Redakcja:
Katarzyna Kępka

Korekta:
Piotr Królak

Projekt graficzny okładki:
Mariusz Banachowicz

Zdjęcia autorki:
Ewa Krajewska-Wojtulewicz
Maciej Kulig

Projekt graficzny wnętrza:
Izabela Sobieszek

Redaktorka prowadząca:
Kacha Szaniawska

Text copyright © by Maria Rotkiel

Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo Czarna Owca, 2014

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejszy plik jest objęty ochroną prawa autorskiego i zabezpieczony znakiem wodnym (watermark). Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku. Rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody właściciela praw jest zabronione.

ISBN 978-83-7554-845-7

Wydawnictwo Czarna Owca Sp. z o.o.
ul. Alzacka 15a, 03-972 Warszawa
www.czarnaowca.pl
Redakcja: tel. 22 616 29 20; e-mail: redakcja@czarnaowca.pl
Dział handlowy: tel. 22 616 29 36; e-mail: handel@czarnaowca.pl
Księgarnia i sklep internetowy: tel. 22 616 12 72; e-mail: sklep@czarnaowca.pl

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer.

Wstęp

W naszym życiu bardzo istotną rolę odgrywają relacje z innymi ludźmi, związki z bliskimi osobami, które są źródłem wielu radości, ale również trosk i trudnych emocji. Sztuka życia w rodzinie to jedna z naszych największych umiejętności i jedno z najtrudniejszych wyzwań. Poradnik „Nas troje – czyli rodzinne nastroje” porusza najważniejsze kwestie związane z funkcjonowaniem w skomplikowanych, intrygujących, wymagających wielu psychologicznych kompetencji relacjach międzyludzkich – czyli w systemie rodzinnym.

Jak budować bliskość opartą na zaufaniu, wzajemnym wsparciu, jak dbać o ważne związki, radząc sobie z różnicami charakterów, zdań, potrzeb oraz z problemami, które mogą pojawić się pomiędzy nami a bliskimi nam osobami? Jak stworzyć kochającą się rodzinę i zachować swoją intymną przestrzeń, nie rezygnując z tego, co dla nas ważne i „tylko nasze”? Jak pielęgnować relację z partnerem, gdy również inne osoby, będące częścią wspólnego życia, wymagają naszej uwagi, troski, wyrozumiałości i miłości? Jak pielęgnować związek, budować partnerstwo i wzajemną bliskość, jednocześnie dbając o relacje rodzinne, czyli więzi z rodzicami, rodzeństwem, dziećmi? Jak odnaleźć się w gąszczu rodzinnych układów, zależności i problemów? Czy godzić się na stawiane nam wymagania, czy obstawać przy swoich racjach? Jak pogodzić czasem sprzeczne potrzeby i oczekiwania bliskich nam osób? Kiedy stawiać granice, a kiedy ustąpić? Jak otworzyć się na rodzinę partnera, zrozumieć panujące w niej zwyczaje i zaprzyjaźnić się z ludźmi ważnymi dla ukochanej osoby? Jak wprowadzić do swojej rodziny kogoś, kto jest dla nas najważniejszy na świecie? Jak poradzić sobie ze zmianami, które wiążą się z nowymi życiowymi rolami – synowej, zięcia, szwagra, szwagierki? Jak odnaleźć się w roli rodzica i przygotować się do podjęcia największej odpowiedzialności w naszym życiu, czyli wychowania dziecka? A przede wszystkim: jak w gąszczu tych relacji, emocji i zależności dbać o siebie i o związek, nie zatracić harmonii w układzie „ja, ty, my i nasza rodzina”?

To ważne i trudne pytania, na które postaramy się znaleźć odpowiedź. Spróbujemy wspólnie przedyskutować te oraz wiele innych niełatwych tematów dotyczących rodzinnych więzi. Wspólnie, ponieważ każda rodzina jest inna, w każdej panują specyficzne zwyczaje, wartości i wzajemne zależności. Co może pomóc nam w tej trudnej sztuce układania wzajemnych rodzinnych relacji? Pomocne jest zachowanie kolejności – najpierw uporządkujmy własny świat, odnajdźmy kontakt z sobą samym i swoimi emocjami, potrzebami. Bo gdy zadbamy o siebie, o swoją samoświadomość, gdy nauczymy się kochać siebie samych, to w pełni otworzymy się na relacje z drugim człowiekiem. Kolejny etap to tworzenie i pielęgnowanie więzi partnerskiej. A budując związek oparty o takie filary, jak wzajemne zrozumienie, szacunek, zaufanie, partnerstwo, zaczynamy być gotowi na następne wyzwanie w naszym życiu, jakim jest tworzenie wspólnej rodziny. Jednak aby ją zbudować, należy najpierw zadbać o mocny grunt relacji partnerskiej, o jej granice, tak aby wspólnie pielęgnować świat, który tworzymy „My i bliskie nam osoby”. Dlatego „Nas dwoje” to podstawa tworzenia systemu „Nas troje” – czyli „my i nasza rodzina”. Jest to proces, w którym pomaga nasze życzliwe nastawienie do każdej bliskiej osoby, nasza otwartość na każdą relację i chęć zrozumienia często skomplikowanych, wzajemnych rodzinnych zależności. Bo to niepowtarzalna historia wielu pokoleń, losy naszych przodków i ich doświadczenia, dzieciństwo naszych dziadków, rodziców i nasze tworzą splot wydarzeń, wypadkową doświadczeń stanowiących o wyjątkowości każdej rodziny. Dlatego tak ważne jest poznanie historii rodzinnych, zrozumienie tradycji w niej panujących. Historia rodziny ma wpływ na to, jak ona funkcjonuje, jakie ma problemy, jakie panują w niej przekonania. Poznać i zrozumieć jej losy to droga do zrozumienia ludzi, z którymi jesteśmy związani. To sposób na rodzinne porozumienie! I fascynująca przygoda! To również może być ciekawa życiowa podróż do odbycia, jeśli chcemy budować bliskość i relację, będącą fundamentem wspólnie zakładanej rodziny. Bo życie w rodzinie to umiejętność angażowania w relację partnerską innych osób i tworzenia z nimi ważnych więzi. A bywa to nie lada wyzwaniem dla pary! Budowanie związku to stopniowe włączanie się pary w system rodzinny. To proces trudny, wymagający licznych kompromisów i wzajemnego wsparcia. Gdy spotykamy nowego partnera, przeżywamy zakochanie, zauroczenie, które nie zawsze przechodzi w głęboką i dojrzałą miłość. To fantastyczne uczucie, ale zbyt mało, by zbudować wspólne, rodzinne życie. Możemy też doświadczyć spokojnej miłości, której nie dopełnia zakochanie lub z czasem brakuje w niej namiętności. Przypomina ona raczej przyjaźń niż związek dwojga ludzi będących również kochankami. Wtedy doświadczamy monotonii i stagnacji, które z czasem wyjaławiają nas z emocji i pozbawiają nasze życie intensywnych barw. Nasza rodzina bardziej przypomina wtedy sprawnie działającą firmę lub grupę współlokatorów dzielących tę samą przestrzeń. Łatwo pojawiają się konflikty, trudne sytuacje, często padają raniące słowa, bo trudniej o cierpliwość i wyrozumiałość, gdy brak nam szczęścia i pozytywnej energii na co dzień. A czerpiemy je z bliskości i miłości. Największe szczęście, jakie może zdarzyć się dwojgu ludzi, to zakochanie, które ewoluuje w miłość, a para wciąż nie traci wzajemnej fascynacji sobą. Wtedy razem budujemy relację, na którą składają się uczucia, wspólne sprawy, radości, wyzwania, a której spoiwem jest mocne, stabilne uczucie. I wówczas ta miłosna układanka to nie tylko przyjaźń łącząca kochanków, to również relacje z innymi ważnymi dla nich osobami – to „nasza rodzina i my”. Ten system tworzony jest dzięki zdolności zachowania równowagi pomiędzy relacją partnerską a innymi rodzinnymi więziami, dzięki umiejętności włączenia w świat dwojga partnerów wspólnej rodzinnej przestrzeni. Dopełnia to ich szczęście, zbliża do siebie, cementuje relacje. Nigdy nie staje pomiędzy nimi! Dlatego droga od relacji „Nas dwoje” do „Nas troje” to najwspanialsza życiowa przygoda i nasze największe wyzwanie! Nasza szansa na wspólne szczęście! Szczęście nas dwojga i szczęście innych, ważnych dla nas ludzi.

Ważne, aby pojęcie „Nas troje” rozumieć symbolicznie, jako wspólną przestrzeń dwojga partnerów dopełnioną przez inne ważne dla nich osoby – dzieci, rodziców, rodzeństwo, przyjaciół, nawet wspólne zwierzęta. To nasze stado, nasza gromada, o którą wspólnie dbamy. Ta przestrzeń nie zagraża partnerskiej relacji, po prostu ją dopełnia, wzbogaca. Wspólnie uczymy się czerpać radość z życia rodzinnego, razem stawiamy czoła trudnościom, gdy trzeba wyznaczyć granice relacji i dbać o to, aby rola partnera była równie ważna w naszym życiu jak na przykład rodzica. To nie jest takie trudne! Razem o tym podyskutujmy – zapraszam do wspólnej podróży w świat rodzinnego systemu: „Nas troje” – czyli „ja, ty i nasza rodzina”!

Rozdział 1

Przepis na udane życie rodzinne

„Nas troje” – czyli „nas dwoje i nasza rodzina”, to skomplikowana układanka! Żyjąc w rodzinie, funkcjonujemy w trójkącie: „ja – ty – nasza rodzina”. Trójkąty rodzinne – czyli „nas dwoje i nasza rodzina” – to system licznych wzajemnych relacji, a rodzinne nastroje to wiele powiązanych ze sobą, często trudnych emocji. Ten trzeci element dopełniający relację partnerską to każdy, kto jest z nami i naszym partnerem związany. Dlatego możemy powiedzieć, że każdy związek to układ „Nas troje” – czyli „my i nasza rodzina”. Czy tego chcemy, czy nie, każdy członek rodziny ma wpływ na nasz związek i bezpośrednio lub pośrednio kształtuje nasze wspólne życie. Gdy zaczynamy budować wspólną przyszłość, nasze relacje rodzinne i relacje partnera z jego najbliższymi stają się częścią świata, który do tej pory postrzegaliśmy jako „Nas dwoje”. Gdy zaczynamy funkcjonować jako para, gdy zaczynamy planować wspólną przyszłość, proces tworzenia rodzinnych więzi to wyzwanie dla nas obojga. Dlatego relacje z rodziną partnera i jego z naszą są od początku tak ważne. A ich budowanie bywa nie lada wyzwaniem. Kolejny przełomowy moment dla pary to perspektywa zostania rodzicem. Dzieci mają największy, bezpośredni wpływ na związek partnerów. Moment pojawienia się na świecie malucha to wyjątkowy, ale też trudny czas. To rewolucja, do której nawet jeśli jesteśmy przygotowani teoretycznie, podejść należy z nastawieniem: wiele może nas zaskoczyć. To czas wspaniałych, ale też trudnych emocji, wyzwań i obowiązków, które wywracają nasze życie do góry nogami. Od tego czasu „Nas troje” to otaczająca nas rzeczywistość i musimy pamiętać, że oprócz bycia rodzicem jesteśmy również partnerem, musimy pielęgnować także tę relację i poświęcać uwagę nie tylko naszemu dziecku. Wpływ na relację „my i dziecko” mają również pozostali członkowie rodziny. Oboje partnerzy, włączając we wspólne życie swoje rodziny, konfrontują swoich bliskich z nowymi rolami – dziadków, cioć, wujków. To przykład tego, jak zmiana w życiu jednego z członków rodziny wpływa na pozostałych. Tak funkcjonuje system rodzinny, a im lepiej zrozumiemy jego mechanizm, tym łatwiej odnajdziemy się w skomplikowanym układzie rodzinnych zależności. Bo nasza codzienność to „Nas troje” i nasze rodzinne nastroje, a system rodzinny to wiele różnych miłości, które składają się na nasze uczucia i doświadczenia. Kochamy naszego partnera, kochamy nasze dzieci, swoich rodziców. Im więcej miłości, tym bogatsze jest nasze życie. Można kochać tak wiele osób! A każda z tych miłości jest inna. Każda to szczęście, za które powinniśmy być wdzięczni. To też wyzwanie i odpowiedzialność, to również trudne emocje i kryzysowe momenty. Jak się w tym odnaleźć, kochając również siebie i partnera? Ważna jest chęć dbania o rodzinne relacje, pielęgnowania pozytywnych emocji i więzi z najbliższymi osobami. Dbanie o bliskich i jednocześnie o siebie i swój związek, zachowanie równowagi pomiędzy ważnymi relacjami, to często nie lada sztuka. Jeśli zrozumiemy specyfikę funkcjonowania systemu rodzinnego oraz wzajemną zależność i wpływ jednych relacji na drugie, to dostrzeżemy, że ważnym elementem dbania o więź partnerską jest dbanie o relację z teściami, z własnymi rodzicami oraz wzajemne zrozumienie i wsparcie rodziny. Dlatego tak ważne jest otwarcie na każdą relację i pozytywne nastawienie do wszystkich. Nasze dobre intencje to połowa sukcesu!

Dla wielu osób funkcjonowanie w rodzinie jest trudne. Może ona dać nam siłę, oparcie i poczucie bezpieczeństwa. To ważne, aby dostrzec i w pełni wykorzystać ten potencjał. Czasem jednak bliskie osoby potrafią ranić, naruszać nasze granice, ingerować w nasz związek i naszą intymność i wtedy konieczne staje się postawienie jasnych i uczciwych granic. Jak to zrobić? Jak być asertywnym, a nie uległym lub agresywnym w relacjach z najbliższymi? Wspólnie się nad tym zastanowimy, i chociaż nie istnieje uniwersalna recepta na każdy rodzinny kłopot i konflikt, to są pewne zasady, które mogą pomóc nam w dbaniu o rodzinne relacje, w zachowywaniu równowagi pomiędzy naszym związkiem a relacjami z innymi bliskimi osobami. Zanim szczegółowo omówimy każde ważne zagadnienie, w skrócie możemy powiedzieć, że w radzeniu sobie z rodzinnymi nastrojami pomóc może:

1. Samoświadomość i samoakceptacja, czyli: szacunek do siebie samego, rozumienie własnych potrzeb, rozumienie własnych emocji i samokontrola, motywacja do pracy nad sobą i chęć zmiany na lepsze, umiejętność dbania o siebie i miłość do siebie.

2. Umiejętność znalezienia dystansu oraz szukanie zrozumienia i akceptacji trudnych zachowań bliskich nam osób.

3. Motywacja do dbania o relacje z bliskimi osobami: umiejętność doceniania bliskich osób, rozumienie potrzeb innych, empatia w stosunku do nich, umiejętność dawania wsparcia i brania od bliskich tego, co chcą nam podarować.

4. Niezgoda na agresję.

5. Asertywność.

6. Umiejętność dobrej komunikacji.

7. Rozumienie zasad funkcjonowania rodziny. Poznanie jej historii i systemu wartości oraz reguł, według których funkcjonuje.

8. Umiejętność dbania o relacje z partnerem, czyli: wyznaczanie granic, szacunek do partnera i liczenie się z jego zdaniem, traktowanie rodzinnych kłopotów jako wspólnych spraw i wspólne poszukiwanie rozwiązań trudnych sytuacji, podział codziennych obowiązków, dbanie o wspólnie spędzany czas, dobrą komunikację i intymność w relacji.

Jak te zasady można przełożyć na codzienne życie pełne rodzinnych nastrojów i trudnych sytuacji?

1.1. Po pierwsze: zacznij od siebie!

Jeśli chcemy utrzymywać dobre relacje z najbliższymi, przede wszystkim powinniśmy zacząć od siebie. Gdy jesteśmy silni, stabilni emocjonalnie, spokojni, asertywni, świadomi własnych potrzeb i potencjału, wtedy łatwiej nam uporać się z trudnymi sytuacjami i rodzinnymi kryzysami. Aby zbudować często niełatwe rodzinne relacje, trzeba mieć zarówno świadomość swoich zalet, tego, co możemy innym dać od siebie, jak i wad, które mogą być przeszkodą w tworzeniu więzi z najbliższymi. Zacząć od siebie to znaczy dobrze siebie poznać, lubić, szanować, ale też umieć być względem siebie krytycznym. Ważna jest dyplomacja i zdolność panowania nad własnymi emocjami – to daje nam umiejętność znalezienia dystansu do sytuacji, do których nie warto przywiązywać wagi. Pomaga również umiejętność samokontroli, czyli opanowania trudnych emocji. Ważna jest zdolność do wyznaczania granic, a do tego niezbędna jest samoświadomość – czyli wiem, czego chcę, co jest dla mnie ważne, znam swoje potrzeby i ograniczenia. Zacząć od siebie to znaczy zrozumieć, że to od nas w dużej mierze zależy nasze rodzinne szczęście – trochę na przekór różnym trudnym sytuacjom i tym, którzy nam w budowaniu rodzinnej stabilizacji (delikatnie mówiąc) nie pomagają! To, jak interpretujemy czyjeś zachowanie, jak na nie reagujemy i jak sobie z nim radzimy, wpływa na nasze samopoczucie. Na innych tak naprawdę mamy tylko pośredni wpływ. Możemy tłumaczyć, prosić, negocjować i próbować wyegzekwować to, na czym nam zależy, ale nie zawsze to się udaje. Jeśli ktoś nie chce zmienić zdania, sposobu zachowania, opinii na jakiś temat, nie możemy go do tego zmusić. Nie umiemy też czytać w myślach, więc nigdy do końca nie poznamy intencji zachowań, które sprawiają nam problem. Jeśli nie potrafimy wziąć pod uwagę różnych motywów czyjegoś zachowania i mamy tendencje do przypisywania innym złych zamiarów względem nas, to zawsze będziemy negatywnie nastawieni, przewrażliwieni i nerwowi w sytuacjach, które nam nie odpowiadają. Jeśli nie doceniamy pozytywnych cech bliskich nam osób, a koncentrujemy się tylko na tych, które uznajemy za wady, nigdy nie zbudujemy pozytywnej relacji, a w trudnej sytuacji będziemy niepotrzebnie eskalować konflikt. Jeśli nie umiemy panować nad gniewem, dajemy się ponieść złości, łatwo o agresywne zachowanie. A agresja budzi agresję. Negatywne emocje są zaraźliwe. Raz wypowiedziane w złości słowa oddalają od siebie bliskich ludzi, ranią ich i pozostawiają na długo ślady w psychice. W imię zasady: „Chcesz zmienić świat, zacznij od siebie” warto przepracować wszystko to, co pomoże nam w budowaniu pozytywnych więzi. Wypracowanie w sobie cech i postaw, które sprawią, że będziemy jednocześnie asertywni i wyrozumiali, spokojni i konsekwentni, pozytywnie nastawieni i świadomi siebie, to fundament naszych więzi z bliskimi osobami. Bo wpływamy na swoje zachowanie, nastawienie, nastrój oraz na to, jak sobie w trudnych sytuacjach radzimy i jak traktujemy siebie i innych. Samoświadomość i samokontrola – to podstawy budowania rodzinnych relacji. To od nas zależy, czy przejmiemy się czyjąś złośliwością, czy damy się ponieść negatywnym emocjom. Od nas również zależy, czy zaangażujemy się w konflikt, jaki wpływ będzie miała na nas negatywna atmosfera, czy sprawimy komuś przykrość. My ustalamy zasady naszej życiowej przestrzeni. My decydujemy o tym, z kim zbudujemy bliską relację, a z kim jedynie utrzymamy „poprawne stosunki”. Dlatego praca nad sobą, otwarta na innych postawa, pozytywne nastawienie do bliskich osób to warunki konieczne do zbudowania rodzinnego szczęścia. Aby pracować nad sobą, nad relacjami z bliskimi osobami, trzeba nie tylko zrozumieć, ale przede wszystkim pokochać siebie. Kochać siebie to znaczy umieć zadbać o siebie, sprawiać sobie przyjemności, dać sobie prawo do szczęścia, szanować siebie i akceptować, mieć poczucie własnej wartości i godności. Kochać siebie to znaczy mieć swoje pasje, dbać o siebie pod każdym względem, umieć ze sobą rozmawiać i mieć odwagę zadawać sobie trudne pytania oraz mieć siłę poszukiwać odpowiedzi na nie. Kochać siebie to znaczy rozwijać się i stawać się lepszym człowiekiem. Warto od tego zacząć, bo kochając siebie, łatwiej będzie kochać innych!

Przeanalizujmy dokładnie – co możemy w sobie zmienić? Która z naszych cech pomoże nam poradzić sobie z rodzinnymi nastrojami?

„Nas troje” to układanka „trudnych relacji – trudnych miłości”. Relacje rodzinne to nie tylko sielanka. Czasem ciężko jest wybaczyć, wyciągnąć rękę na zgodę, docenić bliskich czy zdobyć się na kompromis w spornych sytuacjach. Miłość bywa trudna. Czasem trzeba się jej długo uczyć. Może od nas wymagać „psychologicznej pracy”, czyli tak zwanego przepracowania wielu ważnych i budzących silne emocje kwestii dotyczących relacji rodzinnych. Dlatego pierwszym etapem powinna być praca nad sobą samym. Samodzielne przepracowanie lęków, niepokojów i osobisty rozwój polegający na konfrontacji z własnymi trudnymi cechami i na refleksji umożliwiającej zmianę czynników, które mogą nam skomplikować, a czasem nawet uniemożliwić budowanie i utrwalanie więzi rodzinnych. Dopiero wtedy możemy przejść do kolejnego etapu, czyli pracy nad relacjami z bliskimi, nad umiejętnością dostrzegania i doceniania potencjału tkwiącego w relacjach rodzinnych. To również proces, w którym czasem musimy zmierzyć się z trudnymi sytuacjami i który wymaga empatii, asertywności, dobrej komunikacji i życzliwości względem i siebie, i innych. Najważniejsze jest to, że można nad sobą pracować, że można się nauczyć tego, co buduje i wzmacnia relacje rodzinne! I wcale nie musi być to nieprzyjemna praca, może dać nam wiele satysfakcji i radości. W takim razie do dzieła!!! Zacznijmy od siebie.

Pomocne ćwiczenie:

Zastanów się, a potem odważnie i szczerze (tak z ręką na sercu :) ) odpowiedz na pytanie, jakie cechy twojego charakteru utrudniają budowanie i pielęgnowanie rodzinnych relacji.

1.1.1. Kochanie siebie

Kochanie siebie to pielęgnowanie pozytywnej energii, którą możemy obdarzyć innych. Kochając siebie, jesteśmy spokojni, łagodni, wyrozumiali, cierpliwi, pogodni, troskliwi. Kochanie siebie nie jest równoznaczne z samozachwytem, brakiem krytycyzmu względem siebie i postawą: „To ja zawsze mam rację!”. Mądra miłość to po prostu przekonanie, że zasługuje się na szacunek. To danie sobie prawa do szczęścia. To wiara w siebie i swój potencjał. To pozytywne nastawienie do własnej osoby, które sprawia, że kochamy świat i innych. Uwalnia nas ono od złości, frustracji, kompleksów i ograniczających nas negatywnych przekonań. Miłość do siebie to umiejętność dbania o siebie, sprawiania sobie przyjemności, cieszenia się własnymi sukcesami. To otwartość na innych i to, co mogą nam dać. To chęć obdarowywania bliskich tym, co mamy najcenniejszego. Kochanie siebie to umiejętność przyjęcia czyjejś miłości, to otwarcie na bliskość, to zaufanie do siebie, innych ludzi i świata!

Jak pokochać siebie? To często trudny proces i żmudna nauka. Ale warto podjąć to wyzwanie i dla siebie, i dla najbliższych! Zacznij od pielęgnowania i wzmacniania w sobie postawy: „Jestem swoim najlepszym przyjacielem”! Traktuj siebie samą / siebie samego jak kogoś, kogo kochasz, kto jest ważny. Dbaj o siebie, naucz się sprawiać sobie przyjemność, odpoczywaj, mów sobie komplementy, bądź asertywna / asertywny, mów innym, co czujesz, spokojnie szukaj rozwiązania trudnych spraw, nie obwiniaj się za wszystko. Warto zacząć od prostych rzeczy:

1. Codziennie znajdź przynajmniej pół godziny tylko dla siebie i zrób wtedy to, na co masz ochotę. To może być gorąca kąpiel, chwila z książką, obejrzenie ulubionego serialu.

2. Zacznij każdy dzień od jakiejś przyjemności. To może być smaczne śniadanie, posłuchanie ulubionej muzyki w drodze do pracy, założenie ubrania, które lubisz i w którym czujesz się wyjątkowo dobrze.

3. W ciągu dnia dbaj o chwile odpoczynku. To może być kilkanaście minut raz na dwie godziny. Chwila, aby wypić spokojnie kawę, wyjść na spacer.

4. Przynajmniej raz w tygodniu spraw sobie jakiś prezent. Kup sobie coś, nawet niedrogi drobiazg!

5. Zjedz lunch, obiad, nie zajmując się pracą i nie myśląc o problemach i obowiązkach.

6. Zaplanuj na wieczór jakąś przyjemność. To może być kolacja z mężem, gdy wrócicie wieczorem do domu z pracy, lub wspólna kąpiel, gdy dzieci pójdą już spać.

7. Codziennie powiedz sobie jakąś afirmację, czyli twoją mantrę, twoje pozytywne hasło, które poprawia ci nastrój, motywuje cię do działania. Na przykład „Przed tobą cudowny dzień” albo „Jesteś wyjątkową osobą i zasługujesz na to, co najlepsze” lub „Dbaj o siebie, a wtedy zadbasz o ukochane osoby”.

8. Codziennie powiedz sobie jakiś komplement. Spójrz w lustro i pochwal siebie za coś! Codziennie uśmiechnij się do siebie!

9. Nie krytykuj siebie, nie złość się na siebie. Skup się na swoim potencjale i możliwościach.

10. Spokojnie i uważnie zrób listę ważnych rzeczy do zrobienia. Zaplanuj i zapisz w kalendarzu, kiedy co chcesz zrobić, i konsekwentnie realizuj swój plan działania. Niczego nie odkładaj na potem, planuj swój dzień, swój tydzień, tak aby oprócz obowiązków mieć czas na odpoczynek i przyjemności!

11. Mów bliskim czego potrzebujesz, co jest dla ciebie ważne!

12. Koncentruj się na swoich pozytywnych myślach i emocjach!

Kochanie siebie to życzliwa i pełna troski względem samego siebie postawa, której codziennie możesz się uczyć, nad którą codziennie możesz pracować. Zacznij od tej chwili!

Pomocne ćwiczenie:

Pokochaj siebie. Pielęgnuj swoją miłość do siebie! Czerp siłę i energię z pozytywnego nastawienia i dziel się dobrymi emocjami! Dbaj o siebie i bądź swoim najlepszym przyjacielem!

Tygodniowy dzienniczek dbania o siebie

Codziennie spraw sobie jakąś przyjemność (prezent) oraz powiedz sobie jakiś komplement. Zapisz to, z czego danego dnia jesteś zadowolona / zadowolony, i pochwal się za to!

1.1.2. Rozumienie siebie

Rozumienie siebie to świadomość swoich wad i jednocześnie umiejętność docenienia swoich zalet. To postawa, którą można wyrazić słowami:

– „Wiem, nad czym muszę pracować, co warto w sobie zmienić, co mnie ogranicza i może utrudniać budowanie pozytywnych więzi!”,

– „Wiem, co mogę zaoferować innym, co jest moją mocną stroną i na czym mogę budować relacje z ukochanymi osobami!”.

Rozumienie siebie pomaga być asertywnym:

– „Znam swoje potrzeby i jeśli nikogo tym nie krzywdzę, to mam prawo je zaspokoić. Mam swoje zdanie na ważne tematy, własne poglądy i wymagam szacunku do siebie, tak jak i ja szanuję innych, nawet jeśli się z nimi nie zgadzam!”.

Rozumienie siebie pomaga wyznaczać granice w relacjach z innymi osobami:

– „Wiem, co jest dla mnie ważne, i nie godzę się na agresję, brak szacunku czy inne przemocowe zachowania względem siebie!”.

Rozumienie siebie pomaga pracować nad sobą, rozwijać się, stawać się lepszym człowiekiem. Motywacja do samorozwoju jest oparta o samoświadomość:

– „Wiem, co chcę w sobie przepracować – zmienić!”,

– „Wiem, jaka zmiana we mnie sprawi, że moje relacje z najbliższymi poprawią się, będą zarówno dla mnie, jak i dla innych źródłem szczęścia i satysfakcji!”.

Poznawanie siebie to proces. Każdego dnia uczymy się siebie. Każdego dnia mamy coraz lepszy kontakt z samym sobą. Dzięki temu otwieramy się na relacje z innymi. A dobry kontakt z sobą to między innymi umiejętność rozmowy z sobą samym, odwaga w zadawaniu sobie trudnych pytań i szukaniu odpowiedzi:

– „Czego pragnę?”,

– „Co mnie rani?”,

– „Co chcę dać od siebie innym?”,

– „Co w relacjach z bliskimi osobami jest dla mnie najważniejsze?”,

– „Co w relacji z bliskimi osobami jest dla mnie najtrudniejsze?”.

Dobry kontakt z sobą to umiejętność obserwowania siebie, analizowanie własnych reakcji, emocji i umiejętność bycia krytycznym względem siebie. To uczciwa samoocena i refleksja pozwalająca wyciągać wnioski:

– „Dlaczego tak zareagowałam / zareagowałem? Co w tej sytuacji było dla mnie trudne i dlaczego?”,

– „Jak inaczej mogę się zachować, aby nikogo nie ranić / aby nie eskalować konfliktu?”.

Warto zastanowić się, jak widzą nas inni? Co w nas lubią? Za co nas cenią? Co może być dla innych osób trudne w kontakcie z nami?

Zastanów się, co odpowiedziałby twój partner / twoja partnerka na pytanie:

– „Jaka ona jest / on jest? Opisz mi ją / jego? Co w niej / nim cenisz najbardziej? Jaka cecha charakteru jest jej / jego największą zaletą? Jaka cecha charakteru jest według ciebie jej / jego największą wadą?”.

Co powiedziałaby twoja mama? Co siostra? Warto czasem spojrzeć na siebie oczami bliskich nam osób. Zastanowić się, jak funkcjonujemy w relacjach z tymi, na których najbardziej nam zależy. Może okazać się, że w kontakcie z różnymi osobami różne nasze cechy są bardziej lub mniej widoczne, mają większe lub mniejsze znaczenie i wpływ na relacje. Czasem jesteśmy bardziej wyrozumiali, a czasem bardziej krytyczni i wymagający. Czasem mniej, a czasem więcej oczekujemy od innych. Warto się temu przyjrzeć i zastanowić, z czego to wynika i jaki ma wpływ na nas, bliską osobę i pozostałych członków rodziny. Moim zdaniem warto czasem o to po prostu zapytać. Jest wiele okazji do takich ważnych, trudnych rozmów. Spróbuj!

Pamiętaj: nasza dojrzałość pozwala budować pozytywne relacje rodzinne. Dojrzałość to suma naszych refleksji, wniosków i efekt procesu, którym jest praca nad sobą. Warto podjąć to wyzwanie. Dla siebie i dla bliskich nam osób!

Pomocne ćwiczenie:

Zastanów się – jaką jesteś osobą? Postaraj się wymienić cechy swojego charakteru. Zacznij od tych, które uważasz za pozytywne. Czy jesteś osobą opanowaną? A może jesteś emocjonalna / emocjonalny i trudno ci zapanować nad emocjami? Czy jesteś uparta / uparty? Czy potrafisz konsekwentnie dążyć do celu? Zastanów się nad swoimi trudnymi cechami. Postaraj się je wymienić.

Moje cechy charakteru:

Zrozum i poznaj siebie. Buduj swoją samoświadomość w kontekście relacji z najbliższymi osobami. Przyjrzyj się swojemu zachowaniu wobec bliskich i spróbuj uczciwie je ocenić. Wyciągnij wnioski – które cechy twojego charakteru mogą mieć szczególnie duży wpływ na twoje rodzinne relacje?

Moje mocne strony, zalety, które pomagają mi w budowaniu dobrych relacji rodzinnych:

Moje wady, które mogą przeszkadzać mi w budowaniu dobrych relacji rodzinnych:

1.1.3. Psychiczna równowaga

Gdy jesteśmy zrównoważeni emocjonalnie, czyli potrafimy dobrze rozpoznać, nazwać swoje emocje i umiemy je konstruktywnie rozładować, wtedy nie wybuchamy niekontrolowaną złością, nie jesteśmy agresywni, nie wdajemy się w niepotrzebne konflikty sprowokowani przez inną osobę. Psychiczna równowaga to stabilność emocjonalna i samokontrola, to świadomość swoich uczuć i umiejętność radzenia sobie z trudnymi emocjami.

To naturalne, że towarzyszą nam różne uczucia – i te pozytywne, i te negatywne. Nikt nie potrafi tak nas wyprowadzić z równowagi, jak bliskie nam osoby. Im bardziej nam na kimś zależy, im jest nam bliższy i ważniejszy dla nas, tym większy ma on / ona wpływ na nasze samopoczucie psychiczne. Kąśliwa uwaga pani w sklepie, kiepski humor koleżanki w pracy nie popsują nam nastroju tak bardzo, jak uszczypliwość własnej matki czy rozdrażnienie męża. Tak samo nasz nastrój, nasze samopoczucie i emocje wpływają na naszą rodzinę. Na humor najbliższych nie zawsze mamy wpływ, dużo większy – na własne samopoczucie. Dlatego dbanie o dobry stan psychiczny, rozpoznawanie swoich emocji, a przede wszystkim umiejętność radzenia sobie w sytuacjach stresowych, to ważne zadanie dla wszystkich, którzy chcą świadomie i dojrzale dbać o relacje z najbliższymi osobami.

Emocje są zaraźliwe. Zaobserwuj, jaki wpływ na rodzinę ma twoje przygnębienie? Jak reagują najbliżsi, gdy jesteś smutna / smutny? Zauważ, jak działa na nich twoja złość?

Oczywiście, masz pełne prawo do emocji – nie chodzi o to, aby je tłumić, wypierać, chować w sobie. Jeśli czujesz się źle, masz zły nastrój, zadaj sobie pytania:

– „Co czuję? Jakie to odczucia, emocje?”,

– „Jak mogę konstruktywnie, czyli w sposób nikogo nieraniący, nikomu niesprawiający przykrości, rozładować to uczucie, to napięcie?”.

Może warto spokojnie porozmawiać z najbliższymi o trapiącym cię problemie? Może czas rozwiązać jakąś trudną sprawę? Albo warto zatroszczyć się o siebie, odpocząć, sprawić sobie przyjemność? Może czas wyznaczyć granice, powiedzieć: „To jest dla mnie trudne, to mnie rani, porozmawiajmy spokojnie, jak to zmienić”.

Niestety, bardzo często rozładowujemy stres na najbliższych. Stają się oni naszym „emocjonalnym workiem treningowym”. Dlatego panowanie nad swoimi emocjami, samokontrola to warunek konieczny w budowaniu rodzinnych więzi, w których nie ma miejsca na zachowania agresywne.

Pomocne ćwiczenie:

Przeanalizuj swoje emocje i ich wpływ na twoje rodzinne relacje. Zastanów się, jaki często masz nastrój, jakim emocjom ulegasz i czy – lub na ile – mają one związek z twoimi relacjami z bliskimi osobami? Zastanów się, jakie sytuacje i problemy powodują, że tak się czujesz? Zastanów się, jakie emocje mają wpływ na twoje rodzinne relacje? Pomyśl, które z nich mają wpływ negatywny i w jakich sytuacjach, a które pozytywny? Zastanów się, jak możesz poradzić sobie z uczuciami, które mają negatywny wpływ na ciebie i twoich bliskich?

1. Emocje, które często odczuwam, i to, co może je powodować:

2. Moje nastroje (emocje), które mają negatywny wpływ na relacje z najbliższymi osobami:

3. Moje konstruktywne sposoby radzenia sobie z nastrojami (emocjami), które mają negatywny wpływ na relacje z najbliższymi osobami:

4. Moje nastroje (emocje), które mają pozytywny wpływ na relacje z najbliższymi osobami:

1.1.4. Praca nad sobą

Nikt nie jest idealny, każdy ma trudne cechy charakteru, które i jemu, i jego najbliższym potrafią znacznie uprzykrzyć życie. Ty też nie jesteś aniołkiem, prawda? Przyznanie się przed samym sobą do wad, świadomość własnych ograniczeń, refleksja dotycząca swojego postępowania, decyzji, sposobu budowania relacji z innymi – to podstawa tworzenia i pielęgnowania głębokich i stabilnych więzi. Ważna jest umiejętność spojrzenia na siebie, na swoje zachowanie z dystansem i uczciwa ocena własnych błędów. Jeśli potrafimy być samokrytyczni, to dajemy sobie szansę na zmianę, na rozwój, również w relacjach rodzinnych. Dzięki takiej postawie dostrzegamy i rozumiemy to, co możemy w sobie zmienić, aby więzi rodzinne były i dla nas, i dla naszych bliskich źródłem radości i wsparcia. Szczególnie w trudnych momentach, w konfliktowych sytuacjach cenna jest odpowiedź na pytania:

– „Co ja mogłam / mogłem zrobić inaczej?”,

– „Czy ja nie popełniłam / nie popełniłem błędu?”,

– „Jak moje zachowanie odebrała bliska mi osoba? Jak się w tej sytuacji czuła?”.

Dzięki temu nie widzimy winy tylko po stronie innych, nie zamykamy się w sobie, nie zacietrzewiamy we własnych żalach i pretensjach. Rodzinne nastroje to tygiel naszych emocji i emocji naszych bliskich. To wypadkowa wzajemnych oczekiwań, pretensji, zależności, radości i trosk. Im więcej wysiłku włożymy w pracę nad sobą, tym większa szansa, że utrzymamy równowagę pomiędzy tym, co ważne dla nas, a tym, co ważne dla naszych najbliższych. Praca nad sobą to samoświadomość i motywacja do zmian, w których pomaga nam refleksja:

1. Jakie popełniam błędy w relacjach z innymi?

2. Z czego one wynikają?

3. Jak chcę / powinienem / powinnam funkcjonować?

4. Plan: jak mogę zmienić swoje postępowanie?

5. Ocena: po czym poznam, iż zmiana przyniosła poprawę w moich relacjach rodzinnych?

Praca nad sobą to korzyść nie tylko na płaszczyźnie funkcjonowania rodziny, dająca dystans do trudnych sytuacji, cierpliwość i wyrozumiałość w konfliktowych momentach oraz szanse na kompromis, gdy sytuacja wymaga ciężkich decyzji. To również wartość dla nas samych i możliwość rozwoju, którego efekty odczujemy kompleksowo.

Pomocne ćwiczenie:

Spójrz na siebie z dystansem. Spróbuj popatrzeć na swoje zachowanie oczami bliskich ci osób i oceń siebie uczciwie. Dostrzeż sytuacje, w których twoje zachowanie mogło na przykład eskalować konflikt, sprawić komuś przykrość, utrudnić rozwiązanie problemu i znalezienie kompromisu. Zastanów się, jak mogłaś / mogłeś zachować się inaczej i jakie korzyści ty i twoi najbliżsi mieliby z takiej zmiany twojego zachowania.

1.1.5. Umiejętność znalezienia dystansu i szukanie zrozumienia i

akceptacji trudnych zachowań bliskich nam osób

To, jak interpretujemy zachowanie innych, jakie intencje przypisujemy drugiej osobie, warunkuje, jak ocenimy daną sytuację i co będziemy w danym momencie odczuwać. Szczególnie w trudnych momentach, w sytuacjach ważnych i związanych z silnymi emocjami, mamy tendencje do popełniania kilku błędów, w psychologii nazywanych błędami poznawczymi, które negatywnie wpływają na nasze relacje z innymi i na nasz nastrój. Błędy te związane są z interpretacją zachowań i z przypisywaniem innym złych intencji oraz z pesymistycznym przewidywaniem przyszłości, czyli z naszym przekonaniem, że coś złego na pewno się wydarzy…

Czasem z góry, od razu, oceniamy i zakładamy, że ktoś robi coś celowo, przypisujemy mu złe zamiary. To tak zwane czytanie w myślach – „wiem, co on / ona myśli…”, „wiem, o co jemu / jej chodziło…”.

Kolejny błąd to przewidywanie przyszłości, czyli nasza pewność co do nadchodzących wydarzeń, konsekwencji tego, co nastąpi. To tak zwane wróżenie – „on / ona na pewno…” (i tu nasze przewidywanie co do czyjegoś zachowania, decyzji) albo – „jestem pewna, że wkrótce…” (i tu przewidujemy przyszłość).

Kolejny, często spotykany błąd to tak zwane uogólnienia – „wszyscy”, „zawsze”, „nigdy”. Powtarzamy te słowa, nie zastanawiając się, czy naprawdę tak jest, że na przykład „wszyscy mężczyźni…” (i tu nasze twierdzenie dotyczące WSZYSTKICH mężczyzn) albo „ty nigdy…” (i tu nasza krytyka, ocena). Nie bierzemy wówczas pod uwagę sytuacji, które przeczą tym stwierdzeniom, nie zastanawiamy się, czy jest to w stu procentach prawda, że ktoś „nigdy” albo my „zawsze”… Jesteśmy surowi, kategoryczni i najczęściej bardzo niesprawiedliwi w tak ferowanych wyrokach.

Nasza błędna interpretacja jest odpowiedzialna za wiele nieporozumień i konfliktów, za trudne emocje, które stają pomiędzy bliskimi osobami. Bardzo często niepotrzebnie denerwujemy się, obrażamy, złościmy. Czasem niesłusznie obwiniamy kogoś albo martwimy się czymś, przekonani, że wiemy, co ktoś w danej sytuacji myślał, jakie miał zamiary i co się w związku z tym wydarzy.

Pamiętam jedną z moich Pacjentek, która była przekonana, że jej mąż ma romans. Przyszła do mnie i bardzo zdenerwowana opowiedziała o niepokojącej ją sytuacji:

– Mój mąż od jakiegoś czasu podejrzanie się zachowuje. Jestem pewna, że ma romans! Wiedziałam, że prędzej czy później to się wydarzy, tyle moich koleżanek zostało porzuconych i ja też czułam, że mnie to spotka! On też mnie zostawi, wiem to! Wiem, co knuje! I myśli, że jestem taka głupia, że się nie domyślę! Wszyscy mężczyźni prędzej czy później zdradzają swoje żony. Nigdy nie należy im ufać. Zawsze skorzystają z nadarzającej się okazji.

– Co w jego zachowaniu cię niepokoi, co sprawia, że tak uważasz?

– Wychodzi do drugiego pokoju, aby porozmawiać z kimś przez telefon, kilka razy wrócił później z pracy i nie potrafił mi wyjaśnić, co robił i co było powodem spóźnienia do domu. No i najważniejsza rzecz: kilka dni temu wypłacił z konta dość dużą sumę pieniędzy. Wszystko wskazuje na to, że coś ukrywa, coś ma na sumieniu! Nigdy nie był ze mną szczery, zawsze musiałam się wszystkiego domyślać. I teraz też wiem, co chodzi mu po głowie!

– Rozumiem, że twój mąż zachowuje się w sposób, który cię niepokoi. Zastanawiam się, jakie mogą być powody jego zachowania. Ty jesteś przekonana, że cię zdradza, a ja bym chciała, żebyśmy wspólnie pomyślały, co jeszcze może powodować takie zachowanie.

– No nie wiem, pewnie różne rzeczy…

– Właśnie. Też myślę, że może być wiele powodów takiego zachowania. Nie wydaje ci się, że pewność co do powodów, intencji czyjegoś zachowania i co do tego, co się w związku z tym ma wydarzyć i co ktoś myśli, to trochę takie czytanie w myślach i wróżenie?

– Może tak, ale ja się naprawdę martwię tą sytuacją!

– Rozumiem, że się martwisz. W takim razie zastanówmy się, co możesz w związku z tym zrobić.

– Nie wiem…

– A może po prostu porozmawiaj ze swoim mężem. Powiedz mu o swoim niepokoju i zapytaj o powód jego zachowania.

– Spróbuję…

Na kolejną wizytę moja Pacjentka przyszła w wyśmienitym humorze:

– Wiesz, dobrze, że z nim porozmawiałam. To całkiem zabawna historia. Okazało się, że mój mąż i moje dzieci szykowali mi niespodziankę. On ukradkiem próbował z nimi przez telefon ustalać szczegóły, musieli załatwić kilka rzeczy i dlatego po pracy nie wracał od razu do domu. Co prawda już nie mam takiej niespodzianki, ale przynajmniej jestem spokojna!

Gdy czyjeś zachowanie nas niepokoi czy sprawia nam przykrość, ważne, abyśmy postarali się po prostu o tym porozmawiać. Warto pytać, zastanawiać się nad różnymi powodami, nie należy z góry zakładać najgorszego. Zamiast martwić się, denerwować i oskarżać, lepiej porozmawiać i dowiedzieć się, co się dzieje!

Pamiętajmy, że to nasza subiektywna ocena sytuacji wpływa na nasz nastrój, na atmosferę w związku, na nasz stosunek do drugiej osoby. Zastanówmy się, czy potrafimy być obiektywni, uczciwi, pozytywnie nastawieni i czy oceniając zachowanie innych, bierzemy pod uwagę różne intencje drugiej osoby, czy z góry czegoś nie zakładamy, przekonani o swojej słuszności!

Pomocne ćwiczenie:

Etap 1:

Zastanów się nad sytuacją, która miała niedawno miejsce i która była dla ciebie ważna / trudna, która dotyczyła jakiegoś nieporozumienia w relacji z bliską ci osobą i nie została do tej pory wyjaśniona. Na pewno masz już własny pogląd, własną interpretację wydarzeń i ich przyczyny, ale spróbuj zabawić się w detektywa i obiektywnie znaleźć jak najwięcej hipotez dotyczących tego, co się wydarzyło i z jakiego powodu. Zastanów się nad wszelkimi możliwymi wyjaśnieniami zachowania drugiej osoby. Weź pod uwagę wszystkie możliwe okoliczności. Im więcej znajdziesz możliwych wyjaśnień, tym lepiej.

Przykład:

Sytuacja: prośba o telefon w chwili, gdy potrzebna była pomoc, i brak kontaktu ze strony drugiej osoby. Bliska osoba nie zadzwoniła mimo prośby.

Interpretacje:

Interpretacja nr 1: Lekceważy mnie, nie zależy jemu / jej na mnie!

Interpretacja nr 2: Nie wiedział / nie wiedziała, jak ważna i trudna jest to sytuacja i jak istotne jest dla mnie, aby zadzwoniła / zadzwonił. Nie wynikało to z lekceważenia, tylko z braku zrozumienia sytuacji.

Interpretacja nr 3: Jest roztargniona / roztargniony i wiele ważnych rzeczy wypada jej / jemu z głowy. Nie jest to związane z lekceważeniem mnie, tylko z tym, jak ta osoba na co dzień funkcjonuje.

Interpretacja nr 4: Wydarzyło się coś od niej / niego niezależnego, co uniemożliwiło wykonanie telefonu.

Etap 2:

Teraz zastanów się, jak się czujesz, jaki masz nastrój, jakie emocje pojawiają się, gdy bierzesz pod uwagę każdą kolejną interpretację zachowania drugiej osoby!

Etap 3:

Teraz zastanów się, co myślisz na temat tej osoby, interpretując w każdy z wymienionych sposobów jej zachowanie i daną sytuację. Jak oceniasz tę osobę, gdy bierzesz pod uwagę każdą kolejną interpretację jej zachowania?

Etap 4:

Teraz zastanów się, jak masz ochotę zachować się w stosunku do tej osoby, gdy interpretujesz w każdy z wymienionych sposobów jej zachowanie i daną sytuację. Co masz ochotę zrobić, gdy bierzesz pod uwagę każdą kolejną interpretację jej zachowania?

Etap 5:

Jakie wnioski wyciągasz z tego ćwiczenia?

1.2. Po drugie: dostrzegaj i doceniaj pozytywne cechy w bliskich osobach

i dbaj o rodzinne relacje

Lubienie i szanowanie siebie, czyli między innymi znajomość własnych potrzeb, zalet i umiejętność doceniania tego, co w nas najlepsze, to warunek konieczny, ale niewystarczający do budowania pozytywnych rodzinnych relacji. Ponieważ radzenie sobie z rodzinnymi nastrojami wymaga często dużej dozy wyrozumiałości i cierpliwości, to również pozytywne nastawienie do innych jest konieczne w budowaniu i pielęgnowaniu więzi z bliskimi osobami. Co nam może w tym pomóc? Między innymi umiejętność dostrzeżenia w bliskich osobach tego, co w nich najlepsze, najbardziej wartościowe, i skoncentrowanie się na ich pozytywnych cechach. Zastanów się, czy masz w sobie chęć zrozumienia i poznania innych. Czy potrafisz się skupić na ich zaletach? Na ile znasz bliskie ci osoby?

Nie ma ludzi idealnych, każdy ma wady i zalety. Jeśli zwracamy uwagę tylko na negatywne cechy, jeśli pielęgnujemy w sobie żal, pretensje i urazy, wtedy nasze relacje będą źródłem wiecznej frustracji i pasmem niekończących się rozczarowań. Dlatego umiejętność oparcia relacji na pozytywnym potencjale bliskich osób bardzo ułatwia pielęgnowanie więzi i dbanie o dobrą atmosferę w rodzinie. Jeśli jesteśmy blisko z naszą rodziną, to znamy zalety jej członków i potrafimy korzystać z ich wsparcia, tak jak sami chcemy ich wspierać, gdy naszej pomocy potrzebują. Rodzina to system, który chroni swoich członków i potrafi przetrwać w trudnych sytuacjach. Docenić wartość życia w rodzinie to znaczy czerpać z bliskich relacji to, co najbardziej wartościowe! Dbanie o rodzinne relacje to rozumienie specyfiki jej nastrojów, czyli między innymi rozumienie bliskich osób, ich potrzeb, postaw i charakterów!

Czy zastanawiasz się nad tym, co najbardziej lubisz, jakie cechy cenisz w bliskich ci osobach? Co one wnoszą w twoje życie? Jeśli nie, warto to zrobić! Każdy z członków twojej rodziny wzbogaca wasze relacje. Umiejętność docenienia zalet bliskich osób i skoncentrowanie się na tym, co w nich najbardziej pozytywne, pomaga znaleźć dystans w trudnych, konfliktowych sytuacjach. Nieporozumienia zdarzają się w każdej rodzinie. Jesteśmy różni, mamy inne potrzeby, poglądy, a to czasem prowadzi do sporów i generuje emocje negatywnie wpływające na nasze relacje. Dlatego, niezależnie czego spór dotyczy, świadomość zalet drugiej osoby i umiejętność patrzenia na nią przez pryzmat tego, co najbardziej w niej lubimy, bardzo pomagają ostudzić emocje, wyciągnąć rękę na zgodę czy przymknąć oko na nieporozumienie. Gdy bliska osoba powie lub zrobi coś, co nas zirytuje, warto pomyśleć, jak wiele ona dla nas znaczy, przypomnieć sobie sytuacje, gdy mogliśmy na nią liczyć, gdy była dla nas oparciem, powiedzieć sobie w myślach: „Nikt nie jest idealny, a przecież ją / jego tak cenię / kocham za…”. Umiejętność wybaczania, ustępowania, szukania kompromisu, niezacietrzewiania się w swoich racjach, dostrzegania dobrych intencji, spokojnego reagowania w sytuacjach konfliktowych, tonowania negatywnych emocji – to sztuka życia w rodzinie. Im lepiej ją opanujemy, tym bardziej harmonijne i pozytywniejsze będą nasze relacje z najbliższymi. Jednym ze sposobów na opanowanie tych niełatwych umiejętności jest właśnie koncentrowanie się na pozytywnych cechach naszych najbliższych. A każdy je ma – na szczęście!

Pomocne ćwiczenie:

Pomyśl o każdej bliskiej ci osobie i wymień jej pozytywne cechy, te, które lubisz i cenisz w niej najbardziej. Wypisz te cechy i szczególnie ważne dla waszej relacji sytuacje, w których miała znaczenie jedna z tych zalet.

1.2.1. Empatia

Kolejna ważna kwestia w budowaniu dobrych rodzinnych relacji to nasza zdolność współodczuwania, rozumienia uczuć innych, czyli empatia. Jeśli potrafimy być wielkoduszni, cierpliwi, jeśli jesteśmy w stanie zrozumieć punkt widzenia drugiej osoby, nawet jeśli się z jej zdaniem nie zgadzamy, łatwiej nam poradzić sobie z trudnymi sytuacjami i nieporozumieniami, które zdarzają się w każdej rodzinie. Nie musimy się we wszystkim zgadzać, możemy mieć różne opinie, różne potrzeby – to zupełnie naturalne. Rodzinne nastroje to też trudne emocje, którym stawiamy czoła. Im bardziej jesteśmy otwarci na bliskie osoby, im lepiej rozumiemy ich uczucia, wiemy, co ich rani i co jest dla nich naprawdę ważne, tym większa szansa, że znajdziemy porozumienie w konfliktowej sytuacji. Czy starasz się zrozumieć, z czego wynikają zachowania i emocje bliskich ci osób? Co nimi kieruje? Co czują? Dlaczego w danej sytuacji tak, a nie inaczej ktoś reaguje? Dlaczego jakaś sytuacja jest dla drugiej osoby szczególnie przykra, na jakie słowa i zachowania jest ona wyjątkowo wrażliwa?

Zastanów się:

– Czy obserwujesz bliskie ci osoby i umiesz przewidzieć ich zachowania?

– Czy zadajesz sobie pytania: co ona / on czuje? Co sprawia jej / jemu przyjemność?

– Czy rozumiesz emocje, uczucia bliskich ci osób?

– Czy z mimiki, tonu głosu potrafisz rozpoznać ich nastrój?

– Czy jest ci przykro, gdy ktoś, kto jest dla ciebie ważny, cierpi? Czy potrafisz współodczuwać?

– Czy lubisz, gdy bliskie osoby są szczęśliwe, czy cieszy cię ich radość?

Obserwowanie bliskich osób, uczenie się ich wrażliwości, zdolność rozpoznawania ich emocji i umiejętność wczucia się w nastrój najbliższych to empatia – najważniejsza z cech odpowiedzialnych za budowanie bliskich relacji. To dzięki niej widzimy, że ktoś cierpi, nawet jeśli usilnie stara się to przed nami ukryć. To empatia pomaga nam zrozumieć, dlaczego naszym zdaniem błaha sytuacja kogoś stresuje, a na pozór niewinne słowa mogą zranić. Pomaga nam znaleźć słowa otuchy, gdy ktoś potrzebuje naszego wsparcia, mobilizuje do działania, gdy ukochana osoba czeka na naszą pomoc. Empatia to fundament naszej wrażliwości, dobroci, cierpliwości w relacjach rodzinnych. Dlatego warto ją pielęgnować, wzmacniać, kierować się nią w życiu codziennym. To najlepszy drogowskaz w gąszczu rodzinnych nastrojów! Dzięki empatii zaniechamy zemsty, gdy zranieni odgrażamy się: „To ja ci jeszcze pokażę, zobaczysz, jak to jest…”, potrafimy powiedzieć: „Przepraszam”, gdy czujemy, że komuś sprawiliśmy przykrość, pytamy: „Jak mogę ci pomóc?”, gdy ktoś cierpi.

Pielęgnowanie empatii to proces poznawania siebie w relacjach, uczenia się swojej wrażliwości i wrażliwości bliskich nam ludzi. To budowanie w sobie uważności na świat, na inne osoby. Pojęcie uważności w psychologii relacji oznacza analizowanie siebie w konfrontacji z innym, analizowanie reakcji i uczuć bliskich osób, aktywne poszukiwanie odpowiedzi na pytania: dlaczego ktoś reaguje tak, a nie inaczej? Co czuje? Co nim kieruje? Uważność to bycie w głębokim i świadomym kontakcie ze swoimi uczuciami i chęć zrozumienia uczuć innych. Uważność na innych to ich analizowanie, życzliwe obserwowanie bez negatywnego, pochopnego oceniania. Uważność to refleksyjność, to umiejętność wyciągania wniosków, to ciekawość innych i ich zachowań. Bądź osobą uważną na otaczających cię ludzi! Bądź wrażliwym, otwartym i życzliwym człowiekiem, a twoje rodzinne nastroje będą przede wszystkim źródłem pozytywnej energii i siły witalnej. Będą stanowić dla ciebie wsparcie i motywację do działania!

Pomocne ćwiczenie:

Empatii można się uczyć. Podstawa to chęć zrozumienia emocji bliskich nam osób i pielęgnowanie w sobie wrażliwości na uczucia innych. Przypomnij sobie ważne i trudne sytuacje, gdy bliskie osoby zareagowały w emocjonalny sposób. Przeanalizuj te wspomnienia. Zastanów się nad tymi sytuacjami i wyciągnij wnioski: co możesz zrobić, aby nie sprawiać przykrości, wesprzeć, dodać otuchy twoim bliskim w trudnych dla nich sytuacjach? Co możesz zrobić, aby takich sytuacji unikać? Zadaj sobie pytania:

1. Jaka to była reakcja (co mówiły, jak się zachowywały)?

2. Co wtedy mogły czuć (jakie emocje)?

3. Dlaczego ta sytuacja była dla nich trudna (czy wiązała się z jakąś ważną sprawą, bolesnym wspomnieniem)?

4. Co można było zrobić, aby je wesprzeć (dać im poczucie zrozumienia, uspokoić napięcie, wyciszyć trudne emocje)?

1.2.2. Umiejętność pozytywnego wykorzystania rodzinnego wsparcia

Gdy rozumiesz i znasz bliskie ci osoby, łatwiej jest je docenić i korzystać z ich wsparcia. Wtedy można budować swoje relacje rodzinne, opierając się na tym, co najlepszego wnoszą w nie członkowie rodziny. Samoświadomość w kontekście relacji z najbliższymi osobami i uwaga im poświęcona to gwarancje dbania o pozytywne rodzinne nastroje. Gdy przyjrzysz się swojemu funkcjonowaniu w relacjach z najbliższymi osobami i spróbujesz uczciwie ocenić swoje zachowanie, to wyciągniesz wnioski – z jakimi cechami mojego charakteru mogą mieć związek te sytuacje, które są szczególnie znaczące w rodzinnych relacjach? Z jakimi mają związek konflikty i nieporozumienia, a z jakimi dobre relacje, kompromisy, wzajemne wsparcie? Bo to, co tak cenne w systemie rodzinnym, to właśnie wzajemne wsparcie jego członków.

Pomagamy sobie w trudnych sytuacjach, wspieramy się, pocieszamy, dbamy o siebie nawzajem. W życiu w rodzinie bardzo ważna jest możliwość wzajemnej pomocy. Zachowania społeczne, inteligencja społeczna – to w dużej mierze instynkt, który podpowiada nam, że „w grupie jest bezpieczniej”, a tą najbliższą nam grupą, społecznością jest rodzina. Dlatego, szczególnie w trudnych momentach, nawet jeśli nasze relacje nie są idealne, potrzebujemy bliskości ważnych dla nas osób. Człowiek bez rodziny, bez oparcia w bliskich osobach jest mniej odporny na stres, częściej odczuwa lęk i niepokój, gorzej radzi sobie z trudnymi sytuacjami. Tak się dzieje, ponieważ świadomość posiadania rodziny i możliwości skorzystania z jej wsparcia daje poczucie bezpieczeństwa. Wpływa również pozytywnie na samoocenę i jest źródłem energii potrzebnej do działania!

„Wiem, że mogę polegać na bliskich!” – taka myśl wielu osobom dodawała siły w trudnych sytuacjach, pomagała stawić czoła przeciwnościom losu, łagodziła niepokój i lęk, dawała nadzieję i wiarę!

„Czuję, że jestem komuś potrzebna / potrzebny!” – taka świadomość dla wielu osób jest sensem ich życia, daje energię i motywację do działania!

Pomocne ćwiczenie:

Pielęgnuj w sobie cechy charakteru, które czynią cię pomocnym. Pamiętaj o sytuacjach, w których służyłaś / służyłeś wsparciem bliskim ci osobom, i o tym, jak to jest ważne, gdy możemy pomóc komuś, kogo kochamy!

Odpowiedz na pytania:

1. Jakie pamiętam ważne, trudne sytuacje, w których dałam / dałem wsparcie, pomogłam / pomogłem bliskim mi osobom?

2. Co wtedy zrobiłam / zrobiłem (jak okazałam / okazałem wsparcie)?

3. Co wtedy czułam / czułem?

4. Jakie są moje cechy charakteru, które pozwalają mi być pomocnym, dawać wsparcie bliskim mi osobom?

Pielęgnuj wspomnienia sytuacji, gdy bliskie osoby dały ci wsparcie. Pamiętaj o tym, kiedy były pomocne, co wtedy zrobiły, co było dla ciebie ważne.

Odpowiedz na pytania:

1. Jakie pamiętam ważne, trudne sytuacje, w których dostałam / dostałem wsparcie od bliskich mi osób? Od kogo?

2. Co wtedy ta osoba zrobiła (jak okazała wsparcie)?

3. Co wtedy czułam / czułem?

4. Jakie jej cechy charakteru są szczególnie ważne, pomocne? Które z nich cenię i które sprawiają, że potrafi wspierać innych?

1.2.3. Dbanie o najbliższe osoby

Możliwość dbania o bliskie osoby to dar, który czyni nasze życie pełniejszym, bardziej wartościowym, nadając mu nowy sens. Aby móc dawać innym, należy najpierw samemu zadbać o siebie, dlatego tak ważna jest samoświadomość, miłość do siebie i pozytywna energia. Wtedy tym, co mamy najlepszego do zaoferowania, możemy obdarzać innych. Gdy czujemy się potrzebni, gdy wspieramy bliskie nam osoby, doświadczamy tego, jaka siła drzemie w rodzinnych relacjach. Jesteśmy jak stado, które chroni siebie nawzajem, dając sobie poczucie bezpieczeństwa i wsparcie w ważnych momentach. Dając sobie nawzajem również wiele radości i przyjemności!

Bo dbanie o innych to ogromna przyjemność. Jeśli ją odczuwamy, to rozumiemy sens życia w rodzinie i potrafimy docenić to, co najbardziej wartościowe.

Przypomnij sobie sytuacje, gdy większą przyjemność sprawiło ci kupienie prezentu bliskiej osobie niż czegoś dla siebie. Czy pamiętasz, jak miłe jest wybieranie świątecznych upominków dla rodziny, jak czekasz na reakcję, gdy bliska ci osoba otwiera prezent od ciebie, i jak zastanawiasz się, czy będzie się jej podobał? Obdarowywanie bliskich to przejaw naszej troski i miłości. Tak między innymi wyrażamy swoje uczucia. I tak sprawiamy przyjemność, również sobie!

Dbanie o bliskie osoby to również nasza codzienna troska o nie, przejawiająca się w prozaicznych sytuacjach naszej codzienności. Bo dbanie o bliskie osoby wyraża się każdym gestem, nawet najdrobniejszym dowodem naszej troski i zainteresowania. Gdy dla kogoś przygotujemy posiłek, gdy zadbamy o to, aby było mu przyjemnie, gdy troszczymy się o czyjeś bezpieczeństwo, gdy martwimy się, kiedy widzimy, że się smuci – to również dbanie o bliską nam osobę.

Troska o bliskich to zwracanie uwagi na to, czy nie potrzebują naszej pomocy, wsparcia. To bycie przy nich wtedy, gdy jest im ciężko. To postawa: „Jestem z tobą, jestem przy tobie, gdy mnie potrzebujesz. Możesz na mnie liczyć. Możesz polegać na moim wsparciu i zaangażowaniu w twoje sprawy!”.

Dbanie o innych to umiejętność mówienia ważnych słów:

– „Kocham cię…”

– „Jestem z ciebie dumna / dumny…”

– „Tęsknię za tobą…”

– „Zależy mi na tobie…”

Dbanie o innych to również zadawanie ważnych, trudnych pytań:

– „Czy coś cię martwi?”

– „Jak mogę ci pomóc?”

– „Czego potrzebujesz?”

– „Co jest dla ciebie ważne?”

Również pytań na pozór błahych:

– „Jak minął ci dzień?”

– „Na co masz dziś wieczorem ochotę?”

– „Co chcesz, abyśmy zrobili w weekend?”

Dbanie o innych to również umiejętność okazywania uczuć. Każdy czuły gest to przejaw troski o bliską osobę. Przytulenie, pogłaskanie, uśmiech – to niewerbalny komunikat mówiący o naszych uczuciach, bardzo ważny w budowaniu i pielęgnowaniu rodzinnych relacji.

Dbanie o bliskie osoby jest bardzo przyjemne. Nie sądzisz?

Pomocne ćwiczenie:

Pomyśl i przypomnij sobie sytuacje, w których doświadczyłaś / doświadczyłeś troski ze strony bliskiej ci osoby. Co bliska osoba zrobiła, jak o ciebie zadbała? Co to dla ciebie wtedy znaczyło? Na ile było przyjemne, pomocne? Jak się czułaś / czułeś, gdy ktoś bliski zadbał o ciebie? Wymień kilka z takich sytuacji.

Pomyśl i przypomnij sobie, w ilu sytuacjach ty zadbałaś / zadbałeś o bliską osobę? W jaki sposób? Wymień kilka z nich. Co to dla ciebie wtedy znaczyło? Na ile to było dla tej osoby pomocne? Jak się czułaś / czułeś, gdy o kogoś bliskiego zadbałaś / zadbałeś?

1.3. Po trzecie: staraj się unikać konfliktów i nie zgadzaj się na

agresję

Możemy wiele zrobić, aby nie eskalować konfliktów i unikać negatywnych emocji, możemy skutecznie przeciwdziałać przemocowym zachowaniom w naszej rodzinie! Pamiętajmy, że nic nie usprawiedliwia agresywnych zachowań. Mimo iż rodzinne nastroje to również trudne uczucia i czasem jest nam bardzo ciężko sobie z nimi poradzić, nie wolno dopuścić do agresji. Możemy sami wiele zrobić, aby jej uniknąć. Pomóc może:

1. Wyznaczanie granic najbliższym.

2. Postawa asertywna.

3. Dobra komunikacja.

4. Zrozumienie historii rodziny i genezy jej problemów.

5. Niezgoda na agresję.

6. W ostateczności odejście od tych, którzy nie potrafią przestać stosować przemocy w trudnych sytuacjach i przy trudnych emocjach.

1.3.1. Wyznaczanie granic

Wyznaczanie granic to konieczna profilaktyka wszelkich problemów, konfliktów, również zachowań przemocowych. To kochanie i rozumienie siebie, to szacunek do siebie i bliskich, z którymi chcemy znaleźć kompromis w trudnych sytuacjach. Umiejętność wyznaczania granic pomaga dbać o rodzinne relacje i unikać niepotrzebnych nieporozumień, pomaga nam i naszym najbliższym w radzeniu sobie z rodzinnymi nastrojami. Wyznaczanie granic to pierwszy krok, by uniknąć agresji. Dlatego warto uczyć się wyznaczania granic. Co to oznacza?

Nasza rodzina czasem próbuje wejść nam na głowę. Gdy mamy małe dzieci, wręcz dosłownie doświadczamy tego, jak zaborcze, roszczeniowe, wymagające i egoistyczne potrafią być najbliższe osoby. Rzadko jest to wyrachowany plan wykorzystania nas, nadużycia naszej dobrej woli czy sprawienia przykrości. Z reguły to po prostu przewaga własnych potrzeb nad rozumieniem uczuć i potrzeb drugiej osoby. Im ktoś mniej dojrzały (a to nie zawsze jest związane z wiekiem), im bardziej egocentryczny (egocentryzm to naturalna postawa w fazach rozwoju małego dziecka), bardziej zależny w swoim funkcjonowaniu od innych, tym większe ryzyko, że często i nie zawsze w uzasadnionych sytuacjach będzie wymagał szczególnej pomocy, uwagi, poczucia bycia najważniejszym. Są sytuacje, gdy w sposób naturalny odkładamy nasze sprawy na dalszy plan i koncentrujemy się na potrzebach bliskiej nam osoby. Tak jest, gdy zajmujemy się malutkim dzieckiem, i w momentach, gdy nasza dorastająca pociecha nas szczególnie potrzebuje. To uzasadniona postawa, gdy bliska nam osoba choruje czy ma inny poważny problem wymagający naszego zainteresowania. Wartością i siłą systemu rodzinnego jest wzajemne wsparcie. W sytuacjach, gdy ktoś, kogo kochamy, nas potrzebuje, tak jak wtedy, gdy my potrzebujemy pomocy, bycie dla kogoś oparciem, służenie pomocą to nie obowiązek, to naturalny odruch. Ale są sytuacje, gdy bliscy próbują nadużyć naszej chęci do udzielenia pomocy, gdy oczekują naszej uwagi i zaangażowania, przekonani, że ich sprawy są najważniejsze, nie zwracając uwagi na nasze uczucia i potrzeby. Gdy ktoś żąda, wymaga, oczekuje, wymusza pomoc i zainteresowanie, nie zwracając uwagi na uczucia drugiej osoby, gdy uważa, że jego sprawy, problemy są ważniejsze i to jemu się należy zainteresowanie i zaangażowanie w jego sprawy, wtedy, między innymi, mówimy o przekraczaniu granic.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki