Tytuł oryginału

SÖRJA FÖR DE SINA

Copyright © Kristina Sandberg,

first published by Norstedts, Sweden, in 2012.

Published by agreement with Norstedts Agency

All rights reserved

Projekt okładki

Wojciech Wawoczny

Zdjęcie na okładce

© picksell/Fotolia.com; Indigo Images

Redaktor prowadzący

Joanna Maciuk

Redakcja

Kinga Szafruga

Korekta

Katarzyna Kusojć

Bożena Hulewicz

Tłumaczenie książki sponsorowane przez

The Swedish Arts Council

ISBN 978-83-8123-639-3

Warszawa 2018

Wydawca

Prószyński Media Sp. z o.o.

02-697 Warszawa, ul. Gintrowskiego 28

www.proszynski.pl

…pewnego dnia […] kiedy jedna z czytelniczek

pyta mnie, dlaczego piszę, odpowiadam:

„Mam wrażenie, że to życie się dobija”…

Moje złe myśli Nina Bouraoui

1

SIEDZIMY NA OSZKLONYM BALKONIE w trzeszczących fotelach wiklinowych – jest połowa lat dziewięćdziesiątych, w Örnsköldsvik. Do poobiedniej kawy Maj podała ciasto rabarbarowe z sosem waniliowym. Na obiad było purée z ziemniaków, dorsz i marchewka ze szczypiorkiem w sosie śmietanowym. Maj martwi się, że jest mi ciężko – pracuję jako pomoc domowa na nocną zmianę. Podnosi głowę, przygląda mi się przez chwilę. Wyjdź bogato za mąż, uśmiecha się. Potrafisz gotować, dobrze pieczesz. Po co uczyć się tyle lat i jeszcze brać pożyczki na studia… Uśmiecham się? Maj mówi to poważnie? Nie chcę być gospodynią domową, odpowiadam szybko. I nagle milknę, zastanawiam się, co powinnam była odpowiedzieć. Zapada milczenie, nie pytam, czy sama nigdy nie chciała dalej się uczyć, studiować, nie marzyła o tym, by mieć własne pieniądze. Widzę, jak unosi głowę i patrzy na zachmurzone, szare wiosenne niebo nad zatoką, po czym wstaje z fotela, nieco mozolnie, i opiera się o balustradę. Stoi odwrócona do mnie plecami, przesuwa skrzydło okna balkonowego i macha ręką do dzieci bawiących się na podwórku. Tłumaczy mi, że matka dzieci mieszka w sąsiednim bloku i oprócz swoich ma pod opieką też kilkoro obcych. Dzięki temu nie musi posyłać własnych pociech do żłobka, mówi Maj. Trudno jest łączyć pracę zawodową z opieką nad takimi maluchami… Nagle milknie i bez słowa wraca do mieszkania. Czyżby zamierzała pozmywać? Trzeba było mi powiedzieć, mówię, kiedy wraca z dzbankiem pełnym kawy. Mam wrażenie, że jest za słaba, wzdycha. Mruży oczy, pokazuje mi otwartą dłoń – wzięła tylko jedną saszetkę.

Zanim wyjdę, chce mi jeszcze pokazać granatową spódnicę i tunikę w paski. Dostała je od zamożnej przyjaciółki, która robiła porządki w swojej garderobie. Do tego jeszcze czarne spodnie. Myślisz, że to coś dla twojej mamy? Szyte na miarę. Interesuje się finansami. Nie światowymi, tylko osobistymi finansami ludzi, ich zarobkami, kredytami. Jej dobry znajomy ma córkę, która jest zamężna i ma mieszkanie na najwyższym piętrze kamienicy na Narvavägen, w stolicy. Inny znajomy dwanaście pokoi, bo mieszka w willi otoczonej parkiem, niemal w centrum miasta. Gdy Maj opowiada o swoim życiu, przedstawia je w mirażu dostatku, chociaż jej miesięczne dochody są mniejsze niż nasze, a przecież wszyscy studenci narzekają na to, że kredyt studencki nie wystarcza na wiele. Skąpstwo jest odrażające, nie jest skąpa.

Już idziesz, mówi, kiedy obejmujemy się z pewną nieśmiałością. Schodząc na dół, słyszę, że zamyka drzwi, dopiero kiedy docieram na parter.

Gdybym, stojąc na parkingu, podniosła głowę, zauważyłabym, że stoi w oknie w sypialni i czeka, aż się odwrócę. Naprawdę aż tak się spieszyłam?

Sztokholm, 1940

PAN TOMAS BERGLUND… Proponuję, żeby najpierw przedstawił mi pan swoją wersję wydarzeń.

Moją wersję?

Tak, proszę opowiedzieć coś o sobie. Dlaczego pan tu jest?

Ja… cóż mogę powiedzieć… Nie radziłem sobie.

Nie radził pan sobie?

Nie radziłem sobie z alkoholem. Chcę przestać pić. Dlatego tu jestem.

Ach tak… A dlaczego sięgał pan po alkohol? Czuł pan niepokój? Jakieś lęki? Chciał pan poprawić sobie nastrój? Oczekuję, że będzie pan mówił prawdę. Hipnoza dąży do wewnętrznej prawdy. Nie zawsze bywa ona piękna, ale kłamstwo wysysa z nas siły, których potrzebujemy do życia. Więc jeśli oczekuje pan rezultatów, musi pan uwierzyć, że zniosę nawet najgorszą prawdę. Już sam fakt, że pan tu jest, świadczy o odwadze, o bardzo dużej odwadze. Szanuję pana za to. Ale niczego nie osiągniemy, jeśli pozwolimy, by drobne kłamstwa i względy prestiżowe stanęły nam na drodze.

Strasznie namieszałem. Jestem… żałosny. Wiem o tym.

Nie sądzę, żeby oskarżanie się coś pomogło. Ma pan problemy i chce pan je rozwiązać, na tym się skupmy. Może pana problemem jest pana pogarda dla samego siebie?

Tak, to chyba prawda. Wiem, że miałem w życiu szczęście, jak to się mówi. Nigdy nie cierpieliśmy biedy.

Proszę opowiedzieć mi o sobie.

Dorastałem jako najmłodsze dziecko w rodzinie, w której było ośmioro rodzeństwa. Ojciec zmarł, kiedy miałem dwadzieścia lat, zawsze byłem synkiem mamusi, ale też jej powiernikiem. Ojciec był fabrykantem, w swoich oczach odniósł sukces. Wszystko osiągnął własną pracą, zaczynał od zera, bez żadnego kapitału. Mama niewiele opowiadała o swojej rodzinie, ale nie sądzę, żeby była szczególnie zamożna. Mama ma słabe nerwy, jak to się mówi.

Czy w domu panowała ciepła, czy raczej chłodna atmosfera?

Cóż mogę powiedzieć… Pewnie taka jak w większości innych domów. Mama bała się, że sobie nie poradzi, kiedy ojciec zaczął się piąć po szczeblach kariery. Zależało jej, żebyśmy odpowiednio się zachowywali. To niewielkie miasto, trzeba umieć znaleźć się w różnych sytuacjach, ojciec potrafił zdobywać zaufanie ludzi. Na mamę spadło dużo obowiązków towarzyskich, nie zawsze dobrze się z tym czuła.

A czy swój niepokój przerzucała na pana?

Pewno można tak powiedzieć. Często mówiła, że ze wszystkich jej dzieci ja jestem do niej najbardziej podobny, jeśli chodzi o usposobienie. Nie jesteśmy tak praktycznie nastawieni jak inni. Ani tak zaradni jak oni.

A trzeba być praktycznym i zaradnym?

Tak. Chociaż ja z natury jestem raczej marzycielem.

Śmieje się pan?

Cóż, z marzeń się nie wyżyje.

To na pewno… Tak więc pana problemy… Kiedy stały się dla pana uciążliwe?

Zacząłem odczuwać pewien niepokój. Zawsze byli wokół mnie ludzie, którzy się o mnie troszczyli. Ale zawsze też byłem bardzo wrażliwy. Bałem się, że zrobię coś nie tak… i okaże się, że sobie nie radzę. Więc kiedy po raz pierwszy wypiłem kieliszek czegoś mocniejszego, nagle poczułem się lepiej. Niepokój się zmniejszył, przestałem się tak bardzo wszystkim przejmować. Odprężyłem się. I zacząłem lepiej sobie radzić… Po kilku kieliszkach przestałem się w ogóle przejmować, jeśli doktor mnie rozumie? Przecież równie dobrze jak czymś innym mogę zajmować się handlem, w czym jestem lepszy od innych, dlaczego miałoby mi to nie odpowiadać? Można powiedzieć, że dorastałem wśród katastrof czyhających za rogiem. Chociaż pewnie nie ja jeden.

Ale teraz chodzi o pana.

Mam na myśli śmierć, wojnę, choroby, problemy finansowe. Ojciec bardzo się starał, żeby było nam dobrze. Ja jednak nie posiadam jego… możliwości. Próbowałem. Moi bracia podejmują wyzwania. Ja widzę głównie porażki. Może są ulepieni z innej gliny, jak to się mówi.

A zatem pił pan, żeby zagłuszyć niepokój i się nie oskarżać?

Można tak powiedzieć. Przez kilka lat zdawało to egzamin. Ale potem lęki wróciły. Następnego dnia zawsze czułem niepokój. Moje pierwsze małżeństwo…

Proszę mi o nim opowiedzieć.

Po kilku głębszych łatwo nawiązuję kontakty z kobietami. Lubię przebywać w damskim towarzystwie. Mam dużo sióstr, znałem także ich koleżanki. Astrid nie była pierwszą kobietą, z którą zbliżyłem się intymnie, że tak to określę. Spotkaliśmy się w Hotelu Miejskim. Przyjechała odwiedzić przyjaciółkę. Mieszkała w Sollefteå. Była córką dentysty, miała lepsze pochodzenie ode mnie. Dobrze się razem czuliśmy. Tylko że nie mieliśmy dzieci. Nigdy nie próbowaliśmy dojść z czyjej winy, teraz wiem, że pewnie z jej… To jej rodzice nalegali na rozwód. Astrid nie była alkoholiczką. Ale lubiła się bawić, pewnie nieco za bardzo. Potem spotkała innego mężczyznę. Ułożyła sobie życie. Ja też nie byłem jej wierny. Dzisiaj się tego wstydzę. Często podróżuję, służbowo, a po kilku kieliszkach…

Niszczące siły destrukcji przejmują nad panem władzę?

Nigdy nie myślałem o tym w ten sposób. Ale pewno ma pan rację.

Pana pierwsze małżeństwo skończyło się rozwodem?

Tak, ale wcześniej… mieliśmy… kilka kryzysów. Być może jednym z powodów był brak dzieci. Astrid nie wierzyła, że zostanę z nią, jeśli nie doczekamy się dziecka. W głębi duszy też to czułem. Chociaż na pewno sytuacja kobiety jest inna, mężczyzna zawsze może zacząć od nowa…

Tak jak pan, kiedy ożenił się pan po raz drugi.

Tak, chociaż to nie było z mojej strony aż tak wyrachowane. Przepraszam.

Ta rozmowa jest dla pana trudna?

Tak.

Mamy dużo czasu.

Nie planowaliśmy, że to się stanie tak szybko. Ale jestem ogromnie szczęśliwy, że mam córkę. Proszę mi wierzyć.

Słucham dalej.

Kiedy kochałem się z jej matką, nie byłem całkiem trzeźwy. Nie znaliśmy się wtedy zbyt dobrze. Teraz, kiedy już znam ją lepiej, przyznaję, że jestem zdziwiony. Oboje nie byliśmy wówczas sobą. Nasze drogi się rozeszły, a potem dowiedziałem się, że… To znaczy spotkaliśmy się jeszcze raz, podobała mi się, ale… małżeństwo? Wszystko potoczyło się za szybko…

Pana prawdziwe ja? To miał pan na myśli?

Za dużo myślę. A na myśli pomaga jeden głębszy. Spacery też pomagają, ale nie tak bardzo jak szklaneczka grogu. Tylko że następnego dnia pojawiają się lęki. No i wtedy wszystko się zaczyna. Ten strach, te lęki… Chociaż Maj nie ma z tym nic wspólnego, nie piję z jej powodu, moje picie jest skutkiem… Zanim się poznaliśmy, już było źle. Czasem okropnie mi wstyd, że ją w to wszystko wciągnąłem. Rozumiem, że mną gardzi.

Gardzi panem? Czy może to pan sobą gardzi?

Czy jedno wyklucza drugie? Przez moment myślałem, że jeśli… jeśli się pobierzemy, założymy rodzinę, będziemy mieć dzieci… że wtedy wszystko się ułoży. Codziennie widzieć w jej oczach… jaki jestem żałosny…

Powiedziała to panu?

Nie, nie wprost. Ale nie współżyjemy ze sobą.

Pobraliście się, kiedy żona spodziewała się dziecka, potem urodziła, była w połogu. Państwa córeczka ma…

Niecały rok.

No i nie byliście sobą.

Ja na pewno nie. Ale teraz podjąłem decyzję. Wiem, że mój organizm nie toleruje alkoholu. Więc albo, albo.

Maj i Anita, tylko dla nich żyję. Cóż począłbym bez nich?

2

Z KARTY PACJENTA:

Pacjent: Mężczyzna, trzydzieści sześć lat, niedawno ożenił się z młodą kobietą. Córka, niespełna roczek. Pacjent mieszka w niewielkim mieście na północnym wybrzeżu, rodzina ma dobrze prosperującą firmę w branży odzieżowej. Sytuacja finansowa i społeczna: dobra, alkoholizm pacjenta stanowi zagrożenie. Najmłodszy z ósemki rodzeństwa, ojciec nie żyje, matka mieszka w tej samej kamienicy co pacjent. Śmierć ojca wywołała u niego kryzys, zaczął nadużywać alkoholu.

Nauka w liceum przebiegała bezproblemowo, ale pacjent nie podszedł do matury. Żałuje tego, składa to na karb słabego charakteru. Wcześnie rozpoczął pracę w rodzinnej firmie, po kilku latach kawalerskiego życia się ożenił, małżeństwo określa jako burzliwe. W tysiąc dziewięćset trzydziestym siódmym roku doszło do rozwodu. Rok później ożenił się ponownie, ponieważ jego przyszła żona była w ciąży.

Pacjent szuka pomocy w związku z nękającymi go lękami, ma wahania nastroju i myśli samobójcze. Długotrwale nadużywa alkoholu. Decydujący czynnik: w delirium tremens groził żonie i córce nożem. Nie pamięta tego zdarzenia. Wezwano policję, funkcjonariusz potwierdził wersję żony (ślady krwi, ślady po nożu na futrynie i na podłodze). Pacjent żałuje swoich czynów, ale nie do końca czuje się za nie odpowiedzialny. Nie chce mówić o zdarzeniu, ponieważ wywołuje ono u niego silny lęk. W karcie wypisu ze szpitala w Umedalen podkreślono silne tendencje regresyjne. Jednak szybki powrót do zdrowia wydaje się świadczyć o silnej woli pacjenta, która jest niezbędna w terapii hipnozą.

Pacjent sprawia dobre wrażenie, prosi o pomoc. Brak kontaktu z głębszym pokładem uczuć.

Ostrożnie przygotowuję pacjenta do cierpienia związanego z terapią, zapewniam go o tym, że możliwa jest znacząca poprawa.

Hipoteza: Niepokój pacjenta wynika z nieuwolnionej kreatywności, ograniczanej przez patologiczne przywiązanie do matki, podczas gdy zdrowa agresja wiąże się w tym wypadku z nadmierną wolą dostosowania się do oczekiwań otoczenia (matki?). Seksualność w jego przypadku dochodzi do głosu w krótkotrwałych związkach, w małżeństwie natomiast wydaje się ograniczona. Silne skłonności samobójcze, tłumione przez niewyartykułowaną agresję. Poważne oznaki nienawiści do samego siebie i skłonności do samounicestwienia, nadużywanie alkoholu. Sukces ojca stał się dla syna jarzmem, od którego ucieka do życia pozbawionego obowiązków. Ojciec pacjenta zmarł w sile wieku, ale w świadomości syna pozostał osobą niezniszczalną, której siła wciąż go paraliżuje i ogranicza. Cierpi on na brak celu w życiu, nie umie dostrzec jego sensu ani piękna.

3

CZY ANITA PRZEMARZŁA? Nie budzi się, nawet kiedy Maj wyjmuje ją z wózka na klatce schodowej bloku w Abrahamsbergu. Nie, oddycha, Maj czuje jej delikatny ciepły oddech. Nie jest za bardzo rozgrzana? Gunnar, synek Ragny, jest zasmarkany, kaszle, nie zdziwiłoby jej, gdyby Anita czymś się od niego zaraziła. Czy naprawdę powinna codziennie wychodzić z córeczką na dwór w takie mrozy? Ale Ragna rozmawiała z lekarzem, który wszystkim zaleca codzienne spacery, więc nie ma sensu protestować.

Gdy na górze, w mieszkaniu Ragny i Edvina, Maj kładzie Anitę w sypialni, widzi, jak jej klatka piersiowa unosi się i opada. Policzki ma czerwone, ale nie widać na nich niepokojących białych plam. Z kuchni dobiega głos Ragny, która chce, żeby korzystając z tego, że dzieci śpią, napiły się kawy. Dlaczego Maj nie może po prostu usiąść przy stole i nic nie mówić? Jak ma tłumaczyć sobie milczenie siostry? Jako wyrzut? Jak mogłaś zadać się z takim typem? Fabrykant! I czy Ragna nie wspomniała, że mamę i tatę kosztowało to wiele bezsennych nocy? Sprawa była oczywista, skoro tak się spieszyliście ze ślubem. A może to tylko twój wewnętrzny głos, Maj?

Tomas da radę, mówi, jakby chciała przekonać samą siebie. Rzuci alkohol, skoro ma taką pomoc…

Ragna miesza łyżeczką w filiżance. Maj zaczyna jeszcze raz.

Tata znał takiego jednego faceta z gazowni… jak on się nazywał… Svenonius. Pił, a potem stał się bardzo religijny i uwolnił się od…

Ragna podnosi filiżankę do ust, pije, bezgłośnie. Maj drży, mówi, że gospodarz oszczędza na cieple. Ale przecież chyba Maj rozumie, że w tych ciężkich czasach nie można być rozrzutnym – mówi Ragna i odchrząkuje. Po chwili ciągnie dalej.

Jedyne, co ci zostało, to mieć nadzieję, Maj. Ale nie zazdroszczę ci.

Maj tłumi odruch, żeby wstać i iść do ubikacji, zostaje przy stole, na talerzyku leżą sucharki i babka piaskowa zrobiona z jednego jajka, która klei się i rośnie w ustach. Ragna opróżnia filiżankę, Maj sprząta ze stołu i zabiera się do zmywania. Gdy Ragna mówi, że to jej kolej, Maj wraca do Anity. Czy Ragna nie życzy mi dobrze? A ty, czego jej życzysz? Przecież jesteśmy siostrami. Tego nic nie zmieni.

Tomas przychodzi codziennie na kolację, codziennie z wyjątkiem niedziel. Wtedy ma wolne. Otrzymał zalecenie, żeby poświęcił ten dzień na odpoczynek, na chodzenie na wystawy, do muzeum, oczywiście z żoną. Ragna już na samym początku, kiedy tylko się wprowadzili, oświadczyła, że nie jest w stanie zaproponować im żadnych atrakcji. Jadają skromnie: kasza, jajka, czasem śledź, naleśniki. Maj i Tomas oczywiście dokładają się do wydatków na dom. Maj nigdy nie była rozrzutna. Tomas obawia się, że zostaną wprowadzone kartki. Mięso, masło, śmietana, ryż i banany… kawa… Na tyle możemy sobie chyba pozwolić…? Chociaż to zrozumiałe, że Tomas i Maj nie chcą się wyróżniać, nie chcą, żeby gospodarze czuli się skrępowani. Tak więc zadowalają się skromnymi posiłkami.

Tomas jest uprzejmy, nie okazuje Edvinowi wyższości. Ale sytuacja i tak jest bardzo napięta. Na przykład kiedy siadają do stołu. O czym mają rozmawiać? Kiedy tyle jest tematów zakazanych, których nie wolno poruszać. A milczenie okazuje się krępujące i dla Tomasa, i dla Maj. Panowie rozmawiają o wojnie i sytuacji na świecie. Na szczęście Edvin nie popiera Niemców. A Rosjan…? Z tego, co Maj udaje się usłyszeć, męża jej i siostry łączy tylko jedno: niepokój o Finlandię. Ale po wieczornej kawie, którą zwykle piją przy stole w kuchni, ponieważ duży pokój jest teraz sypialnią Edvina i Ragny – Maj i Tomas wracają do niewielkiego pokoju mieszczącego się za kuchnią.

Dni są podobne jeden do drugiego, strasznie się dłużą. Chociaż Tomas już po pierwszej wizycie nabiera przekonania, że terapia okaże się skuteczna, jak podkreśla, lekarz twierdzi, że wszystko będzie dobrze. A tak naprawdę to czego ty oczekujesz od swojej siostry, Maj? By powiedziała, że Tomas to porządny facet. Dobry człowiek. Dobra partia. Że problemy z alkoholem, różnica wieku… – to wszystko nie jest aż takie ważne. Że wszystko się ułoży. Może Ragna mogłaby nawet szepnąć w zaufaniu, że jej zazdrości, bo przecież Tomas jest świetnie sytuowany. Nie tak jak Edvin…

Naprawdę to wszystko musi być takie trudne? Stoją obok siebie na podwórku – trzepak, świerki, biały śnieg skrzypi pod nogami – ze wzrokiem wbitym w Gunnara. Jest jedynym dzieckiem, które dzisiaj bawi się na dworze. Wszyscy bardzo współczują rekrutom. Niełatwo odbywać służbę wojskową w środku zimy, a nawet najstarsi ludzie nie pamiętają równie srogiej. Maj oczywiście też współczuje rekrutom. No, może nie do końca. Marzną jej stopy. Już samo wyjście z Anitą z domu to wyzwanie… Ragna upiera się, żeby dzieci codziennie przebywały na dworze. Poza tym Ragna znów jest w ciąży, chociaż brzuszka jeszcze prawie nie widać. Ale jej twarz nabrała kolorów, a włosy nowego blasku. Niekiedy widać, że ma skurcze, w drugiej ciąży podobno pojawiają się wcześniej niż w pierwszej. Przynajmniej Ragna tak twierdzi.

Anita śpi spokojnie w wózku. Maj przykrywa ją owczą skórą i wełnianym kocem, niemal po sam czubek nosa, a mimo to jest przekonana, że Anita zmarznie i coś sobie odmrozi. Ragna uśmiecha się do Gunnara. Promienieje. Małego rozsadza energia. Jeśli nie wyjdzie na dwór, gotów jest zdemolować mieszkanie, mówi, a jej oddech zamienia się w lodową mgiełkę. – Wstawaj! – woła do Gunnara, kiedy mały się przewraca. Jest niewiarygodnie cierpliwa. To godne podziwu. Codziennie wystaje na mrozie i patrzy, jak synek się bawi.

Mieszkanie szybko staje się za ciasne dla dwóch rodzin: dzieci trzeba przewijać, codziennie robić pranie, przygotowywać posiłki. Maj robi wszystko, żeby nie przeszkadzać gospodarzom, ale i tak wszyscy są podenerwowani. Stara się wszystko robić jak najlepiej, ale okazuje się, że znów źle ustawiła filiżanki w szafce. Albo za często zmienia ręczniki, nie postępujemy w ten sposób, słyszy od Ragny, ale przecież poprzedni po trzech dniach używania był już brudny. Maj przeprasza. Ale zaraz potem Anita zaczyna płakać, a Gunnar przecież dopiero przed chwilą zasnął… Maj stara się uciszyć małą, ale Ragna zerka na nią, wyraźnie zła. Do kolejnego spięcia dochodzi, kiedy Ragna przy obiedzie wspomina, że ich mama ostatnio bardzo źle się czuje – wiesz coś, czego ja nie wiem… Już tak bywało, ale zawsze dochodziła do siebie, mówi Maj, chociaż tak samo dobrze jak Ragna zdaje sobie sprawę z tego, że sytuacja jest poważna. Ma na końcu języka zdanie, że mama zawsze faworyzowała chłopców. My miałyśmy zajmować się domem, tak samo jak ona. Czemu mamy walczyć o jej miłość, skoro ona i tak kieruje ją na chłopców? Ale w ten sposób siostry ze sobą nie rozmawiają. Maj zapala papierosa, Ragna prosi, żeby go zgasiła, przecież ona spodziewa się dziecka, a dym papierosowy wywołuje u niej mdłości. Przepraszam, powiem Tomasowi, żeby nie palił w apartamencie, dodaje Maj nieco zgryźliwie.

W apartamencie, powtarza Ragna. O co ci chodzi? To zwykłe mieszkanie, dwa pokoje z kuchnią.

Dokładnie takie jak nasze, odpowiada Maj i gasi papierosa w popielniczce.

Skoro to według was apartament…

Wydaje się, że wszystko staje na ostrzu noża. Może Ragnie też jest przykro, bo prosi, żeby Maj usmażyła na kolację placki, które zjedzą do grochówki. Placki Maj są wyjątkowo smaczne.

4

NAPRAWDĘ STARA SIĘ POMAGAĆ siostrze w kuchni. Ale Ragna najczęściej woli wszystko robić sama. Zajmij się dziećmi, mówi, kiedy Anicie udaje się podpełznąć do klocków Gunnara, a chłopczyk popycha ją i mała zaczyna płakać tak rozpaczliwie, że niemal traci oddech, albo kiedy udaje jej się pociągnąć Gunnara za włosy. Takie sytuacje wymagają szybkiej reakcji, zdecydowanej ręki, a tego Maj woli unikać. Wolałaby zająć się mieszaniem w garnkach i nakrywaniem do stołu, nawet jeśli jest to zwykły powszedni dzień.

Dzisiaj Gunnar nie chce jeść wieczornej kaszki. Siedzą w kuchni, zdecydowanie za małej na sześć osób, a Gunnar odwraca główkę, kiedy Ragna próbuje karmić go łyżeczką. Dodaje dżemu z borówek. Pozwolisz mu zjeść cały zapas, rzuca Edvin, przełykając kaszę z mlekiem i borówkami. Po chwili wrzeszczy: masz jeść, szczeniaku. Bierze od Ragny łyżeczkę i wpycha ją chłopcu do ust. Gunnar wypluwa kaszę. Edvin wstaje od stołu. Wychodzi. Słyszą, jak trzaska drzwiami. Ragna wyjmuje Gunnara z wysokiego krzesełka i mówi, że w takim razie pójdzie już spać.

Maj wyciera Anicie buzię, prosi Tomasa, żeby zajął się małą, i zabiera się do zmywania. Tomas bierze córeczkę na ręce, podnosi ją do góry. Trzeba być cierpliwym, nie wybuchać z byle powodu… To prawda, że Edvin miewa zmienne nastroje. Ale Gunnar nie jest łatwym dzieckiem. Rozpuścili go, szepcze Maj. Jeśli mały czegoś chce, Ragna natychmiast wszystko rzuca, niezależnie od tego, co akurat robi. I nigdy nie zwraca mu uwagi, kiedy jest niegrzeczny wobec Anity. No i to przez nią godzinami musimy wystawać na mrozie i śniegu. Dzieci trzeba uczyć, że muszą liczyć się z innymi, czy Ragna o tym nie wie? Tak, oczywiście, oczywiście, mruczy Tomas pod nosem. Nie żeby Maj akceptowała wybuchy złości Edvina, co to to nie, ale Ragna naprawdę nigdy nie zwraca uwagi synkowi. Ale swoją siostrę obsztorcowuje bez żadnych skrupułów. Nie mogę nawet pozmywać, żeby nie miała jakichś uwag.

Słyszą, jak Gunnar krzyczy w pokoju, krzyk przechodzi w płacz, ale w końcu zalega cisza. Ragna wraca do kuchni i mówi, że synek był bardzo zmęczony. Nie jest przyzwyczajony do tego, by jadać kolację o tak późnej porze. Tomas zabiera Anitę do małego pokoiku i bawi się tam z córeczką, Maj słyszy, jak Anita galopuje na jego kolanie. Maj tłumaczy cicho, że Tomas może być w domu najwcześniej o szóstej. Powiedziałam tylko, że Gunnar był zmęczony, mówi Ragna.

5

MAJ SIĘ CIESZY, kiedy Tomas wraca wieczorem do domu. Powoli uświadamia sobie, że za nim tęskni. Taka historia już nigdy się nie powtórzy. Na pewno? Tak czy inaczej, muszą się wzajemnie wspierać. Mogą się denerwować na niektóre zachowania Ragny i Edvina, ale tak, żeby oni tego nie widzieli. Bo przecież nie robią tego specjalnie. Edvin wieczorem przegląda w kuchni paragony z zakupów, jakie robiła Ragna, a Tomas i Maj wymieniają potem uwagi, że on za bardzo się jej czepia, łagodnie mówiąc. W ten sposób też zbliżają się do siebie. Chociaż na pewno nie jest to specjalnie sympatyczne. Ale kiedy już oboje leżą pod kołdrą, Maj kładzie głowę na wyciągniętej ręce Tomasa – leżą bardzo blisko siebie, żeby się ogrzać – i szepcze, że Ragna i Edvin na pewno też o nich plotkują. Maj postanawia zademonstrować, że wspiera męża. Mimo wszystko. Inaczej sytuacja stanie się nie do zniesienia. Poza tym dlaczego nie miałaby tego robić? Skoro zdecydowała się jechać z nim do Sztokholmu, to powinna wspierać go moralnie. Tak to się chyba mówi. Poza tym czy żona nie powinna być czuła i wyrozumiała, kiedy mąż tak bardzo się stara? Tak, to jest mocny argument. Ale jakiś wewnętrzny głos szepcze: czy nie jest ci przyjemnie, kiedy kładziesz głowę na jego klatce piersiowej? On nie rozlicza cię z każdej korony, wręcz przeciwnie, umożliwił ci inne życie: wygodne, komfortowe, przyjemne. To tak dla porównania. Maj nie może zasnąć. Marznie, chociaż ma na sobie grubą koszulę nocną i wełniane skarpetki. A Tomas pożyczył flanelową piżamę od Edvina.

Nie kochają się, nawet nie próbują. Anita, która śpi obok nich, ma bardzo płytki sen. Maj wróciły już miesiączki. Ale ani ona, ani on nie wspominają nic o ewentualnym rodzeństwie dla Anity – chociaż zapewne o tym myślą, tym bardziej że Ragna spodziewa się dziecka. Nie jedno po drugim, czy nie tak mówiła mama, powtarzała to niczym mantrę. Na pewno, Maj nie pamięta dokładnie. Ale Gunnar jest starszy od Anity, a Maj nie chce teraz zajść w ciążę. Tomas musi najpierw odzyskać równowagę.

Marzniesz? – szepcze Tomas.

Tak – odpowiada cicho Maj.

Kładzie się na boku, on tuż przy niej.

6

MAJ, DO LICHA… To nie może tak dłużej trwać.

Tomas opiera się o framugę, odgarnia grzywkę z czoła. Maj układa ubrania w szufladzie, którą dostali do dyspozycji.

Co się stało? Tomas?

Zaczynam odczuwać skutki terapii. Zrobiłem się dziwnie nerwowy… Bjerre ostrzegał mnie, że tak może być… Nie wiem, czy to dobrze, że mieszkam z wami. Dla wszystkich to zaczyna stanowić problem…

Tomas zniża głos, Maj ma ochotę mu powiedzieć, że przez zamknięte drzwi nie słychać ich głosów.

Nikt nic nie mówi, ale nie powinniśmy nadużywać ich gościnności. Co innego ty, jesteś jej siostrą, ale ja?

Chcesz ode mnie odejść?

Tomas się śmieje, obejmuje ją, a ona natychmiast sztywnieje. Stoi nieruchoma jak słup, nie dlatego, że chce go odtrącić, ale dlatego, że nie jest w stanie podnieść ręki, żeby też go objąć.

Maleńka... Wynajmę pokój na mieście, żebyście nie musieli mnie znosić. Przecież sam widzę, jak się zachowuję…. Kiedy tu przebywam, oni nie są w stanie się odprężyć. Sam jestem sobie winien.

Jesteś moim mężem, szepcze Maj. Kładzie mu głowę na ramieniu, są niemal tego samego wzrostu, przynajmniej wtedy, gdy Maj jest na obcasach. Nie teraz, Tomasie. W każdym innym momencie, ale nie teraz. Nie pamiętasz, jak leżeliśmy obok siebie pod kołdrą? To nie zdarza się często, ale jednak. A teraz chcesz odejść?

Tomas uwalnia się z jej objęć, może chce spojrzeć jej w oczy. Maj nie ma siły podnieść głowy, ale słyszy szept Tomasa. Wie, że Ragna chciałaby jadać kolację wcześniej, ale on przecież musi być tak długo u lekarza. Potem gładzi ją po policzku i chwyta pod brodę – spójrz na mnie, Maj.

Maj jak zwykle nie okazuje zawodu, to nie jest do niej podobne. Czuje się z r a n i o n a, nawet bardzo, ale nie chce, żeby on to widział. Prawdę mówiąc, musi przyznać mu rację. Sama też chętnie by się stąd wyprowadziła.

Kochanie, to już nie potrwa długo. Zorganizujemy to tak, żebyśmy mogli się widywać.

Maj kiwa głową, nawet się uśmiecha. Jakby długa droga do tramwaju, w mrozie, z Anitą w wózku, nie była żadnym problemem, gdyby mieli spotykać się na mieście. Nie chce powiedzieć, że w tym wielkim mieście… Zawsze odnosi wrażenie, że komuś przeszkadza, zawsze ktoś mija ją w pośpiechu, a ona za każdym razem schodzi z drogi. Wychodzi na tory tramwajowe, na jezdnię.

Nie mogę wrócić do domu, Tomasie?

Siada na łóżku, na zewnątrz zapadł już gęsty mrok, do domu, do Örnsköldsvik, gdzie wszędzie ma blisko: na rynek, do sklepu, gdzie wpada do niej Titti, z którą może o wszystkim porozmawiać, bo Titti wie, jak wygląda sytuacja. Brakuje jej nawet pani Jansson, która przychodzi sprzątać w czwartki, jest surowa i oschła, ale wprowadza w jej życie pewną systematyczność. Nie tęskni tylko za starszą panią, Teą, matką Tomasa, mieszkającą piętro niżej. Poza tym brakuje jej wszystkiego, szczególnie teraz, kiedy ona i Ragna coraz bardziej się od siebie oddalają, kiedy nie może się jej zwierzyć. Przypomina sobie, że kiedyś opowiedziała siostrze, jak poznała Tomasa. O tym, że stało się to w cukierni pani Kjellin, o tym, jaki był przystojny, oczytany, uprzejmy, jak o nią zabiegał, a ona natychmiast się w nim zakochała, i jaka była szczęśliwa, kiedy się jej oświadczył. A wtedy Ragna stwierdziła po prostu, że Maj zawsze miała skłonność do bujania w obłokach.

Tomas siada obok niej.

Lekarz twierdzi, że to ważne, żebyście byli przy mnie. Że sama świadomość waszej obecności dobrze wpływa na przebieg leczenia. Ale skoro bardzo chcesz… Po prostu doszedłem do wniosku, że jeśli się wyprowadzę, pozwolę Edvinowi wyjść z tego z twarzą. Wezmę wszystko na siebie, powiem, że niepotrzebnie wprowadziłem zamieszanie w ich życie, i problem się rozwiąże.

Tomas obejmuje ją i przyciąga do siebie.

Umów się z Ragną, idźcie do cukierni, na zakupy. Ja stawiam.

7

JUŻ NASTĘPNEGO DNIA Tomas przeprowadza się do skromnego hotelu w mieście. Zapewnia, że obowiązuje tu zakaz spożywania alkoholu. Taki warunek postawił mu Bjerre. Żadnego alkoholu, nawet w hotelowej restauracji. Maj ostrzegła go, że nie będą mogli widywać się codziennie, chyba że on będzie do niej przyjeżdżać.

Chyba nie zacznie znów pić, mówi Ragna, kiedy stoją na podwórku i drżą z zimna. Próbują się rozgrzać i dlatego machają rękami.

Lekarz na pewno od razu by się zorientował, odpowiada Maj szybko. Spotykasz się z kobietami, Tomasie? Dlaczego chcesz mieszkać oddzielnie? Wracam do mieszkania, oświadcza Maj. Patrzy na wełnianą czapkę, którą Ragna naciągnęła na oczy, i na jej szyję owiniętą wełnianym szalem. Dlaczego, na litość boską, czuje się w obowiązku dotrzymywać jej towarzystwa na tym mrozie?

Ach tak, mruczy Ragna. Maj bierze wózek i wchodzi na klatkę schodową. Uważają, że powinnaś wystąpić o rozwód. Że masz ku temu powody. Że byłaś naiwna, nie wiedziałaś, że wychodzisz za mąż za pijaka. Wrócimy do domu? – szepcze do Anity, która nie zdążyła jeszcze zasnąć i teraz patrzy na nią swoimi wielkimi oczami. Skąd u niej takie duże oczy? I te rzęsy, jak u gwiazdy filmowej, teraz jeszcze lekko oszronione.

Kiedy Ragna siada do lunchu – Maj pozwoliła sobie ugotować ziemniaki i usmażyć śledzie – oświadcza, że zaczyna odczuwać dolegliwości związane z ciążą, inaczej niż wtedy, kiedy spodziewała się Gunnara. Najchętniej bym cały czas spała, mówi i nagle po policzkach spływają jej łzy. Maj podaje jej czystą chusteczkę do nosa, zawsze musi mieć najgorzej. Jest podła, Ragna wyraźnie źle się czuje, jest poirytowana, wyciera nos i pyta, czy Maj miałaby coś przeciwko temu, że zaprosi kilka sąsiadek na kawę. Teraz przypada jej kolej, ale chce to uzgodnić z Maj. No i wspólnie ustalić, co powiedzą im o Tomasie.

O Tomasie?

Maj odkłada sztućce.

Chyba nie zamierzasz mówić wszystkim, że Tomas leczy się na nerwy?

Dlaczego miałabym o tym opowiadać jakimś obcym ludziom? Nie muszą wiedzieć, na co on się leczy.

No właśnie, przytakuje Ragna. Dlatego powinniśmy ustalić, co mu dolega.

Maj bierze swój talerz i talerzyk Anity, która nawet nie zdążyła spróbować smażonego śledzia, i wyjmuje ją z wysokiego krzesełka.

Jeśli to dla ciebie taki problem, to wcale nie musimy być w domu, kiedy one tu przyjdą.

Przestań się wygłupiać. Powiedziałam to z czystej troski.

8

LICZY JUŻ DNI i noce. Pobyt u Ragny i Edvina dłuży się jej, zaczyna brakować im tematów do rozmów, a Anita bez przerwy chce raczkować. Właściwie nie tyle raczkuje, ile czołga się po podłodze. Ragnę to dziwi, bo jej Gunnar bardzo szybko zaczął raczkować. Maj ma ochotę krzyczeć. Tak, Anita nie raczkuje, ale widzisz chyba, jak sprawnie się czołga, jak szybko się przemieszcza! Niedługo skończy roczek.

Chcę, żebyśmy obchodzili jej pierwsze urodziny w domu, błaga Tomasa. Nie chcę urządzać ich tutaj.

Anita śpi w wózeczku, kiedy spotykają się w barze mlecznym na Fridhemsplan, jedzą kluski nadziewane siekanym mięsem z roztopionym masłem i borówkami. Maj nie zamierza się ograniczać, pyta Tomasa, czy może zjeść to, co zostawił na talerzu. Tomas szepcze, że robi postępy, tak twierdzi lekarz, czasem musi być gorzej, żeby potem było lepiej. Maj ma wątpliwości. Dlaczego musi być gorzej? Nie może przez cały czas być lepiej? Terapia kończy się za tydzień, wtedy wrócimy do domu. Umówiłem się już na dalszy ciąg, wiosną. Bjerre wolałby co prawda, żebym jeszcze trochę został, ale rozumie, że chcesz już wracać. Maj podnosi głowę znad pustego talerza – naprawdę, rozumie mnie?

9

CZY TOMAS CHCE UCIEC? Zaszyć się w hotelu, w hotelowej restauracji, z porannymi gazetami i zapachem świeżo parzonej kawy? Na śniadanie jest do wyboru jajko na miękko albo na twardo, kasza, do tego mleko. Nie zna tu nikogo. Nie, Tomasie, musisz dokończyć to, co zacząłeś. Wracaj do rozmów, poddaj się hipnozie. Ale czy naprawdę jesteś w stanie się odprężyć? Skłamałby, gdyby powiedział, że myśl, by zostać tu, nie jest kusząca. Bez Maj, Ragny i Edvina. Czasem ma też ochotę uciec od wzroku lekarza. Nie, nie chce uciekać. Ale czasem pragnąłby móc zostać sam w pokoju hotelowym. Poczuł ulgę, kiedy wyprowadził się z Abrahamsbergu i zamieszkał na mieście. Został zwolniony ze wszystkich obowiązków. Musiał jedynie zejść rano na śniadanie, a potem stawić się na kolejną trudną sesję u Bjerrego. Pewnie dlatego jest w stanie w ogóle funkcjonować. Teraz już będzie dobrze. Wkrótce wrócą do Örnsköldsvik. Został już mniej niż tydzień.

Dochodzi ósma. Zdąży jeszcze rzucić okiem na poranne gazety, dokończyć drugą filiżankę kawy, wypalić papierosa. A kiedy rozmowy z lekarzem dobiegną końca, podobnie jak hipnotyczny sen, czy wtedy nie powinien podjąć wyzwanie i swoją postawą dowieść, że wspiera sprawę Finów? Stanąć do walki. Zgłosić się do wojska. Nie. Bo czy nie byłoby to zamaskowane samobójstwo?

Podnosi serwetkę z podłogi, wstaje, odkłada gazety na ladę recepcji, idzie po schodach do swojego pokoju. W ustach doktora wszystko brzmi tak prosto. Jego pytania są szczere. Pyta wprost, jaki ma plan ucieczki, o czym marzy w skrytości ducha. Ponoć w rozmowach wraca do tego, że pragnie zniknąć, chociaż jemu samemu nie wydaje się, żeby często o tym myślał. Doktor przypomina mu, że ma żonę i małe dziecko. Dusza Tomasa została zraniona i rany muszą się zabliźnić, ale jeśli chce znów poczuć się wolny, musi uwierzyć, że mu się to uda. Wierzysz w to, Tomasie? Czasem chce mu się śmiać, kiedy słyszy górnolotne słowa doktora. Jakby nie mogły dotyczyć jego. Weź się w garść. Sięga po brzytwę, świeżo ogolona skóra źle znosi zetknięcie z mrozem, ale przecież nie może zjawić się w gabinecie doktora z dwudniowym zarostem. Zastanawia się, czy może spytać doktora – wie, że Bjerre zdecydowanie opowiada się za pokojem – jakie jest jego stanowisko odnośnie do działań na rzecz Finlandii. Nie chciałby, żeby wszystko skończyło się na czczym gadaniu.

Ale jednak podczas rozmowy z doktorem nie porusza tego tematu. Bo gdyby Bjerre nagle wybuchnął śmiechem? Dał mu do zrozumienia, że do walki nie potrzebują znerwicowanych mężczyzn w średnim wieku, będących w trakcie leczenia? To znaczy tak naprawdę Tomas nie sądzi, żeby Poul tak zareagował. Ale sama myśl, że jednak mógłby, sprawia, że milczy. A potem, kiedy idzie coś zjeść po przedpołudniowej sesji, żałuje, że jednak nie zdobył się na szczerość… Tym razem też nie. Powiedział natomiast o swoim coraz silniejszym przekonaniu, że z pomocą Maj będzie w stanie odstawić alkohol i zachowywać się porządnie.

Może powinien znaleźć budkę telefoniczną i zadzwonić do Maj? Spytać, co u niej? Dobrze wie, że Maj chce wracać do domu. Ale przecież nie będzie z nią rozmawiać na środku Birger Jarlsgatan, na mrozie. Poza tym Maj nie chce, żeby Ragna słyszała ich rozmowy.

10

TAK, MUSICIE WRÓCIĆ DO DOMU. Do mieszkania na Viktoriaesplanaden, do dwóch pokoi z kuchnią na trzecim piętrze. Niżej mieszka starsza pani, mama Tomasa, Tea. Wczoraj na klatce schodowej panowały ciemności, Tomas nie był w stanie włączyć światła, Maj szła więc za nim niemal po omacku, z Anitą na ręku, trzymając się mocno poręczy. Jeszcze ciemniej się zrobiło, kiedy weszli do przedpokoju, wszystkie światła były zgaszone, firanki zaciągnięte. Ale mieszkanie ktoś niedawno przewietrzył, unosił się w nim ładny, świeży zapach. Maj zamierzała od razu się rozpakować, ale zasnęła podczas układania Anity do snu. Wcześnie rano poszła do kuchni z małą opartą na biodrze. Anita, już rozbudzona, pozwoliła się jej posadzić w wysokim krześle, z zainteresowaniem przygląda się sprzętom kuchennym i pakunkom, które Maj ustawiła przed nią na stole. Maj odkręca kran, puszcza zimną wodę i czuje ulgę, bo już nie musi się martwić, że ktoś jej się bacznie przygląda. Zamierza zaparzyć herbatę, Ragna twierdziła, że kawa może powodować u Anity problemy ze snem. Maj spogląda na własny zlew, szafki, nareszcie czuje się u siebie, poza tym Örnsköldsvik to przyjemne miasto. Tomas obiecał wyskoczyć do najbliższego sklepu i kupić coś na śniadanie, ale chyba nie spodziewa się, że ona będzie czekać na niego z kawą.

Pożegnanie w Abrahamsbergu odbyło się w przyjaznej atmosferze. Tomas kupił w prezencie adapter, z którego zarówno Ragna, jak i Edvin bardzo się ucieszyli, chociaż zaklinali się, że to za dużo: nie trzeba było, oni cieszą się, że mogli pomóc. Tomas powiedział później Maj, że zastanawiał się, czy nie kupić Ragnie odkurzacza, ale nie zrobił tego z obawy, że mogłoby to zostać źle odebrane. Chciałabym mieć odkurzacz, westchnęła Maj, ale była zadowolona, że Tomas okazał się taki hojny. Nie chce, żeby rodzina się na nią gniewała.

Tomas wraca ze sklepu z bochenkiem żytniego chleba, masłem i mlekiem. Ma czerwone policzki, nastrój mu dopisuje. Niemal jak dawniej po wypiciu kilku kieliszków. Zachowuje się jak nowo nawrócony. Wczoraj w pociągu bez przerwy powtarzał zalecenia doktora. Podkreślał, że przede wszystkim musi znaleźć sobie jakieś hobby. I że nie powinien wstydzić się swoich zainteresowań historią czy książkami w ogóle. Że lektura może go ukształtować. Wydawał się pewny siebie, przekonany o swoich racjach. U Maj wywołało to pewien niepokój, ale rozumie, że inaczej mógłby sobie nie poradzić, no i oczywiście będzie go wspierać. Zaczyna kroić chleb: świeży, jeszcze ciepły, masło się na nim momentalnie topi. Podgrzewa mleko dla Anity. Tomas prosi, żeby poszła z nim do pokoju, wskazuje kąt, w którym stoi jego ulubiony stolik ze szklanym blatem. Co powiesz na to, żebym urządził tu sobie kącik do pracy? Z niewielkim biurkiem albo sekretarzykiem. Mógłbym tu czytać, robić notatki, zamiast rozkładać książki i notesy w sypialni. Czy Maj musi mu natychmiast odpowiedzieć? Tak, przytakuje, ale dodaje, że chce dzisiaj sprzątnąć mieszkanie, a potem zastanowi się, co gdzie będzie pasować.

Kiedy Tomas wychodzi, Maj oddycha z ulgą. Tomas nie idzie dzisiaj do firmy, tylko do biblioteki. Doktor polecił mu dzieła kilku poetów, a nawet też kilka książek filozoficznych. Najwyraźniej go zainteresowałem, myśli Tomas. Skoro polecił mi dzieła filozofów i myślicieli, musiał uznać, że sobie poradzę z ich lekturą. Na pewno, odpowiedziała Maj, na pewno, a potem podała mu palto i niemal wypchnęła na klatkę schodową. Maj spieszy się, bo Titti, jej szwagierka, zaproponowała, żeby zostawiła Anitę na kilka godzin pod opieką niani jej synka. Obiecała, że w razie potrzeby pomoże jej pilnować i Anity, i Henrika. W tym czasie Maj będzie mogła posprzątać mieszkanie i zrobić najpilniejsze zakupy.

Dwa pokoje z kuchnią. Jak u Ragny i Edvina. Mieszkanie siostry znajduje się w nowym bloku. Ale tu pokoje są wyższe. A wnęki okienne głębsze, co ładnie wygląda.

Titti wita Maj i Anitę w przestronnym holu willi. Klepie nawet Maj po policzku. W niedzielę zapraszamy was na obiad, mówi. Będziemy pili oranżadę, dodaje szeptem, a Maj kiwa głową. Titti rozkłada ręce, a Anita niemal rzuca się jej w ramiona, z kuchni wybiega Henrik w czerwonej aksamitnej pelerynie i z mieczem w ręku. Nie musisz się spieszyć, mówi Titti wspaniałomyślnie. Jak wrócisz po małą, wypijemy kawę, dodaje. Kiedy Maj żegna się z Anitą, córeczka wyciąga do niej ręce, a wtedy Titti chwyta ją mocniej. Pomachamy mamie przez okno – obiecuje małej i pociesza Maj, że jak tylko zniknie jej z oczu, zaraz przestanie płakać. Tak się mówi, kiedy dziecko płacze. Lepiej działać szybko, jedno cięcie zamiast przeciągania sprawy. Maj widzi wzburzoną twarzyczkę Anity w oknie holu, ale przecież Anita lubi Titti, słyszy jej płacz nawet przez szybę. Weź sanki i idź. Że też znów zaczyna jej się kręcić w głowie. Kieliszek koniaku by pomógł. Ale w domu nie ma nic. Ruszaj już.

Powoli zaczyna iść, kaszle. Przyspiesza. Musi zetrzeć kurze, wywietrzyć – jest tak zimno, że boi się zostawić otwarte okno na dłużej, szybko robi przeciąg i nareszcie czuje, że w mieszkaniu jest czysto. Pani Jansson dobrze opiekowała się mieszkaniem, to widać. Ale w domu zawsze jest coś do zrobienia. Musi sporządzić listę zakupów na cały tydzień. Nawet przygotowanie rzeczy do prania zajmuje chwilę. Właśnie skończyła sortować rzeczy, kiedy rozległ się dzwonek do drzwi. Nie teraz. Ma jeszcze tyle do zrobienia. Za drzwiami stoi posłaniec z kwiatami, chłopak ma czapkę naciągniętą na uszy i niepokojąco białe plamy na czerwonych policzkach, Boże drogi, nie możesz sobie odmrozić policzków, mówi Maj i daje mu kilka monet. Bardzo się ucieszył! Maj też się cieszy. To dla niej? Dla małżonków Berglund, naszych przyjaciół Maj i Tomasa, z gorącymi pozdrowieniami i nadzieją na wiele miłych wspólnie spędzonych godzin. Brakowało nam was tej zimy! Anna i Bertil Sundmanowie.

Maj wchodzi do środka z bukietem, zdejmuje papier: lilie, róże, irysy i zielone liście dla dekoracji, wchodzi na krzesło, żeby sięgnąć po cynowy wazon Tomasa, który stoi wysoko. Co za bukiet. Że też ludzie potrafią być tacy mili! Nie może się doczekać, kiedy Tomas wróci, żeby mu wszystko opowiedzieć. Ragnie też chciałaby powiedzieć: widzisz, jakich mamy przyjaciół? Tak, Maj, musisz o nich dbać, nie zawiedź swoich przyjaciół.

Była trochę smutna, mówi Titti, kiedy Maj, w świetnym humorze, przychodzi odebrać Anitę. Może to pierwsze objawy przeziębienia? Niewykluczone, bo synek Ragny kasłał w nocy tak, że można było zwariować, mówi Maj, a Titti dodaje, że Henrik też całą zimę był zakatarzony. Piją kawę w kuchni, ale o rozmowie nie ma mowy, Anita wyrywa się z objęć Maj, a Henrik bez przerwy przerywa Titti. Maj z trudem udaje się wtrącić, że Anna i Bertil przysłali im kwiaty. Że też wiedzieli o naszym powrocie, mówi, kiedy żegnają się w holu. Czy to nie jest niezwykle miłe? Titti kiwa głową, trzymając Henrika na ręku, synek kopie, chce, żeby go puściła. Zadzwonię, mówi Titti, opowiesz mi, jak wam było w Sztokholmie. I zamyka za nią drzwi.

Anita płacze, kiedy Maj układa ją w specjalnej skrzynce przymocowanej do sanek. Nie przestaje rozpaczliwie szlochać przez całą drogę do domu. Maj wie, że nie powinna już przystawiać jej do piersi, ale kiedy przychodzą do domu, jednak to robi. W jej objęciach Anita niemal natychmiast zasypia. Nie budzi się, nawet kiedy Maj wyjmuje jej z ust sutek i przekłada córeczkę do łóżeczka.

Tomas też chyba cieszy się z przysłanego przez przyjaciół bukietu. Czy może raczej jest skrępowany? Musimy dbać o naszych przyjaciół abstynentów, mówi Maj i pokazuje na bukiet, który postawiła na komodzie. Tak, oczywiście, przytakuje Tomas, kiwając przy tym głową. Ale po co im my, to znaczy ja… Ależ, Tomasie. Spójrz, jakie piękne kwiaty. I jak zniewalająco pachną! Tomas chyba nawet nie spojrzał na dołączoną kartkę. Ma mu przeczytać ją na głos? Nie, zostawia go w pokoju i wychodzi do kuchni. Nakrywa do stołu, sprawdza, czy podała borówki i mleko. Proszę, jedzenie gotowe, woła i odwiesza fartuch. Tomas siada i oddycha głęboko. Wygląda na to, że brakowało im nas, mówi Maj, naprawdę, dodaje, podając mu półmisek z boczkiem i plackami ziemniaczanymi. Niesamowite, jak brudzi się w mieszkaniu, nawet jeśli nikt w nim nie mieszka, ciągnie, kiedy Tomas nie reaguje. Kroi placki na mniejsze kawałki, by nakarmić nimi Anitę. Tak, odpowiada w końcu Tomas rozkojarzony, podnosi głowę, spogląda na nią i mówi, że jeśli będzie czasem chciała wypić drinka, to żeby się nie krępowała, chociaż wolałby, by przez najbliższy czas nie było w domu alkoholu – Bjerre uznał, że tak będzie najbezpieczniej. Z czasem to się oczywiście zmieni, będą trzymali alkohol w barku, by móc podać go gościom. I, jak powiedziałem, nie mam nic przeciwko temu, że czasem też się poczęstujesz, nie chcę karać cię za to, że ja…

Miałabym siedzieć sama i pić… Maj prycha, chociaż wie, że Tomas nie miał złych intencji.

Nie mam wyboru, Maj. Albo odstawię alkohol, albo czeka mnie powolna śmierć. Ale wiem, że dam radę, czuję to. Oczywiście, pojawią się pokusy. Wtedy chciałbym, żebyś mnie wsparła, powstrzymała. Jeśli będę próbował cię oszukać, zacznę ci wmawiać, że jeden kieliszek to nic wielkiego.

Jak dobrze być z powrotem we własnej kuchni, mówi Maj. Placki ziemniaczane udały się jej, są bardzo kształtne. Tomas bierze kawałek do ust, zakrywa oczy dłonią i mówi grubym głosem.

Cieszę się, że to mówisz, Maj, bo to dowodzi, że dobrze ci tu z nami. Maj pije mleko. Z nami? Tomas śmieje się: ze mną i Anitą, oczywiście.

CIĄG DALSZY DOSTĘPNY W PEŁNEJ, PŁATNEJ WERSJI