezdomny albo narkoman.

– Twoim świadkiem jest sześcioletni chłopiec – przerywa mi Birck.

– Ale ślady, które znaleźliśmy za kontenerem, potwierdzają to, co powiedział. Ktoś tam stał.

– Miejmy nadzieję, że świadków jest więcej. – Birck się rozgląda. – To mogła być kradzież. Ale dlaczego w takim razie nie tknął gotówki? Musiało chodzić o coś innego.

– Tak. Tylko o co? Może o komórkę?

– Myślisz, że Heber miałby ją w plecaku? Czy ludzie noszą komórki w plecakach?

Podchodzi do nas Markström. W jednym ręku trzyma notes, w drugim plastikowy kubek z kawą. Zastanawiam się, czy kiedykolwiek widziałem go bez jedzenia albo picia. Wątpię, ale z drugiej strony nie znam go szczególnie długo.

– Thomas Markus Heber – mówi i siorbie kawę. – Urodzony w siedemdziesiątym ósmym. Samotny, żadnych dzieci. Zameldowany przy Vanadisvägen 5, niecały kilometr stąd. Jedenaście lat temu, w 2002 roku, skazany za pobicie, a rok później za złamanie przepisów wynikających z ustawy o zachowaniu porządku publicznego.

– Pobicie i złamanie ustawy o zachowaniu porządku publicznego – powtarza Birck, po czym zwraca się do mnie: – Zajmiesz się tym?

– Dobrze – odpowiadam i znów spoglądam w okno. – Zajmę się tym.

John zniknął, pewnie mama kazała mu się położyć do łóżka. Zastanawiam się, czy to jakoś na niego wpłynie, czy zapamięta tę noc. Mam nadzieję, że nie.

– Jutro – mówię głośno.

– Ja się zajmę jego mieszkaniem – stwierdza Birck.

– Masz klucz?

Wskazuje głową na leżące na ziemi klucze. Waham się.

– Potrzebujesz towarzystwa?

– Nie. Ale nie zawsze wszystko układa się po naszej myśli.

Jeśli ktoś nie wie, że z drzwiami coś jest nie w porządku, to nic nie zauważy, mimo że Christian użył cholernie dużego młotka. Bo tylko taki miał pod ręką, bo tylko taki ze sobą wziął. Klamka lekko zwisa i drzwi nie są do końca zamknięte, ale to wszystko. W ciemności niemal nic nie widać.

Stoi na ulicy, w pełni widoczny. W oknach jest ciemno, tylko w jednym, kilka pięter wyżej, świeci adwentowy świecznik. Jest kilka minut po wpół do dziesiątej wieczorem. Do śmierci Thomasa Hebera została niespełna godzina.

Foliową torbę z nożem włożył pod kurtkę, czuje go przy każdym kroku. Opuszcza pospiesznie Kungsholmen. Młotek wrzuca do kontenera budowlanego w pobliżu Sankt Eriksplan. Nikt go nie widzi. Ludzie już nic nie zauważają.

Christian i Michael: pół życia przeżyli bez siebie, pół razem. Jest w tym symetria, która jakby coś zapowiadała, prawda?

Mieli piętnaście lat, wtedy, piętnaście lat temu. Byli na imprezie w Hagsätrze, w którymś z wieżowców blisko centrum. Był marzec, żaden inny miesiąc nie ciągnie się tak jak marzec. Wszystko było szare. Znali się, widywali się na rynku i na boisku, ale nigdy wcześniej ze sobą nie rozmawiali.

Christian wyszedł na balkon, żeby zapalić, a on już tam stał. Zaczęli rozmawiać. Czuli się jakoś dziwnie, chociaż nie potrafili powiedzieć dlaczego.

Potem on zauważył, że obaj mają na sobie T-shirty z napisem SKREWDRIVER. Zauważyli to jednocześnie, patrząc na swoje klatki piersiowe. Roześmiali się. Koszulka Christiana była biała. Dostał ją od brata, Antona. Koszulka Michaela była czarna.

– Lubisz ich?

– Znam ich pierwszą płytę, to wszystko – powiedział Christian. – Dostałem ją od brata. Koszulkę też. Podoba mi się.

– Mnie też. Lubię All Skrewed Upp, ale innych kawałków już nie. Wiesz, że zostali nazistami?

– Co?

– Neonazistami.

Christian zaniemówił. Nagle napis się zmienił, stał się zagrożeniem. Zastanawiał się, czy Anton o tym wiedział. Czy dlatego dał mu tę koszulkę? Żeby mu zrobić na złość? Żeby mu ktoś przyłożył?

– Nie, nie miałem pojęcia.

– To chore. Punkowa kapela nagle robi… jak to się mówi?

– Robi woltę?

– Tak. To chore, prawda?

– Tak.

Za szklanymi drzwiami, w środku, w mieszkaniu, ktoś spadł z oparcia kanapy. Odwrócili się i zajrzeli przez drzwi.

– To Petter – powiedział Christian. – Z mojej klasy. Zawsze się upija.

Leciała Nirvana. I’m so happy, because today I found my friends. They’re in my head…

Tak to się zaczęło.

– Mieszkasz w Hagsätrze? – spytał Michael.

Christian pokiwał głową i zadrżał z zimna.

– Przy Åmmebergsgatan, za stadionem. Ty też?

– Ja przy Glanshammarsgatan. – Wskazał palcem na bloki. W małych oknach paliły się światła. – Widzisz ten mały blok między tymi dwoma dużymi?

Christian próbował skupić wzrok, poprawił okulary. Rzadko palił, ale kiedy łączył papierosy z piwem, efekt był jakby cztery razy silniejszy.

…and just maybe, I’m to blame for all I’ve heard…

– Tak – powiedział.

– Drugie okno od góry, przedostatnie z prawej. To mój pokój.

W oknie było ciemno.

Christian miał bardzo widoczny trądzik i silną wadę wzroku, nosił grube szkła, zza których jego oczy wyglądały jak łebki od szpilek. Patrik, jeden z najstarszych chłopaków w szkole, zawsze wołał za nim: „Cześć, Pryszcz, co u ciebie?”, a dziewczyny się zaśmiewały. Christian starał się tym nie przejmować. Był dobry w sporcie, grał w kosza i w bandy, i w tenisa stołowego. Dzięki temu zyskał przyjaciół, chociaż podejrzewał, że gadają za jego plecami.

Jego nowy przyjaciel był do niego podobny. Wkrótce miał się o tym przekonać. Byli podobni, tyle że Michael nie miał trądziku i nie nosił okularów.

– Muszę się napić piwa – stwierdził Michael.

– Ja też.

Wyrzucili pety za balustradę. Patrzyli, jak lecą w dół, jak wirują w powietrzu. Po chwili otworzyli drzwi i weszli do środka. Ciepło i wilgoć sprawiły, że okulary Christiana zaszły parą. Michael zobaczył, że jego oczy zasnuła biała mgła, i się roześmiał.

– Niełatwo ci zrobić dobre wrażenie na ludziach.

Tak było. Teraz Christian to sobie przypomniał. Gdyby okoliczności były inne, pewnie by się roześmiał. Bo rzeczywiście musiał wyglądać zabawnie.

Między blokami emocje łatwo narastały, a ponieważ nie bardzo można było z nimi cokolwiek zrobić, dusiliśmy je w sobie. Nie okazywaliśmy emocji. Na szkolnych korytarzach trzymaliśmy się z dala od tych, których się baliśmy. Staraliśmy się być blisko tych, którzy byli tacy jak my, a przynajmniej mieliśmy nadzieję, że są. Nie okazywaliśmy emocji, kiedy do szafki najlepszego kumpla ktoś się włamał i na wewnętrznej stronie drzwi narysował swastykę. Nie okazywaliśmy emocji, kiedy się po raz pierwszy całowaliśmy, na dyskotece w klubie sportowym przy stadionie Hagsätra. Christian miał jedenaście lat, ona miała na imię Sara i miała najgładszą skórę, jaką jego palce kiedykolwiek dotykały. Byli razem miesiąc. Sara, chociaż dopiero co skończyła dwanaście lat, nosiła biustonosz, i dzień przed rozstaniem dotknął jej piersi. Potem się zastanawiał, czy to może dlatego nie chciała się już z nim spotykać. Może za bardzo się spieszył?

Nie okazywaliśmy emocji, kiedy w wieku czternastu lat zakochaliśmy się naprawdę. Ona miała na imię Pernilla i kiedyś napisała: „Niech się z nas śmieją, niech z nas drwią – my idziemy do przodu, oni stoją w miejscu”. Kiedy nikt nie widział, włożyła kartkę w szczelinę między drzwiami a jego szafką. To z nią po raz pierwszy uprawiał seks, na imprezie podobnej do tej, na którą rok później włożył T-shirt z napisem SKREWDRIVER.

Nie okazywaliśmy emocji, patrząc, jak trzech imigrantów tuż za salą gimnastyczną uderza w brzuch Szweda: dwóch go trzymało, trzeci bił. Ani potem, następnego dnia, kiedy widzieliśmy, jak czterech Szwedów bije imigranta za kioskiem, którego właścicielem był ojciec jednego z nich.

Nie okazywaliśmy emocji, kiedy po raz pierwszy spotykaliśmy na imprezie kogoś, kto miał taką samą bluzę jak my, i nagle uświadamialiśmy sobie, że ten ktoś równie dobrze może zostać naszym aniołem stróżem, jak i katem.

Nie ma żadnego katalizatora, niczego, co by wprawiało w ruch różne rzeczy. Nie ma odpowiedzi na pytanie: dlaczego. Jest tylko to, co się dzieje, a jeśli cofniemy się wystarczająco daleko w czasie, wszystko zamienia się w nieprzejrzysty splot najróżniejszych wydarzeń i może właśnie dlatego, myśli teraz Christian, jesteśmy tacy, jacy jesteśmy.

Unika metra i monitoringu, dokładnie tak, jak został poinstruowany. Na uniwersytet jedzie autobusem. Jedzie okrężną drogą, przesiada się kilka razy, żeby nie zjawić się za wcześnie. Marznie na przystankach. Autobusy nadjeżdżają, kaszląc w ciemnościach. Żaden z kierowców nie jest Szwedem. Mija liceum Vasa Real, na ścianie ktoś napisał ŻYDOWSKA ŚWINIA i 1488. Zastanawia się, czyja ręka trzymała puszkę ze sprayem. Zaczyna padać śnieg. Przy Odenplan mija go studencki orszak świętej Łucji. Studenci cuchną alkoholem i śmieją się.

Kiedy wysiada z ostatniego autobusu, w ciemnościach ukazuje się potężny kompleks z metalu i szkła. W jego cieniu, na rogu, czeka on. Christian nie jest jeszcze pewien, ale im bliżej podchodzi, tym większą zyskuje pewność. I rzeczywiście: jest tam, stoi ze wzrokiem wbitym w jedno z okien na górze. Jedyne, w którym pali się światło.

– Udało się? – pyta, nie patrząc na Christiana.

– Tak.

– Mówisz, jakbyś nie był pewien.

– Jestem pewien.

– Daj mi go.

Christian rozpina kurtkę, wyciąga foliową torebkę. Michael wyjmuje mu ją z ręki.

– Co zamierzasz te…

– Idź już. Potem o tym pogadamy.

– Ale ja…

– Nie. Nie tym razem. Zobaczymy się jutro.

