Copyright © Artur Górski, 2014

Projekt okładki

Prószyński Media

Zdjęcia na okładce

Katarzyna Paskuda (paskudaphotography.com)

Michał Baranowski (michalbaranowski.pl)

Zdjęcia pochodzą z archiwum Jarosława Sokołowskiego.

Nie traktujemy ich jako ilustracji do konkretnych rozdziałów,

ale jedynie jako uzupełniający materiał reporterski.

Dlatego też nie zostały podpisane.

Redaktor prowadzący

Michał Nalewski

Redakcja

Ewa Charitonow

Korekta

Grażyna Nawrocka

ISBN 978-83-7961-896-5

Warszawa 2014

Wydawca

Prószyński Media Sp. z o.o.

02-697 Warszawa, ul. Rzymowskiego 28

www.proszynski.pl

OD NARRATORA

Jarosław Sokołowski „Masa”

Piękny jest świat ludzi niezłomnych, charakternych, wiernych, dotrzymujących obietnic i nigdy niezdradzających przyjaciół, nawet jeśli czasem przychodzi im zapłacić za to wysoką cenę.

Paskudny jest świat tych, którzy porzucają kompanów, wystawiają do wiatru, wydają w ręce wymiaru sprawiedliwości. Ci pierwsi są dobrzy i szlachetni, i kiedyś doczekają się nagrody za niezłomność. Ci drudzy zaś nie zasługują na szacunek; na końcu nie ominie ich zasłużona kara. Nieważne z czyjej ręki.

Piękny jest taki świat, przyznaję. Czarno-biały. Niestety, nie ma on nic wspólnego z rzeczywistością.

W każdym chyba człowieku drzemie potrzeba wyraźnego oddzielenia dobra od zła (zapewniam, że takie myślenie nieobce jest także gangsterom), jednak nie żyjemy w realiach hollywoodzkiego westernu. Nie ma ani dobrych, ani złych. Bywają natomiast dobre i złe sytuacje, dobre i złe wybory, które podejmujemy nierzadko w bardzo dramatycznych okolicznościach.

Mówiąc krótko: prawdziwy świat jest szary.

Po ukazaniu się książki Masa o kobietach polskiej mafii na moją głowę posypały się gromy. „Jakim prawem kapuś, który sprzedał kolegów, publikuje wspomnienia, oczernia niewinnych ludzi i pewnie jeszcze zarabia na tym górę pieniędzy?”.

Na internetowych forach takich krytycznych głosów były tysiące. Epitety, jakimi mnie obdarzono, pochodziły z najgłębszych otchłani szamba, ale jako że ja również znam te rejony i dobrze posługuję się gangsterską polszczyzną, nie zrobiły na mnie wrażenia. Powiedziałbym nawet, że ten typ narracji jest mi szczególnie bliski, więc nie ma sprawy.

Problem w tym, że moi krytycy – oczywiście żaden nie ujawnił swojej prawdziwej tożsamości, bo może jednak Masa wciąż może zrobić krzywdę? – bez jakiejkolwiek wiedzy o temacie rozdzielili mój dawny świat, świat polskiej mafii, na dwa bieguny: dobrych i złych. Dobrzy są ci, którzy dzięki moim zeznaniom poszli siedzieć za ciężkie przestępstwa. Zły jestem wyłącznie ja. Bo zdradziłem.

Nie mam pojęcia, czym byli pruszkowscy bandyci zasłużyli na tak dobrą opinię wśród internautów, którzy w znakomitej większości nie widzieli ich przecież na oczy. Nie wiem również, dlaczego mnie, który brał udział w rozbijaniu jednej z najgroźniejszych grup przestępczych w naszej części Europy, przyprawiono gębę człowieka podłego. Naprawdę, bardzo żałuję, że nie mogę moim krytykom zafundować małej podróży w czasie… Gdyby tak stanęli w mazowieckim lesie oko w oko z tymi „dobrymi”, mając w perspektywie kopanie własnego grobu i pozostanie w nim na zawsze, być może zmieniliby zdanie.

Być może, gdyby w ich mieszkaniu eksplodowała bomba podłożona przez „dobrych i szlachetnych”, trochę inaczej spojrzeliby na swoich idoli.

Albo gdyby pewnego dnia dostali wiadomość, że „prawi i niezłomni” uprowadzili dziecko. Czyje? Twoje, nieznany internauto, oceniający sytuacje, o których nie masz bladego pojęcia. Siedzisz sobie przed ekranem komputera, popijasz mleko i czerpiesz dziką satysfakcję z faktu, że „przypierdoliłeś Masie”. Bo nic ci za to nie grozi.

Bardzo jesteś odważny, a jeszcze bardziej – mądry. Bo przecież wiesz, jaka była Polska lat 90. Posmakowałeś tamtego strachu, tamtej podłości i tamtej nienawiści. I dziś możesz bezkompromisowo oceniać ludzi uwikłanych w tamto bagno.

Powiem ci coś – do mnie strzelano wielokrotnie, to mnie wysadzano samochód, nieustannie grożono mojej rodzinie. Śmierć zaglądała mi w oczy tak często, że po prostu przyzwyczaiłem się do jej towarzystwa. Twoje inwektywy, typu „kapusta”, „parówa”, „cwel”, co najwyżej śmieszą mnie, utwierdzając tylko w przekonaniu, że zrobiłem coś dobrego – i jako świadek koronny, i jako bohater książek o polskiej mafii. Bo nie ma dymu bez ognia. A mam wrażenie, że udało mi się wzniecić niezły pożar.

Pokazałem prawdę, a ta nie musi się podobać wszystkim.

Zwracam się zatem do moich krytyków: rozsiądźcie się wygodnie w fotelach, poczytajcie o starych – oczywiście dobrych – Polakach, a potem włączcie komputery i napiszcie, jak bardzo mną pogardzacie.

Nie musicie się bać, że w tym czasie ktoś podłoży bombę pod wasz samochód. Bo o to, aby nasz świat stał się bardziej bezpieczny niż jeszcze kilkanaście lat temu, zadbałem ja.

Tym zaś, którzy podzielili się ze mną życzliwymi uwagami, dziękuję za wsparcie i polecam również niniejszą książkę. Mam nadzieję, że nie ostatnią z serii.

OD AUTORA

Artur Górski

Poprzedni tom, czyli Masa o kobietach polskiej mafii, zapowiadał się na bestseller jeszcze przed premierą. Po wydrukowaniu przez długi czas królował na niemal wszystkich listach hitów wydawniczych, zmuszając autorów do długotrwałego i męczącego tournée po rodzimych mediach (które tak naprawdę trwa po dziś dzień).

Przyznam, że sukces mnie zaskoczył; ostatecznie na rynku funkcjonuje ogromnie dużo pozycji poświęconych przestępczości zorganizowanej… Nie, wróć! Sukces nie zaskoczył mnie wcale! Jeszcze podczas pracy nad książką o kobietach polskiej mafii uświadomiłem sobie, że rewelacje Masy to coś więcej niż świadectwo pewnych czasów. Że tak naprawdę mam w ręce dynamit, który eksploduje z wielkim hukiem. I tak właśnie się stało, przekładając się nie tyle na zainteresowanie książką jako taką, ile surrealistyczną rzeczywistością lat 90., której Masa był bohaterem i jednym z głównych rozgrywających.

Okazało się, że o polskiej mafii można powiedzieć znacznie więcej od tego, co do tej chwili było obecne w gazetach i filmach. Dzięki wyznaniom Jarosława Sokołowskiego czytelnik mógł wkroczyć w sam środek grupy przestępczej, dowiedzieć się, jak funkcjonują struktury i jakimi rządzą się prawami. Takich rzeczy nie da się opisać, bazując wyłącznie na dokumentach procesowych i krążących po Internecie rewelacjach. Trzeba spędzić naprawdę bardzo dużo czasu z ludźmi, którzy tkwili w tym bagnie po uszy. A na dodatek mają chęć, by podzielić się wspomnieniami…

Przyznam, że nawet dla mnie, osoby, która o przestępczości zorganizowanej pisze od lat, rozmowa z nimi była jak szokująca wyprawa w nieznane.

Sukces, oczywiście, miał nie tylko jasną stronę. Jeszcze przed ukazaniem się książki na forach internetowych zagotowało się od głosów tych wszystkich, którzy byli przeciwni publikacji. Potępiły ją tysiące internautów, nie mając zielonego pojęcia o treści. Dostało się Masie, dostało się mnie. Dowiedziałem się, że jestem kryptogangsterem na usługach bandyty, który nie może przeboleć, że ominęła go zbójecka chwała. Dziennikarzyną, który z braku laku plącze się wśród swoich idoli, chla z nimi wódę i pisze książki gloryfikujące polską mafię. Początkowo oskarżenia te bolały bardzo (nigdy wcześniej nie byłem obiektem tak zmasowanego ataku), ale z czasem stały się jak chleb powszedni, a nawet zaczęły mnie nudzić. Trzeba mieć wyjątkowo dużo złej woli, aby książkę Masa o kobietach polskiej mafii potraktować jak pochwałę grupy pruszkowskiej. Bo jest to, moim zdaniem, tak jaskrawe oskarżenie, jakiego jeszcze na polskim rynku wydawniczym nie było. Nawiasem mówiąc, nie tylko środowiska przestępczego, ale i stosunków panujących w Polsce w czasach transformacji ustrojowej – w kraju, któremu było bliżej do republiki bananowej niż do demokracji.

Jeśli ktoś tego nie rozumie, nie będę go przekonywał, bo podejrzewam, że moje zapewnienia nie odniosłyby żadnego skutku. Zwłaszcza że bezimienni krytycy (Internet wykreował nowy typ kozaka – bezkompromisowego, bezwzględnego i anonimowego) i tak są niedostępni.

Ale jeśli ktoś, choćby krytycznie nastawiony, zechce podzielić się swoimi uwagami, jestem do dyspozycji.

Dotyczy to również ewentualnych krytyków tomu Masa o pieniądzach polskiej mafii, bo jestem przekonany, że i ta książka wywoła emocje i dyskusje. Tym bardziej że dotyczy bardzo gorącego tematu; wielka kasa zawsze powoduje szybsze krążenie krwi. A trzeba przyznać, że pod względem bogactwa nasi gangsterzy niczym nie ustępowali przestępcom z innych wielkich organizacji mafijnych. (No i znowu gloryfikacja! Najwyraźniej nie potrafię się opanować).

Kiedy Masa opowiedział mi historię milionów dolarów (pochodzących z przekrętu na automatach do gier) przynoszonych mu co miesiąc w workach na kartofle, trudno mi było uwierzyć. Tymczasem miliony papieru rzeczywiście dosłownie przelewały się przez gangsterskie ręce. Dziś nawet trudno oszacować, jaki był rzeczywisty majątek pruszkowskich bossów.

Jakiś czas temu odwiedził Polskę Lou Ferrante, znany gangster (a właściwie były gangster) z nowojorskiego klanu przestępczego Gambino, przyboczny legendarnego w latach 80. ojca chrzestnego Johna Gottiego. Ferrante spędził kilka lat w więzieniu, gdzie przeszedł metamorfozę, odkrywając w sobie literacki talent, i postanowił realizować się wyłącznie w tej dziedzinie. Sukcesy pisarskie (jego książka Mob Rules, opisująca mafię jako rodzaj korporacji biznesowej, wskoczyła na amerykańskie listy bestsellerów) pozwoliły mu zaistnieć w telewizji. Został gospodarzem programu, w którym relacjonuje swoje spotkania z przestępcami na całym świecie – i tymi osadzonymi, i tymi, którzy rozliczyli się z wymiarem sprawiedliwości. Głównym punktem jego wizyty w naszym kraju było spotkanie z Masą. Opowieści o dochodach rodzimej mafii i metodach prowadzenia gangsterskiego biznesu Amerykanin słuchał z szeroko otwartymi oczami; nie miał pojęcia, że mafiosi znad Wisły tak twórczo potrafią doskonalić metody wynalezione w czasach tworzenia się mafijnych struktur w jego kraju…

Z Lou spotkałem się wówczas i ja – przeprowadziłem z nim wywiad dla magazynu „Śledczy”. Odsłaniał mi kulisy swego barwnego życia, raz po raz odwołując się do spotkania z Masą i zapewniając, że gangsterzy ze Wschodu w niczym nie ustępują amerykańskim.

To oczywiście nie znaczy, że mamy się czym szczycić. Wręcz przeciwnie. Istnienie grupy pruszkowskiej to wstydliwa karta w najnowszej historii Polski. Ale prawdą jest, że ówczesne fortuny przechodzące przez ręce naszych mafiosów trzeba liczyć nie w milionach, ale w dziesiątkach, a może i setkach milionów dolarów.

Inna sprawa, że pieniądze się ich nie trzymały – nieustające balety, coraz to bardziej luksusowe fury i wojaże po świecie kosztowały majątek, więc wciąż poszukiwali nowych źródeł zarobku. Przeskakiwali z branży na branżę z dużą łatwością, tym bardziej że i politycy, i biznesmeni nierzadko wyciągali ku nim pomocną dłoń. Brakowało bardzo niewiele, by szefowie Pruszkowa umościli się na intratnych synekurach w najzupełniej legalnych interesach i przeobrazili w „porządnych”, szanowanych obywateli. Na szczęście stało się inaczej.

Gdzie podziały się fortuny? Na to pytanie czytelnik nie znajdzie w książce odpowiedzi. Wiadomo jedno – państwo nie przejęło wszystkich gangsterskich majątków, więc krążą one w przyrodzie i komuś służą. Ale poszukiwanie ich to raczej nie temat literacki. Bardziej prokuratorski.

Zapraszam zatem do podróży po świecie wielkich, choć brudnych pieniędzy.

Gangsterskie słowo wstępne

Na spotkanie z Z. namówił mnie Masa: „To jest chłopak, który latał w mojej grupie. Pogrążyły go moje zeznania, więc ma powody, żeby mi nie kadzić. Może to kogoś zdziwi, ale do dziś utrzymujemy bliskie kontakty”.

Pojechałem.

Z. mieszka w okolicach Pruszkowa i na co dzień spotyka się z ludźmi, z którymi należał do grupy przestępczej. Także tych, którzy z biegiem lat stali się jego nieprzyjaciółmi. Odsiedział swoje, a teraz, jak zapewnia, żyje zgodnie z dekalogiem. Choć był czas, gdy kilka przykazań naruszył…

Nie dał się namówić na dłuższe wspomnienia. „To jest jeszcze zbyt świeże, nie mam dystansu. Poza tym, na cholerę mi to? Jeszcze się ktoś przyczepi. Powiem ci tylko, jak…”.

Zacząłem notować.

– Powiem ci, jak to wyglądało naprawdę. To nie była żadna mafia, tylko pieprzony burdel. Faceci, którzy rzygali kasą i nie wiedzieli, co z nią robić. Przeskakiwali z jednej dupy na drugą i zaliczali je tak, jakby świat zaraz miał się skończyć. Nie jesteś w stanie sobie wyobrazić, jak oni używali życia – podkręceni kokainą i nieustannie lejącą się wódą wymyślali coraz to bardziej beznadziejne rozrywki, których nie byłby w stanie wyobrazić sobie żaden reżyser filmowy. Ja też tak żyłem.

Ale każdy starał się zagarnąć jak najwięcej pod siebie, choćby nawet kosztem przyjaciela. Zresztą, bądźmy szczerzy, w grupie pruszkowskiej nie było prawdziwych przyjaźni, jedynie doraźne sojusze, chwilowe interesy. Tak naprawdę każdy kopał pod każdym.

Śmiać mi się chce, jak czytam te bajki o charakternych facetach, którzy brali na siebie winę kompanów i stawali ramię w ramię ze swoimi ludźmi, gdy zagrażało niebezpieczeństwo. Tam każdy był gotów przehandlować każdego – historia grupy zna bardzo wiele takich przypadków. A najbardziej mnie rozczula to pieprzenie o wysyłaniu pieniędzy do więzień przez zarząd pruszkowski, o zapewnianiu bytu rodzinom osadzonych, o jakichś rzekomych funduszach na rzecz skazanych. O tej całej solidarności chłopaków z miasta. Kurwa! Jak ktoś szedł do puchy, to natychmiast tracił, co miał, i nikomu nie przychodziło do głowy, żeby go wesprzeć. Jeśli ktoś odwiedzał żonę skazanego, to tylko po to, żeby ją bzyknąć. I tyle.

Ja przesiedziałem w puszce coś około dwóch lat. Żeby było jasne – trafiłem za kratki przez zeznania Masy. Oczywiście nie ja jeden. Dobrowolnie poddałem się karze i odpękałem co swoje. A jednak nadal utrzymuję z Jarkiem dobre kontakty, kolegujemy się, co jakiś czas zdarza się nam wspólnie wypić flaszkę. Było, minęło. Dlatego jego wrogowie mają mi za złe, że się z nim wafluję. Co jakiś czas słyszę, że ktoś mi w końcu zrobi krzywdę. Jemu oczywiście też. Czy ja się boję? A kogo niby miałbym się bać? Gdybym nie znał tych ludzi, to pewnie robiłbym w gacie, a przede wszystkim wyniósłbym się gdzie pieprze rośnie. A ja sobie spokojnie mieszkam w Pruszkowie i gwiżdżę na to, co mówią. Ja wiem, że w mediach ci faceci wciąż uchodzą za skrajnie niebezpieczne bestie, wiem też, ile złego zrobili ludziom, ale oni mi nie podskoczą. Wcale nie są tacy ostrzy, jak ich malują. Zresztą każda bestia, jak dostanie w ryja, to mięknie. A ja wciąż jestem w stanie się obronić.

Jak przyjdą z żalami, to zapytam: a gdzie, kurwa, byliście, jak siedziałem w pierdlu? Gdzie pieniądze, które dla was zarabiałem? Dlaczego moja rodzina nie dostała od was nawet dobrego słowa? Bo o sianie to nawet nie ma co wspominać. Bawiliście się, używaliście życia i zapomnieliście, że cały ten wasz pieprzony bal zawdzięczaliście takim żołnierzom jak ja.

Dlatego jakoś mi nie żal, że bal się skończył i trafiliście za kratki. Bądźmy szczerzy, kary nie były przesadnie dotkliwe.

A dzisiaj koleguję się, z kim chcę, i nic wam do tego. I nawet jeśli mam o to czy tamto żal do Masy, to jest to mój żal i umiem go wyrazić tam gdzie trzeba.

Spadać, nie chcę was więcej widzieć.

PROLOG

Marszandzi z bronią palną

– Panowie, to jest taka okazja, jaka się zdarza raz na całe życie! I to nie każdemu, rzecz jasna. Nie możecie jej przegapić. Mowa o wielkich pieniądzach, gigantycznych, niewyobrażalnych!

Dzień był upalny. Wentylator, ustawiony w rogu gabinetu, bezskutecznie stawiał opór masom gorącego powietrza, które nacierały przez otwarte okna w biurze Wojciecha P. na warszawskiej Saskiej Kępie.

Masa i Kiełbacha siedzieli rozparci w fotelach i z niedowierzaniem przyglądali się dwóm antykwariuszom, którzy przybyli z zaskakującą ofertą. To, co tamci wykrzykiwali jeden przez drugiego, brzmiało jak bajka. I to dla dość naiwnych dzieci.

Jedynie gospodarz, czyli Wojciech P., krążący dostojnie po pokoju, wydawał się przekonany, że okazja naprawdę warta jest poważnego potraktowania.

– Panowie, podsumujmy – poprosił tonem prezesa dużej firmy. – Są jakieś obrazy do kupienia za relatywnie niską sumę…

– Nie „jakieś obrazy”, ale prawdziwe arcydzieła: francuscy impresjoniści, malarze włoskiego baroku, niderlandzkie miniatury z XVII wieku, a nawet, uwaga!, szkic Leonarda da Vinci. W sumie 380 dzieł sztuki, których nie powstydziłoby się nasze Muzeum Narodowe, gdyby oczywiście było je stać na tę kolekcję. Luwr, Ermitaż, Prado… Wszystkie by się o nią zabijały!

– To czemu się nie zabijają? – Rezolutnie zapytał Masa.

– Bo nie dotarła do nich ta oferta. Ale jeśli panowie ją odrzucą, dysponenci kolekcji z pewnością zwrócą się do największych galerii i marszandów na całym świecie. Na panów miejscu w ogóle byśmy się nie zastanawiali – to zaledwie 350 tysięcy dolarów. Dla większości naszych rodaków suma niewyobrażalna, ale dla panów po prostu pestka. Zapewniamy, że na odsprzedaży zarobią panowie kilka razy tyle. A może i kilkanaście.

Masa i Kiełbasa popatrzyli po sobie. Antykwariusze mieli rację. Ostatecznie 350 koła papieru to zysk z jednego tira, niepełny zresztą. W sumie ryzyko niewielkie, a szansa na finansowy sukces chyba całkiem spora?

Antykwariusze z Chmielnej zadzwonili dzień wcześniej i umówili się z pruszkowskimi gangsterami w siedzibie firmy Wojciecha P. Nie chcieli przez telefon wyłuszczać całej sprawy, zapewnili jedynie, że oferta jest naprawdę ciekawa. Goście nie mieli z kolekcją nic wspólnego; informacja o niej dotarła do nich pocztą pantoflową. Otóż biskup krakowski wystawiał na sprzedaż zbiór obrazów, należący niegdyś do rodu Potockich. Znajdowały się w nim prawdziwe perły: Claude Monet, Edouard Manet, Henri Matisse, Auguste Renoir, Henri de Tolouse-Lautrec, Paul Gauguin, Vincent van Gogh, Marcello Bacciarelli, Rembrandt van Rijn, a nawet Leonardo da Vinci. Poza tym wiele dzieł malarstwa polskiego, z Kossakami na czele. Całość w cenie, można powiedzieć, promocyjnej.

Hierarcha nie był właścicielem kolekcji, jedynie dysponentem. W czyim imieniu, nie było wiadomo. Zresztą Masy, Kiełbasy i Wojciecha P. ten szczegół nie interesował. Skoro tak zacna persona rzuca coś na rynek, znaczy, że interes jest w porządku.

Antykwariusze za swą usługę chcieli zaledwie drobnego wynagrodzenia; ostatecznie działali dla dobra kraju. Chodziło im o to, aby bezcenne dzieła sztuki pozostały w polskich rękach. A jeśli nawet ręce te sprzedadzą kolekcję za granicę, to przynajmniej na rodzime konta bankowe trafi zysk. A jeśli będą to zagraniczne konta… Nieważne. Pieniądz musi krążyć, inaczej zardzewieje. Intencja była prosta – z jednego Moneta zrobić wiele monet.

Po wyjściu pośredników, którzy mieli czekać na odpowiedź, zapadła natychmiastowa decyzja: wchodzimy w to. Ale ostrożnie. Nie ryzykujemy własnych pieniędzy, tylko tworzymy coś w rodzaju spółdzielni. Szukamy nadzianych gości, którzy złożą się na te 350 tysięcy.

Wkrótce antykwariusze skontaktowali się z hierarchą i poinformowali go, że pewna grupa warszawskich biznesmenów jest bardzo zainteresowana jego ofertą. W tym czasie Wojciech P. – właściciel znakomicie prosperującej firmy deweloperskiej (po latach niesłusznie okrzyknięty bankierem polskiej mafii) – zadzwonił do kilku swoich znajomych i zaproponował im wejście w interes, podając sumę do wyłożenia, która już na starcie przewyższała wartość kolekcji. Sześciu zdeklarowało się od razu: Dariusz D., jego brat Krzysztof, Dariusz W. (który – o czym w dalszej części książki – odegrał sporą rolę przy nawiązywaniu kontaktów z kolumbijskimi kartelami kokainowymi), Stanisław M. (potentat branży hotelarskiej na Pomorzu Zachodnim), Andrzej Z. (chodziło o biznesmena, nie o gangstera o pseudonimie Słowik) oraz Stefan P. Na konto „spółdzielni” wpłynęło ponad 400 tysięcy dolarów.

Jarosław Sokołowski: Z miejsca przycięliśmy czterdzieści koła papieru, choć jeszcze nawet nie powąchaliśmy tych obrazów. Ale już mieliśmy z czym jechać do szanownego arcybiskupa. Najpierw jednak udali się do niego antykwariusze, żeby ocenić, co tak naprawdę warta jest kolekcja. Wrócili roztrzęsieni, jakby ich ktoś podłączył do prądu. Drżącym głosem wymawiali nazwiska słynnych malarzy (bądźmy szczerzy, większość usłyszałem po raz pierwszy) i zapewniali, że mowa o prawdziwym skarbie. Bałem się nawet, że zaraz obaj padną na serce z tego entuzjazmu. Ale było jasne, że faktycznie zapowiada się gruby deal. Nie chcieliśmy zwlekać ani chwili. Umówiliśmy się z arcybiskupem i ruszyliśmy do Krakowa.

Rezydencja hierarchy znajdowała się na obrzeżach miasta…

Artur Górski: A kto wchodził w skład delegacji? No bo jednak do rozmów z arcybiskupem nie można wysłać byle kogo. „Ą” i „ę” musi mieć w małym palcu.

J.S.: Też tak uważałem, dlatego pojechaliśmy ja, Kiełbasa, Wojtek P. i gangster Sz. Ten ostatni busem, który był wykorzystywany na budowach (przypominam, że Wojtek P. to deweloper), a my zapakowaliśmy się do mercedesa S-klasy, jak przystało na poważnych biznesmenów. Antykwariusze też pojechali, ale osobnym samochodem. Biskup i jego świta powitali nas bardzo przyjaźnie i zaprosili do przestronnego pokoju z dużym stołem. Usiedliśmy.

A.G.: Rozumiem, że do hierarchy zwracaliście się per Wasza Ekscelencjo?

J.S.: Powiem tak – próbowaliśmy różnych form grzecznościowych, ale arcybiskup mówi: „Dajcie spokój, chłopaki, my też jesteśmy grypsujący”.

A.G.: W to akurat nie wierzę.

J.S.: Niech będzie, żartowałem. Ale uwierz mi, że szybko znaleźliśmy wspólny język. Dostojni duchowni nawijali taką kminą, że momentami traciłem poczucie, gdzie ja tak naprawdę jestem – w rezydencji arcybiskupa czy pod celą. Okazało się, że w krakowskiej kurii pracują naprawdę równi goście, gadający po ludzku, i robienie z nimi interesu to czysta przyjemność. Coś tam próbowali opowiadać o kolekcji, o jej korzeniach, ale kto by tam słuchał takich głupot?

Transakcja przebiegła sprawnie – położyliśmy kasę na stół, a obrazy wylądowały w naszym busie.

A.G.: Ile czasu trwało zabezpieczanie obrazów do transportu? Owijanie folią i pakowanie do tekturowych pudeł przecież trwa. A to było 380 sztuk!

J.S.: Chyba żartujesz? Wrzuciliśmy wszystko luzem do busa i nawet nie przyszło nam do głowy, żeby jakoś te obrazy unieruchomić. Antykwariusze, widząc, jak je traktujemy, omal nie dostali zawału.

W czasie jazdy walały się po podłodze, a jako że bus był wzięty z budowy, za chwilę na dziełach sztuki pojawiły się cement i piasek. No ale przecież od czego woda, mydło i szmata? Wiedzieliśmy, że w Warszawie doprowadzimy je do porządku. Najważniejsze, żeby nikt ich nam po drodze nie zawinął. Ostatecznie trochę były warte, a skąd mieliśmy wiedzieć, czy ktoś nie dostał cynku o transporcie? Dlatego w drodze powrotnej busem jechał nie tylko Sz., ale także ja i Kiełbasa, i to pod bronią. Ja miałem w kieszeni berettę, podobnie jak Sz., a Wojtek P. skorpiona za pazuchą. Jaja zaczęły się już w trakcie jazdy. Kiełbacha, który siedział za kierownicą, zachowywał się jak prawdziwy świr. Zabawiał się w ostry slalom między samochodami tylko po to, żeby obrazy trochę sobie „pokrążyły” po busie. Co usłyszał stukot ramy, uderzającej w karoserię, wykrzykiwał, niby to przerażonym głosem: „O Matko Przenajświętsza, przecież to Monet, o Boże, coś się stanie z Renoirem, pewnie już się stało, szlag by to trafił!”.

Szczęśliwie dotarliśmy do stolicy, gdzie zanieśliśmy nasz skarb do biura Wojtka P. Zrzuciliśmy całość w jednym pokoju i urządziliśmy libację – chlaliśmy na umór, delektując się wielkimi dziełami mistrzów pędzla. Oczywiście, najwięcej zachwytów płynęło z ust antykwariuszy; panowie dali ostro w palnik i zaczęli się przekrzykiwać: „Nie wierzę, to niemożliwe, to niewiarygodne, to chyba jakaś bajka!”. W pewnym momencie jeden z nich – dobrze już ululany – nachylił się nad Renoirem, wylewając na niego całą zawartość swojej szklanki. Dobrze, że była to whisky z colą, a nie na przykład syrop malinowy. Inna sprawa, że syropu malinowego P. w barku nie miał.

Po imprezie poszliśmy w pizdu, nie zawracając sobie głowy organizowaniem jakiejś ochrony. Kto by tu się włamywał?, pomyśleliśmy i udaliśmy się każdy w swoją stronę. Dopiero po jakimś czasie zdeponowaliśmy kolekcję w pewnym magazynie na warszawskich Bielanach.

W życiu Masy zaczął się okres wyjątkowy – z gangstera, napadającego na tiry i odzyskującego długi z bejsbolem w ręku, przeobraził się w marszanda. Wraz z kompanami zaczął przemierzać Europę w poszukiwaniu rynków zbytu dla obrazów. Aby choć trochę zorientować się w tematyce, którą się zajął, przewertował dziesiątki podręczników poświęconych historii sztuki. Pobieżna lektura utwierdziła Masę w przekonaniu, że dysponuje naprawdę cenną kolekcją.

Już następnego dnia po przywozie obrazów do Warszawy udało się sprzedać obraz Juliusza Kossaka za 70 tysięcy dolarów. „Skoro jeden, na dodatek krajowy, idzie za tak poważną sumę, to ile zarobimy, sprzedając całość?”, zadawał sobie pytanie Masa i zacierał ręce. Pieniądze trafiły do kieszeni Wojciecha P., który jednak nie podzielił się nimi ze wspomnianymi wcześniej członkami nieformalnej spółdzielni: braćmi D., Dariuszem W., Stanisławem M., Andrzejem Z. i Stefanem P. Nie musiał – oni mieli jedynie odzyskać swoje pieniądze, naturalnie z jakimś procentem. Z jakim? Tego nikt przecież nie określał.

Mimo początkowego sukcesu, jakim była sprzedaż Kossaka (z ręki do ręki), pruszkowscy szybko uświadomili sobie, że Polska to nie eldorado dla marszandów. Znalezienie nadzianego kupca wcale nie było takie łatwe, a ilość formalności, niezbędnych przy handlu dziełami sztuki – nieskończona. Oczywiście, zakładając proceder legalny. Obraz należało bowiem skatalogować, zapewnić mu historię, ustalić jego pochodzenie, legalność, zawieźć na kilka wystaw i dopiero po spełnieniu tych wymogów wystawić na sprzedaż.

Na Zachodzie, gdzie krążyło o wiele więcej dzieł sztuki niż nad Wisłą, wszystko wydawało się łatwiejsze. Dlatego Masa i Kiełbasa pojechali na aukcję do Hamburga. Wzięli na próbę dwa płótna francuskich impresjonistów i bez większego problemu sprzedali je – pierwsze za 140 tysięcy marek, drugie za 90 tysięcy.

Na drugi ogień poszły miniatury niderlandzkie, malowane na miedzianej blasze. Nie były to wprawdzie dzieła Jana Brueghla, który często tworzył na metalowych powierzchniach, ale prace jego naśladowców, także niezwykle cenne. Prawdziwy rarytas dla kolekcjonerów. Dzieła przejechały, niezauważone przez celników, na tylnym siedzeniu mercedesa Masy.

Sz. – jeden z członków spółdzielni, który dołączył nieco później – zaproponował, aby sprzedać je w Düsseldorfie, gdzie mieszkał i miał dobre rozeznanie w świecie handlarzy sztuką. Jednak tamtejszym amatorom niderlandzkich miniatur nie pasowała cena – pruszkowscy gangsterzy zaśpiewali odrobinę za dużo – ale żadna promocja nie wchodziła w grę. Sprzedający ruszyli więc na południe Niemiec, do Monachium, miasta zamożnych i rozkapryszonych Bawarczyków. I rzeczywiście, w kolebce BMW znaleźli się ludzie gotowi zapłacić żądaną sumę, tyle że nie od razu, tylko po tygodniu. A Masa i Kiełbasa nie mogli czekać. To znaczy mogli, ale im się nie chciało. „Albo kupujecie od razu, albo do widzenia”, zakończyli monachijską przygodę. Ale w międzyczasie wpadli na dobry pomysł – skoro te blaszki powstały w Niderlandach, to może chciałyby wrócić do domu? I faktycznie, w Rotterdamie znalazły nabywców na pniu. Pierwsza miniatura poszła za 30 tysięcy marek niemieckich, a druga za 45 tysięcy. Wycieczka okazała się bardzo udana.

A.G.: Zostało wam jeszcze ponad 370 obrazów. Jak szybko udało się je wam „zmonetyzować”?

J.S.: Rzecz w tym, że wkrótce zaczęły się problemy. Owszem, puściliśmy na Zachodzie jeszcze kilka dzieł, przy czym ja i Kiełbacha pozwoliliśmy i innym trochę się przewietrzyć. Sami już nie jeździliśmy na Zachód, ale nadal działaliśmy na rynku krajowym.

Naszą uwagę przykuł pewien obraz, nieistotne, spod czyjego pędzla wyszedł. Robił duże wrażenie, ale był zniszczony, zwróciliśmy się więc do kustosza warszawskiego Muzeum Narodowego, aby oddał go do renowacji. Było to dzieło charakterystyczne, pomalowane z obu stron. Twórca uwieczniał pewien obiekt, ale, mówiąc nieładnie, pierdolnęła mu się koncepcja i postanowił namalować coś zupełnie innego na odwrocie. To była słuszna decyzja, bo ta druga strona okazała się arcydziełem. Kiedy kustosz wziął obraz w swoje ręce, zbladł i zapytał: „Czy wiecie, co wy macie?”.

Pokiwaliśmy głowami, choć prawdę powiedziawszy, nie mieliśmy pojęcia, że ten obraz czymś się różni od pozostałych. „Sztuka jest sztuka”, jak powiedział bohater jednego z filmów. Kustosz, jak już odzyskał zdolność chłodnej kalkulacji, mówi: „Przecież wy, kurwa, nie macie prawa tego mieć. To musi trafić do muzeum”, ale my przekonaliśmy go, że nikt nie dowie się o niczym, a on z pewnością nie pożałuje, jeśli nam pomoże. Koniec końców wziął dzieło i obiecał załatwić konserwatora.

A.G.: Podejrzewam, że kłopoty, o których przed chwilą wspomniałeś, wiązały się z tym właśnie obrazem.

J.S.: Dokładnie. Ustalonego dnia przyjechaliśmy po niego, a kustosz mówi nam, że to tylko falsyfikat i nie ma co konserwować. Oddał nam obraz i na tym koniec.

Ale od tego czasu cała Polska huczała, że Pruszków handluje falsyfikatami. Rozumiesz? Nagle nasz wielki deal posypał się jak domek z kart. Próbowaliśmy sprzedawać te obrazy w każdy możliwy sposób, ale zmowa antykwariuszy okazała się murem nie do przeskoczenia. Wciskali ludziom kit, że to wszystko chałwa!

A.G.: A to naprawdę były falsyfikaty?

J.S.: No coś ty?! Przecież w Hamburgu czy w Rotterdamie nikt nie zakwestionował ich oryginalności. A nikt mi nie powie, że jedyne oryginały, jakie mieliśmy, to te sprzedane na Zachodzie. Kiedy wybuchła afera, odkup obrazów zaproponowała nam Barbara Piasecka-Johnson, ta amerykańska miliarderka, która w tamtym czasie próbowała robić różne interesy z Polską. Rzecz w tym, że chciała kupić całość po cenie… falsyfikatów.

A.G.: Przypominam ci, że pani Piasecka-Johnson to nie tylko bizneswoman, ale także historyk sztuki. Pewnie potrafiła ocenić rzeczywistą wartość tych dzieł.

J.S.: Oczywiście, że umiała. Jestem pewien, że nie miała wątpliwości, iż są oryginalne. Chciała jedynie za psi pazur kupić sobie kolekcję wartą miliony. Owszem, dawała dużo jak na fałszywki, ale dla nas to był żaden interes.

A.G.: Jak się skończyła twoja przygoda z marszandowaniem?

J.S.: Postanowiliśmy wysłać cały majdan za ocean. Do Stanów Zjednoczonych.

A.G.: Jak to, do Stanów Zjednoczonych? Tak po prostu załadować do samolotów i wysłać? A celnicy, policja, służby?

J.S.: To były zupełnie inne czasy. Ten, kto nie przeżył lat 90., będzie miał problemy ze zrozumieniem, jak to wówczas działało. Nie tylko u nas, ale także u Amerykanów. Nawet tuż przed 11 września 2001 roku wszystko było prostsze.

Nadaliśmy te obrazy jako zwykłe paczki; nikt w ogóle się nimi nie interesował. W Stanach przejął je Darek D. (członek grupy zrzucającej się na te 350 tysięcy dolarów – przyp. A.G.).

A.G.: I co z nimi zrobił?

J.S.: Nie bardzo się tym interesowałem, ale wiem jedno – niedługo później przeniósł się do Lake Forest, luksusowej dzielnicy Chicago. Takiej, przy której może się schować nawet Beverly Hills. Same pałace i rezydencje. Ja natomiast zerwałem z handlowaniem dziełami sztuki ostatecznie.

A.G.: Powiedz mi szczerze, podobały ci się te obrazy? Nie kusiło cię, żeby coś z tej kolekcji zachować dla siebie?

J.S.: Wiesz, kiedy zorientowaliśmy się, że zabawa w marszandów dobiega końca, Wojtek P., powiedział mi: „Jarek, weź sobie kilka obrazów. Budujesz willę, to będziesz miał gdzie powiesić”. A ja mu na to: „Te Monety to ponure jakieś takie, a inne – bohomazy. Wystraszą mi gości. Jakby było coś wesołego, kolorowego, to czemu nie? Ale akurat takich nie mamy”.

A.G.: Bacciarelli też ci nie pasował?

J.S.: Daj spokój. Takie starocie miałbym wieszać w salonie?

A.G.: Ja bym powiesił…

J.S.: To może i dobrze, że cię wtedy z nami nie było.

ROZDZIAŁ 1

Pruszków, miasto pod Hamburgiem

Dostępne w pełnej wersji

ROZDZIAŁ 2

Dyskotekowy chrzest bojowy

Dostępne w pełnej wersji

ROZDZIAŁ 3

Krwawy chrzest w Siestrzeni

Dostępne w pełnej wersji

ROZDZIAŁ 4

Tiry

Dostępne w pełnej wersji

ROZDZIAŁ 5

Jak doklepał do nas Pershing

Dostępne w pełnej wersji

ROZDZIAŁ 6

Moskiewski teatr baletu

Dostępne w pełnej wersji

ROZDZIAŁ 7

Pod Marriottem stręczył Wiesiek

Dostępne w pełnej wersji

ROZDZIAŁ 8

„Zielone Bingo” na Śląsku

Dostępne w pełnej wersji

ROZDZIAŁ 9

Oddaj dług!

Dostępne w pełnej wersji

ROZDZIAŁ 10

Wrzutki, czyli legalizacja kradzionych fur

Dostępne w pełnej wersji

ROZDZIAŁ 11

Utopiona kokaina

Dostępne w pełnej wersji

ROZDZIAŁ 12

Jak Żaba na prochach

Dostępne w pełnej wersji

ROZDZIAŁ 13

Jak w wojsku, czyli w grupie Pershinga

Dostępne w pełnej wersji

ROZDZIAŁ 14

Niebezpieczne związki wicepremiera

Dostępne w pełnej wersji

ROZDZIAŁ 15

„Ta maszyna zna moje numery...”

Dostępne w pełnej wersji

ROZDZIAŁ 16

Planeta przekrętów

Dostępne w pełnej wersji

ROZDZIAŁ 17

ItalmarCa – złote papierosy

Dostępne w pełnej wersji

ROZDZIAŁ 18

Soki z najlepszych owoców

Dostępne w pełnej wersji

ROZDZIAŁ 19

Luksusowe hotele, kasyna i księżniczka

Dostępne w pełnej wersji

Zamiast zakończenia

Dostępne w pełnej wersji

Gangsterska galeria według Masy

Dostępne w pełnej wersji