Copyright © Wioletta Sawicka, 2026

Projekt okładki

Agata Wawryniuk

Zdjęcia na okładce

© Malgorzata Maj/Arcangel

© labibitorium/Freepik

© macrovector/Freepik

© Marcin Michalczyk/Adobe Stock

© Yulia Gusterina/iStock

© Wirestock/iStock

Redaktor prowadzący

Anna Derengowska

Redakcja

Ewa Witan

Korekta

Maciej Korbasiński

ISBN 978-83-8444-561-7

Warszawa 2026

Wydawca

Prószyński Media Sp. z o.o.

02-697 Warszawa, ul. Rzymowskiego 28

www.proszynski.pl

Sagę tę dedykuję

Pani Alicji Gienc z Zamościa

Od autorki

Wiosną 2023 roku dostałam list od Pani Alicji Gienc z Zamościa, pierwotnie zaadresowany do Pani Marty Matyszewskiej z Burdąga. Nie zdążył jednak dotrzeć do Adresatki, gdyż Pani Marta już od paru miesięcy nie żyła. Trafił do mnie.

Losy Mazurki Marty Matyszewskiej posłużyły mi za inspirację do napisania swego czasu Wysp szczęśliwych i Czasu próby. Pani Marta miała dziewięć lat, gdy do Prus Wschodnich w styczniu 1945 roku weszła Armia Czerwona, niosąc ze sobą zniszczenie i śmierć. Mieszkańcy wioski Małszewo mocno odczuli na sobie sowiecką zemstę za zbrodnie popełnione przez Niemów na froncie wschodnim.

Uciekający przed Rosjanami mieszkańcy Małszewa, głównie kobiety i dzieci, zostali rozstrzelani w lesie przez radzieckich żołnierzy. Ranna w biodro Marta przeleżała na mrozie trzy dni i noce między ciałami matki, sióstr i sąsiadów, nim odnalazł ją dziadek.

Odmrożenia stóp i dłoni dziewczynki leczył okładami z moczu, lecz ten sposób nie zadziałał, a do Niemców, za jakich Rosjanie uważali Mazurów, lekarza nie przysłano. Zamiast medyka wysłano do niej żołnierza, aby ją zastrzelił. Ten jednak, chociaż przykładał pistolet do głowy dziecka, nie pociągnął za spust. Uznał, że jeśli dziewczynka ma umrzeć, niech umrze sama. Osierocona Marta bardzo cierpiała. Po paru miesiącach odmrożone stopy i dłonie odpadły same. Pięć lat później trafiła do Zakładu Leczniczo-Wychowawczego we Wrocławiu.

Opisałam tę historię w Wyspach szczęśliwych, dokładnie według relacji Pani Marty, którą miałam zaszczyt poznać osobiście. I właśnie ta książka, polecona przez jedną z opiekunek, trafiła parę lat temu do rąk Pani Alicji. Ona zaś odnalazła na kartach tej powieści swą przyjaciółkę, Martę, z którą w latach pięćdziesiątych przebywała we wrocławskim zakładzie.

Gdyby ktoś mi opowiedział o tak niesłychanym zbiegu okoliczności, pewnie nie dałabym temu wiary albo uczyniłabym to z dużym sceptycyzmem. Trafił do mnie jednak list, jaki Pani Alicja napisała do Pani Marty. Przytoczę jego fragment:

…Szanowna Pani Marto! Koleżanko sprzed siedemdziesięciu lat! W życiu wszystko może się zdarzyć. Przedstawię się: Alicja Gienc, z domu Paulus. W latach pięćdziesiątych ubiegłego stulecia mieszkałyśmy w Zakładzie Leczniczo-Wychowawczym we Wrocławiu. Mnie nazywali Lusią, a Ciebie Katulką. Przez całe moje dorosłe życie myślałam o Tobie, jak sobie poradziłaś ze swoim dorosłym życiem? Czytając książkę p. Wioletty Sawickiej pt. Wyspy szczęśliwe, już po paru stronicach zorientowałam się, że tragiczna historia Pani Marty to losy mojej Koleżanki Katulki. Cieszę się, że odnalazłam Ciebie, i wdzięczna jestem p. Sawickiej, że opisała Twoje tragiczne dzieciństwo w czasie wojny, Martuniu…!

Pani Alicja zaprosiła mnie do Zamościa, żeby opowiedzieć więcej o Marcie, a także o sobie. Pani Alicja pochodzi z Krzemieńca, ocalała z rzezi wołyńskiej. Pani Marta ocalała z sowieckiej zemsty. Trafiły do tego samego zakładu we Wrocławiu i poniekąd odnalazły się w mojej książce.

Jadąc do Zamościa, wiedziałam, że jadę po następną historię na książkę – „Sagę krzemieniecką” – luźno inspirowaną losami Pani Alicji, której postać rozwinę w kolejnych tomach. Mam nadzieję, że ten pierwszy rozbudził Państwa ciekawość na tyle, aby sięgnąć po następny.

Pani Marta Matyszewska z autorką podczas ceremonii nadania Pani Marcie za piękną osobowość najwyższego wyróżnienia w regionie – Honorowej Odznaki za Zasługi dla Województwa Warmińsko-Mazurskiego.

Pani Alicja Gienc podczas spotkania z autorką w Zamościu. W tle za Panią Alicją zdjęcie Krzemieńca z widoczną Górą Królowej Bony.

CIĄG DALSZY DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI