Tytuł oryginału:
Previše mi to. Osam djevojčica

Copyright © Darko Cvijetić, 2024
For the Polish edition
Copyright © 2026, Noir sur Blanc, Warszawa

ISBN 978-83-8403-081-3

Opieka redakcyjna
Monika Szewczyk

Opracowanie redakcyjne
Anna Suligowska-Pawełek

Korekta
Beata Wyrzykowska, Elwira Wyszyńska

Opracowanie graficzne i projekt okładki
Katarzyna Kaczmarek

Nota na okładce opracowana w ramach programu stażowego Noir sur Blanc i Instytutu Romanistyki Uniwersytetu Warszawskiego
Małgorzata Turowska

Skład i łamanie
Sławomir Drachal

Zamówienia prosimy kierować:
– telefonicznie: 800 42 10 40 (linia bezpłatna)
– e-mailem: ksiegarnia@wydawnictwoliterackie.pl
księgarnia internetowa: www.noir.pl

Oficyna Literacka Noir sur Blanc Sp. z o.o., 2026
ul. Frascati 18, 00‐483 Warszawa

Konwersja do formatu ePub 3: eLitera s.c.

Zgodnie z art. 4 Dyrektywy 2019/790/UE oraz odpowiednimi przepisami krajowymi, niniejszym zastrzegamy prawo do wyłączenia z eksploatacji tekstów i danych (TDM) dla celów innych niż badawcze, w odniesieniu do materiałów znajdujących się w tej publikacji niezależnie od formy jej udostępnienia. Wykorzystywanie tych materiałów w ramach działań TDM jest niedozwolone.

Danji i Danilowi

Świtało, gdy Filip przybył na dworzec kaptolski. Od dwudziestu trzech lat nie był co prawda w tym zakątku, a jednak pamiętał dokładnie wszystko: zbutwiałe, oślizgłe dachy, banię wieży klasztornej, szarą, wiatrem wypraną piętrową kamieniczkę w głębi mrocznej alei, gipsową głowę Meduzy nad ciężką, okutą, dębową bramą i zimną klamkę. (...)

Przystanął pod starym, zwietrzałym murem i przesunął po nim ręką, jakby dotykał drogiej, a zapomnianej mogiły. Deszcz i wiatr zmyły gorsety; spod tynku wyzierały zewsząd cegły i tylko w jednym miejscu został niebieskawy języczek koksowego płomienia pod paleniskiem żelaznego pieca. Widząc ten dawno już zmarły symbol – Filip poczuł, jak rozpływają się w nim odległe, martwe obrazy; wydawało mu się, że stoi zupełnie sam przed ogromną, nieogarnioną rozumem przestrzenią. Za rogiem rozległy się kroki.

Miroslav Krleža, Powrót Filipa Latinovicza,
przeł. M. Krukowska, Z. Stoberski, Warszawa 1958

.

Powinno być tak, że doświadczenie śmierci poprzedza agonię, życie bowiem to nic innego jak rodzaj ciepłego, sztucznie podgrzewanego przejścia pomiędzy dwiema zimnymi i martwymi ulicami. Rodzimy się ze śmierci. (Być może w tym potencjalnym doświadczeniu kryje się przyczyna strachu przed niebyciem.) Wracamy do naszej śmierci, której jesteśmy przeznaczeni. Życie jest zatem niczym innym jak ropiejącym naciekiem w czystych płucach nieistnienia.

Borislav Pekić, Život na ledu (Życie na lodzie), 1955–1959

I autor tych notatek, i same notatki są, oczywiście, zmyśleni.

Fiodor M. Dostojewski, Notatki z podziemia

PROLOG

Apis i opis kieszonkowego pistoletu

Zbrodniarz wojenny Filip Latinović, oficjalnie skazany w Hadze za zbrodnie wojenne przeciw ludzkości, w końcu po osiemnastu latach spędzonych w więzieniu w Norwegii wraca do rodzinnego kraju, do Bośni, przeobrażony, wykształcony, zupełnie inny. Wierzący.

Ale w jego domu nic się nie zmieniło – jest bohaterem!

Szybko pogrąża się w samotności. Z pomocą Boszniaka, kumpla z podstawówki, zdobywa skądś damski brauning.

Strzela sobie prosto w czoło albo w skroń.

*

Rodion Raskolnikow wrócił po trzydziestu pięciu latach katorgi.

A ta jego nieszczęśnica, Sonia, cały czas czekała, postarzała się, sczerniała, trwała bez życia i wiary, staruszka, czterdzieści dziewięć lat, partyjna, bolszewiczka. Rodion jeszcze chudszy, bez zębów, siwy i zmarnowany.

Odwiedza starego Porfirego Petrowicza, który od dawna jest na emeryturze i żyje w tym samym mieszkaniu co kiedyś, popadając w całkowitą rozsypkę. Tymczasem wydarzyła się Rewolucja!

Teraz Rodion Raskolnikow jest wierzący, w nim także dokonała się rewolucja, to nieubłagane przekonanie, że żyje dzięki Bogu. Ale Porfiry, no cóż, jest sądowym śledczym, a teraz go prześladują, bo to już nawet nie komunista, już podejrzewają, że jest Białym... Teraz to taki świat, w którym burzą świątynie, biją księży, hańbią zakonnice, zamieniają ołtarze w chlew. Świat, w którym nie ma ani jednego wierzącego, świat bez krzyża...

Zatem sowiecki. Zmieniają się tylko małe białe domki pustelników i karcery.

Sonia błaga go, by nie wychodził, bo mogą go zabić z powodu krzyża wiszącego na szyi.

– Soniu, czy ty nie widzisz, Soniu? Spójrz dobrze. Teraz widzisz?

Porfiry wpada w przerażenie na samo wspomnienie Jezusa.

– Mnie skrucha, wiara i rozmowa z Chrystusem uratowały, Porfiry Petrowiczu, mnie już wybaczono, bo sam sobie wybaczyłem.

Przestraszony starzec, niegdysiejszy „burżuazyjny sędzia śledczy”, szepcząc, błaga Raskolnikowa, by rzadziej do niego przychodził. W głębi duszy jest już pewien, że Rodion to agent, świadomy prowokator. Zastanawia się, czy na niego donieść, zanim z powodu tego szaleńca on sam skończy w gułagu.

– No cóż, bracie, odbyłeś karę i nikt już nie może cię pozwać za starą lichwiarkę i Lizawietę.

Nie jestem, bracie, taki pewien, czy On w ogóle istnieje, a tu jest, no proszę, taki robotny człowiek i gotowość, wola jego, by kochać ziemię, w szczęściu na niej pracować.

Sonia wie, że to tylko kwestia czasu, kiedy przyjdą po Rodiona Romanowicza i biciem zaczną go przekonywać, że nie ma Chrystusa. Zostań bolszewikiem, ukorz się, Rodionie, mówi mu.

– A więc ty nie widzisz, Soniu. Nigdy nic nie widzisz.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki