Spis treści

Karta redakcyjna

Dedykacja

Wprowadzenie: umiejętności życiowe, których nigdy cię nie nauczono

CZĘŚĆ 1. TROSKA O SIEBIE I CHRONIENIE SIEBIE

Wierność sobie

1. Zbuduj lepszą relację ze sobą

2. Masz prawo tu być

3. Przypadek pomylonej tożsamości

4. Odczuwaj dumę z siebie

5. Słuchaj swojej duszy

Chronienie siebie pod względem emocjonalnym

6. Rozluźnianie więzi, które ograniczają

7. Sens wyznaczania granic

8. Dlaczego odczuwasz emocjonalne zmęczenie

9. Leczenie ran emocjonalnych

10. Odwirusuj swój umysł

Uszanowanie swojego wewnętrznego świata

11. Wybieraj właściwy głos wewnętrzny

12. Czemu służą emocje

13. Dlaczego czujesz lęk

14. Nie daj się wpędzić w depresję

Dbanie o swoje zdrowie emocjonalne

15. Dbanie o siebie zamiast folgowania sobie

16. Znaczenie bezpieczeństwa emocjonalnego

17. Korzystaj ze swojego „zdrowiometra”

18. Terapia pisaniem

19. Ucz się od natury

CZĘŚĆ 2. RELACJE Z INNYMI LUDŹMI

Problemy w relacjach

20. Ekonomia relacji międzyludzkich

21. Efekt gumy

22. Café Miłość

23. Pani Wymarzona lub Pan Wymarzony na Teraz

24. Mam zostać czy odejść?

25. Bądź liderem relacji

26. Dlaczego dojrzałość emocjonalna ma znaczenie

Trudne osoby

27. Typy dominujące

28. Nieposkromieni mówcy

29. Oziębłość

30. „Taka miła osoba”

31. Puste lustro

32. Relacyjne wilki

33. Trudności z przebaczeniem

34. Nie obwiniaj moich rodziców

35. Spotkanie ze swoim stwórcą

Jak to jest być dobrze traktowanym

36. Co kochał w tobie pan Rogers

37. Dalajlama chce, abyś był szczęśliwy

38. Lekcje życzliwości od dentysty

39. Znalezienie duchowego nauczyciela

40. Zwierzęta, które nas kochają

Emocjonalnie dojrzałe rodzicielstwo

41. Prawda o dzieciach

42. Najlepiej strzeżony sekret rodzicielstwa

43. Skoncentruj swoje uznanie

44. Jak ukoić ekstrawertyka

45. Jak ukoić introwertyka

46. Niewdzięczne dzieci

47. Nadchodzi pokolenie Z

48. Zaakceptuj niedojrzałość swojego nastolatka

49. Dlaczego Einstein nie grał w piłkę

50. Ewolucja w naszych dzieciach

51. Rozdanie dyplomów dla rodziców

CZĘŚĆ 3. RADZENIE SOBIE Z WYZWANIAMI

Spotykanie się z życiem na jego zasadach

52. Nieprzewidywalny świat

53. Kraina wymagań

54. Bądź jak muł

55. Kiedy się wycofać

56. Doceniaj swoich strażników progu

57. Lekcje futbolu amerykańskiego

58. Czesne za życie

Obniżenie poziomu stresu

59. Stresoholik

60. Dziewięćdziesiąt sekund, aby poczuć się lepiej

61. Ograniczenie osądzania

62. Pokonanie lęku społecznego

63. Opanuj swój umysł mechaniczny

64. Zaprzestanie samokrytycyzmu

65. Dążenie do doskonałości

66. Znajdź własne tempo

Podejście właściwe dla ciebie

67. Jak podchodzić do problemów

68. Skupiaj się na rezultacie, którego pragniesz

69. Kwestionuj swoje negatywne nastawienie

70. Żyj swoją historią

71. Życiowe lekcje dane przez technologię

72. Przekraczanie granicy strachu

73. Nie nazywaj siebie leniem

74. Zrób miejsce na przestrzeń

75. Sztuka życia

76. Reszta twojego życia

Epilog

Podziękowania

Przypisy

Tytuł oryginału:
Self-care for adult children of emotionally immature parents.
Honor your emotions, nurture your self & live with confidence

Copyright © 2021 by Lindsay C. Gibson and New Harbinger Publications,
5674 Shattuck Avenue, Oakland, CA 94609

Copyright © for the Polish edition
by Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, sp. z o.o. Sopot 2021

Wszystkie prawa zastrzeżone. Książka ani żadna jej część nie może być przedrukowywana ani w żaden sposób reprodukowana lub odczytywana w środkach masowego przekazu bez pisemnej zgody Gdańskiego Wydawnictwa Psychologicznego.

Wydanie pierwsze w języku polskim 2022 rok

Przekład: Agata Błaż

Redaktor prowadząca: Patrycja Pacyniak

Redakcja: Agnieszka Jankowska, Patrycja Pacyniak

Korekta: zespół

Opracowanie graficzne i skład: Tojza

Projekt okładki: Monika Pollak

Zdjęcie na okładce: © Getty Images

ISBN 978-83-8258-001-3

Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne sp. z o.o.
ul. J. Bema 4/1a
81-753 Sopot
gwp@gwp.pl
www.gwp.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Mojej siostrze Mary Carter Babcock,

która zawsze widziała we mnie to, co najlepsze.

Wprowadzenie:
umiejętności życiowe, których nigdy cię nie nauczono

Ta książka będzie ci towarzyszyć na drodze poznawania siebie. Sięgaj po nią, ilekroć poczujesz presję, by zignorować własne potrzeby – niech przypomni ci wtedy, aby się o siebie zatroszczyć. Jeśli twoi rodzice byli niedojrzali emocjonalnie, to prawdopodobnie oczekiwali od ciebie, że będziesz ich stawiać na pierwszym miejscu. Tacy ludzie zazwyczaj nie uczą swoich dzieci, jak dbać o siebie i być wiernym sobie. Ich wewnętrzne zranienia i niestabilność, opisane przeze mnie w innej mojej książce, nie pozwalają im nauczyć dziecka, jak intuicyjnie znajdować rozwiązania odpowiednie dla niego i adekwatne do okoliczności. Niniejszy poradnik ma ci przypominać, czego potrzebujesz, aby doświadczać poczucia spełnienia i pewności siebie oraz przeżyć swoje życie najlepiej, jak możesz.

Celem tej książki jest wyprawienie cię w drogę ku samoświadomości i spełnieniu, zachęcenie do wypróbowania pewnych postaw i praktyk, które sprawią, że twoje życie będzie łatwiejsze i radośniejsze. Napisałam ją, aby była dla ciebie źródłem wsparcia, ilekroć będziesz go potrzebować. Poszczególne rozdziały dotkną źródła autentyczności, które bije w tobie i dzięki któremu możesz być bardziej sobą, niż kiedykolwiek wcześniej. Chcę, abyś poczuł[1], że odkrywając prawdy o sobie, które gdzieś po drodze mogły się zniekształcić, powracasz do autentycznego kontaktu z samym sobą, uznając i szanując swoje emocje. Z pewnością czytanie słów przywołujących zapomnianą prawdę będzie emocjonujące. Życzę ci, aby podczas lektury kolejnych rozdziałów towarzyszył ci przebłysk świadomości, nagłe poczucie: „To przecież o mnie!” albo „Tak, ja to wiem”, nawet jeśli będziesz czytać dane słowa po raz pierwszy.

Krótkie rozdziały poświęcone trosce o siebie, relacjom z innymi ludźmi i radzeniu sobie z wyzwaniami będą ci przypominać, aby wspierać swoje prawdziwe Ja, uznać swój świat wewnętrzny i chronić siebie emocjonalnie. Innymi słowy, zachęcą cię do bycia wiernym przede wszystkim sobie.

W swoich poprzednich książkach opisałam fenomen emocjonalnej niedojrzałości, wyjaśniając różne kwestie, udzielając rad i prowadząc czytelnika krok po kroku. Niniejszy poradnik, składający się z krótkich rozdziałów mających prowokować do wglądu, możesz potraktować nieco lżej. Wybieraj to, co cię inspiruje, tak aby te syntetyczne i – mam nadzieję – ciekawe spostrzeżenia i refleksje pomagały ci stawiać czoło największym wyzwaniom. Wypróbujemy też nowe koncepcje i różnorodne strategie, które pomogą ci żyć w harmonii ze swoim autentycznym Ja. Wewnętrzne Ja stanowi przestrzeń pokoju, szczęścia i głębokiej wiary w siebie. Dzięki niemu możesz się czuć dobrze ze sobą oraz uświadomić sobie, że życie i jego wyzwania mają głębszy sens i dają ci wskazówki do rozwoju.

Rozdziały poradnika pogrupowane są w trzech częściach poświęconych kolejno: trosce o siebie, zdrowym relacjom z ludźmi i radzeniu sobie z życiowymi wyzwaniami. Są to trzy bramy prowadzące do szczęśliwszego i bardziej spełnionego życia.

W części pierwszej zobaczymy, że fundamentem troski o siebie jest samoświadomość. Gdy będziesz świadomie i aktywnie opowiadać się po swojej stronie, wiedząc, czego naprawdę chcesz, wówczas poczujesz się bardziej kompetentnie, a życie wyda ci się możliwe do kierowania. Będziesz w stanie zaufać swojemu wewnętrznemu światu i chronić się emocjonalnie.

W części drugiej zajmiemy się relacjami i związanymi z nimi wyzwaniami. Przyjrzymy się związkom romantycznym i szanowaniu różnic. Dowiesz się z niej także, jak sobie radzić z trudnymi osobami. Kontakty z innymi zawsze układają się lepiej, gdy znasz siebie i reagujesz tak, by siebie nie pomijać. Nie musisz tolerować zachowania, które cię rani, ani przepraszać za ograniczenia innych ludzi. Możesz za to postrzegać ich realistycznie, uświadamiać sobie, jaki mają wpływ na ciebie, i nie brać odpowiedzialności za ich poczucie własnej wartości czy szczęście. To ty decydujesz, ile czasu i uwagi poświęcisz trudnym osobom.

Na szczęście są też na świecie ludzie życzliwi i wspierający, którzy pomagają nam wierzyć w siebie i czuć się bezpiecznie pod względem emocjonalnym. Gdy doświadczamy ich pozytywnego nastawienia i bezwarunkowej akceptacji, wówczas stajemy się wewnętrznie silniejsi. Ci wspaniali ludzie pokazują nam, że w dobrych relacjach chodzi o wzajemne wsparcie i radość, a nie o korzyści jednej osoby kosztem poświęcenia drugiej. Te wyjątkowe jednostki kierują naszą uwagę na miłość, zaufanie i poszanowanie własnych emocji.

W rozdziałach poświęconych rodzicielstwu przyjrzymy się takim postawom i sposobom podejścia, które najlepiej sprawdzają się w relacjach z dziećmi. Ludzie, którzy mają niedojrzałych emocjonalnie rodziców, często się obawiają, że sami staną się takimi opiekunami i będą się odnosić do własnych dzieci tak, jak ich rodzice do nich. Jeśli jednak jesteś osobą autorefleksyjną, która rozumie kilka podstawowych prawd dotyczących dzieci i relacji w ogóle, nie musisz się martwić. Kiedy zrozumiesz też swoją przeszłość i to, jak cię traktowano, nie zechcesz tego doświadczenia przekazywać dalej, a już na pewno nie własnym dzieciom. A gdy uświadomisz sobie w pełni, czego dzieci mają nas nauczyć, wówczas rozwiniesz się niewyobrażalnie.

Kiedy ma się niedojrzałych emocjonalnie rodziców, odmienne zdanie czy zaznaczenie własnych granic uważa się za przejaw egoizmu lub braku troski. Dziecko takich rodziców uczy się, że tylko poświęcenie stanowi dowód lojalności i miłości, a myślenie o sobie jest równoznaczne z opuszczeniem innych. Być może daje się też mu do zrozumienia, że zwykłe codzienne wyzwania są niesprawiedliwe i nieuzasadnione, a w rezultacie – przytłaczające; że trzeba się bać wszystkiego, nad czym nie ma się absolutnej kontroli. Jest jednak inne podejście do życia – takie, które pozwala na umiejętne zatroszczenie się o siebie w trudnych sytuacjach z akceptacją zamiast paniki.

W ostatniej części książki poznasz bardziej produktywne postawy wobec życia i skuteczne sposoby radzenia sobie z wyzwaniami. Zobaczysz, że życie cały czas nam podpowiada, jak z nim współpracować i dobrze sobie radzić, o ile tylko jesteśmy gotowi słuchać. I ciągle nas zachęca, byśmy stawali po swojej stronie. Takie podejście do problemów sprawia, że traktujemy niepowodzenia jako wezwania do wykazania się kreatywnością, a rozczarowania – jako zachęty do ponownego rozważenia, czego tak naprawdę chcemy.

Kiedy patrzymy na życie w taki pozytywny sposób – nie jak na coś bezsensownie enigmatycznego i nieprzeniknionego, ale pełnego sensu i wspierającego nasz rozwój – zaczynamy rozumieć, że stres można traktować jako sygnał ostrzegający o tym, iż zeszliśmy z właściwej drogi. Możemy wtedy posłuchać komunikatu, jaki on ze sobą niesie, zwolnić, dostroić się do siebie i zaufać swojej zdolności wyczucia odpowiedniego działania, by łagodnie przepracować własne lęki i znaleźć skuteczne rozwiązanie.

W każdej chwili tworzysz własne życie. Czy będzie ono wojną z rzeczywistością, walką z faktami, tak jak to wygląda u osób niedojrzałych emocjonalnie? A może spróbujesz je sobie ułatwić i zaczniesz od uświadomienia sobie, do jakiego rezultatu dążysz, potem zaś zdecydujesz, jakie kroki cię do niego doprowadzą i jak będzie wyglądał pierwszy z nich? Czy podejdziesz z wyrozumiałością do swoich błędów i okażesz sobie życzliwość wtedy, gdy nie będziesz w stanie dostrzec niczego, z czego mogłabyś być dumna? To są momenty, w których życie prosi nas, byśmy byli artystami, naprawdę dobrymi, przechodzącymi obok błędów i widzącymi je raczej jako sposobność, przestrzeń dla kreatywności. Kiedy zaczniesz postrzegać swoje życie jako proces twórczy, a nie coś, co ci się przydarza, poczujesz większą pewność siebie i będziesz w stanie żyć umiejętniej.

Ta książka umożliwi nowe wglądy i pozwoli ci rozwinąć umiejętności, dzięki którym przeżyjesz swoje życie pełniej i z większą życzliwością dla siebie; dostroi cię do twojej autentyczności i mądrości życia. Owe wglądy zainicjują proces szukania twojego prawdziwego Ja na głębszym poziomie – zainicjują autorefleksyjny proces, który sprawi, że zmiany będą zachodzić łatwiej, niż sobie wyobrażasz.

Jeśli zdarzyło ci się zagubić siebie, nie martw się. Jeżeli tkwisz we wzorcach odziedziczonych po rodzicach, chodząc na paluszkach wokół ich słabości, umniejszając siebie i tracąc pewność, możesz to wszystko zmienić. Żadna z tych strategii nie ma nic wspólnego z twoim prawdziwym Ja. Twoim przeznaczeniem nie jest czuć się człowiekiem zagubionym, winnym lub osądzanym. Jedyne sensowne pytanie w życiu brzmi: co zrobisz z tym, co masz?

Prawdziwa natura życia (również twojego) to dążenie do wzrostu, rozwoju i obfitości. Być może nauczyłeś się ograniczać siebie – i zrobiłeś to z miłości, lojalności i lęku, co miało związek z rodzajem więzi, jakiej doświadczałeś w dzieciństwie. Może inni określali warunki, które trzeba spełnić, by stać się wartościowym człowiekiem, a przecież twoja wartość jest czymś inherentnym. Kiedy będziesz bardziej samoświadomy i ponownie nawiążesz kontakt ze sobą, poczucie winy i jakiekolwiek zniekształcenia prawdy zwyczajnie nie będą miały racji bytu. Pozostawisz je, ponieważ staną się bezsensowne, gdy dostroisz się do swojego prawdziwego Ja, do własnego życia i do właściwych osób. Zdasz sobie sprawę, że życie cię nie ogranicza i że dbanie o siebie nie jest egoizmem. To, że odczuwasz zmęczenie, nie oznacza, że jesteś człowiekiem nieczułym i obojętnym na innych. Nikt nie może ci mówić, co masz myśleć czy czuć. To wszystko są błędne przekonania, które naruszają twoje podstawowe prawa i które możesz odrzucić, gdy tylko poczujesz gotowość.

Spostrzeżenia ujęte w tej książce pozwolą ci pewnego dnia poczuć, że zadowalanie innych jest czymś, co możesz robić z wyboru, a nie po to, by udowodnić, że jesteś kimś dobrym, bo przecież jesteś tak czy inaczej. Wznoszę toast za twoje nowe życie, w którym będziesz się o siebie troszczyć jak dumny, czuły i dojrzały rodzic. Wznoszę toast za twoje przekonanie, że bezpiecznie jest być tym, kim jesteś. Życzę ci, aby udało ci się spotkać na swojej drodze bratnie dusze i patrzeć na życie jak na grę pełną wyzwań, w której dokonujesz właściwych wyborów. Jeśli zawarte w tej książce refleksje staną się twoimi wiernymi towarzyszami w życiowej wędrówce, to będę najszczęśliwszą osobą na świecie.

Część 1

Troska o siebie
i chronienie siebie

Wierność sobie

Jeśli dorastałeś, stawiając innych na pierwszym miejscu, to być może teraz wiedziesz życie raczej reaktywne niż spełnione. Możesz jednak się nauczyć być dla siebie bohaterem i obrońcą, jeżeli będziesz cenić i wspierać prawdziwego siebie. Samoświadomość, którą zyskasz, otworzy ci dostęp do twojego prawdziwego Ja i ugruntuje cię w nim. Odnajdowanie swojego prawdziwego Ja to ożywczy proces, który – gdy już się go zainicjuje i nie zaniedba – nieustająco przynosi owoce.

.

1

Zbuduj lepszą relację ze sobą

Bądź dla siebie tak dostępny, jak jesteś dla kogoś, kogo kochasz.

Więź ze sobą jest najważniejsza ze wszystkich rodzajów więzi, a także fundamentalna dla prawdziwej łączności z innymi. Poznanie siebie i uznanie tego, co w sobie znajdziesz, sprawia, że stajesz się pełniejszą istotą ludzką, zdolną lepiej rozumieć i kochać innych. Niestety, jeśli wzrastałeś w rodzinie, dla której nie liczył się twój świat wewnętrzny, to możesz zaniedbywać relację ze sobą.

Jeżeli dorośli nie szanują wewnętrznych doświadczeń dziecka lub je negują, dziecku się wydaje, że jego wewnętrzny świat nie jest wystarczająco istotny, aby go traktować poważnie. Gdy inni nie słuchają twoich najgłębszych uczuć, wówczas uczysz się ignorować to, co się w tobie dzieje, i odwracać od całego bogactwa swojego wewnętrznego świata, który może cię wspierać niezależnie od zewnętrznych okoliczności.

Osoby, które odcięły się od samych siebie, odrzucają swoje uczucia, mówiąc na przykład: „Wiem, że to głupie, ale...” czy „To taki drobiazg. Czuję się zażenowany, gdy o tym mówię”. Wstydzą się swojego wewnętrznego doświadczenia. Nie ufają temu przewodnikowi i boją się swoich prawdziwych uczuć. A przecież wewnętrzne doświadczenie jest tym, kim jesteśmy. Naszym zadaniem jest zauważenie i zrozumienie tego, co się w nas dzieje. Aby być człowiekiem zdrowym emocjonalnie, musisz się stać tak dostępny dla siebie, jak jesteś dla kogoś, kogo kochasz.

Gdy ignorujesz swoje uczucia i myśli, twój wewnętrzny świat zdaje się pusty, więc zaczynasz obsesyjnie interesować się innymi ludźmi i zdarzeniami zewnętrznymi, próbując zapełnić pustkę wynikającą z emocjonalnego zaniedbania siebie. To z kolei jeszcze bardziej oddziela cię od wewnętrznego świata oraz wzmacnia błędne przekonanie, że poczucie bezpieczeństwa i stymulacja mogą pochodzić jedynie z zewnątrz. W takich warunkach relacje stają się frustrujące, ponieważ szukasz u innych potwierdzenia własnej wartości, którą przecież i tak już masz.

Żadna intensywna aktywność społeczna nie wypełni pustki wynikającej z braku silnej relacji z samym sobą. Gdy krytycznie odrzucasz swoje prawdziwe myśli i uczucia, tworzysz życie nacechowane lękową zależnością od innych, w którym największą moc mają czyjeś opinie o tobie.

Traktuj poważnie swoje doświadczenia wewnętrzne. Przeżywaj je w pełni świadomie. Daj sobie dużo czasu na ich kontemplację. Zapisuj swoje refleksje w dzienniku. Notuj swoje sny. Naucz się zaznajamiać ze swoim wewnętrznym światem podczas medytacji. Takie poświęcanie sobie czasu i uwagi będzie oznaczało, że jesteś kimś wartościowym, kto zasługuje na to, by go słuchano i szanowano.

To jedyny sposób, aby zbudować silne wewnętrzne Ja. Obserwuj swój świat wewnętrzny, a zauważysz, że on cię inspiruje oraz intuicyjnie popycha w stronę szczęścia i dobrostanu. Tylko świadoma i celowa decyzja dotycząca tego, że będziesz szanować swoje wewnętrzne przewodnictwo, może ci dać poczucie umocnienia i niezależności. Gdy zaczniesz zwracać uwagę na wewnętrzne sygnały, dowiesz się, jak naprawdę wpływają na ciebie różne rzeczy.

Twoje prawdziwe Ja zawsze da ci znać, gdy za bardzo oddalisz się od siebie. Zacznij zwracać uwagę na tego wewnętrznego przewodnika, zacznij go słuchać. To on monitoruje twój stan wewnętrzny, uaktualniając dane z wykorzystaniem emocji, poziomu energii czy niespodziewanych myśli. Nieustannie sprawdza twój poziom szczęśliwości. Pokazuje, co jest dla ciebie najlepsze, podnosząc lub obniżając poziom energii, kiedy rozważasz różne wybory. Gdy twoje myśli i plany zsynchronizują się z potrzebami twojego prawdziwego Ja, poczujesz się lekko, pełen energii i podniesiony na duchu. Kiedy twoje zainteresowanie rośnie i pojawia się u ciebie skupienie oraz poczucie celowości działania, jest to znak, że prawdopodobnie dana forma aktywności jest dla ciebie właściwa. Zacznij zwracać uwagę na swojego wewnętrznego przewodnika i podążaj za jego głosem.

I przeciwnie, gdy poziom twojej energii spada na myśl o czymś, prawdopodobnie nie jest to coś dla ciebie. Znaczny spadek energii oznacza, że dana forma aktywności w niewielkim stopniu zaspokoi twoje prawdziwe Ja. To zadziwiające, jak często czujemy, że nasza energia maleje, a mimo to decydujemy się na działanie, ponieważ tak nam podpowiada umysł. Jak dobrze wiemy, zwykle źle się to kończy.

Jako istota ludzka masz niezwykłą możliwość wspierania siebie i rozkwitu. Nie możesz być dobry dla innych, jeżeli najpierw nie docenisz siebie. Jeśli z poczucia winy stawiasz siebie na ostatnim miejscu, możesz skrycie oczekiwać, że inni ludzie zatroszczą się o ciebie, ponieważ ty sam tego nie robisz. Nie daj się jednak zwieść zgubnemu przekonaniu, że inni powinni bardziej zaspokajać twoje potrzeby niż ty sam.

Jeśli potrzebujesz więcej dowodów na to, jak wielka wartość kryje się w dobrej relacji z samym sobą, to pomyśl o tych wszystkich osobach, które doświadczają spełnienia dlatego, że słuchały siebie. Dajemy takie prawo znanym aktorom, naukowcom z Nagrodą Nobla, wybitnym muzykom i światowej sławy artystom. Nikt nigdy się nie zastanawia nad tym, czy takie osoby mogą się wsłuchiwać we własne myśli i inspiracje, ani też nie kwestionuje ich prawa do strzeżenia swojego czasu i energii przed wymaganiami innych ludzi. Każdy z nas powinien to samo robić dla siebie.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Przypisy

[1] Aby uczynić przekład przyjaźniejszym w odbiorze dla czytelników i dla czytelniczek, zdecydowałam się zamiennie stosować męskie i żeńskie formy osobowe tam, gdzie autorka zwraca się bezpośrednio do osoby czytającej (przyp. tłum.).