Michael znów podnosi wzrok, patrzy w okno, w którym nadal pali się światło. Sekunda wahania przedłuża się, staje się nienaturalnie długa. Myśli zalewają umysł Christiana jak fale.

– W porządku – mówi, odwraca się i rusza przed siebie.

Śnieg trzeszczy mu pod stopami. Przed nim błyszczy neon Statoil, duży i pomarańczowy. Mijają go samochody, ale jest dziwnie cicho. To jeden z tych wieczorów, kiedy wracają dawne emocje.

Mieli po piętnaście lat, piętnaście lat temu. My idziemy do przodu, oni stoją w miejscu.

Christian ostatni raz odwraca głowę, wypatruje rozświetlonego okna, ale go nie widzi. Światło zostało zgaszone, za rogiem nie ma już Michaela.

13/12

O Gabrielu Bircku różnie mówią. Opinie o nim są sprzeczne, tropy wskazują na różne wątki, różne losy.

Mówi się, że nie ma zmysłu powonienia, ale są tacy, którzy twierdzą, że wyczuwa zapach ludzkiej śliny. Mówi się, że jest gejem, ale też że kiedyś był w związku z jedną z kobiet z klanu Hamiltonów. Ta sama osoba twierdziła także, że służąc w wojsku, w jednostce spadochronowej, zmienił nazwisko i że tak naprawdę pochodzi z bogatej arystokratycznej rodziny. Inni twierdzą, że dorastał w biednej rodzinie na przedmieściach, że jego ojciec był pijakiem i bił go w każdą niedzielę. Że kiedyś ożenił się z kobietą z Estonii, żeby ją wyrwać z rąk handlującej kobietami mafii. Że jeszcze kiedy był studentem, zwrócili się do niego ludzie ze służby bezpieczeństwa, z Säpo, ale nigdy im się nie udało przeciągnąć go na swoją stronę. Inni są przekonani, że ma za sobą bardzo podejrzaną przeszłość, właśnie w służbach.

I tak dalej, i tak dalej. Nikt jednak nie wie niczego na pewno. Osobiście wierzę w połowę tych historii, codziennie w inną, w zależności od humoru Bircka. Mam wrażenie, że jest bardzo samotnym człowiekiem. To nas łączy i może właśnie dlatego potrafimy ze sobą współpracować.

Łączy nas coś w rodzaju niemego porozumienia. Bez słów ruszamy w stronę Vanadisvägen 5. Idziemy nocą ulicami stolicy i zamieniamy się w cienie. Kawałek od miejsca zbrodni Birck się zatrzymuje.

– Hm… – mówi. – Spójrz.

To, co zwróciłem mniej niż godzinę wcześniej, pokryło się już błonką lodowych kryształków.

– To twoje dzieło?

Jesteśmy za wygrodzeniem. Technicy pobiorą próbki. Nie ma sensu kłamać.

– Tak.

– Jesteś chory?

– Nie wiem, zrobiło mi się niedobrze. Może na widok ciała.

Birck pochyla się i przygląda uważnie wymiocinom. Jest mi wstyd, jakbym stał przed nim nagi.

– Co ty właściwie jadasz? – pyta.

Prawie nic, to jeden z problemów związanych z odstawieniem sobrilu. Apetyt znika. Jestem słaby, trzęsą mi się ręce.

– To co wszyscy – mówię. – Możemy już iść?

– Powinieneś zmienić dietę.

Skręcamy z szerokiej Sveavägen i po chwili stajemy przed bramą przy Vanadisvägen 5. Dochodzi druga w nocy. Jest trzynasty grudnia.

– Wybierasz się do szpitala w dzień świętej Łucji? – pyta Birck.

– Nie.

– Ale będziesz tam przed świętami?

– Wpadnę na chwilę.

– Jak często tam bywasz? Jak często się z nim widujesz?

– Tak często, jak potrzebuję.

– Masz. – Podaje mi paczkę gumy do żucia. Stimorol. – Zrób to dla mnie – dodaje.

Biorę drażetkę. Birck wkłada rękawiczki. Z foliowej torebki wyjmuje klucz, wkłada go do zamka w bramie. Drzwi otwierają się lżej, niż można się było spodziewać. Jeśli skrzypią albo trzeszczą, to dźwięki toną w innych odgłosach miasta.

– Piąte piętro – stwierdza Birck. Czyta listę lokatorów. – Przedostatnie. – Nie, zatrzymaj to – mówi, widząc paczkę gumy do żucia w moim ręku. – Potrzebujesz tego bardziej niż ja.

Przed drzwiami – jasnobrązowymi, z napisem HEBER nad otworem na listy – zdejmuję buty. Birck zsuwa z nóg eleganckie czarne pantofle. Zamek sprawia wrażenie nienaruszonego, żadnych śladów, nic, co mogłoby świadczyć o tym, że ktoś niepożądany próbował się tam dostać.

– Zadzwonimy? – pytam.

– Po co? Facet nie żyje.

– W mieszkaniu może ktoś być. Przyjaciel, dziewczyna. Może jego chłopak.

– Widziałeś jego buty? Facet, który nosi takie buty, na pewno nie jest gejem.

– Wiesz, o co mi chodzi.

Birck rozgląda się za dzwonkiem, znajduje go, naciska. Ze środka nie dochodzi żaden dźwięk. Zginam palec, pukam, mocno, trzy razy. Nic się nie dzieje, więc Birck wkłada klucz do zamka i otwiera.

Ostatnie lata Thomas Heber spędził w niewielkim dwupokojowym mieszkaniu, małym, ale wysokim. Umeblowane jest dość spartańsko, pod ścianą w jednym z pokoi stoją trzy regały wypełnione książkami, obok coś w rodzaju fotela do czytania. Towarzystwa dotrzymuje mu tylko zgaszona lampa podłogowa, wystaje zza oparcia. Pokój jest pusty, poza kilkoma kartonami po przeprowadzce ustawionymi pod przeciwległą ścianą. Mieszkanie człowieka, który tak naprawdę żyje poza domem.

– Jak długo tu mieszkał? – pyta Birck.

– Dwa lata. Tak twierdzi Markström.

– Sądząc po wyglądzie mieszkania, raczej dwa tygodnie. Gdybym miał spędzić dwa lata w takim mieszkaniu, załamałbym się.

– Sprawdzisz sypialnię?

Oddala się bez słowa. Podchodzę do półek, przekrzywiam głowę i próbuję odczytać tytuły. Książki z dziedziny socjologii i filozofii wyglądają na czytane najczęściej. Na końcu jednej z półek leży sterta, która wyraźnie się wyróżnia. Podręcznik aktywisty, Podręcznik oblężenia i The Occupy Movement: An Instruction for Practice. Biorę jedną z nich do ręki. Widać, że była często i dokładnie czytana, niektóre strony są pozaznaczane, opatrzone komentarzami skreślonymi nieczytelnym pismem intelektualisty. W innym kącie regału kilka egzemplarzy tej samej książki – jego praca doktorska, z socjologii: Studies in the Sociology of Social Movements: Stigma, Status, and Society.

Robię kilka kroków do tyłu. Nic nie przyciąga mojej uwagi. To denerwujące. Idę do kuchni. Wąska, po obu stronach szafki, w środku niewielka kwadratowa przestrzeń, mały kwadratowy drewniany stół i cztery krzesła. Okna są puste, żadnych kwiatów ani lamp na parapetach, każde okolone jasnoniebieską firanką. Na jednym z parapetów stoi talerzyk, pusty, czysty.

– Palił?

– O ile wiemy, nie – słyszę głos Bircka.

Otwieram lodówkę. Są w niej dwie butelki mocnego czeskiego piwa, puszka taco, masło i mały żałosny kawałek sera, którego termin przydatności do spożycia mija za dwadzieścia cztery godziny.

Wchodzę do sypialni. Birck klęczy przed garderobą. Wyjmuje parę butów, przygląda się sznurowadłom, potem podeszwom, zagląda do środka i odkłada je na miejsce.

– Nic? – pytam.

Kręci głową.

Łóżko jest nieposłane. Przykładam nos do pościeli, wącham. Dawno nie była prana. Pod jedynym oknem stoi biurko. Ostrożnie przeglądam leżące na nim papiery: przypomnienie o niezapłaconym czynszu za grudzień, wyciąg z wysokością pensji z uniwersytetu i rachunek za komórkę. Biorę do ręki rachunek, znajduję zaznaczony numer, wyjmuję komórkę, wstukuję cyfry i przykładam telefon do ucha. Beznamiętny mechaniczny głos informuje mnie, że abonent jest chwilowo nieosiągalny.

– Wyłączony albo poza zasięgiem.

– Niczego innego się nie spodziewałem – oświadcza Birck.

Pod rachunkiem leży zmięta kartka. Biorę ją do ręki i delikatnie rozprostowuję.

– Co to takiego? – pyta Birck.

– Pokwitowanie. Jedenastego grudnia pił kawę w Café Cairo. Zapłacił kartą. To wszystko.

– Cairo. To gdzieś w pobliżu komendy, prawda?

– Mitisgatan – odczytuję nazwę ulicy. – Tak, to niedaleko naszego Bunkra.

– Odłóż je na miejsce – mówi Birck, kiedy widzi, że moja ręka wędruje do kieszeni. – Niech tu leży, kiedy przyjdą technicy.

– Mam je zmiąć?

Birck przewraca oczami. Zostawiam pokwitowanie na biurku, a potem razem sprawdzamy łazienkę i garderobę. Mieszkanie mówi bardzo niewiele o swoim lokatorze. Właściwie nic.

– Myślisz, że szedł do domu? – pytam. – Że się zatrzymał na Döbelnsgatan, żeby się spotkać z kimś, z kim był umówiony?

– Nic nie myślę – ucina Birck, wpatrując się w podłogę w holu.

– Zawsze się coś myśli.

– No więc myślę, że cokolwiek się stało, tu nie znajdziemy odpowiedzi. – Nagle kuca. – To twój? Odcisk buta.

– Niby jak miałby się tu znaleźć? Zostawiliśmy buty przed drzwiami. Miałem cię za dobrego glinę. A poza tym o jakim odcisku mówisz? Nic tu nie widzę.

– Podejdź tu i kucnij obok mnie.

Robię dwa kroki, kucam i wtedy zauważam ślad. Jest nieco większy niż mój, poza tym jest ich kilka: dwa, trzy, cztery, w całym holu. Odcisk jest niewyraźny, jakby ktoś w pośpiechu chciał zmazać ślady.

– Zniszczyliśmy je?

– Nie sądzę, szliśmy pod ścianą.

– To nie ta sama osoba – mówię. – Nie ta, która się ukrywała za kontenerem na Döbelnsgatan. Odcisk jest inny.

– Jak mogliśmy ich nie zauważyć, kiedy wchodziliśmy? – pyta Birck. Wstaje i robi dwa kroki w stronę drzwi. Śmieje się. – A niech to diabli.

Światło i cień często płatają figle naszym oczom. Wisząca u sufitu lampa sprawia, że cienie kładą się ukosem, a światło odbija się od podłogi. To pewnie przypadek, ale kiedy się stoi przy drzwiach, śladów nie widać, chyba że się wie, że tam są.

Birck sięga po komórkę, robi zdjęcie.

– Jeszcze nie zdążyły wyschnąć – mówi. – Poprosimy Mauritzon, żeby je sprawdziła.

– Jak, do diabła, ten ktoś tu wszedł? – zastanawiam się. – Drzwi były nietknięte.

– Pewnie miał klucz. Tak jak my. A może to był Heber? Nie wiem – mówi Birck, widząc, że jestem zdezorientowany.

Takie dowody, podobnie jak te, które znaleźliśmy przy zmarłym, wyrwane z kontekstu nie mają żadnego znaczenia. Są jak drogowskazy bez symboli i liter.

Gdzieś w połowie drogi między Vanadisvägen 5 a miejscem zbrodni na Döbelnsgatan na skrzyżowaniu zderzają się czołowo dwa samochody. Wybucha gwałtowna sprzeczka. Zatrzymujemy się i z daleka obserwujemy, co się dzieje.

– Wiesz, że jeśli wyjdzie na jaw, że próbujesz odstawić sobril, chociaż masz tak silne objawy, że wymiotujesz, to znów cię zawieszą.

– Jestem czysty. Spytaj mojego psychologa.

Birck parska. Z pobliskiego baru dochodzi dziecięcy głos. „Wierzę, że Święty Mikołaj zapuka do drzwi mojego domu”, śpiewa jakieś dziecko.

– Jak długo wierzyłeś w Świętego Mikołaja? – pytam.

– U nas nie było Świętego Mikołaja. A ty?

– Wystarczająco długo, żeby mi było smutno, kiedy się dowiedziałem, że nie istnieje.

– Zaraz pęknie mi serce – stwierdza Birck.

Mija nas gromada głośnych pijanych mężczyzn i kobiet. Śmieją się.

– Jak to możliwe, że nie było u was Świętego Mikołaja? – pytam.

Ranek. Po drugiej stronie ulicy w padającym mokrym śniegu idzie orszak świętej Łucji. Prowadzi go kobieta w moim wieku. Dzieci mają na sobie długie szaty, niektóre są przebrane za krasnale, w rękach trzymają zgaszone plastikowe świeczki i papierowe rożki, na głowach mają czapki, we włosach srebrne cekiny. Żadne nie wydaje się szczególnie radosne. Nad Sztokholmem nadal zalegają ciemności, chociaż miasto już dawno się obudziło, jeśli w ogóle kładło się do snu. Na Hantverkargatan panuje duży ruch. Smugi spalin wiją się w świetle latarni.

Na piętrze, na którym mieści się wydział zabójstw, jest cicho, tylko kopiarka w jednym z pokoi wypluwa kolejne kartki, a w pokoju obok radio nadaje tradycyjne pieśni. Jest przecież dzień świętej Łucji. Gdzieś w kącie pręży się średniej wielkości plastikowa choinka. Pełno na niej złotych i srebrnych kajdanków, czerwonych i granatowych pałek policyjnych, pistoletów w biało-czerwone prążki i drewnianych policjantów, podobno ręcznie malowanych przez byłego, a obecnie już emerytowanego komisarza Skacke. Na czubku błyszczy całkiem zwykła bożonarodzeniowa gwiazda.

W moim pokoju stoi biurko, komputer, krzesło do pracy i rozchwiane krzesło dla gości. Za nim stoi pusty regał na książki. Całe wyposażenie przejąłem razem z pokojem. Minęło kilka dni, zanim na drewnianym blacie zobaczyłem ślady po papierosach.

W jednej ze ścian jest niewielkie kwadratowe okienko, przez które widać równie niewielki kwadratowy skrawek nieba. I śnieg. Znów zaczął padać. To wszystko.

Na biurku leżą kartki zapisane przez Bircka. Protokół z przesłuchania wstępnego, dotyczący dwóch popełnionych przez Thomasa Hebera przewinień. I pierwsze raporty z Döbelnsgatan. Od znalezienia ciała minęło już dziewięć, może dziesięć godzin. Rodzice zmarłego zostali powiadomieni i przesłuchani. Ze względu na okoliczności zrobiono to przez telefon. Przede mną leżą zapisy rozmów, podpisane przez Bircka. Ostatni raport został przyjęty za trzy wpół do szóstej rano. Takie szczegóły sprawiają, że zaczynam się zastanawiać, czy Gabriel Birck w ogóle śpi.

Nadchodzą zeznania kolejnych świadków. Zostały już opracowane, ale wciąż nie mamy nic istotnego. Prowadzący wstępne śledztwo prokurator Ralph Olausson weźmie udział w dochodzeniu. Nie znam go, ale na leżącej na biurku kartce ktoś napisał, że mam się z nim natychmiast skontaktować. Zastanawiam się, kto to zrobił.

Rodzice Thomasa Hebera są wstrząśnięci wiadomością o śmierci jedynego syna, podobnie jak Fredrika Johannesson, która najwyraźniej była jego ostatnią dziewczyną. Nikt z nich nie potrafił dodać nic istotnego. Rodzice opisali syna jako sympatycznego, lubianego przez przyjaciół, ale nie potrafili podać ich danych. Thomas Heber wykładał socjologię na uniwersytecie sztokholmskim i według matki dwa razy otrzymał jakąś nagrodę. Dziewczyna zerwała z nim dwa lata temu, kiedy kończył doktorat. Najwyraźniej jednym z powodów był nadmiar pracy. Rozstali się. Nie miała pojęcia, czy był potem z kimś związany, ale zakładała, że tak. Nie potrafiła powiedzieć, kto by to ewentualnie mógł być.

Odkładam raporty i wychodzę z pokoju. Mijam choinkę, podchodzę do automatu z kawą i wciskam czarny guzik. Czekam, aż kubek się napełni. Mijają mnie już od rana zmęczeni koledzy ze śniegiem na ramionach, bladymi policzkami i przekrwionymi oczami. Unikają mojego wzroku, nie odzywają się do mnie. Tak jest od dnia, kiedy wróciłem do służby. Dla nich zawsze byłem tylko szczeniakiem, nieczującym ducha wydziału kretynem, który wpakował ich koledze kulkę w szyję. Mięczakiem, który od tamtego dnia boi się wziąć do ręki broń, żeby nie dostać ataku paniki.

Mam ochotę wziąć sobril, ale nie robię tego. Zastanawiam się, kiedy miną napady lęku i strach przed bronią. Psycholog twierdził, że muszę dać sobie czas, ale to wszystko, co mi powiedział. Powinienem był mu zadać kilka pytań, zanim się mnie pozbył.

Wracam do pokoju i do protokołu z dochodzenia wstępnego dotyczącego przewinień Thomasa Hebera z listopada 2001 roku. Dołączono do niego orzeczenia sądów w obu sprawach.

Trzynastego grudnia 2001 roku neonaziści uczcili w centrum Sztokholmu rocznicę śmierci Karola XII. Było ich więcej niż w poprzednich latach. Zorganizowano kontrdemonstracje z udziałem lewicy. Jedną z nich organizował Thomas Heber, młody student socjologii, który wówczas uchodził za przywódcę Akcji Antyfaszystowskiej, w skrócie AFA. Organizacja nie dostała zgody na demonstrację i ich protest przeciwko neonazistom został przerwany. Policja uznała, że należy ukarać organizatorów wysokimi mandatami.

Rok później, w grudniu 2002 roku, w Salem odbyły się demonstracje ku czci Daniela Wretströma. Wretström padł ofiarą przemocy, bo był Szwedem. Wtedy nie mieszkałem już w Salem i nie brałem udziału w demonstracjach, ale moi rodzice czasem jeszcze o nich wspominają. Mieszkańcy Salem przygotowują się do nich jak do gwałtownej burzy: wystawy sklepów zabija się sklejką, samochody chowa się do garaży, a jeśli ktoś ma taką możliwość, po prostu spędza dzień i noc gdzie indziej.

Salem zamienia się w pole bitwy, a podczas demonstracji w 2002 roku, trzeciej od czasu zabójstwa młodego Wretströma, Thomas Heber dopuścił się przemocy. Pustą butelką uderzył w kark jednego z demonstrujących neonazistów. Tak niefortunnie, że butelka się rozbiła. Trudno powiedzieć, czy dlatego, że już wcześniej była pęknięta, czy dlatego, że uderzył tak mocno. Prokurator przyjął tę drugą wersję. Przeprowadzono szczegółowe badania techniczne, sąd przyjrzał się wszystkiemu bardzo wnikliwie. Ale i tak nie można było udzielić jednoznacznej odpowiedzi, więc Heber dostał wyrok w zawieszeniu – dwa lata. Dodatkowo został też skazany na prace społeczne.

Grzechy młodości?

Może.

Wstaję i podchodzę do okna, nie mogę sobie znaleźć miejsca. Za oknem zaczyna się już rozjaśniać. Muszę z kimś porozmawiać. Muszę się ruszyć.

To się stało podczas jednego z naszych pierwszych spotkań w szpitalu S:t Göran. Wtedy się w to wszystko uwikłałem. Powinienem był zrozumieć, że właśnie o to mu chodziło, o wciągnięcie mnie w tę walkę, walkę, którą – jestem o tym coraz bardziej przekonany – przyjdzie mi przegrać.

– Nie zamierzasz zrezygnować? – spytał Grim.

– Z czego?

– Z tego. – Wskazuje na małą tubkę w mojej ręce. Nigdy nie próbowałem jej przed nim ukrywać.

– Owszem, myślałem o tym.

– Sam wie, że je bierzesz?

– Nie.

– A co, jeśli się dowie?

– Nie wiem. – To prawda. Nie wiem, jak by zareagowała. – Nie sądzę, żeby była zadowolona.

– Hm… – mruczy Grim.

– Co to znaczy?

– Rozumiem, że chcesz wrócić do służby.

– Tak.

Grim wychyla się w moją stronę.

– Dlaczego to dla ciebie takie ważne? Mam na myśli powrót do służby.

– Nie bardzo wiem, co innego mógłbym robić. Nic nie potrafię. A coś muszę robić.

– Masz przecież Sam.

– Nie.

– Myślałem, że jesteście razem.

– Nie jesteśmy.

Grim kiwa głową.

– Z uwagi na twoją przeszłość nie sądzę, żebyś mógł wrócić, dopóki to bierzesz. Czy też – poprawia się, a na jego ustach pojawia się uśmiech, który pamiętam z czasów, kiedy jeszcze się przyjaźniliśmy – dopóki oni widzą, że to bierzesz.

– Nie wiem, czy potrafię to odstawić.

– Próbowałeś?

– Nie.

– To może spróbuj.

– To musi być moja decyzja. Jeśli poproszę o pomoc kogoś z zewnątrz, dowiedzą się. A jak sam zauważyłeś, w takiej sytuacji, z moją przeszłością, na pewno nie będą mnie tam trzymać. Nie chcę ryzykować.

– Więc zrób to sam. Spróbuj zmniejszyć dawkę. Jeśli ci się uda, poczujesz ulgę.

Przyglądam mu się.

– Rozmawiamy o tym, bo jesteś przekonany, że tylko jeszcze bardziej spieprzę sobie życie, a tylko tak, będąc tu, możesz mi zrobić krzywdę.

– Nic nie rozumiesz, do cholery.

Podnosi ręce, kajdanki na jego rękach brzęczą.

– Gdybym mógł, dałbym ci teraz w twarz – mówi.

