Tytuł oryginału

WHO WAS CHARLES DARWIN?

Text copyright © 2005 by Deborah Hopkinson.

Illustrations copyright © 2005 by Nancy Harrison.

All rights reserved

Wydanie w porozumieniu z Grosset & Dunlap, Penguin Young Readers Group, Penguin Group (USA) LLC, Penguin Random House Company.

Opracowanie graficzne okładki: Ewa Wójcik

Redaktor prowadzący: Adrian Markowski

Redakcja i korekta: Michał Załuska

ISBN 978-83-8097-422-7

Warszawa 2016

Wydawca

Prószyński Media Sp. z o.o.

02-697 Warszawa, ul. Rzymowskiego 28

www.proszynski.pl

Podziękowania

Szczególne podziękowania należą się profesorowi Delbertowi Hutchisonowi – wykładowcy biologii w Whitman College – który dzielił się z nami swoim entuzjazmem i wniósł wiele pomocnych uwag przy pisaniu książki.

Wszelkie błędy są moje własne.

Dla mojego cudownego syna Dimitriego, który uwielbia zadawać pytania – zupełnie jak Karol Darwin – D.H.

Dla moich sióstr, za ich niezachwiane przekonanie, że wszystko jest możliwe, i za stałe dodawanie mi ducha – N.H.

Wstęp

Karol Darwin odbył trwającą pięć lat podróż dookoła świata na HMS* Beagle, choć najbardziej lubił przebywać we własnym domu. Mieszkał w niewielkiej angielskiej wiosce, gdzie hodował gołębie, bawił się z dziećmi i uprawiał swój ogród.

Pomimo że prowadził spokojne życie, Karol Darwin zapoczątkował rewolucję – rewolucję myśli.

Ludzie zawsze zastanawiali się, w jaki sposób powstało życie na Ziemi. W czasach, w których żył Karol Darwin, większość ludzi w Europie i Ameryce wierzyła, że Bóg stworzył cały świat w sześć dni – tak jak twierdzi Biblia. Karol Darwin nie przypominał jednak większości ludzi. Podróż na HMS Beagle nauczyła go, jak uważnie obserwować naturę, zadawać pytania i myśleć w nowy sposób o tym, jak zaczęło się życie na Ziemi – czyli jak być prawdziwym uczonym. Darwin pokazał, w jaki sposób żywe istoty mogą z biegiem czasu zmieniać się w sposób naturalny, czyli ewoluować.

Czy Karol Darwin był geniuszem? On sam tak nie sądził. Uważał się za zwyczajnego naukowca. I jak wszyscy dobrzy naukowcy, Karol obdarzony był ciekawością – był tak ciekawy, że nigdy nie obawiał się stawiać trudnych pytań – a odpowiedzi na nie szukał w oparciu o to, co widział na własne oczy.

Karol Darwin wiedział, że jego idee będą szokować ludzi. I szokowały. Mimo to dzisiaj uczeni przyjmują ewolucję za fakt naukowy. A Karol Darwin jest wciąż ważną postacią w dziejach nauki światowej.

Karol Darwin zmienił bieg historii. Jak tego dokonał?

* HMS (His Majesty’s Ship) – Okręt Jego Królewskiej Mości.

Rozdział 1

Zwyczajny chłopiec

Karol Robert Darwin urodził się 12 lutego 1809 roku w Shrewsbury, małym angielskim miasteczku. Jego rodzina była dość zamożna, ojciec był cenionym i szanowanym lekarzem. Matka Karola, Susanna, była córką Josiaha Wedgwooda, właściciela słynnej fabryki porcelany.

Darwinowie mieszkali w dużym domu nazywanym The Mount. Leżał on niedaleko rzeki Severn.

Karol kochał swój dom. Już w dzieciństwie interesował się przyrodą i spędzał długie godziny w rodzinnym ogrodzie.

Kiedyś ojciec poprosił Karola, żeby policzył wszystkie kwiaty peonii w ogrodzie. Karol doliczył się trzystu osiemdziesięciu czterech kwiatów! Już wtedy uczył się uważnie obserwować naturę.

Karol lubił wspinać się na drzewa, obserwować ptaki i chodzić na spacery. Bawił się nad rzeką i łowił w niej ryby. Ale najbardziej ze wszystkiego Karol lubił kolekcjonerstwo. Zbierał kamyki i ptasie jajka (z każdego gniazda zabierał tylko jedno). A kiedy nie poszukiwał eksponatów do swoich kolekcji, zapadał z książką w fotelu.

Mama Karola umarła w 1817 roku, kiedy miał on zaledwie osiem lat. Jego trzy starsze siostry i starszy brat zaangażowali się w pomoc w opiece nad Karolem i jego najmłodszą siostrzyczką, Catherine.

W tym czasie w Anglii wielu chłopców wysyłano do szkół z internatem. Kiedy Karol skończył dziewięć lat, ojciec wysłał go do pobliskiej Shrewsbury School. Karol jej nienawidził. Nie lubił spać w zatłoczonej wspólnej sypialni. Nie szła mu pamięciowa nauka. Gdy jakoś udało mu się nauczyć wiersz na pamięć, dwa dni później już go nie pamiętał.

Karol tęsknił też za domem. Był bardzo blisko związany ze swoim starszym bratem, Erasmusem.

Karol cieszył się, że szkoła leżała zaledwie o półtora kilometra od domu. Czasem wymykał się z niej wieczorami. Biegł wtedy do domu, zobaczyć się z rodziną i Sparkiem, swoim psem. Potem musiał szybko biec z powrotem, żeby zdążyć, zanim zamkną bramę szkoły na noc. Na szczęście umiał szybko biegać!

Karol i Erasmus mieli swoje laboratorium chemiczne. Mieściło się ono w szopie narzędziowej w ogrodzie. Karol tak bardzo lubił wykonywać różne eksperymenty, że przyjaciele nazywali go „Gaz”.

Pewnego dnia nauczyciel Karola dowiedział się o laboratorium. Powiedział, że Karol marnuje czas. Nazwał te eksperymenty bezużytecznymi. Jak bardzo się ten nauczyciel mylił!

Ojciec Karola miał nadzieję, że obaj synowie znajdą sobie porządne, godne szacunku zajęcie. Chciał, żeby zostali lekarzami – jak on.

Erasmus został wysłany do szkoły medycznej do Edynburga, w Szkocji. A ponieważ Karol tak bardzo nie cierpiał Shrewsbury School, doktor Darwin pozwolił najmłodszemu synowi również tam pojechać. Miał nadzieję, że Karol do czegoś w Szkocji dojdzie.

W 1825 roku, w wieku szesnastu lat, Karol rozpoczął studia na Uniwersytecie Edynburskim. Po obejrzeniu dwóch operacji Karol zrozumiał, że medycyna nie jest dla niego. Mimo to uczęszczał nadal na zajęcia, głównie dlatego, że nie chciał rozczarować ojca.

Edynburg

CHIRURGIA W CZASACH KAROLA DARWINA

Widziałem dwie bardzo ciężkie operacje, z których jedna wykonana była na dziecku; lecz uciekłem, zanim zostały one dokończone. […] Dwa te wypadki przez długi czas prześladowały moją wyobraźnię**.

Karol Darwin

W połowie lat dwudziestych XIX wieku, kiedy Karol studiował medycynę, operacje nadal przeprowadzano bez anestezji, czyli środków uśmierzających ból. Przez stulecia lekarze poszukiwali sposobów złagodzenia cierpień chorych podczas operacji. Stosowali alkohol i substancje pochodzenia roślinnego, na przykład opium wytwarzane z maku. Czasami uderzeniem pozbawiali pacjentów przytomności, jednak tak naprawdę nic nie działało. Dopiero w 1844 roku Horace Wells, amerykański dentysta, odkrył, że podtlenek azotu (zwany gazem rozweselającym) może zapobiegać bólowi podczas wyrywania zębów. A w roku 1846, w Bostonie, pewnemu pacjentowi podano w trakcie zabiegu eter etylowy – szybko parującą ciecz. Chirurg usunął temu mężczyźnie guz ze szczęki, a pacjent nie poczuł żadnego bólu! Dla medycyny rozpoczęła się nowa era.

** Autobiografia Karola Darwina, życie i wybór listów, przełożył Józef Nusbaum, Warszawa 1891.

Kiedy Karol wrócił latem do domu, nie śmiał powiedzieć ojcu, co sądzi na temat medycyny. Zamiast nauki spędzał czas na polowaniach i jeżdżąc konno. Wreszcie, po drugim roku spędzonym w akademii medycznej, Karol wyznał, że nie chce być lekarzem. Ojciec był zły. Martwił się, że Karol nigdy do niczego nie dojdzie.

Uniwersytet Cambridge

Co teraz? Karol musiał zdobyć jakiś zawód, doktor Darwin wysłał go więc do Cambridge. Karol miał tam studiować, by potem zostać pastorem kościoła anglikańskiego. Kariera duchownego zapewniała szacunek. A ponieważ wielu pastorów studiowało wtedy nauki przyrodnicze, zdawało się, że to dla Karola dobry wybór.

Karol nadal najbardziej ze wszystkiego lubił nauki ścisłe i przyrodnicze. Jego ulubionym hobby stało się kolekcjonowanie chrząszczy. Wiele lat później Karol wspominał zabawną historię. Pewnego dnia dostrzegł dwa rzadkie żuki i złapał jednego jedną, a drugiego drugą dłonią.

A potem dostrzegł trzeciego. Nie darowałby sobie, gdyby go też nie schwytał. Jednego ze złapanych chrząszczy Karol włożył więc do ust. A ten nagle wystrzelił jakąś gorzką ciecz. Fuj! Zapiekło go w ustach tak, że Karol natychmiast chrząszcza wypluł, wypuścił przy tym z ręki tego trzeciego i został, koniec końców, tylko z jednym okazem.

Ulubionym wykładowcą Karola w Cambridge był John Stevens Henslow. Profesor Henslow wykładał botanikę – naukę o roślinach. Karol zaprzyjaźnił się z nim i obaj często chodzili razem na spacery. Ta przyjaźń miała odmienić życie Karola.

CIĄG DALSZY DOSTĘPNY W PEŁNEJ, PŁATNEJ WERSJI

PEŁNY SPIS TREŚCI

Podziękowania

Wstęp

Rozdział 1. Zwyczajny chłopiec

Rozdział 2. Życiowa szansa

Rozdział 3. Karol zostaje naukowcem

Rozdział 4. Na Galapagos!

Rozdział 5. Tajne notatki

Rozdział 6. Down House

Rozdział 7. Pochodzenie życia

Rozdział 8. Rewolucja Karola Darwina

Ważniejsze daty z życia Karola Darwina

Wydarzenia na świecie

Bibliografia

Dalsze informacje