Poprzednia książka autorstwa Jamie Kern Lima:

Believe IT: How to Go from Underestimated to Unstoppable

Tytuł wydania oryginalnego:

WORTHY

How to Believe You Are Enough and Transform Your Life

Copyright © 2024 by Jamie Kern Lima

Published in the United States by: Hay House, Inc.: www.hayhouse.com®

Published in Australia by: Hay House Australia Pty. Ltd.: www.hayhouse.com.au

Published in the United Kingdom by: Hay House UK, Ltd.: www.hayhouse.co.uk

Published in India by: Hay House Publishers India: www.hayhouse.co.in

All rights reserved. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Ilustracje: Julie Davison

Fotografie: z archiwów prywatnych autorki

Fragment A Return to Love autorstwa Marianne Williamson,
copyright © 1992 by Marianne Williamson, wykorzystano za zgodą HarperCollins Publishers.

Wydanie polskie © 2024 by Galaktyka sp. z o.o.

90-644 Łódź, ul. Żeligowskiego 35/37

tel. +42 639 50 18, 639 50 19, tel./fax 639 50 17

e-mail: info@galaktyka.com.pl; sekretariat@galaktyka.com.pl

www.galaktyka.com.pl

ISBN:

Wydanie drukiem: 978-83-7579-937-8

E-book: 978-83-7579-951-4

Redakcja: Agnieszka Arciszewska

Korekta: Monika Ulatowska

Redaktor prowadzący: Marek Janiak

Projekt okładki: Master

Konwersja do e-book: InkPad

Pełna informacja o ofercie i planach wydawniczych:

www.galaktyka.com.pl

info@galaktyka.com.pl; sekretariat@galaktyka.com.pl

Zapraszamy!

Niniejsza książka zawiera opinie autorki. Informacje zawarte w książce nie powinny być traktowane jako porady zdrowotne czy medyczne.

Choć autorzy i wydawca dołożyli wszelkich starań, aby zawarte w tej książce informacje były rzetelne i kompletne, nie ponoszą oni żadnej odpowiedzialności za mogące pojawić się błędy, nieścisłości, przeoczenia lub niezgodności, jak również za próby wykorzystania przez czytelnika treści zawartych w niniejszej książce.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Bez pisemnej zgody wydawcy książka ta nie może być powielana ani w częściach, ani w całości. Nie może też być reprodukowana, przechowywana i przetwarzana z zastosowaniem jakichkolwiek środków elektronicznych, mechanicznych, fotokopiarskich, nagrywających i innych.

ROZDZIAŁ 1

Jedna rzecz, która odmienia wszystko

„Nie poddam się. Kobieta, którą będę za kilka lat, na mnie liczy” – powiedziała. I wszystko się zmieniło.

– NAKEIA HOMER

Czy masz w życiu tę jedną jedyną rzecz, o której stale marzysz? Gdy TO się wydarzy, gdy TO cię spotka, gdy TO osiągniesz, będziesz w końcu spełniona i szczęśliwa. Charakter TEJ rzeczy nie ma znaczenia. Może chodzi o zdobycie określonej pracy lub osiągnięcie jakiegoś sukcesu, może myślisz o ślubie lub dzieciach, a może to kwestia docelowej wagi. Czy chodzą ci po głowie takie myśli? Kiedy w końcu dostanę awans, kiedy w końcu osiągnę określone dochody, kiedy w końcu będę miała wymarzony dom, kiedy w końcu ludzie mnie docenią, kiedy w końcu zdobędę uznanie, którego tak pragnę, kiedy w końcu osiągnę ten pułap, punkt zwrotny, kamień milowy… wtedy poczuję, że jestem wystarczająco dobra. Wtedy nareszcie poczuję się spełniona, szczęśliwa i… godna!

A doświadczyłaś kiedyś sytuacji, w której TA jedna jedyna rzecz się zmaterializowała? To przypuszczalnie było naprawdę fantastyczne uczucie. Radość? Uniesienie? Rozwiało się na zawsze uczucie pustki, a zastąpiło je trwałe spełnienie? A może czułaś się przez jakiś czas jak na haju, po którym nastąpił stopniowy powrót do znajomego uczucia niespełnienia? Bądź ze sobą szczera i naprawdę się nad tym zastanów. Było niesamowicie przez rok lub dwa? Miesiąc? Kilka tygodni, a może zaledwie parę dni czy godzin? A potem co?

A może nadal czekasz, aż wydarzy się TA jedna jedyna rzecz, tak byś w końcu mogła poczuć się spełniona i szczęśliwa.

PRZEZ WIĘKSZOŚĆ ŻYCIA szczerze wierzyłam, że jeśli uda mi się osiągnąć TĘ rzecz, w końcu poczuję się wystarczająco dobra. Sądziłam, że jeśli odniosę wystarczający sukces – opierając się na tym, jak sukces definiuje moje otoczenie – to wreszcie poczuję się wartościowa i kochana. Wychodziłam z założenia, że sama z siebie nie mogę się tak poczuć, że muszę na to w jakiś sposób zapracować.

To sprawiło, że przez cały ten czas chowałam się i maskowałam, w poczuciu, że jestem niewystarczająco dobra i niegodna tego, co najlepsze. Wyobrażałam sobie, że pewnego dnia osiągnę wystarczający sukces, będę w wystarczająco dobrej formie fizycznej, będę się wystarczająco zdrowo odżywiać, wystarczająco długo modlić, będę robić wystarczająco dużo dobrych uczynków i podejmować wystarczająco dużo dobrych wyborów, będę wystarczająco atrakcyjna, wystarczająco zabawna, wystarczająco zadowolę otoczenie, będę wystarczająco doceniana, wystarczająco bezinteresowna i pozbędę się wszystkich swoich rzekomych wad – a wtedy będę wystarczająco dobra i godna. Wtedy moje poczucie zwątpienia w siebie przeminie. A do tego byłam przekonana, że tylko ja tak mam.

Po dziesiątkach lat doświadczeń życiowych i błogosławieństwie rozwijania firmy, która służyła milionom kobiet w Stanach Zjednoczonych, a ostatecznie na całym świecie, w końcu zrozumiałam, że nie jestem w tych uczuciach osamotniona. Poczucie, że nie jesteś wystarczająco dobra i dlatego nie zasługujesz na miłość, jest powszechne i uniwersalne, do tego stopnia jak uniwersalna i powszechna jest zdolność odczuwania emocji i strachu.

Spotkałam w życiu wiele z moich największych bohaterek i autorytetów, z których gros osiągnęło więcej, niż ja mogłaby sobie nawet wyobrazić. I okazało się, że one mają identyczne odczucia. I pracują dzień po dniu, by je przezwyciężyć. Wtedy doznałam objawienia. Czekam na X, Y lub Z, licząc, że kiedy się wydarzy, doświadczę szczęścia i spełnienia, a przede wszystkim poczuję się wartościowa i godna. Ale to nigdy nie będzie miało miejsca. Nic się tak naprawdę nie zmienia, nawet gdy wokół ciebie zachodzą zmiany, jeśli zmiany nie zajdą w tobie. Dlatego właśnie wyruszenie w podróż, którą jest nauka wiary we własną wartość, wpłynie na każdy aspekt twojego życia na taką skalę i w taki sposób, któremu żadne osiągnięcia czy dobra materialne, żaden związek, żaden złoty medal, żadna pozycja zawodowa, operacja plastyczna czy wymarzona liczba na wadze łazienkowej nigdy nie będą w stanie dorównać.

Co więc takiego sprawia, że czujemy prawdziwe spełnienie? O tym właśnie traktuje ten rozdział. Tak na marginesie, podejdziemy do tej pracy z głową, dlatego już na wstępie zaprezentuję ci kilka podstawowych narzędzi, które określą strukturę wielu kolejnych lekcji w niniejszej książce. Dlatego przygotuj się, bo lada moment zajęcia się rozpoczną. Ale, jak pisałam we wstępie, nie zebrałyśmy się tu, by leżeć i pachnieć. Twój czas jest cenny, więc pora wspólnie zakasać rękawy i brać się do roboty. Te koncepcje bowiem leżą u podstawy szalonej podróży do uwolnienia twojego poczucia wartości. Podróży, którą właśnie rozpoczynamy razem.

Poczucie wartości a pewność siebie

Poczucie własnej wartości jest podstawą spełnienia. Bez niego nigdy nie poczujesz się naprawdę spełniona. Zanim jednak przejdziemy dalej, chciałabym wyjaśnić różnicę między poczuciem własnej wartości a pewnością siebie. Są to bowiem dwie bardzo różne sprawy, które niezmiernie łatwo ze sobą mylimy. Wiele osób poświęca życie, koncentrując się wyłącznie na aspektach budujących ich pewność siebie, całkowicie pomijając te, które wspierają poczucie własnej wartości. W konsekwencji, kiedy w końcu udaje im się zdobyć TĘ rzecz (i kolejną), nadal nie daje im to spełnienia.

Poczucie własnej wartości to wewnętrzne, głęboko zakorzenione przekonanie, że jesteś wystarczająco dobra i godna miłości oraz przynależności dokładnie taka, jaka jesteś. Dla porównania, pewność siebie, choć również odczuwana wewnętrznie, jest generalnie związana z oceną tego, jak wypadamy w porównaniu ze światem zewnętrznym. Jest to poczucie pewności, śmiałości i kompetencji w jednym lub kilku obszarach życia. Pewność siebie to sposób, w jaki oceniasz siebie na podstawie swoich cech, umiejętności i atrybutów. To również kwestia tego, jak mocno wierzysz w swoją zdolność do sprostania życiowym wyzwaniom, a także chęć spróbowania i osiągnięcia sukcesu. Pewność siebie jest związana z uwarunkowaniami zewnętrznymi, a te mogą często ulegać zmianie. I tak pewność siebie również jest zmienna. Może rosnąć lub spadać w zależności od nastroju, porównań, okoliczności, wyników i aprobaty ze strony innych. Poczucie własnej wartości to przekonanie, że jesteś wystarczająco dobra, godna miłości i cenna z natury, dokładnie taka, jaka jesteś – niezależnie od tego, jak oceniasz swoje cechy, i bez względu na to, jakie zmiany zachodzą w twoim otoczeniu.

Istnieje jeszcze kilka określeń, które powszechnie myli się z poczuciem własnej wartości, jak na przykład samoocena i miłość własna. Aby uniknąć nieporozumień i uzyskać maksymalną klarowność, w tej książce skupimy się wyłącznie na terminach „poczucie własnej wartości” i „pewność siebie”.

Zarówno pewność siebie, jak i poczucie własnej wartości są niezmiernie ważne dla ogólnego dobrostanu, utrzymywania zdrowych i satysfakcjonujących relacji, budowania zdrowia fizycznego i psychicznego oraz odnoszenia prawdziwych sukcesów w obszarach, które są dla ciebie najistotniejsze. Nie zmienia to jednak faktu, że niezmiernie często je ze sobą mylimy. Dlatego tak wiele z nas, które zmagają się z brakiem poczucia wartości i bycia niewystarczająco dobrą, ma nadzieję podnieść poczucie własnej wartości (które ma charakter głęboki, wewnętrzny i niezależny od czynników zewnętrznych) za pomocą tego, co wzmacnia jedynie pewność siebie (która waha się w zależności od czynników zewnętrznych). A to sprawia, że niezależnie od tego, ile osiągniemy, ile zawodowych i osobistych celów uda nam się odhaczyć, ilu obserwujących mamy w mediach społecznościowych, jak świetnie prezentuje się nasza garderoba i jak fenomenalną figurę wypracujemy ostatnią dietą i programem ćwiczeń, nadal pozostaje z nami dobrze nam znane poczucie niewystarczalności.

Kiedy osiągasz wszystko, co sobie założysz, pracujesz na wzrost pewności siebie. To ważne i wspaniałe! Ale nie ma to nic wspólnego z wypracowaniem poczucia własnej wartości, które stanowi odrębny temat.

Pewność siebie jest tym, co pokazujesz na zewnątrz.

Poczucie własnej wartości jest tym, co czujesz wewnątrz.

Pewność siebie opiera się na opanowaniu czegoś w stopniu mistrzowskim.

Poczucie własnej wartości opiera się na tożsamości.

Pewność siebie to to, co możesz zrobić.

Poczucie własnej wartości to to, kim jesteś.

Pewność siebie to wiara w to, że masz wystarczające umiejętności.

Poczucie własnej wartości to wiara w to, że JESTEŚ wystarczająco dobra.

Pewność siebie zmienia się w zależności od otoczenia.

Poczucie własnej wartości jest stabilne w każdym środowisku.

Pewność siebie jest krucha.

Poczucie własnej wartości jest fundamentalne.

Pewność siebie to wiara w swoje umiejętności.

Poczucie własnej wartości to wiara w swoją wartość.

Pewność siebie to „staram się zasłużyć na miłość”.

Poczucie własnej wartości to świadomość, że „jestem miłością”.

Pewność siebie daje siłę napędową.

Poczucie własnej wartości daje spokój.

Pewność siebie jest opcjonalna.

Poczucie własnej wartości jest niezbędne.

Pewność siebie ostatecznie się poddaje.

Poczucie własnej wartości ostatecznie zwycięża.

Poczucie własnej wartości jest fundamentem.

Pewność siebie to dom, który na nim budujesz.

Twój dom będzie tak bezpieczny, jak fundamenty, na których został zbudowany.

Powszechnie błędnie przyjmuje się, że budowanie pewności siebie daje wewnętrzne poczucie miłości, wystarczalności i wartości. Tak nie jest. To może dać ci tylko poczucie własnej wartości. Zarówno pewność siebie, jak i poczucie własnej wartości odgrywają niezmiernie istotną rolę w drodze do ostatecznego spełnienia w życiu i choć ważne jest, aby budować i wzmacniać oba te filary, to fundamentalne znaczenie ma zrozumienie i rozróżnienie tych dwóch aspektów. Tak często skupiamy się wyłącznie na pewności siebie i nie rozumiemy lub nie jesteśmy świadome tego, jak kluczową rolę odgrywa poczucie własnej wartości. Jeśli masz ugruntowane poczucie własnej wartości, możesz podążać za swoimi pragnieniami, budować pewność siebie, osiągać, rozwijać i wnosić wkład w swoje otoczenie, a wszystko na fundamentalnym przekonaniu, że jesteś godna miłości, kompletna i wystarczająco dobra. Gdy mówimy o znaczących dążeniach, tylko fundament silnego, ugruntowanego poczucia własnej wartości może zapewnić trzy ważne rzeczy. Po pierwsze, nie utkniesz w miejscu, bo czujesz się niegodna lub niewystarczająco dobra, by realizować swoje cele. Po drugie, nie będziesz sabotować swojego sukcesu na drodze do jego osiągnięcia. Po trzecie, kiedy osiągniesz to, czego pragniesz, będziesz w stanie czerpać z tego radość i czuć spełnienie.

Twoje poczucie własnej wartości jest niezależne od tego, co na zewnątrz. Jest niezależne od twoich słabych czy mocnych stron, niezależne od porażek czy sukcesów. Natomiast pewność siebie zmienia się z łatwością, zależnie od okoliczności, które mają charakter zewnętrzny.

Pewność siebie może runąć jak domek z kart, gdy odniesiemy bolesną porażkę, doświadczymy niepowodzenia lub spotka nas odrzucenie. Jeśli wypracowałaś pewność siebie bez ugruntowanego poczucia własnej wartości, wykazujesz mniejszą gotowość do podejmowania ryzyka. Nie chcesz bólu związanego z utratą pewności siebie i poczuciem, że zostajesz z niczym. Silna pewność siebie bez ugruntowanego poczucia własnej wartości często sprawia, że tkwimy w martwym punkcie – w strachu przed podejmowaniem ryzyka, przed odrzuceniem i przed potencjalną porażką. Niemal wszystko w naszym otoczeniu – każdy produkt, każdy przekaz konsumencki, każdy cel, do jakiego każe nam się dążyć – buduje wyłącznie pewność siebie, która może być krucha i niestabilna. Gdy jednak mamy ugruntowane poczucie własnej wartości, zyskujemy silne ramy, którymi znacznie trudniej zachwiać.

Choć może się to z początku zdawać sprzeczne z intuicją, kiedy masz ugruntowane poczucie własnej wartości i wierzysz, że jesteś wystarczająco dobra taka, jaka jesteś, nie popadasz w samozadowolenie i nie tracisz ambicji. Przeciwnie – im mocniej ugruntowane poczucie własnej wartości, tym mniej osiadasz na laurach, ponieważ to, co sprawiało, że tkwiłaś w martwym punkcie, nie ma już na ciebie wpływu. W świecie bokserskim króluje takie powiedzenie, że po zdobyciu pasa bokser staje się o 30 procent lepszym zawodnikiem. Zwycięstwo podbija pewność siebie i samoocenę. Zaryzykowałabym tezę, że to działa w dwie strony. Porażka powoduje, że pewność siebie zawodnika leci na łeb na szyję. Tak czy inaczej, dyspozycja zmienia się wraz z poczuciem pewności siebie, które jest znów zależne od okoliczności zewnętrznych. Piękno ugruntowanej wiary we własną wartość polega na tym, że nie ulega ona tak łatwym wahaniom w odpowiedzi na czynniki zewnętrzne, takie jak zwycięstwa lub porażki.

Gdy masz silnie ugruntowane poczucie własnej wartości, zyskujesz niezachwianą odporność i jesteś nie do powstrzymania na swojej drodze do realizacji wrodzonego potencjału i powołania.

Pewność siebie bez poczucia własnej wartości

Niezależnie od tego, czy zajmujesz stanowisko publiczne, jesteś znana i „na świeczniku”, czy też działasz na drugim planie, „za kulisami”, możesz mieć całą pewność siebie na świecie – jeśli jednak nie masz głęboko ugruntowanego poczucia własnej wartości, nadal będziesz się maskować i ukrywać przed światem swoje prawdziwe oblicze. Nawet jeśli nikt poza tobą nie będzie zdawał sobie z tego sprawy. To tak jak wtedy, kiedy wchodzisz do pomieszczenia, rozmawiasz z obecnymi, ale jednocześnie wiesz, że nikt z twoich rozmówców nie widzi prawdziwej ciebie. Pokazujesz twarz, która nie stanowi twojego autentycznego odbicia. Określam to wysyłaniem „przedstawicielki” zamiast stawiania się osobiście. Co więcej, ta przedstawicielka może się zmieniać zależnie od tego, do jakiego pomieszczenia wchodzisz. To może być gabinet zarządu, szkolna klasa, a nawet twój własny salon czy sypialnia. Za każdym razem, gdy pokazujesz się w nieautentycznej wersji siebie, wysyłasz przedstawicielkę lub odgrywasz rolę, która w twoim mniemaniu spodoba się innym, powtarzasz sobie, że nie jesteś wystarczająco wartościowa taka, jaka jesteś. To sprawia, że czujesz się niedostrzegana i odłączona, choć to ty sama zadecydowałaś, że nie chcesz pokazać swojego autentycznego oblicza. A prawdopodobieństwo takiego zachowania jest większe, gdy w głębi duszy nie wierzysz, że jesteś z natury wystarczająco dobra i godna miłości.

Pewność siebie bez poczucia własnej wartości z zewnątrz wygląda jak kompletna akceptacja, ale wewnątrz pozostaje brak spełnienia. Pewność siebie bez poczucia własnej wartości to zewnętrznie sukces, lecz wewnętrznie porażka. To dlatego nawet jeśli ukończysz Ironmana, polecisz w kosmos lub zdobędziesz olimpijskie złoto, po jakimś czasie, po powrocie do domu poczucie dojmującego niespełnienia znowu się pojawia. To dlatego nawet jeśli osiągniesz swój zdrowotny lub sportowy cel albo otrzymasz imponujący awans w pracy, nadal będziesz zachodzić w głowę, dlaczego nie czujesz miłości i trwałego spełnienia, na które liczyłaś.

Kiedy budujesz pewność siebie, wzmacniasz swoją opinię na temat własnych cech i umiejętności. Kiedy ugruntowujesz poczucie własnej wartości, umacniasz w sobie głębokie przekonanie o własnej wartości jako osoby, którą jesteś. Jeśli nauczysz się rozróżniać te dwie kwestie, łatwiej będzie ci zrozumieć, dlaczego różnorakie proponowane rozwiązania, z których niejedno być może wypróbowałaś, nie zadziałały tak, jak się spodziewałaś. Są to zazwyczaj rozwiązania pochodzące z zewnętrznych źródeł, które mogą skutecznie umocnić pewność siebie, ale nie zadziałają, by pomóc ci rozwinąć przekonania o własnej wartości.