Zielone tereny wokół uniwersytetu są ładne nawet w grudniu, ale Budynek Południowy i tak sprawia wrażenie przechowalni dla umysłowo chorych. Dziewięć pnących się w górę pięter, sprany bladoniebieski kolos z maleńkimi okienkami. Jestem tu razem z tysiącem studentów. Wszyscy zdają się marzyć o lepszej przyszłości. Niektórzy rozmawiają ze sobą, ale większość kroczy w milczeniu, ze wzrokiem wbitym w ziemię. Trzymają w rękach plastikowe kubki z kawą, na plecach mają ciężkie plecaki. Ściany pokrywają plakaty informujące o jakiejś lewicowej demonstracji, nad nimi ktoś nabazgrał: LEWACKIE ŚWINIE, CZERWONE KOMUNISTYCZNE KURWY. Potem ktoś przekreślił napis grubym czarnym pisakiem i dodał swój: ŚMIERĆ NAZISTOWSKIM ŚWINIOM.

Instytut Socjologii znajduje się na najwyższym piętrze Budynku Południowego. Po drodze kupuję kawę, głównie po to, żeby zająć czymś ręce. W Instytucie jest cicho, korytarz jest długi i jasny, jak w zakładzie karnym. Szef Instytutu, pani dziekan Marika Franzén, siedzi w gabinecie nieco w głębi korytarza. To jedyny pokój, którego drzwi są uchylone.

– Leo Junker – przedstawiam się. – Z policji.

Odwraca się na krześle, jest zdziwiona.

– Przepraszam, nie chciałem…

– Nic się nie stało.

Taksuje mnie wzrokiem od butów po niesforne włosy, wstaje, podaje mi rękę.

– Proszę wejść.

Z głośników komputera dochodzi świąteczna piosenka, jest przecież dzień świętej Łucji. Marika Franzén jest niska, ma ciemne włosy, podłużną twarz, duże okulary i mały okrągły nos. Wszystko razem sprawia zabawne wrażenie.

– Muszę pani zadać kilka pytań. Chodzi o Thomasa Hebera. Domyślam się, że pani już wie.

– Tak – odpowiada i ścisza muzykę, a po chwili w ogóle ją wyłącza. Ma przestraszone brązowe oczy, ale widać, że już się wzięła w garść.

– Tak, słyszałam. To straszne. Jeszcze to do mnie nie dotarło. Proszę, niech pan usiądzie.

W kącie stoją kanapa i fotele. Siadam w jednym z nich. Na stoliku leży sterta teczek z dokumentami, obok stoi butelka koniaku i dwa kieliszki. Na jednym są ślady szminki.

Marika Franzén podąża za moim wzrokiem. Chowa butelkę i kieliszki do szafki. Czerwieni się.

– Wypiliśmy wczoraj po kieliszku. Mieliśmy późne spotkanie.

– O której?

– Zaczęliśmy o piątej, skończyliśmy koło ósmej.

Siada naprzeciwko, na brzegu kanapy, jakby się spodziewała, że w każdej chwili mogę wylać kawę i zniszczyć jej fotel.

– Wtedy Thomas jeszcze tu był?

– Tak. Drzwi do jego pokoju były otwarte. Widziałam go, kiedy wychodziłam.

– Wie pani może, o której wyszedł?

– Prawdę mówiąc, nawet go spytałam, czy się nie wybiera do domu. Było już dość późno. Powiedział, że jest z kimś umówiony o wpół do jedenastej, więc jeszcze trochę posiedzi.

– Wpół do jedenastej – mówię, wyjmując z wewnętrznej kieszeni notes. – Wie pani, z kim miał się spotkać?

– Nie. Ale prowadził badania w terenie, więc założyłam, że ma się spotkać z którymś ze swoich respondentów.

– W terenie?

– Badacz gromadzi dane, robiąc wywiady albo przez obserwację uczestniczącą. Wtedy mówimy, że pracuje w terenie. To jeden z etapów procesu badawczego.

– Co badał?

– Ruchy społeczne.

– Czyli?

Marika Franzén zakłada nogę na nogę.

– Ruchy społeczne to dość niejednoznaczne określenie, ale chodzi o grupy tworzące sieć albo o organizacje i ich działania. Skupiamy się na grupie, nie na jej pojedynczych członkach.

– Przykładem takiej organizacji jest AFA.

– Właśnie.

Mruga, spojrzenie ma jasne, ostre. Po chwili jednak staje się mętne, jej oczy robią się błyszczące. Zasłania ręką usta, twarz wykrzywia grymas. Pociąga nosem, usiłuje się skupić na istocie sprawy. Pewnie tak próbuje sobie radzić z trudną sytuacją.

– Ruch społeczny to często wyraz protestu przeciwko porządkowi społecznemu. To drażliwy temat, z wielu powodów.

– Chodzi o ugrupowania polityczne?

– Niekoniecznie. Może chodzić o różne podmioty, oczywiście w zależności od tego, jak się definiuje politykę. Thomas zajmował się wybranymi ruchami autonomicznymi, takimi jak AFA i Front Rewolucyjny z jednej strony, i ruchami narodowymi, jak Ruch Szwedzkiego Oporu z drugiej.

– Czyli skrajnymi grupami po obu stronach?

– Tak, można tak powiedzieć. Dostał pieniądze od Rady Naukowej. Jego badania miały pokazać interakcje członków różnych ruchów. Chodziło głównie o członków ruchów o przeciwstawnych poglądach czy wręcz ze sobą skonfliktowanych.

Strona w notesie jest pusta. Zapisuję: ruchy społeczne, skrajna lewica, skrajna prawica, AFA, dodaję znak zapytania. W kieszeni odzywa się komórka. Odrzucam połączenie. Nawet nie sprawdzam, kto dzwoni. Mam nadzieję, że to nie Sam.

– Zastanawia mnie wybór tematu.

– Dlaczego wybrał właśnie ruchy społeczne?

– Dlaczego skupił się na skrajnościach.

Marika Franzén wzrusza ramionami.

– Nie jest tajemnicą, że sam… że w przeszłości działał w takich ruchach. Często zajmujemy się tym, co jest nam bliskie, w taki czy w inny sposób. Thomas nie był wyjątkiem.

– Więc wie pani o jego powiązaniach z AFA?

– Oczywiście. Wiem o incydentach, o jego konflikcie z prawem. Przypominają mi o tym maile, które nadal dostajemy.

– Maile?

– Od nazistów, rasistów, internetowych trolli.

Gdzieś z tyłu głowy czuję nagle jakby ostrze. Zastanawiam się, czy coś po mnie widać.

– Proszę mi o nich opowiedzieć – mówię.

– To nic nadzwyczajnego. – Marika Franzén rozkłada ręce. – Będąc socjologiem, bywa się narażonym na takie rzeczy, a już zwłaszcza jeśli się prowadzi badania na styku z polityką. Wielu z nas tego doświadczyło. Zawsze czynimy odpowiednie kroki, informujemy policję i tak dalej. Od czasu Utøi i Breivika, a właściwie to od 2010 roku, kiedy Szwedzcy Demokraci weszli do Riksdagu, ciągle przybywa skrajnych grup, i na lewicy, i na prawicy.

– Kiedy przyszły te maile?

– Ostatnie pewnie gdzieś na początku jesieni, ale wcześniej też przychodziły. Sprawa jest oczywiście poważna. Przesyłamy je dalej, do wydziału bezpieczeństwa. Niewiele więcej możemy zrobić.

– Nadawcami są neonaziści, rasiści i… – Spuszczam wzrok, zerkam na bloczek w poszukiwaniu właściwego słowa: – …internetowe trolle.

– W przypadku Thomasa tak. O ile mi oczywiście wiadomo. Sprawca nigdy nie został zidentyfikowany.

– Od chłopaka skonfliktowanego z prawem do socjologa – mówię. – Czy jego przekonania polityczne z czasem się zmieniły?

– Był daleko na lewicy, ale nie sądzę, żeby wierzył w bezpośrednie akcje. Chyba po prostu wydoroślał.

– Wydoroślał?

– Z wiekiem ludzie się zmieniają. Przypuszczam, że chciał zrozumieć to, co kiedyś tak głęboko przeżywał.

– Nadal był członkiem tego ruchu?

– Nie potrafię powiedzieć, nie wiem. Ale nie sądzę.

Marika Franzén wygląda na przerażoną, jakby gdzieś za moim prawym ramieniem pokazała się czyjaś odrażająca twarz.

– Naprawdę został zabity?

– Tak.

– I nie wiecie, kto to zrobił?

– Nie. Jeszcze nie. Próbuję dojść, jak wyglądały ostatnie godziny jego życia – mówię powoli. – Zauważyła pani, żeby ostatnio jakoś się zmienił?

Zastanawia się, wodzi wzrokiem po półkach z książkami.

– Nic mi nie przychodzi do głowy. Nie.

– Co robił wczoraj? W ciągu dnia.

– Zawsze zjawiał się tu koło dziewiątej. Jak większość z nas. Wczoraj też przyszedł o dziewiątej. Ja trochę wcześniej. Kiedy wszedł, byłam w kuchni. Potem siedział w swoim pokoju, chyba spisywał wywiady. Siedział tam jeszcze, kiedy wychodziłam. Jak już mówiłam, wspomniał, że jest z kimś umówiony o wpół do jedenastej.

– Ale nie wie pani z kim? – powtarzam.

– Nie, nie mam pojęcia. Jeszcze jedno: w ciągu dnia, chyba po lunchu, wybrał się na spacer z Kelem. Z Kelem Valdezem.

– Jakim człowiekiem był? Miał bliskich przyjaciół, rodzinę, o której coś opowiadał, cokolwiek?

– Thomas był… samotnikiem. Kiedy zaczął tu pracować, miał dziewczynę, ale potem ze sobą zerwali. Po roku znalazł sobie nową, ale i ten związek się rozpadł. Przyjaźnił się z kolegami z pracy. Przede wszystkim z Valdezem. Chyba jeszcze o niczym nie wie – mówi i waha się. – Może pan…

– Tak, zawiadomię go – obiecuję i zapisuję to w notesie. – I tak muszę z nim porozmawiać.

Zawsze komuś nas brakuje. Tak mawiał Grim, kiedy któryś z naszych znajomych z Salem znikał i pozornie nikt się tym nie przejmował. Kiedy jakiś człowiek umiera, zawsze jest ktoś, kto nie śpi w nocy, chodzi ulicami, którymi kiedyś chodził zmarły, przeszukuje jego ubrania, żeby jeszcze na chwilę go przy sobie zatrzymać. Zastanawiam się, kto to robi w tym przypadku.

Za oknem pokoju Mariki Franzén śnieg przestał już padać. Świat wydaje się dziwnie cichy. Często tak jest, kiedy go obserwujemy z pewnej odległości.

Valdez jeszcze nie przyszedł, więc najpierw idę do pokoju Hebera. Jego gabinet jest o połowę mniejszy od gabinetu Mariki Franzén, meble i sprzęty są mniej więcej takie same jak w jego mieszkaniu. Brakuje tylko łazienki i płyty kuchennej. Gdyby nie to, pewnie równie dobrze mógłby tu mieszkać. Jedną ścianę pokrywają półki na książki, pod drugą stoi niewielka kanapa, obok szerokie biurko. Na kanapie leżą poduszka i koc. Na biurku piętrzą się sterty papierów i książek, stoi komputer, klawiatura i aparat telefoniczny z lat pięćdziesiątych, i drukarka.

Z haczyka na drzwiach zwisa czarny jęzor krawata, na nim wisi marynarka, a na samym wierzchu rakieta do badmintona w futerale. Ostrożnie dotykam kieszeni marynarki. Są puste.

Nad biurkiem wisi oprawiony w ramki dyplom, z którego wynika, że Thomasowi M. Heberowi przyznano doroczną nagrodę wydziału nauk społecznych za najlepszą pracę dyplomową. Obok informacja o innej nagrodzie, The European Society of Sociology’s Young Sociologist Award, przyznanej mu za artykuł Notes on the Relations Between „Insiders” and „Outsiders” in Social Movements, opublikowany w „British Journal of Sociology”.

Wschodząca gwiazda już błyszczy jasno na horyzoncie. I nagle ginie.

Opadam na fotel przy biurku, dotykam myszki w nadziei, że może nie wyłączył komputera. Wyłączył, więc kiedy go włączam, wyskakuje polecenie, żeby podać hasło. Wpatruję się chwilę w monitor, sięgam po słuchawkę i wybieram numer działu IT. Jest zapisany na kartce obok telefonu.

– Potrzebny mi twój PESEL – słyszę monotonny głos informatyka.

– Mój PESEL?

– Muszę sprawdzić, czy naprawdę jesteś policjantem.

– Skąd będziesz wiedział, że to naprawdę mój PESEL, a nie kogoś innego?

Informatyk wzdycha, jakby takie rozmowy przeprowadzał codziennie.

– Po prostu mi go podaj.

W komputerze Hebera jest pełno plików, zaczynam klikać po omacku. Znajduję szkice artykułów, zapamiętane wersje artykułów innych autorów, protokoły, porządki zebrań i decyzje. Jestem wdzięczny losowi, że nie jestem naukowcem.

Folder oznaczony literą T prowadzi do kolejnego folderu, TEREN, zawierającego szereg różnych dokumentów. Jeden zawiera listę zaczynającą się od numeru 1580, a kończącą na 1602. Przy większości widnieją skróty: AFA, RF, FF, P, SM, RAF-S, RAF-V i wiele innych. Domyślam się, że to jego rozmówcy, i pewnie skróty organizacji, do których należą. Następny dokument został nazwany LOGG. Otwieram go, zaczynam czytać i czuję, jak przeszywa mnie dreszcz.

Mam przed sobą dziennik Thomasa Hebera. Pierwszy wpis jest sprzed ponad dwóch lat. Właśnie zaczął pracować nad nowym projektem. Nad tym, nad którym miał pracować do śmierci. Dokument ma pięćdziesiąt cztery strony i kończy się na dwunastym grudnia. To wczoraj:

12/12

Mam się spotkać z 1599, mamy porozmawiać. Może potem napiszę, czego się dowiedziałem. Nie wiem. Umówiliśmy się tam gdzie zawsze, 2230. Jestem zdenerwowany i niespokojny, rozdarty. Niewiele udało mi się dzisiaj zrobić.

Znów klikam w listę rozmówców, znajduję numer 1599, obok skrót RAF-S. Wyobrażam sobie, jak Heber idzie w ciemności tam, gdzie się umówili. Kiedy wchodzi w bramę, 1599 wbija mu nóż w plecy. Nie, to się nie trzyma kupy. Musiało być inaczej. Jakbym włożył bluzę na lewą stronę: niby nic takiego, a jednak.

1599, rozmówca albo rozmówczyni Hebera. To 1599 przychodzi pierwszy i czeka na niego za zielonym plastikowym kontenerem. Heber skręca w bramę, wchodzi, rozgląda się, szuka tego, z kim się umówił. Potem, gdzieś z cieni miasta, wyłania się trzecia postać i wbija mu nóż w plecy.

Czy 1599 zwabił Hebera w pułapkę? Możliwe. Ile czasu mija od chwili, kiedy Heber wchodzi w bramę, do chwili, kiedy robi to zabójca? Sekunda czy minuta? Czy Heber i jego rozmówca mają czas, żeby się do siebie odezwać? To możliwe, ale mało prawdopodobne. Dlaczego 1599 dzwoni potem na policję, o ile to rzeczywiście on dzwonił? Dlaczego Heber jest zdenerwowany i niespokojny? I co usłyszał? No i kto był w jego mieszkaniu i zostawił na podłodze odciski buta? Czy to było przed zabójstwem, czy po nim?

Moje pytania przypominają węzły, które należy rozsupłać. Jak tylko zbliżam się do odpowiedzi na któreś z nich, muszę się cofnąć i zacząć od początku. Muszę porozmawiać z Birckiem, ma bardziej analityczny umysł.

Drukuję dwa egzemplarze listy, a potem jeszcze dwa egzemplarze długiego, przypominającego dziennik dokumentu. Kiedy stojąca obok komputera drukarka wypluwa kolejne kartki, przyglądam się liście numerów i skrótów i zaznaczam kółkiem 1599.

Tuż przed dziesiątą rano człowiek, który przyszedł otworzyć Café Cairo, spostrzega, że wydarzyło się coś dziwnego.

Nazywa się Oscar Svedenhag i wchodzi do pustego lokalu tylnymi drzwiami, od podwórza. Otwiera drzwi, włącza łagodne górne światło i idzie między stolikami, na których stoją krzesła, w stronę baru. Zdejmuje plecak, obok kładzie klucze i zaczyna gwizdać. Włącza ekspres do kawy, sprawdza, czy ma potrzebne surowce.

Kilka minut przed otwarciem zwraca na coś uwagę: jest lekki przeciąg. Wychodzące na ulicę drzwi są niedomknięte. Klamka zwisa bezwładnie, jakby ją ktoś wyłamał.

Jakby tego było mało, również za barem coś jest nie tak. Ale co? Nagle wie: stojak na noże w kącie, niewielki, z drewna. Wystają z niego trzy rękojeści, czarne, matowe. Trzy. Jednego noża brakuje.

Brakuje też pieniędzy.

Na takie odkrycie można zareagować różnie. Można na przykład zawiadomić policję. Oscar tego nie robi, ale przestaje gwizdać.

Kele Valdez siedzi w swoim pokoju, pochylony nad biurkiem. Czarne kręcone włosy zasłaniają mu twarz. Jest zagłębiony w lekturze. Ma na sobie czarną marynarkę, czarną koszulę i czarne dżinsy, jakby dzień świętej Łucji kojarzył mu się z dniem pogrzebu. A może to bez znaczenia.

– Puk, puk – mówię.

Podnosi głowę, patrzy na mnie, a ja wiem, że nie mam mu do powiedzenia nic miłego.

– Dzień dobry – wita mnie, zdejmując okulary w czarnych oprawkach. – W czym mogę pomóc?

– Jestem z policji.

– Z policji? – Jego brwi unoszą się lekko, na czole pojawiają się zmarszczki. – A o co chodzi?

Wiadomość o śmierci kolegi przyjmuje tak, jak można się było spodziewać. Jego głos jest pusty, mechaniczny, głos człowieka, który jest w szoku. I właśnie tym pustym głosem potwierdza, że wczoraj wybrali się razem na spacer.

– Jak się zachowywał?

– Nie wiem, ale miałem wrażenie, że jest zdenerwowany, drażliwy. Jeśli pan rozumie, co mam na myśli.

– Może – mówię. – A konkretnie czym to się objawiało?

– Mówił urywanymi zdaniami. Jakby myślami był gdzie indziej. Nie wiem dlaczego. Uznałem, że pewnie ma to jakiś związek z pracą.

– Ale nie spytał pan?

– Nie. Nie spytałem. A powinienem? – dodaje, jakby miał nadzieję, że będę w stanie zdjąć z niego ciężar, który dźwiga.

Policjanci rzadko robią takie rzeczy.

– Nie – odpowiadam. – Nie uważam, że pan powinien. Sądzi pan, że groziło mu jakieś niebezpieczeństwo?

– Tak. Nie tylko sądzę. Tak było. Od czasu masakry na Utøi. Wtedy zaczął pisać swoją pracę, a masakra zwróciła uwagę na skrajne ruchy. Thomas udzielał wywiadów, brał udział w dyskusjach. Stał się osobą publiczną, co mogło być niebezpieczne. W środowiskach prawicowych był znany z czasów, kiedy był zaangażowany w AFA, jeśli pan wie, o czym mówię.

– Tak, wiem. Ale nadal nie rozumiem, co mogło kogoś skłonić do zabójstwa.

– To prawda. Ale spytał pan, czy istniało zagrożenie. Więc odpowiadam, że tak. Istniało.

– Sądzi pan, że któryś z tych ruchów gotów był się posunąć aż tak daleko?

– Jakaś grupa na prawicy?

– Tak.

Kele poprawia się na krześle. Nadal ma założoną nogę na nogę, ale teraz obejmuje się rękami, jakby mu było zimno albo jakby próbował się bronić. Mówi pewnie, ale oczy ma rozbiegane i błyszczące.

– Nie, nie potrafię sobie tego wyobrazić. Ale też nie jestem właściwą osobą, żeby udzielać odpowiedzi na takie pytania.

– Po prostu się zastanawiam. – Wyjmuję dokument Hebera. – Znalazłem to w jego komputerze – mówię.

Podaję mu kartkę. Bierze ją ode mnie.

– Nie czytałem całości, ale zauważyłem, że na samym końcu jest kilka słów, na które chciałbym, żeby pan spojrzał. Nie bardzo rozumiem, o co chodzi.

Kele czyta pierwszą stronę i patrzy na mnie.

– W ogóle nie powinien pan tego czytać. Ma pan pozwolenie na przeglądanie jego komputera?

– Kiedy ktoś umiera w taki sposób jak Heber, to wcześniej czy później dostajemy wszystkie pozwolenia. Mam wrażenie, że akurat to może się okazać ważne.

– To jego notatki z badań terenowych. Dziennik badacza. Nie ma pan prawa tego czytać, obowiązuje nas tajemnica. Proszę mi pokazać formalne pozwolenie.

– Dostarczę je panu. Proszę spojrzeć na ostatnią stronę, jeden zapis mnie zaniepokoił.

Kele niechętnie wraca do lektury, czyta ostatni wpis.

– 1599 to pewnie numer respondenta – mówi, przeciągając delikatnie czubkiem palca po papierze.

– Zastanawiam się, czy pan coś o tym wie – mówię, wskazując na interesujący mnie fragment. – Co mógł usłyszeć? Ten zapis wygląda na dość szczególny. Różni się od pozostałych. Jest jakby bardziej osobisty.

– Nie wiem, co to znaczy. – Kele odkłada kartkę. Wygląda na zasmuconego. – Nie chcę tego czytać. To zbyt osobiste. Ma pan więcej kopii?

– Nie – kłamię.

wszystkiego dobrego z okazji świętej Łucji

Jadę windą na górę, na piętro, na którym znajduje się wydział zabójstw, i czytam SMS-a, którego właśnie odebrałem. Grim.

nie wiedziałem, że dali ci komórkę, odpowiadam.

Niemal natychmiast przychodzi kolejna wiadomość, jakby siedział z komórką w ręku i czekał na sygnał. Pewnie tak jest. Przebywający na przymusowym leczeniu nie mają wiele do roboty.

nie dali mi, pisze. ukradłem

Z jakiegoś powodu parskam śmiechem. Potem dzwonię na oddział psychiatrii i zgłaszam, że należy sprawdzić, co zdołał sobie przywłaszczyć chory z sali numer dwadzieścia dwa.

– I – dodaję – nie chciałbym, żeby się domyślił, że to ja na niego doniosłem.

W jednym z wielu pokoi zebrań siedzą Birck, Olausson i Mauritzon. Mauritzon trzyma w ręku kubek z kawą. Wygląda, jakby rzeczywiście tylko kawa nie pozwalała jej zasnąć.

– Mam pod opieką dwoje wnucząt – mówi. – Dwa i pięć lat. Przejmuję je, kiedy córka już sobie nie radzi. Przyszła z nimi rano. Akurat zamierzałam się na chwilę położyć. W końcu prawie w ogóle nie spałam.

– Współczuję ci – odzywa się Olausson. Powieki ma na wpół przymknięte.

Prokurator Ralph Olausson jest szczupły. Kiedy oddycha przez nos, wydaje lekko piszczący dźwięk. Jego garnitur zawsze wymaga prasowania. Kiedy luzuje krawat i rozpina guzik przy kołnierzyku, w dolnej części szyi ukazuje się duża blizna.

– Kiedy przyjdzie reszta? – pytam.

– Jaka reszta?

– Nie będzie nas więcej? Powinno nas być dziesięć razy więcej.

– W tej chwili nie ma nikogo innego – stwierdza po prostu Olausson.

– Ale załatwisz więcej ludzi? Nie możemy prowadzić dochodzenia w sprawie morderstwa we troje.

– W tej chwili tak to wygląda. – Olausson patrzy na swoje ręce, jakby były ciekawsze niż nasze spotkanie. – Proponuję, żebyśmy zaczęli – mówi.

Przez pół godziny rozmawiamy o śmierci Thomasa Hebera. Zeznania świadków zdają się potwierdzać to, co powiedział chłopiec, John Thyrell. Heber pojawia się na podwórzu, a zaraz potem ten drugi ktoś, prawdopodobnie sprawca. Ten ktoś potem odchodzi. Jednocześnie odchodzi ktoś trzeci, ktoś, kto cały czas chował się za kontenerem na śmieci. Kiedy zjawił się na podwórzu – tego nikt nie wie, bo nikt tego nie widział. Po drugiej stronie Döbelnsgatan zatrzymuje się taksówka, wezwana przez klienta. Taksówkarz widzi dwie osoby opuszczające podwórze, ale nie razem. Mniej więcej wtedy, kiedy doszło do morderstwa. W jednym z mieszkań, których okna wychodzą na Döbelnsgatan, cierpiąca na bezsenność sześćdziesięciosiedmioletnia kobieta podlewa kwiatki i widzi te same dwie osoby, które zauważył taksówkarz, ale ani on, ani ona nie są w stanie opisać ich bardziej szczegółowo niż mały Thyrell.

– Sześciolatek jest naszym najlepszym świadkiem – zauważa Birck.

– Ale przebieg wydarzeń wydaje się jasny – stwierdza Olausson.

– Pewne znaki zapytania zostają – wtrącam.

– No tak – mruczy pod nosem Olausson. Sięga po komórkę, stara się na mnie nie patrzeć. – Z czasem pewnie wszystko się wyjaśni.

– Z czasem to znaczy kiedy?

Olausson podnosi głowę, mruga.

– Z czasem. Kiedy będziemy pracować nad sprawą.

– Do tego potrzebni są ludzie – mówi Birck.

– Zobaczymy, co się da zrobić.

Olausson uśmiecha się niepewnie – i to wszystko.

– Podejrzewam, że ten ktoś, kto stał za kontenerem, był tam nie dłużej niż kilka minut – mówi Mauritzon, może po to, żeby nie zasnąć. – Ślady na śniegu na to wskazują. Nie ma ich wiele. Poza tym raczej była to kobieta. Niewielu mężczyzn nosi buty w rozmiarze trzydzieści osiem.

– Może wiem, kto to był – mówię i w kilku słowach opowiadam o swojej wizycie na uniwersytecie i o anonimowych mailach, które Heber dostawał. Opowiadam też o projekcie, nad którym pracował, o tym, że w ostatnim czasie sprawiał wrażenie rozkojarzonego, o jego notatkach z badań i o 1599, o kimś, z kim miał się spotkać w dniu, kiedy zginął.

– W notatkach pisze też, że coś słyszał, ale nie wie, czy powinien wspominać o tym numerowi 1599. Nie mam pojęcia, o co chodzi, ale odniosłem wrażenie, że to było coś ważnego. Nie zdążyłem przeczytać wszystkiego, a nie pozwolono mi wziąć ze sobą jego notatek z badań terenowych.

– Więc je tam zostawiłeś – stwierdza Birck, nie podnosząc głowy znad notatnika.

– Tak.

– Nie zrobiłeś dodatkowych kopii?

– Nie.

Olausson wpatruje się nieobecnym wzrokiem w coś za oknem, oczy nadal ma na wpół przymknięte. Przed nim na stole, obok teczki z notatkami z dochodzenia, leży jego komórka.

Mauritzon prosi o teczkę, Olausson przesuwa ją w jej stronę.

– Znaleźliśmy też to – mówi Mauritzon. – Na Döbelnsgatan, jakieś dwieście metrów od ciała.

Wyjmuje jedno ze zdjęć i podaje Olaussonowi, który wyraźnie zaciekawiony bierze je do ręki.

– Wymiociny – stwierdza.

– Tak. Wysłaliśmy próbki do analizy. Czekamy na wyniki.

– Obawiam się, że to moje – mówię.

– Twoje? – Mauritzon patrzy to na mnie, to na zdjęcie. – W porządku.

– Musiałem zjeść coś nieświeżego. A potem, kiedy znaleźliśmy Hebera, zrobiło mi się niedobrze.

– Mhm… – mruczy Olausson.

– Bardzo przepraszam. Powinienem był powiedzieć o tym wcześniej.

– Kiedy wróciłeś do służby? – pyta Olausson.

– A o co chodzi?

– Po prostu pytam.

– Trzynaście dni temu.

– Rozumiem.

– Tak? Co to znaczy?

– Nic. Po prostu spytałem.

Śmieje się i odkłada zdjęcie. Zastanawiam się, jak się nabawił tej blizny, którą ma pod koszulą. Zastanawiam się też, czy jest żonaty, czy mieszka sam, czy nagrywa naszą rozmowę i czy wie, kiedy ktoś kłamie.

– Rozumiem, że to nic nie wnosi do dochodzenia – stwierdza Mauritzon.

Chowa zdjęcie do kieszeni i przesuwa otwartą teczkę w stronę Olaussona. Kółko się zamyka. Podejrzewam, że Olausson wie, jak się sprawy mają. Przeszywa mnie chłód, pocą mi się dłonie.

– Odciski butów w mieszkaniu Hebera – zwracam się do Mauritzon.

– Pracujemy tam. Dzisiaj powinniśmy skończyć, ale nie spodziewam się niczego istotnego. Poza odciskami oczywiście. Wtedy będziemy mogli stwierdzić, że za kontenerem przy Döbelnsgatan ukrywał się ktoś inny i że nie był to Heber. Osoba, która była w mieszkaniu Hebera, nosi rozmiar czterdzieści cztery.

– Sprawca mógł włożyć za duże buty – mówi Olausson.

– To prawda – potwierdza Mauritzon i stuka palcem w blat. Zastanawiam się, czy to oznaka poirytowana. – Ale kto tak robi? – dodaje. – Tak czy inaczej, odciski butów nie mają żadnego znaczenia, dopóki nie mamy nic, z czym moglibyśmy je porównać.

– A co z jego komórką? – pytam.

– Nadal jej nie znaleźliśmy – mówi Birck i zaczyna przeglądać papiery. – Ostatni zanotowany sygnał pochodzi z masztu na terenie uniwersytetu, jakieś pół godziny, może trzy kwadranse przed jego śmiercią. Na razie nie wiadomo, z kim rozmawiał. Dostaniemy wydruki, jak tylko będą gotowe, pewnie dopiero późnym popołudniem. Komórka prawdopodobnie została wyłączona. Albo leży gdzieś na dnie Mälaren.

– Musimy znaleźć tego… jak to było? – mówi Olausson powoli. – 1579, mówiłeś?

– 1599.

– Tak, 1599. To może być sprawca.

– Nie sądzę – mówię.

– Dlaczego?

– Coś mi tu nie pasuje.

– Sposób zadania ciosu może nam powiedzieć coś więcej – stwierdza Mauritzon. – Gdyby Heber czekał na 1599 i gdyby go tam nie było, kiedy wszedł na podwórze, to nie stałby plecami do ulicy. Kto czeka na kogoś odwrócony do niego plecami? Jeśli natomiast 1599 był już na miejscu i ukrywał się gdzieś na podwórzu, to nie miał powodu stać tam, gdzie stał.

Brzęczy komórka Olaussona. Na wyświetlaczu pojawia się nazwisko. G i coś jeszcze, nie mogę odczytać.

– To brzmi logicznie – stwierdza. – Na tym się oprzemy. Musimy się dowiedzieć, co Heber usłyszał. To znaczy – poprawia się – wy musicie się tego dowiedzieć. Ja mam na głowie inne sprawy.

Zamyka teczkę – cały czas leżała przed nim otwarta – i wychodzi. W jednej ręce trzyma dokumenty, w drugiej komórkę. Przyciska ją do ucha.

– Nawet do niego nie zajrzał – mówi Mauritzon. Jest zdziwiona. – Do protokołu. Siedziałam nad nim kilka godzin.

Birck, który podczas zebrania był bardzo milczący, patrzy to na Mauritzon, to na mnie, a potem na puste krzesło, które dopiero po jakimś czasie przestaje się chwiać.

– Cholerny kretyn – mówi Birck.

Wstaję.

– A ty dokąd się wybierasz?

– Muszę trochę poczytać.

– Masz na myśli te notatki, których kopii nie zrobiłeś?

– Coś w tym rodzaju.

Birck zerka na Mauritzon, która wygląda, jakby lada moment miała zasnąć.

– Coś mi tu nie pasuje – mruczy Birck pod nosem.

Dwie filiżanki kawy później siedzę w swoim pokoju z notatkami z badań terenowych Hebera. Czytam je i próbuję stworzyć sobie jego obraz, ale postać zmarłego socjologa pozostaje dla mnie jedynie cieniem. Pierwsze notatki są czymś w rodzaju wstępnej analizy, dużo w nich pytań, wątpliwości. To jakby wstęp do badań, które planował. Dużo nieznanych mi terminów i pojęć.

Rozpoczął badania w styczniu. Zaczął od przeglądu kontaktów z członkami ruchów autonomicznych. Nie podał żadnych szczegółów.

Pierwszej osobie, z którą zamierza przeprowadzić wywiad, z jakiegoś powodu nadaje numer 1580, drugiej 1581, trzeciej 1582. Pracuje intensywnie, niekiedy przeprowadza kilka wywiadów dziennie, ale, jak sam zaznacza, na razie bez bliżej określonego celu. W marcu w jego notatkach po raz pierwszy pojawia się numer 1599.

13/3

Po wywiadzie w Cairo z 1598: pytam go, czy zna kogoś, z kim jeszcze powinienem porozmawiać. Proponuje kogoś z RAF. Nie podaje mi żadnych namiarów, twierdzi, że nie istnieją, ale jeśli popytam tu i ówdzie, na pewno znajdę tego, kto mnie interesuje. Zajmę się nim – pewnie dostanie numer 1599 – jak tylko skończę poprawiać prace studentów.

Nieistniejące informacje. 1599 musi być kimś wyjątkowym. A może nie, skoro jednak można do niego dotrzeć. Trzeba tylko wiedzieć, kogo pytać, a to pewnie nie takie proste. Kilka dni później Heberowi udaje się nawiązać z nim kontakt.

16/3

Nawiązałem kontakt z 1599. Szukanie zajęło mi trochę czasu. Prawdę mówiąc, przez kilka dni nie robiłem nic innego. Nie ma stałego miejsca zamieszkania, nie ma stałej pracy, nie ma nic. Jest w tym coś wyzwalającego, coś, co do mnie przemawia. Zastanawiam się, czy się przed kimś ukrywa, ale nie sądzę. Po prostu lubi tak żyć. Zgodziła się wziąć udział w badaniu, jutro mamy się spotkać.

Więc to kobieta. Z następnego dnia nie ma żadnych notatek. Dopiero osiemnastego pisze kilka zdań na ten temat:

18/3

Wczoraj przeprowadziłem wywiad z 1599. Skończyliśmy późno, ale rozmowa dużo mi dała. Potwierdziła część z tego, o czym mówił IP, i natchnęła mnie nowymi pomysłami. Musimy się spotkać jeszcze raz. Sądzę, że ma mi do powiedzenia znacznie więcej.

Potem 1599 znika. Przez jakiś czas, może nawet przez ponad pół roku, nie pojawia się w notatkach Hebera. Ale notatki robione po spotkaniu z nią są utrzymane w innym tonie. Heber wydaje się bardziej skoncentrowany, bardziej zaangażowany. Skupia się przede wszystkim na pracy, tylko z rzadka, i tylko mimochodem, wspomina o innych sprawach. Pisze na przykład, że „kończy już myśleć o projekcie”, bo idzie coś zjeść z kolegami z pracy. Uczestniczy też w różnych spotkaniach, w debatach, ma wykłady dla studentów, polityków i działaczy. Niekiedy stają się one impulsem do nowych pomysłów, które później znajdują odzwierciedlenie w jego pracy. Czasem do głosu dochodzi frustracja. Jest wzburzony, kiedy się okazuje, że nie wszyscy są skłonni przejść do porządku nad jego przeszłością równie łatwo jak on.

15/6

Dwanaście lat po zamieszkach w Göteborgu. Miasto zaprosiło mnie na wykład o konsekwencjach, jakie należało wyciągnąć z tego, co się tam wtedy wydarzyło. Żadne z pytań z sali nie dotyczyło moich badań. Pytali tylko o moją przeszłość, o AFA. Jak zwykle zresztą, kiedy mam do czynienia ze studentami, politykami albo przedstawicielami władz. Przeklęta AFA. Czy kiedykolwiek przestanę być kojarzony z tą organizacją? Zastanawiam się, czy to naprawdę takie ważne. Zawsze muszę to mieć gdzieś z tyłu głowy. Co by na to powiedzieli moi informatorzy? Co by powiedziała 1599?

Teraz jestem już w stanie go sobie wyobrazić. Widzę, jak patrzy na wschód. Stoi na którejś z dużych ulic, może na Birger Jarlsgatan albo na Vasagatan. Budynki wznoszą się jak zjawy ze szkła i lśniącego w słońcu metalu. Jest lato, jest ciepło, mijają go samochody, jeden po drugim, bez przerwy. Kiedy się odwraca, nareszcie ma twarz: już nie jest tylko cieniem, jest człowiekiem. Za każdym ktoś tęskni.

Wspomina o niej dopiero w listopadzie.

25/11

Tyle rzeczy powinienem notować, żeby nie zapomnieć. Ale wiele z tego, czego się dowiaduję, nie powinno zostać zapisane na papierze. To dobrze, że wszystko mam w głowie.

Odezwała się, 1599. Próbowałem się trochę od niej zdystansować (ciekawe, czy to zauważyła), bo nie mogę pozwolić, żeby to dalej trwało. To zbyt ryzykowne. Chociaż sam nie wiem… Coś w niej mnie fascynuje. Spytała, dlaczego się nie odezwałem, chociaż obiecałem. Nie wiedziałem, co odpowiedzieć, więc po prostu ją przeprosiłem.

Musimy się spotkać, powiedziała.

Tak? Dlaczego?

Zobaczysz, rzuciła i rozłączyła się.

Notatki nie zdradzają, co 1599 miała Heberowi do powiedzenia. Przeglądam je znowu, żeby się upewnić, że niczego nie przeoczyłem. 1599 pojawia się dopiero jakiś tydzień później. Heber wspomina o niej dość ogólnikowo.

5/12

To, co mi powiedziała 1599… Czuję się rozdarty. Mogę jej wierzyć? Coś mi mówi, że tak, ale sam nie wiem. Jeśli tak jest, to źle. Twierdzi, że powinienem porozmawiać z H. Spróbuję go złapać.

Kończę czytać notatki. Zanim Heber stawia kropkę przed spotkaniem z 1599, wspomina o niej zaledwie kilka razy.

7/12

1599. Pytanie brzmi, czy powinienem iść na policję, nawet jeśli to wbrew etyce zawodowej. Próbowałem złapać H, bez powodzenia.

Tego samego dnia dzieje się coś innego, coś, co zadziwiło Hebera tak samo jak mnie.

7/12 (później)

Po lunchu, podczas wywiadu z 1601, stało się coś dziwnego. 1601 nie chciał, żebym nagrywał, więc robiłem tylko notatki. Gdzieś w połowie spytał, czy słyszałem najświeższe plotki. Powiedziałem, że nie. Pamiętałem, co mi powiedziała 1599, ale to dotyczyło innej sprawy. Oto jak mniej więcej przebiegała nasza rozmowa (nie mam przy sobie notatek, więc nie jestem pewien):

Ja: Twierdzisz, że ktoś miałby…

1601: Tak.

Ja: Dlaczego?

1601: Nienawiść nie jest wystarczającym powodem? Poczucie, że się zostało zdradzonym? Potrzeba czegoś więcej?

Ja: Może masz rację. Ale i tak uważam, że to drastyczne posunięcie.

1601: Wolno ci.

Ja: Możesz temu zapobiec?

1601: Nie odważę się. I już nic więcej ci nie powiem, bo nikt nie wie, kiedy to się stanie. Ani gdzie. I tak już za dużo powiedziałem. Ja… jeśli ktoś się o tym dowie…

Ja: Nikt się nie dowie.

1601 (długie milczenie): Wiem, kto to zrobi.

Ja: Kto?

Potem podał mi nazwisko. Powinienem się z nim jak najszybciej skontaktować, ale nie mam odwagi zadzwonić ani wysłać maila. Wątpię, żeby odpowiedział, jeśli będzie wiedział, że to ja.

Dwa dni później znów pisze kilka zdań. Może chodzi o tę samą sprawę, o tę samą osobę. Nie precyzuje.

9/12

Skontaktowałem się z nim, próbowałem namówić na spotkanie, żebyśmy mogli porozmawiać. Odmówił. Nie wiem, co robić.

10/12

1599 mówi jedno, 1601 drugie. Nie wiem, które ma rację. A może oboje? Nie mam czasu, żeby dalej drążyć. Nie wiem, czy powinienem iść z tym na policję. Jeśli to zrobię, złamię obietnicę daną 1599. Nie mogę tak postąpić. Nadal nie skontaktowałem się z H.

11/12

W końcu złapałem H, w Cairo. Pojechałem tam, usiadłem w kącie z filiżanką kawy i czekałem. Miałem nadzieję, że się zjawi. Do samego końca byłem rozdarty, nie wiedziałem, co mu powiedzieć i ile. Sprawa jest zbyt poważna, żebym mógł ją udźwignąć sam. Konsekwencje mogą być zbyt niebezpieczne. Nie wiem, który scenariusz jest prawdziwy, nie wiem też, co wiedzą inni.

Czekałem na niego mniej więcej godzinę. Odciągnąłem go na bok i spytałem, czy zna sprawę. Chodzi o… Nie wspomniałem, kto miałby to zrobić (nie odważyłem się, ze względów etycznych), powiedziałem tylko, jaki miał być cel akcji. Chciałem zobaczyć, jak zareaguje.

Było po nim widać, że wie o tym, o czym wspomniała 1599, ale kiedy mu to powiedziałem, miałem wrażenie, jakbym go zbił z tropu. Widziałem to wyraźnie. Nie chciał powiedzieć nic więcej. Spytałem, czy mógłby to sprawdzić i dać mi znać. Niepokoiłem się, ale też było mi wstyd, że złamałem tajemnicę. Obiecałem 1601, że nikomu o niczym nie wspomnę.

H nie odpowiedział. Wyszedł.

12/12

Mam się spotkać z 1599, mamy porozmawiać. Może potem napiszę, czego się dowiedziałem. Nie wiem. Umówiliśmy się tam gdzie zawsze, 2230. Jestem zdenerwowany i niespokojny, rozdarty. Niewiele udało mi się dzisiaj zrobić.

Szukam na liście respondentów 1601. Znajduję. Obok numerów jest cała kolumna ze skrótami nazw organizacji, do których dane osoby należą, ale obok 1601 jest pusto. Zresztą nie tylko obok 1601. Wpatruję się w listę, żeby coś z niej zrozumieć i zdecydować, czy jest na niej coś ważnego. Niewykluczone. Kto się kryje pod „–”? I kto to jest H? Ktoś, kto bywa w Café Cairo, ale nie należał do respondentów Hebera. Wtedy miałby swój numer. Czy H to pierwsza litera imienia? Nazwiska?

Ktoś puka do drzwi, mocno, dwa razy. Birck. Nie czekając, aż otworzę, wchodzi. Szybko sięgam po segregator stojący na półce za moimi plecami i przykrywam nim notatki. Otwieram i udaję, że czegoś w nim szukam.

– Zajęty? – pyta Birck.

– Za chwilę wychodzę.

– I dlatego otworzyłeś… – Birck spogląda na segregator. – Pobieranie danych z komputera, wydanie z 1980 roku, poprawione.

– Chwila nostalgii.

– W 1980 byłeś już na świecie?

Wyciąga drewniane krzesło i siada na nim. Widzę jego opuszczone ramiona w ciemnej marynarce.

– Olausson – mówi po chwili, ze wzrokiem wbitym w coś niewidzialnego gdzieś na moim biurku. – Musimy z nim porozmawiać.

– Okej.

– Po spotkaniu poszedłem do kibelka. Ściany są tam cienkie, co zapewne ma dobre i złe strony. Niestety tych złych jest chyba więcej. W sąsiedniej kabinie ktoś był. Słyszałem, jak rozmawia przez komórkę i jednocześnie odkręca kran.

– Rozumiem.

– Nie słyszałem wszystkiego, ale końcówkę słyszałem wyraźnie: „Właśnie miałem z nimi spotkanie”. A potem ciągnął dalej: „Z jednym nie będzie chyba problemu. Bark, czy jak on tam się nazywa. Z tym drugim może być trudniej. Ale chyba ma słaby punkt”. Potem facet się rozłączył i zakręcił kran.

– Bark – mówię i czuję, jak drgają mi kąciki ust. – Zawsze lepiej niż Birck.

Birck nie wygląda na rozbawionego.

– Nie będzie z nim problemu? Tak powiedział? – ciągnę dalej.

– Właśnie tak. Za to ciebie nie jest taki pewny. Nie trzeba wiele, żeby się domyślić, co ma na myśli.

– Jestem czysty. Spokojnie.

– Nie, nie jesteś.

– Jestem.

Birck wzdycha.

– Jesteśmy śledczymi z jego zespołu. Dlaczego spodziewa się problemów? I dlaczego nie chce nam dać więcej ludzi?

– Cholera wie. Może dostał wiadomość, że wkrótce sprawę przejmie Policja Krajowa, i nie chce odrywać ludzi od innych zajęć? A może naprawdę nie ma więcej ludzi.

Birck przeciąga palcami po włosach, ziewa bezgłośnie i mruga kilka razy.

– Pomyślałem, że powinieneś wiedzieć. Miej oczy otwarte. Coś mi tu nie gra. Z Olaussonem. Ze śmiercią Hebera zresztą też nie.

Wstaje z krzesła i patrzy na nie, jakby go obraziło.

– Cholernie niewygodne. Jeśli znajdziesz tam coś, co dotyczy 1599, daj mi znać – mówi, wskazując głową na segregator.

Zamykam go.

– Pomyślałem, że wybiorę się do Cairo. Do tej kawiarni. Wczoraj znaleźliśmy rachunek stamtąd, pamiętasz? Ta nazwa pojawiła się też w notatkach, których nie skopiowałem.

– Dobrze.

Waham się. Zastanawiam się, co się stanie, jeśli stanę w drzwiach w towarzystwie policyjnego wilka.

– Chcesz iść ze mną?

– Jestem zajęty – mówi Birck i macha mi przed nosem komórką. – Sekcja zwłok Hebera.

– Przyjdź, jak skończysz.

– Tylko nie zrób jakiegoś głupstwa – przestrzega mnie.

A ja oczywiście je robię, jak zwykle.

Ulica Mitisgatan to wąski pasek między dwiema przecznicami. Wznoszą się przy niej stare pięciopiętrowe kamienice, ściśnięte jedna przy drugiej. Zerkam na niespokojne, zestresowane niebo i ruszam do przejścia dla pieszych, z rękami w kieszeniach. Trzęsę się z zimna.

Ciemnozielone, pozbawione życia i milczące metalowe drzwi na parterze jednej z kamienic mogą prowadzić tylko do magazynu, ale tuż nad nimi wisi niewielka tabliczka: CAIRO.

Naciskam klamkę i ciężkie drzwi się otwierają. Mamroczą coś, jak wybudzony z drzemki starzec. Można by pomyśleć, że to lokal jak każdy inny, ale zanim się zorientujesz, gdzie trafiłeś, już przepadłeś, skarbie, bo ten obcy świat zasysa każdego.

Café Cairo to ulubione miejsce autonomicznych subkultur, przede wszystkim tych pozaparlamentarnych. Sala jest duża, drewniana podłoga i ściany. Ściany są pomalowane na czarno i na czerwono, z sufitu zwisają transparenty i bannery z dawnych demonstracji, jak relikwie albo trofea. Na jednej ze ścian wisi duża oprawiona w ramkę czarno-biała fotografia: zamaskowany demonstrant rzuca brukiem w mur policjantów. Na Avenyen, w Göteborgu.

Ludzie siedzą parami, po dwie, trzy, przy niewielkich stolikach. Kiedy otwieram drzwi, odwracają głowy. Młodzi mężczyźni i młode kobiety, wszyscy patrzą na mnie z powagą. Gra radio, lecą wiadomości. Dopiero teraz zauważam, że klamka zwisa: jest zepsuta.

Jestem tam nie na miejscu i to po mnie widać. Wyglądam na faceta, który ma pieniądze, ale nie starcza mu czasu, żeby zadbać o ubranie. Jestem policjantem, a w Cairo ludzie nauczyli się rozpoznawać policjanta po zapachu, zanim w ogóle zdąży wejść. Nie podzielam ich wiary w ideologie, o które walczą. Nie obawiam się tego, co państwo może zrobić w imię kapitału, nie nienawidzę przemysłu futrzarskiego ani patriarchatu i nie stawiam oporu. W ogóle nic nie robię. Nie jestem jednym z wielu – i dlatego jestem nikim.

Za barem stoi facet w moim wieku. Bary ma szerokie jak wrota stodoły, szeroka kanciasta pierś szczelnie wypełnia koszulę. Ma krótkie ciemne włosy, na piersi po prawej stronie zauważam plakietkę ze skrótem RAF, czarno-czerwoną. W ręku trzyma gorącą blachę z ciastem.

– Gliniarzy nie obsługujemy – mówi. Ma szare oczy i wysypkę na brodzie. Czerwona błyszcząca otwarta rana. Stawia blachę na blacie. – Idź do Klaras, na Hantverkargatan.

– Aż tak widać?

– Że jesteś gliną? Tak. Chodzi o drzwi?

– O drzwi?

– Ktoś się tu włamał w nocy. Kiedy przyszedłem rano, drzwi były otwarte.

– Mieliście włamanie? Ktoś zawiadomił policję?

– Nie.

– Więc skąd miałbym o tym wiedzieć?

– Cóż, zawsze się znajdzie jakaś szuja, która zadzwoni na policję. Nieważne, o co chodzi. Założyłem, że wiecie.

– Nie – mówię. – Nie chodzi o drzwi, tylko o Thomasa Hebera. – Teatralna pauza. – Wiesz, co się stało? Nie żyje.

– Dowiedzieliśmy się o tym rano.

– Wiesz, jak zginął?

– Powiedziałem już, że rano się o tym dowiedzieliśmy.

– My, czyli kto?

Wzrusza ramionami.

– Jak się nazywasz? – pytam.

– A ty?

– Leo Junker.

Wyciągam rękę. Z pewnym wahaniem wyciąga swoją: kościstą i twardą jak kawał drewna.

– Oscar – mówi. – Oscar Svedenhag.

– Chcę ci tylko zadać kilka pytań. – Czuję na sobie ich spojrzenia. Niby nikt mi się nie przygląda, a wszyscy na mnie patrzą. – Możemy gdzieś pójść?

– Możemy rozmawiać tutaj – stwierdza Oscar i nagle zauważa, że dzbanek z kawą jest pusty. – Chwileczkę – mówi. Znika w dziurze w ścianie i po chwili wraca z dzbankiem pełnym gorącej kawy. – Nalać ci? – pyta.

– Nie, dziękuję – mówię. – Twoja plakietka – dodaję, przyglądając się niewielkiemu kawałkowi plastiku przypiętemu do jego piersi. – R-A-F – wymawiam powoli kolejne litery. Nie jestem pewien, jak należy je wymawiać. – Jak Royal Air Force czy raczej jak…

– R-A-F – odpowiada chłodno. – Jak Radykalny Antyfaszyzm.

– A Radykalny Antyfaszyzm to co?

– Grupa.

– Jak AFA?

Zaczyna się śmiać. Zmęczony, lekko pogardliwy śmiech.

– Powiedzmy.

– A co znaczy RAF-V?

– Nie twoja sprawa.

– Obawiam się, że jednak moja.

Daje jakiś znak ludziom, którzy siedzą za nami i nas obserwują. Potem odwraca się do mnie.

– Nie podnoś głosu. Nie chcę tu żadnych awantur.

Kładę ręce na barze. Czuję zapach kawy, mocny, ostry, i zastanawiam się, czy jednak nie poprosić o filiżankę.

– Niewykluczone, że mamy świadka morderstwa. Kobietę, która może być członkiem RAF-u.

– W samym Sztokholmie RAF ma ponad stu aktywnych członków. W tym trzydzieści kobiet. Musisz dorzucić kilka szczegółów – mówi Oscar.

Ma coś w sobie, głównie w oczach.

– Znałeś go. Ty i Thomas znaliście się.

Przekrzywia lekko głowę, jakby rozważał konsekwencje.

– Nie za dobrze. Wiedziałem, kim jest.

– Nie wierzę ci.

– Gówno mnie to obchodzi. Spadaj. Ludzie zaczną się zastanawiać, co tu się dzieje.

– Albo porozmawiamy tutaj, albo przespacerujemy się na komisariat. Ty decydujesz.

Śmieje się. Znów odwraca się do mnie plecami, przesuwa blachę z ciastem i wyciera zlew. W samym rogu w drewnianym stojaku stoją noże.

– Zwykle jest pełny, co? – pytam.

– O co ci chodzi?

– Jestem ciekawski z natury.

Czeka chwilę. Dobrze wie, jakie znaczenie może mieć to, co odpowie.

– Zwykle tak. Nie wiem, co się z nim stało.

Noże trudno od siebie odróżnić. Możliwe, że jednego brakuje, tego, który ktoś wbił Heberowi w plecy. Spoglądam na buty Oscara. To może być rozmiar czterdzieści cztery.

– Takie stawianie sprawy jest tu mało skuteczne, a już na pewno kiedy robi to obrzydliwy gliniarz.

– Obrzydliwy, to coś nowego.

– Lubisz swoją pracę, prawda?

– Nie mam nic przeciwko niej – odpowiadam. Taka jest prawda.

– To się czuje.

– Tak?

– Mam wrażenie, że lubisz wypytywać ludzi. To cię kręci.

– Nie lubię, kiedy ludzie dźgają się nożami. To na pewno mnie nie kręci.

Wstaje i wyraz jego twarzy nagle się zmienia, jakby coś sobie uświadomił. Wiele razy widywałem takie sceny. Ścierka wypada mu z ręki, ogarnia go smutek.

– Jeśli odpowiesz na moje pytania, dam ci spokój.

Zagryza wargę, skóra na jego brodzie napina się, czerwona błyszcząca wysypka zmienia kształt.

– Jak obszernie muszę odpowiadać?

– Najobszerniej, jak potrafisz.

Potężne ramiona opadają, lekko się pochyla.

– Poznaliśmy się w Göteborgu, podczas zamieszek. Niedługo będzie trzynaście lat. Należeliśmy do różnych frakcji, ale działaliśmy w ramach jednej sieci. No i w Göteborgu zatrzymaliśmy się u wspólnego kumpla.

Od tamtego czasu byli w kontakcie. Kilka lat temu zaczęli się od siebie oddalać. Przybyło im lat. Thomas zniknął na uniwersytecie, a on nadal działał w AFA i jednocześnie dorabiał w Cairo. Po jakimś czasie odszedł z AFA. Przeszedł do RAF-u.

– Thomas prowadził jakieś badania. Byłeś jego respondentem?

– Tak. Pomagałem mu też szukać innych. Ostatnio trochę odszedł od polityki, nie brał udziału w akcjach. Nie znał nowych ludzi, a oni nie znali jego.

– Wcześniej też mu pomagałeś?

– Nie, wcześniej radził sobie sam – mówi.

Bierze kubek z szafki i nalewa sobie kawy. Kubek jest biały, z napisem zrobionym czarnymi literami: I’D TRADE MY BOYFRIEND FOR A TRUE DEMOCRACY.

– Tym razem potrzebował pomocy, więc pociągnąłem za kilka sznurków.

– Wiesz, z kim jeszcze rozmawiał? Kto mu pomagał? Wiesz coś o ludziach, z którymi go skontaktowałeś?

– Oczywiście pytałem go o nich, ale nie chciał nic mówić. Twierdził, że w ten sposób mnie chroni. W jego notatkach też występuję tylko jako numer.

– Jaki?

– Słucham?

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki