Spis treści

Strona tytułowa

Strona redakcyjna

Mapa książki

Wstęp

I. Międzyzdroje. Kurort na wyspie

Podróże po Polsce

Autor: dr Bogusław Kubiak

Redakcja: Joanna Marchewka

Projekt typograficzny: Trevo – Martins

Ilustracje i zdjęcia:

s. 11 molo: Matio, wikipedia.org; Aleja Gwiazd, plaża: Pit1233, wikipedia.org; s. 13 Matio, wikipedia.org; s. 14 mynaszlaku.pl; s. 20 Foto MW Media; s. 21 Jacek Bis, grupabieszczady.pl; Tarnica: pyce, globtroter.pl; Artur Łysik, budowle.pl; s. 22 bieszczady.land; s. 23 Martin Urban / National Geographik, wikipedia.org; s. 24 Spars, wikipedia.org; s. 31 Uniwersytet Wrocławski: Jar.ciurus, commons.wikimedia.org; krasnale: silvermint.pl; Panorama Racławicka: PAP/M. Kulczyński, dzieje.pl; s. 32 naszwroclaw.net; s. 33 Most Grunwaldzki: tapeciarnia.pl; s. 34 Jar.ciurus, wikivoyage.org; s. 38, 39 lekcjesmakow.pl; s. 41 cerkiew św. Mikołaja: Henryk Bielamowicz, commons.wikimedia.org; MaKa~commonswiki, commons.wikimedia.org; rynek, polskaniezwykla.pl; s. 42 Hans Pama, flickr.com; s. 43 susiec.com.pl/wodospad-na-rzece-jelen/; s. 44 MaKa~commonswiki, wikipedia.org; s. 51 krynica.pl; pomnik Jana Kiepury: polskaniezwykla.pl; willa Witoldówka: Henryk Bielamowicz, wikipedia.org; s. 52 pomnik Nikifora: www.garnek.pl; s. 53 fshoq.com; s. 54 visitmalopolska.pl; s. 63 Bulwar Filadelfijski, toruntour.pl; Dom Mikołaja Kopernika: Iwona Nowakowska, pinterest.com; Stare Miasto: Dawid Galus, wikipedia.org; s. 64 toruntour.pl; s. 65 Spens03, wikimedia.org; s. 66 visittorun.com; s. 73 ulica Krakowskie Przedmieście, mapio.net; Wieża Trynitarska: Szater, commons.wikimedia.org; Nowy Ratusz: Krzysztof Kosowski, wikipedia.org; s. 74 mapa.targeo.pl; s. 75 10latwue.pl; s. 76 Szater, wikipedia.org; s. 80 Władysław Łokietek: wikimedia.org; s. 85 Jezioro Trześniowskie: Jacek Halicki, wikimedia.org; Brama marchijska: wikipedia.org; Brama Polska: Jacek Halicki, wikipedia.org; s. 86 Jezioro Łagowskie: Jan Jerszyński, wikimedia.org; s. 87 Zamek Joanitów: © LukKot, dioblina.eu; s. 88 Kościół św. Jana Chrzciciela, polskaniezwykla.pl; s. 95 muszla: okkolobrzeg.pl; port: Karina Dmyterko, prk24.pl; latarnia morska: apartament-kolobrzeg24.pl; s. 96 Olek Remesz, wikimedia.pl; s. 97 © nocowanie.pl; s. 98 Pomnik Rybaka i Rybaczki: explorecams.com; s. 105 Dom Reymonta: grupabiwakowa.pl; wycinanka: folkstar.pl; strój łowicki: polskatradycja.pl; s. 106 e-miejsca.pl; s. 107 Muzeum Reymonta w Lipcach: www.polaneis.pl; s. 108 Stary Rynek: iker-lowicz.cba.pl; s. 115 Katedra: zamosc.lovetotravel.pl; kamienice: MaKa, wikipedia.org; synagoga: gdansk.fotopolska.eu; s. 116 Maciej Ukleja, wikimedia.org; s. 117 Brama Lwowska, kolumber.pl; s. 118 Rotunda Zamojska: Mceurytos, wikipedia.org; s. 127 Krzywy Domek: miaster.pl; latarniamorskasopot.pl; plaża: kkic, wikipedia.org; s. 128 www.trojmiasto.pl; s. 129 Tomasz Kolowski, wikipedia.org; s. 130 Mirosław Pieślak, fakt.pl; s. 137 Zamek Królewski: tropter.com; Ratusz: Krzysztof Wydra, polskiekrajobrazy.pl; baszta: Giusta777, wikimedia.org; s. 138 Gabis 76, wikimedia.org; s. 140 www.pl.wikipedia.org; s. 147 fajnepodroze.pl; Dworek Gubernatora: podrozepoeuropie.pl; Sobór Świętej Trójcy w Hajnówce: Rafał10, polskiekrajobrazy.pl; s. 148 polonia.edu.pl; s. 149 Michael Gäbler, wikimedia.org; s. 150 Pimke, wikimedia.org; s. 159 Koziołki: Radomil, wikimedia.org; Stare Miasto: Stanisław Szewczyk, wikimedia.org; Cytadela: Rzuwig, wikimedia.org; s. 160 Zamek Cesarski: Scotch Mist, wikipedia.org; s. 162 Ratusz: A. Savin, wikimedia.org; s. 171 Kościół Marii Magdaleny: Przemysław Jahr, wikimedia.org; Park Zdrojowy, wakacje-rabka.pl; ulica W. Orkana: Mach240390, wikimedia.org; s. 172 Dariusz Biegacz, wikimedia.org; s. 173 skansenchabowka.pl; s. 174 tężnia solankowa: Mach240390, wikimedia.org; s. 183 latarnia morska, hel.info.pl; port, worldisbeautiful.eu; plaża, Jurata, atrakcje.info.pl; s. 184 © Paweł Marynowski, wikimedia.org; s. 185 Jacek Plewa, wikimedia.org; s. 186 t-time.pl; s. 195 Henryk Bielamowicz, wikipedia.org; Muzeum Stefana Żeromskiego, sanatorium „Stare Łazienki”: Henryk Bielamowicz, wikimedia.org; s. 196 Henryk Bielamowicz, wikimedia.org; s. 197 naleczow24.pl; s. 198 Henryk Bielamowicz, wikimedia.org; s. 202 tvpi.eu; s. 205 Duży Rynek: 1bumer, wikimedia.org; Piotr Matyja, wikimedia.org; zamek, marchitect.pl; s. 206 Bachotek Wojtek, polskieszlaki.pl; s. 207 polska-org.pl; s. 208 1bumer, sv.wikipedia.org; s. 215 purohotel.pl; Sukiennice: Tomasz Lewandowski, pl.wikipedia.org; Barbakan: Mach240390, pl.wikipedia.org; s. 216 incognitoo.flog.pl; s. 217 visit-polska.com; s. 218 Szarx, bg.wikipedia.org

Copyright © by Wydawnictwo Nowela, Poznań 2021

Wszelkie prawa zastrzeżone. Każda reprodukcja lub adaptacja całości bądź części niniejszej publikacji, niezależnie od zastosowanej techniki reprodukcji (drukarskiej, fotograficznej, komputerowej i in.), wymaga pisemnej zgody wydawcy.

ISBN: 978-83-67029-33-9

Nowela sp. z o. o.

ul. Żmigrodzka 41/49

61-171 Poznań

Dział handlowy (+48 61) 847-40-40

www.nowela.pl

www.portalromanisty.pl

e-mail: nowela@nowela.pl

Mapa książki

Rozdz.

Oto Polska

W skrócie

Warto wiedzieć

Nazwy własne

Z kart historii

I.

Kurort na wyspie

Międzyzdroje

Jezioro Turkusowe

Międzyzdroje, Szczecin, Świnoujście, Wolin

Powstanie letniska

II.

Kolorowe wzgórza

Solina

Jezioro Solińskie

Solina, Bieszczady, Lutowiska, Polańczyk

Zasiedlanie Bieszczad

III.

Miasto niezwykłe

Wrocław

Park Linowy

Wrocław, Jatki, Odra, Ostrów Tumski

Znaczące miasto

IV.

Gdzie chrząszcz brzmi w trzcinie

Szczebrzeszyn

Szczebrzeszyn istnieje naprawdę!

Szczebrzeszyn, Wieprz, Roztocze, Hrebenne

Czasy najdawniejsze

Szczebrzeszyna

V.

Wyprawa nie tylko do wód

Krynica-Zdrój

Forum Ekonomiczne

Krynica-Zdrój,
Tylicz, Jaworzyna,
Muszyna

Powstanie Krynicy

VI.

Pod opieką Mikołaja

Toruń

Mikołaj Kopernik

Toruń, Frombork, Tszeposz, Kaszczorek

Rozwój Torunia

VII.

Jak w kinie

Lublin

Lubelskie trolejbusy

Lublin, Bystrzyca, Czwartek, Wilno

Początki Lublina

VIII.

Wielka majówka

Łagów

Jezioro Trześniowskie

Łagów, Ciecz, Templewo, Boryszyn

Początki Łagowa

IX.

Dumna perła Bałtyku

Kołobrzeg

Na ryby

Kołobrzeg, Parsęta, Trzebiatów, Resko

Miasto Solne

X.

Niezwykła Wielkanoc

Łowicz

Strój łowicki

Łowicz, Bzura, Lipce, Złaków Borowy

Łowicz prymasowski

XI.

Sen o idealnym mieście

Zamość

Gołąb zamojski

Zamość, Chełm, Lwów, Łabuńka

Twierdza Zamość

XII.

Dwa oblicza miasta

Sopot

Sopockie molo

Sopot, Gdańsk, Gdynia, Trójmiasto

Początki Sopotu

XIII.

Mały Rzym

Sandomierz

Wąwóz Królowej Jadwigi

Sandomierz, Wieliczka, Bochnia, Opatów

Miasto królewskie

XIV.

Tajemnice śnieżnej puszczy

Białowieża

Przyrodnicza stolica Europy

Białowieża,
Hajnówka, Topiło, Podlasie

Puszcza Królewska

XV.

Miasto warte poznania

Poznań

Poznańskie rekordy

Poznań, Warta, Gniezno, Prusy

Wzlot i upadek

XVI.

Miasto dzieci świata

Rabka-Zdrój

Gorczański Park Narodowy

Rabka-Zdrój, Chabówka, Nowy Targ, Krościenko

Początki Rabki

XVII.

Półwysep letnich atrakcji

Hel

Sztormy – zimowy smak Helu

Hel, Puck, Chałupy, Jurata

Stary i Nowy Hel

XVIII.

Miasto jak ogród

Nałęczów

Kazimierz Dolny – raj zakochanych

Nałęczów, Kazimierz Dolny, Bochotnica, Puławy

Na początku była Bochotnica

XIX.

Oko w oko z przyrodą

Brodnica

Rynek w kształcie trójkąta

Brodnica, Drwęca, Bochotek, Płonne

Miasto Anny Wazówny

XX.

Betlejem pod pomnikiem Mickiewicza

Kraków

Wawel

Kraków, Wawel, Sukiennice, Planty

Dawna stolica

Legendy polskie

Oto Polacy

Z piosenką przez Polskę

A to ciekawe!

Pochodzenie soli w Bałtyku

Wyjazdy wakacyjne

Morze, Irena Santor

Promenada Gwiazd, Bałtyk, Irena Santor

Legenda o pochodzeniu nazwy Bieszczady

Oczekiwania i obawy wakacyjne

Zielone wzgórza nad Soliną, Wojciech Gąssowski

Bieszczadzki Park Narodowy, Kazimierz III Wielki, Grupy etniczne w Bieszczadach

Brama Kluskowa

Kuchnia polska

Wrocławska piosenka, Maria Koterbska

Muzeum Pana Tadeusza, Bolesław I Chrobry, Punkty widokowe

Kaplica św. Leonarda

Znajomość języków obcych

Chrząszcz, Kilersi

Tarpan, Festiwal Stolica Języka Polskiego, Jan Brzechwa

Legenda o uzdrowieniu krynicką wodą

Wyjazdy zimowe

Krynica-Zdrój, Stare Dobre Małżeństwo

Nikifor Krynicki, Jan Kiepura, Prysznic

Legenda o nazwie miasta Torunia

Skojarzenia turystów z Toruniem

Kochamy Cię Toruniu,
Marek Yan Kisieliński

Bulwar Filadelfijski, Nietoperze, Niechęć między Bydgoszczą i Toruniem

Na początku był lin

Przynależność do narodu polskiego

Bliżej, Beata Kozidrak

Jan Kochanowski, Unia lubelska, Władysław I Łokietek

Złoty Potok

Zagrożenia cywilizacyjne

Na majówkę, Wojciech Korda

Lubuskie Lato Filmowe, Zakony rycerskie, Polskie miasta

Diabelskie kamienie w kołobrzeskiej borowinie

Skojarzenia z miejscami wypoczynku

Ballada o Kołobrzegu, Wojciech Młynarski

Kołobrzeskie festiwale, Największa muszla w Polsce, Kopalnia borowiny

Legenda o powstaniu Łowicza

Postrzeganie świąt wielkanocnych

Łowiczanka jestem, Mazowsze

Władysław Reymont, Wycinanka, Józef Chełmoński

Szwedzki stół w Zamościu

Domy Polaków

Gdzieś na mapy skraju,
Marek Grechuta

Orkiestra Namysłowskiego, Jan Zamoyski, Marek Grechuta

Gród w Sopocie

Letnia stolica Polski

Wspomnienie z Sopotu, Halina Frąckowiak

Sopot Festival, Trójmiasto, Język kaszubski

Lipy św. Jacka

Święto Niepodległości

Sandomierz, hymn Collegium Gostomianum

Jan Długosz, Jadwiga Andegaweńska, Miasta królewskie

Dziewczyna przemieniona w puszczyka

Postawy ekologiczne

W Puszczy Białowieskiej, Michał Jarocki

Protesty ekologów, Królestwo grzybów, Polowania na żubra

Koziołki poznańskie

Powody do dumy i wstydu

Sen o Poznaniu, drogim mieście mym, Cepelia Poznań

Poznański porządek, Pyry z gzikiem, Gwara poznańska

Kościółek św. Krzyża na Górze Piątkowej w Chabówce

Rodzina

Zabierz kobietę,
Grażyna Świtała

Order Uśmiechu, Szlaki turystyczne, Święto Zwyków Wielkanocnych

Zatopienie Helu

Nawyki żywieniowe

A gdzie to siódme morze, Maryla Rodowicz

Nadmorski Park Krajobrazowy, Dzień Ryby, Plaża nudystów w Chałupach

Jak kogut wygrał z diabłem

Wygląd zewnętrzny

Kazimierz przez Nałęczów, Tomasz Budzyński

Stefan Żeromski, Puławy – Kazimierz Dolny – Nałęczów, Aleja Gwiazd Kolarstwa

Herb Brodnicy

Powody satysfakcji życiowej

Na jeziorach pięknie dzisiaj, Jerzy Porębski

Maria Dąbrowska, Bielik, Jeziora – rekordy

Zaczarowane gołębie

Boże Narodzenie

Krakowska ballada,
Elżbieta Adamiak

Krakowski hejnał, Lajkonik, Stolice Polski

Wstęp

Ta książka nie powstałaby, gdyby nie moi studenci zagraniczni, z którymi odbyłem niezliczone podróże po Polsce. Misha, Kaiyr, Dima, Ilia, Zhenia, Veronika, Igor, Taras, Ivan, Aslan, Nuno, Renato, Che Chi i wielu innych – to właśnie im należą się przede wszystkim podziękowania za wspólnie odbyte wycieczki po moim kraju i w konsekwencji za powstanie tej książki. Każdą naszą wyprawę poprzedzały przygotowania, planowanie, wyszukiwanie informacji, wybieranie miejsc do odwiedzenia – tak gromadził się materiał w dużym stopniu tu wykorzystany. A ja miałem niepowtarzalną okazję obserwować, jak młodzi ludzie z różnych krajów, uczący się dopiero języka polskiego, postrzegają Polskę, co ich u nas szczególnie interesuje czy zadziwia. Dziękuję także za zaproszenia do Waszych krajów i możliwość ich poznawania wspólnie z Wami.

Podręcznik Podróże po Polsce stanowi kurs realioznawstwa polskiego adresowany do cudzoziemców uczących się języka polskiego na najwyższych poziomach zaawansowania C1 i C2. Jego pojedyncze fragmenty – teksty lub ćwiczenia mogą być jednak również z powodzeniem wykorzystywane na poziomach niższych, stanowić uzupełnienie i urozmaicenie innych kursów językowych.

Dzisiaj, zarówno uczący się języków obcych, jak ich nauczyciele powszechnie akceptują fakt, że różne aspekty wiedzy o danym kraju czy obszarze językowym stanowią nierozerwalny element poznawania jego języka. Podkreśla to także podstawowy dokument Rady Europy opisujący kształcenie językowe1.

Znaczenie takiej wiedzy w komunikacji najlepiej oddaje zasada Pareta (80/20), która wywodzi się z ekonomii, ale z powodzeniem może być także wykorzystywana w innych dziedzinach. Zgodnie z nią aż 80% naszej percepcji podczas rozmowy z osobą z innego kręgu kulturowego pochodzi z doświadczeń kulturowych, a zaledwie 20% ma charakter osobisty. Oznacza to, że w ogromnej większości rozumienie cudzoziemców następuje w oparciu o naszą własną kulturę, tradycje, zwyczaje, wartości i zachowania, co z kolei bardzo łatwo prowadzi do nieporozumień i błędnego odbioru ich zachowań2.

Niezależnie od różnej interpretacji terminów realioznawstwo, kulturoznawstwo, krajoznawstwo, które na pewno nie są w glottodydaktyce języka polskiego jako obcego tak jednoznacznie utrwalone jak pojęcia Landeskunde (niem.), civilisation (fran.), background/area studies (ang.), itp.3, lektorzy języka polskiego nieustannie poszukują ciekawych materiałów pozwalających łączyć treści poznawcze i komunikacyjne. Już od ponad trzydziestu lat krajowe podręczniki języka polskiego dla obcokrajowców pozbawione są ingerencji cenzury, a wśród specjalistów toczy się ożywiona dyskusja także o ich tematyce kulturowej4. Proponowana pozycja z pewnością więc zainteresuje szerokie grono odbiorców.

Kształt podręcznika wynika z podstawowego założenia, wyrażonego już w tytule − zaproszenia do podróży po Polsce, która nieustannie towarzyszy poznawaniu polszczyzny. Coraz więcej osób poznaje ją w naszym kraju, co roku zwiększa się liczba szkół językowych oferujących kursy języka polskiego, przybywa studentów zagranicznych na naszych uczelniach, cudzoziemców podejmujących u nas pracę i odwiedzających nas w celach turystycznych. Podróż po Polsce staje się więc nie tylko realna, ale często wręcz konieczna.

Proponuję odbyć ją w 20 rozdziałach, z których każdy zawiera 10 sekcji, przy czym sekcja A to ciekawe! oznaczona rysunkiem lupki, powtarza się w każdej jednostce trzy razy.

Dokładną zawartość sekcji w poszczególnych rozdziałach pokazuje mapa książki na stronach 4–6. Umożliwia ona sprawne odnajdywanie w podręczniku potrzebnych treści. Wprowadzenie do każdych zajęć stanowią ćwiczenia polegające na określaniu położenia miasta (miejscowości, wioski) na mapie Polski, opisywaniu herbu i odgadywaniu jego symboliki. Mapa kraju z zaznaczonym miastem i jego herb prezentowane są na stronie rozpoczynającej dany rozdział.

Tekst z sekcji Oto Polska poprzedzają ćwiczenia leksykalne, których dokładne wykonanie jest bardzo zalecane, gdyż znacznie ułatwia to dalszą pracę. Po tekście podane są odnośniki do dodatkowych informacji w Internecie. W części W skrócie zawarte są podstawowe dane o przedstawionym miejscu w formie tabelarycznej oraz jego najważniejsze atrakcje turystyczne. Dalej następują zadania sprawdzające zrozumienie pierwszego tekstu.

W powiązaniu z tekstem w sekcji Warto wiedzieć występują dwa ćwiczenia: leksykalne oraz rozwijające sprawność pisania, a w powiązaniu z tekstem w części Z kart historii zadania rozwijające sprawność mówienia.

Odmiana nazw własnych została oddzielnie wyróżniona w sekcji Nazwy własne, aby szczególnie zwrócić uwagę na związane z nią problemy. Zawiera ona krótkie wyjaśnienie etymologii danej nazwy oraz ćwiczenia gramatyczne.

Do Legend polskich zaprojektowano ćwiczenie na wyszukiwanie synonimów do wyróżnionych w tekście wyrazów, które są następnie praktycznie wykorzystane w streszczaniu legendy własnymi słowami.

Sekcja Oto Polacy prezentuje wyniki badań dotyczących opinii Polaków o różnych aspektach życia. Oprócz ich analizy proponowany jest element podejścia interkulturowego polegający na porównywaniu opinii na dany temat w innych krajach.

W sekcji Z piosenką przez Polskę znajdziemy utwór muzyczny związany z treścią rozdziału oraz tematy do swobodnej rozmowy o nim. Wybrane piosenki stanowią w większości znane polskie przeboje i wyszukanie ich nagrań nie powinno stanowić trudności. Oczywiście, podobnie jak i w innych partiach podręcznika, nauczyciele mogą dowolnie dodawać swoje własne ćwiczenia lub modyfikować zaproponowane zadania. Pomocne w tym będą bardzo dokładne odnośniki źródłowe zamieszczonych tekstów.

Każdy rozdział zamyka Krzyżówka w podróży, której wykonanie pozwala powtórzyć i utrwalić słownictwo występujące w poprzednich częściach. Warto też czasami odwrócić role i zaproponować, aby uczący się sami wygenerowali krótkie krzyżówki zawierające poznane słowa. Oferta różnorodnych generatorów krzyżówek w Internecie jest naprawdę bogata, a pomysłowość kursantów niejednokrotnie może zadziwić nauczyciela.

Poszczególne części uzupełniane są ciekawostkami realioznawczymi, które mają na celu inspirować do dalszej samodzielnej pracy. W odróżnieniu od sekcji Warto wiedzieć te krótkie wstawki informacyjne nie zawierają ćwiczeń czy wyjaśnień słownikowych.

Wszystkie teksty w podręczniku są autentyczne i stanowią przykład rzeczywistego użycia języka, gdyż ich autorzy nie kierowali się żadnymi względami językowo-dydaktycznymi. Podlegały one ingerencji (np. poprawianie, upraszczanie, skracanie) tylko w bardzo niewielkim, absolutnie koniecznym stopniu.

Rozdziały nie są ze sobą powiązane treściowo, nie wykazują też progresji pod względem stopnia trudności. Można więc zgromadzony w nich materiał omawiać w dowolnej kolejności lub uzupełniać nimi inne kursy. Rozwiązania wszystkich ćwiczeń zamkniętych podane są w załączonym Kluczu, co sprawia, że można je wykorzystywać również do nauki samodzielnej. Wybór tras tej językowej podróży jest całkowicie subiektywny, w żadnym stopniu niepodyktowany jakimkolwiek kryterium wartościującym.

Życzę wszystkim wielu sukcesów i miłych wrażeń w pracy z tym podręcznikiem.

Zapraszam do Podróży po Polsce!

Autor

dr Bogusław Kubiak – doktor nauk humanistycznych w zakresie językoznawstwa ze specjalnością glottodydaktyka, polonista, anglista i germanista. Ukończył liczne kursy językowo-metodyczne, m.in. w Wielkiej Brytanii, Irlandii, Niemczech, Austrii, Francji, Danii i Chinach. Pracuje jako adiunkt dydaktyczny w Centrum Językowym Politechniki Opolskiej, gdzie prowadzi zajęcia z języka polskiego jako obcego dla studentów z krajów Europy Wschodniej, Indii oraz z programu Erasmus, a także lektoraty języka angielskiego i niemieckiego. Uczył również języka polskiego na Politechnice Pekińskiej (北京工业大学) i w szkołach polonijnych w Republice Czeskiej. Autor kilkudziesięciu publikacji na temat metodyki nauczania języków obcych oraz podręcznika rozwijającego sprawność czytania Na łamach prasy cz. I i II, poziom C2 (2010, 2017).

1 Europejski system opisu kształcenia językowego: uczenie się, nauczanie, ocenianie, CODN, Warszawa, 2003.

2 Strutridge, J., A New Look at Culture, w: BBC English, London, 5/1995.

3 Szczegółowe omówienie zróżnicowania terminologicznego znaleźć można w pracy: Banach, B., Społeczno-kulturowe aspekty w nauczaniu języków obcych na przykładzie wybranych krajów, w: „Języki Obce w Szkole”, 3/2003, CODN, Warszawa, 2003.

4 Por. Gębal, P., Dydaktyka kultury polskiej w kształceniu językowym cudzoziemców, Universitas, Kraków, 2010; Miodunka, W. T. (red.), Kultura w nauczaniu języka polskiego jako obcego. Stan obecny – programy nauczania – pomoce dydaktyczne, Universitas, Kraków, 2004.; Burzyńska, A., Jakże rad bym się nauczył polskiej mowy... O glottodydaktycznych aspektach relacji język a kultura w nauczaniu języka polskiego jako obcego, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław, 2002.

I. Międzyzdroje
Kurort na wyspie

I. Opisz położenie Międzyzdrojów na mapie Polski.

II. Jak wygląda herb Międzyzdrojów? Co symbolizują jego poszczególne elementy?

III. Wyszukaj w poniższym tekście podane słowa i określ ich znaczenie.

bursztyn, deptak, dobrodziejstwo, kuracjusz, leniuchowanie, molo, morenowy, opalenizna, pofałdowany, stromo, szlak, torfowisko, zawitać

IV. Wyszukaj w poniższym tekście podane wyrażenia i połącz je z poprawnymi definicjami.

a.  pękać w szwach                                          1.   szczególnie wyróżniający się element

b.  popadać w ruinę                                         2.   często się zmieniać

c.  skakać jak na trampolinie                       3.   z uzasadnionej przyczyny

d.  przy wtórze                                                   4.   niszczeć, ulegać psuciu, unicestwieniu

e.  mocny akcent                                               5.   być nadmiernie wypełnionym, zatłoczonym

f.  nie bez racji                                                     6.   z towarzyszeniem jakichś dźwięków

OTO POLSKA

Kurort na wyspie

Już od 150 lat zjeżdżają tu kuracjusze i wczasowicze. Stolica Pomorza Zachodniego słynie bowiem z pięknej piaszczystej plaży i stromo urywających się nad morzem klifów. A czyste wody zatoki i unikalny mikroklimat sprzyjają udanemu wypoczynkowi.

Uzdrowisko leży w najstarszej geologicznie części wyspy Wolin, na pofałdowanym terenie, wśród morenowych wzgórz i jeziorek polodowcowych. Powietrze jest tu wilgotne, pogoda zmienna, nawet kapryśna, bo w ciągu doby wiosną i latem temperatura skacze jak na trampolinie. Ale to urokliwe miasto i jego okolice nie mogą narzekać na brak zainteresowania. Zwłaszcza w upalne dni międzyzdrojska plaża pęka w szwach, a na ponad 300-metrowym molo aż gęsto od spacerowiczów.

Wizytówką turystycznej bazy miasta jest luksusowy hotel Amber Baltic, kształtem przypominający duży statek. Czy to w komfortowych apartamentach, czy w skromniejszych warunkach − wakacje w Międzyzdrojach to dobry pomysł.

Od rybackiej wioski do Perły Bałtyku

Do XVIII wieku Międzyzdroje były małą ubogą rybacką wioską, zaledwie z 60 mieszkańcami. Z czasem, gdy Europa przekonała się, jakim dobrodziejstwem dla zdrowia jest morski klimat, także i na Wolin zaczęli zjeżdżać kuracjusze. Nad brzegiem morza wyrastały okazałe wille. W 1860 roku zbudowano Dom Zdrojowy i założono park. W tym czasie powstało też drewniane molo, które po przebudowie na początku XX wieku miało długość 360 m – z kawiarnią na głowicy – oraz przystań dla statków spacerowych. By ułatwić dojazd do miasta, w 1899 roku uruchomiono połączenie kolejowe ze Szczecinem i Świnoujściem.

Tuż przed II wojną światową Międzyzdroje miały już ok. 4 tys. mieszkańców. I mimo że w czasie działań wojennych nie było tu większych zniszczeń, z latami, w czasach socjalistycznych rządów okazałe wille i pensjonaty popadały w ruinę. Dziś odzyskują dawną świetność, stając się ozdobą miasta. Ciągle rozwija się też baza turystyczna, sportowa i kulturalna miasta u wrót Wolińskiego Parku Narodowego. Nie bez racji zasługuje więc ono na miano Perły Bałtyku.

Nie tylko słońce i plaża

Leniuchowanie przy wtórze nadmorskich fal to duża pokusa, ale z Międzyzdrojów można wywieźć nie tylko wspaniałą opaleniznę. Jest tu bowiem wiele wartych zwiedzenia miejsc, np. gdy słoneczna aura się zbuntuje.

Tylko tu można zobaczyć ekspozycję tajnej niemieckiej broni V-3 – w bunkrze, gdzie w czasie wojny składowano pociski.

Muzeum Przyrodnicze Wolińskiego Parku Narodowego prezentuje natomiast bogate zbiory, m.in. fauny i flory, a także piękny bałtycki bursztyn.

Ciekawym obiektem jest kościół pw. Piotra Apostoła z 1862 roku, w którym odbywają się koncerty Międzynarodowego Festiwalu Pieśni Chóralnej. Miłośnicy spacerów dla zdrowia powinni zaś udać się na Kawczą Górę. Z tarasu na jej szczycie rozciąga się fantastyczny widok aż po plaże Albecku.

Amatorzy świeżej morskiej ryby niechaj zawitają do portu rybackiego we wschodniej części miasta. Może uda się im „złowić” smakowity okaz wprost z kutra? Nudzić też nie będą się ci, którzy np. w sierpniu skorzystają z kulturalno-rozrywkowych propozycji miasta, m.in. koncertów i imprez promocyjnych czy koncertów muzyki organowej. Mocnym akcentem miesiąca będzie z pewnością Mityng Lekkoatletyczny im. W. Komara i T. Ślusarskiego na miejskim stadionie.

Przez dziesięć lat w Międzyzdrojach odbywał się Wakacyjny Festiwal Gwiazd. Na słynnym już deptaku, u stóp hotelu Amber Baltic, zwanym Promenadą Gwiazd, artyści polskiego filmu i sceny teatralnej pozostawili odciski swoich dłoni odlanych w brązie. To kolejna atrakcja tego nadmorskiego uzdrowiska.

Szlakiem orła bielika

Wędrówka po Wolińskim Parku Narodowym – jednym z trzech jego szlaków – to niemal turystyczny obowiązek. Warto wyjść naprzeciw borom sosnowym, bukowo-dębowym oraz rozległym torfowiskom i łąkom. W parku mieszkają też dostojne żubry – w specjalnie wydzielonej pokazowej zagrodzie, dziki, sarny, borsuki oraz wydry, a także żurawie, czaple i wiele innych ciekawych gatunków.

Z licznych punktów widokowych można podziwiać okazały krajobraz WPN i ujrzeć orła bielika – symbol parku – którego aż sześć par ma tam swoje gniazda.

„Dobre Rady” 8/2006

Małgorzata Jasińska

Źródła informacji w sieci

www.miedzyzdroje.pl                www.miedzyzdroje.hg.pl                www.miedzyzdroje.net.pl

W skrócie

Międzyzdroje

Województwo                                                            

zachodniopomorskie                                                            

Powiat

kamieński

Gmina

Międzyzdroje

Prawa miejskie

1947

Powierzchnia

4,5 km2

Liczba ludności

5417

Kod pocztowy

72-500

Strefa telefoniczna

(0048) 91

Tablice rejestracyjne

ZKA

Źródło danych statystycznych: Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2020 r., GUS, Warszawa, 2020.

GŁÓWNE ATRAKCJE TURYSTYCZNE

҉ Promenada Gwiazd

҉ Molo o długości 395 m

҉ Gabinet Gwiazd – gabinet figur woskowych

҉ Planetarium

҉ Obiekty Wolińskiego Parku Narodowego

҉ Punkty widokowe: Kawcza Góra i Gosań

҉ Kościół św. Piotra Apostoła

҉ Kaplica Stella Matutina

Promenada Gwiazd, nazywana też Aleją Gwiazd, jest uważana za najpopularniejsze miejsce w Międzyzdrojach. Można tutaj porównać swoją dłoń z dłońmi popularnych aktorów czy piosenkarzy. Od 2016 roku odbywa się internetowy plebiscyt Idol Publiczności i to właśnie internauci decydują, który artysta zostanie wyróżniony tablicą z odciskiem swojej dłoni. Te „autografy” są potem kopiowane i umieszczane na tzw. Bursztynowej Promenadzie Gwiazd w Gdańsku.

Źródło: www.miedzyzdroje.com/atrakcje/promenada-gwiazd

V. Zaznacz właściwą odpowiedź zgodnie z treścią tekstu.

1.  Klimat w Międzyzdrojach można określić jako

a) niestały.               b) nieokreślony.               c) niezdrowy.

2.  Molo w Międzyzdrojach powstało,

a) ponieważ nad brzegiem morza wznoszono okazałe drewniane budowle.

b) aby kuracjusze mogli łatwo dotrzeć do miasta ze Szczecina i Świnoujścia.

c) gdy odkryto zbawienny wpływ miejscowego klimatu dla zdrowia.

3.  Zwolennicy pieśni chóralnej powinni udać się

a) na Kawczą Górę.               b) na Promenadę Gwiazd. c) do zabytkowej świątyni.

4.  W porcie rybackim miłośnicy świeżych ryb mogą

a) łowić ryby wspólnie z rybakami.

b) kupić świeżo złowione ryby.

c) podziwiać eksponaty smakowitych ryb.

5.  Znakiem rozpoznawczym Wolińskiego Parku Narodowego jest

a) żubr.               b) orzeł bielik.               c) czapla.

VI. Dokończ podane zdania zgodnie z informacjami zawartymi w tekście.

1.  Międzyzdroje są położone . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

2.  Dzięki specyficznej architekturze najbardziej reprezentacyjny hotel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

3.  Do XVIII wieku Międzyzdroje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

4.  W czasie II wojny światowej w Międzyzdrojach nie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

5.  Na byłym poligonie doświadczalnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

6.  W Muzeum Przyrodniczym Wolińskiego Parku Narodowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

7.  Z punktu widokowego Kawcza Góra . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

8.  We wschodniej części miasta znajduje się . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

9.  Na Promenadzie Gwiazd artyści . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

10.  Woliński Park Narodowy zamieszkują . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

WARTO WIEDZIEĆ

Jezioro Turkusowe. To piękne jezioro położone w Wapnicy (5 km od Międzyzdrojów) jest jedną z największych atrakcji Wolińskiego Parku Narodowego. Jego niecodzienna, turkusowa barwa pochodzi od zalegających na dnie złóż kredy − jezioro to jest bowiem zatopioną kopalnią tego surowca. W najgłębszym miejscu ma ono 21 metrów głębokości; kąpanie i wędkowanie jest zabronione. Warto jednak wejść na znajdującą się nad jeziorem Górę Piaskową (punkt widokowy na jeziorko, Wapnicę i Pagórki Lubińsko-Wapnickie) i dalej udać się do Lubina (Wzgórze Zielonka, Grodzisko w Lubinie).

www.miedzyzdroje.hg.pl

VII. Dopasuj podane definicje do podkreślonych w tekście słów.

1.  o złożach mineralnych, pokładach czegoś, występujących na jakimś obszarze

2.  biała wapienna skała osadowa służąca do wyrobu farb, proszków czyszczących i narzędzi do pisania na tablicy

3.  łowienie ryb na wędkę

4.  rzadko spotykany, niezwykły, nieprzeciętny, niepospolity

5.  materiał pochodzenia zwierzęcego, roślinnego lub mineralnego, z którego tworzy się produkty

6.  mający barwę niebieskawą lub niebieskawozieloną

VIII. Napisz do kolegi/koleżanki krótką kartkę, w której przedstawisz swoje wrażenia po zobaczeniu Jeziora Turkusowego. Wyjaśnij, co najbardziej Ci się podobało i dlaczego warto tutaj przyjechać.

NAZWY WŁASNE

ETYMOLOGIA

Nazwa Międzyzdroje jest w liczbie mnogiej w rodzaju niemęskoosobowym i wskazuje, że miejscowość leży między zdrojami. Słowo zdrój podobnie jak krynica oznaczało dawniej „tryskające źródło”.

Źródło: www.obcyjezykpolski.pl/dlaczego-te-miedzyzdroje/

IX. Uzupełnij brakujące formy nazw własnych.

Mianownik

Międzyzdroje

Szczecin

Świnoujście

Wolin

Dopełniacz

Wolina

Celownik

Międzyzdrojom

Świnoujściu

Biernik

Szczecin

Wolin

Narzędnik

Świnoujściem

Miejscownik

Międzyzdrojach

Szczecinie

Wołacz

Międzyzdroje!

Świnoujście!

X. Podaj rzeczowniki zamieszczone w nawiasach we właściwej formie.

1.  Tłumy (spacerowicz) . . . . . . . . . . . . . przechadzały się po ulicach w Międzyzdrojach.

2.  Do (przystań) . . . . . . . . . . . . . w Jastarni zawinęliśmy tylko na krótki postój.

3.  Wczoraj wody małej (zatoka) . . . . . . . . . . . . . były bardzo niespokojne.

4.  W czasie ładnej pogody codziennie chodziliśmy na pobliską (plaża) . . . . . . . . . . . . . .

5.  W (port) . . . . . . . . . . . . . handlowym czekały na rozładunek wielkie statki transportowe.

6.  Śniadanie jedliśmy na pięknym (taras) . . . . . . . . . . . . . w promieniach wschodzącego słońca.

7.  Nie musisz już tracić czasu na długie (dojazd) . . . . . . . . . . . . . do pracy.

8.  Załoga sprawnie rozmieściła towar na małym (kuter) . . . . . . . . . . . . . .

9.  Wszystkie stoliki w naszej ulubionej (kawiarnia) . . . . . . . . . . . . . były zajęte.

10.  Na wielkiej choince nie było żadnych (ozdoba) . . . . . . . . . . . . . .

XI. Podaj czasowniki zamieszczone w nawiasach w odpowiedniej formie w czasie przeszłym.

1.  W czasie urlopu pogoda, niestety, wcale nam nie (sprzyjać) . . . . . . . . . . . . . .

2.  Ta niewielka miejscowość (słynąć) . . . . . . . . . . . . . ze szczególnej gościnności.

3.  Słuchanie opowieści twojego stryja strasznie mnie (nudzić) . . . . . . . . . . . . . .

4.  Na święta zawsze (zjeżdżać się) . . . . . . . . . . . . . cała nasza rodzina.

5.  Z pobytu w tym uzdrowisku dzieci (wywieźć) . . . . . . . . . . . . . bardzo dobre wspomnienia.

6.  Po kilku latach spędzonych w stolicy jego rodzina (udać się) . . . . . . . . . . . . . na prowincję.

7.  Ministerstwo (uruchomić) . . . . . . . . . . . . . dodatkowe połączenia kolejowe w okresie wakacyjnym.

8.  Turyści (podziwiać) . . . . . . . . . . . . . panoramę miasta z tarasu widokowego.

9.  W ostatniej dekadzie spółka (rozwijać się) . . . . . . . . . . . . . bardzo szybko.

10.  W nowych strojach zawodniczki (prezentować się) . . . . . . . . . . . . . znakomicie.

Z KART HISTORII

Powstanie letniska

W znacznej liczbie letnicy pojawili się w Międzyzdrojach w połowie XIX stulecia. Urządzono dla nich pierwsze publiczne obiekty kąpieliskowe, uwzględniając ówczesną moralność − osobno dla kobiet i mężczyzn. Kolejno powstawały wille i restauracje gotowe na przyjęcie gości złaknionych wypoczynku oraz nadmorskiego jedzenia. By u letników zaspokoić potrzebę rozrywki, wybudowano także kasyno. Około 1860 roku stanął w miejscowości najbardziej okazały budynek wczasowy, w którego otoczeniu urządzono park z egzotycznymi drzewami. Pierwszy pociąg zajechał do Międzyzdrojów w 1902 roku. Dzięki niemu dla letników ze Szczecina czy Berlina droga tutaj stała się fraszką. Żeby jeszcze przyjemniejszym uczynić ich pobyt, w 1895 roku wzniesiono nad morzem piękne molo. Swoją przystań znalazły przy nim łodzie spacerowe oraz statki pasażerskie skomunikowane ze Świnoujściem. I tak, nad Bałtykiem powstało niezwykle popularne i nowoczesne letnisko. Rozwinęło się w miejscu, gdzie w XII wieku funkcjonowały przypuszczalnie dwie osady: Żelazo i Kępieńce. Na trakcie handlowym wzdłuż morskiego wybrzeża mieściła się tutaj karczma, pełniąca m.in. funkcje handlowe i sądowe. Do 1637 roku ziemia ta znajdowała się w posiadaniu książąt pomorskich, potem Szwecji, a od 1720 roku Prus. Do Polski została przyłączona w 1945 roku.

www.międzyzdroje.net.pl

fraszka − sprawa małej wagi; drobnostka, błahostka

kasyno − lokal rozrywkowy przeznaczony do gier hazardowych

letnik − mieszkaniec miasta przebywający na letnisku

letnisko − miejscowość wypoczynkowa; letni pobyt poza miastem w celach wypoczynkowych, mieszkanie w miejscowości wypoczynkowej

moralność − zespół uznanych norm i wzorców życia i zasad postępowania

skomunikowany − połączony, mający połączenie z czymś/kimś

trakt − droga bita, szlak komunikacyjny

złakniony − odczuwający głód lub pragnienie; bardzo czegoś pragnący

XII. Podaj przykłady udogodnień, jakie tworzono dla letników w Międzyzdrojach.

XIII. Zastanów się nad znaczeniem podkreślonych w tekście słów. Zastąp je synonimami.

LEGENDY POLSKIE

Pochodzenie soli w Bałtyku

Dawno, dawno temu żył w okolicach Rowów pewien człowiek, który słynął z posiadania czarodziejskiego młynka produkującego sól. Ilekroć pokręcił ów człowiek korbką, z młynka zaczynała lecieć sól. Kiedy chciał zakończyć pracę, wypowiadał specjalne zaklęcie. Sól w ówczesnym czasie była niezwykle poszukiwanym towarem. Z tego właśnie względu człowiek ten był bardzo bogaty, a o jego zasobności krążyły po okolicy legendy.

Pewnego razu okoliczny złodziejaszek pozazdrościł mu wielkiego bogactwa i zaplanował kradzież. Nocą włamał się do jego domu i ukradł czarodziejski młynek. Po występku, aby nie zostać złapanym, postanowił uciec z tych okolic jak najdalej, w miejsce, gdzie nikt nie będzie go znał i nie zechce odebrać mu źródła bogactwa. Wsiadł na statek i chciał skryć się po drugiej stronie Bałtyku.

W drugim dniu rejsu, nie mogąc opanować zaciekawienia, zakręcił korbką. Młynek zaczął produkować sól, co bardzo ucieszyło złodzieja. W pewnym momencie zorientował się, że soli jest trochę za dużo, a on nie wie, jak zatrzymać jej powstawanie. Niestety, złodziej nie znał zaklęcia zatrzymującego pracę młynka. Próbował wstrzymać pracę młynka na różne sposoby. Sól zasypała cały pokład, a gdy było jej już naprawdę dużo, okręt wraz ze złodziejem zatonął. A młynek spoczywający na dnie do dziś produkuje tam sól.

Źródło: www.astra28.eu

XIV. Opowiedz własnymi słowami legendę o pochodzeniu soli w Bałtyku.

Bałtyk jest słonym morzem śródlądowym i jednym z największych zbiorników słonych wód na świecie. To także najmłodsze morze na naszej planecie, które powstało zaledwie około 10 000−5000 lat temu. W jego wodach żyje wiele gatunków ryb, na przykład: śledź, dorsz, morszczuk, ciernik, stornia, okoń czy szczupak. Na dnie Bałtyku znajduje się ponad sto wraków, między innymi tankowiec Franken, okręt Boelcke, holownik Abile oraz lotniskowiec Graf Zeppelin.

Źródło: www.przymorzu.pl/blog/15-ciekawostek-o-morzu-baltyckim-znasz-wszystkie/

OTO POLACY

XV. Omów wyniki badań z 2019 roku dotyczące wakacyjnych wyjazdów Polaków. Zastanów się, dlaczego Polacy dokonali takiego wyboru. Czy jest on nadal aktualny?

XVI. Jakie miejsca chcieliby odwiedzić w trakcie urlopu Twoi rodacy? Jakie kryteria wyboru ważne byłyby w Twoim kraju?

Z PIOSENKĄ PRZEZ POLSKĘ

XVII. Zapoznaj się z piosenką Morze z repertuaru Ireny Santor i przygotuj się do rozmowy na podane tematy.

1.  W jaki sposób przedstawiono w tym utworze królestwo Neptuna?

2.  Jak morze wpływa na nastrój i emocje człowieka?

3.  Co oznacza przysłowie: Muru głową nie przebije, a morza nikt nie wypije?

4.  Jaką wartość dla Polski i Polaków ma Morze Bałtyckie? Czy Twój kraj również leży nad morzem i jakie ma to znaczenie dla jego mieszkańców?

MORZE

Z operetki Panna wodna

Wykonanie: Irena Santor

Słowa: Jerzy Lawina Świętochowski

Muzyka: Jerzy Lawina Świętochowski

Czasami w życiu coś się wydarzy

Dłoń rozpalona drży

Serce wyrusza w krainę marzeń

Cudowne roi sny

Najlepiej w takich chwilach nad brzegiem morza iść

Niechaj z falami biegnie zmęczona myśl

Morze szumiące, kołyszące szumem fal

Cudne jak bajka w blaskach wieczornej zorzy

Morze, ty budzisz w sercu jakiś dziwny żal

Gdy mgły na falach się położą

Gdy wiatr obudzi cię zuchwały

Tyś jest w tym gniewie rozszalałe, wspaniałe

Morze, ojczyzną twoją niezmierzona dal

A twoją pieśnią cicha melodia fal

Czy wielki smutek, czy wielkie szczęście

Ono zrozumie mnie

Wszystko zapomnę w jego objęciach

Niby w cudownym śnie

I czy to ból rozstania, czy też miłości cud

Wszystko nieważne nad brzegiem wielkich wód

Morze szumiące, kołyszące szumem fal

Cudne jak bajka w blaskach wieczornej zorzy

Morze, ty budzisz w sercu jakiś dziwny żal

Gdy mgły na falach się położą

Gdy wiatr obudzi cię zuchwały

Tyś jest w tym gniewie rozszalałe, wspaniałe

Morze, ojczyzną twoją niezmierzona dal

A twoją pieśnią cicha melodia fal

Gdy wiatr obudzi cię zuchwały

Tyś jest w tym gniewie rozszalałe, wspaniałe

Morze, ojczyzną twoją niezmierzona dal

A twoją pieśnią cicha melodia fal

blask − jaskrawe, mocne światło; świetność, wspaniałość

dal − przestrzeń ciągnąca się daleko

drżeć − trząść się; bać się; o głosie: brzmieć nierówno, załamywać się

niby − przyimek używany w konstrukcjach porównawczych, wyrażający relację podobieństwa, np. „Drucik cienki niby igła.”

niezmierzony − tak duży, że trudno zmierzyć, określić wielkość, ogromny, bezkresny

roić − snuć się po głowie, przedstawiać się w myśli, w wyobraźni

rozszalały − ogarnięty szałem; o zjawiskach atmosferycznych, klęskach żywiołowych, itp.: występujący z wielką siłą, gwałtownością

zorza − zjawisko świetlne polegające na zmianie barw nieba bezpośrednio przed zachodem i po wschodzie słońca oraz w czasie ich trwania

zuchwały − zbyt pewny siebie i lekceważący innych; bardzo odważny i skłonny do ryzykowania

Irena Santor to niekwestionowana pierwsza dama polskiej piosenki, która kolejne pokolenia Polaków zachwyca koloraturowym mezzosopranowym głosem o szerokiej rozpiętości skali, porównywanym do najlepszych skrzypiec Stradivariusa. Wylansowała niezliczone przeboje, między innymi: Embarras, Już nie ma dzikich plaż, Małe mieszkanko na Mariensztacie, Powrócisz tu czy Tych lat nie odda nikt. Jest pierwszą polską piosenkarką uhonorowaną tytułem doctor honoris causa.

Przeczytaj więcej: www.irenasantor.pl

KRZYŻÓWKA W PODRÓŻY

XVIII. Rozwiąż krzyżówkę i podaj hasło (dwa wyrazy), które tworzą litery w wyróżnionych polach.

1.  łapać, chwytać w sieć lub na wędkę

2.  miejsce cumowania łodzi, jachtów, kutrów

3.  kolor niebieskozielony; nazwa pochodzi od kamienia szlachetnego

4.  ciemniejsze zabarwienie skóry uzyskane poprzez działanie promieni słonecznych

5.  osoba przebywająca na kuracji w uzdrowisku

6.  majątek; dobra o dużej wartości

7.  szeroka ulica przeznaczona do spacerów, aleja spacerowa

8.  zbiór zasad postępowania uważanych za dobre, prawidłowe, właściwe

9.  mający moc czynienia czarów, magiczny

10.  nic nie robić, próżnować