Okładka

Karta tytułowa

WSTĘP

NAKARM KRAKOWEM SWĄ DUSZĘ

Cracovia totius Poloniae urbs celeberrima atque amplissima..., czyli „Kraków, miasto całej Polski najsławniejsze i najświetniejsze” – napisał w 1619 r. na miedziorycie z widokiem Krakowa jego autor – szwajcarski rysownik Matthäns Merian Starszy. Zaledwie 10 lat wcześniej królewski Kraków przestał być stolicą Polski. Siedzibą króla i władz została Warszawa, ale pozostały splendor, sława i chwała Krakowa jako najpiękniejszego miasta w Polsce i jednego z najświetniejszych w całej Europie i na świecie. I tak jest aż do dziś.

Kraków szczyci się swoim rynkiem, siedzibą królów – Wawelem, zabytkowymi kamienicami, ale prawdziwą perłą w koronie tego miasta są miejsca święte. Pod względem kościołów i klasztorów, konkurować z Krakowem może bowiem jedynie sam Rzym. Kraków to również miasto niezwykłych ludzi – świętych, błogosławionych i sług Bożych, a także pracujących na chwałę Bożą artystów. Ulice tego grodu przemierzali, żyli tu lub przez jakiś czas mieszkali, modlili się i posługiwali: św. Faustyna Kowalska, św. Brat Albert, św. Maksymilian Kolbe, św. Jadwiga Królowa, św. Stanisław Kazimierczyk i wielu, wielu innych „arcymistrzów” miłości Boga i bliźniego.

Nadmienić trzeba, że królewski gród nad Wisłą był również umiłowanym miastem, urodzonego w pobliskich Wadowicach, Karola Wojtyły – św. Jana Pawła II. To właśnie w Krakowie przyszły papież pracował i studiował, pełnił posługę kapłana, duszpasterza akademickiego oraz arcypasterza. Karol Wojtyła znał i kochał każdą krakowską świątynię, „każdy kamień i każda cegła” w tym mieście była mu droga. To właśnie stąd wyruszył do Rzymu, by już tam pozostać jako następca św. Piotra. Wracał tu jednak potem podczas pielgrzymek. Często. Bardzo często.

Zapraszamy Cię zatem, drogi Czytelniku, do wyruszenia wraz z nami na wędrówkę po królewskim i „papieskim” Krakowie – po krakowskich świątyniach i miejscach kultu. I jeszcze jedna uwaga. Przewodnik ten napisaliśmy głównie z myślą o ludziach wierzących i „poszukujących”. Skoncentrowaliśmy się w nim zatem przede wszystkim na tym, co najważniejsze – na sakraliach, otoczonych czcią miejscach, relikwiach, łaskami słynących obrazach, a także na świętych związanych z Krakowem. Gorąco pragniemy bowiem, żebyś zwiedzając nasze ukochane miasto, zaspokoił przede wszystkim głód swojej duszy.

Poznaj lepiej Kraków, nakarm nim swą duszę, a jesteśmy przekonani, że żegnając ów prastary królewski gród nad Wisłą, westchniesz jak opuszczający swoją Ojczyznę św. Jan Paweł II: „Żal odjeżdżać!”. My mamy to szczęście, że nie musimy...

Autorzy

KRÓLEWSKA KATEDRA NA WAWELU PW. ŚW. STANISŁAWA BM I ŚW. WACŁAWA

Położona w centrum Krakowa, na zamkowym wzgórzu, Królewska Katedra na Wawelu – najważniejszy kościół diecezji krakowskiej – to wielki symbol polskości i trwania narodu, święte miejsce dla wszystkich Polaków. To również centrum kultu patrona Polski św. Stanisława, biskupa i męczennika, oraz św. Jadwigi Królowej. Od XIV w. katedra wawelska była kościołem koronacyjnym królów polskich, miejscem pochówku władców i wielkich Polaków, z czasem stając się narodowym panteonem. Katedra na Wawelu do dziś duchowo łączy Polaków, tak jak czyniła to w czasach zaborów, okupacji i ciemnej nocy komunizmu.

SZCZYPTA HISTORII

Budowa pierwszej katedry na Wawelu rozpoczęła się prawdopodobnie niedługo po 1000 r., kiedy powstało biskupstwo krakowskie. Katedra otrzymała wezwanie czeskiego księcia św. Wacława. U schyłku XI w. rozpoczęto budowę nowego kościoła romańskiego (pozostałością po nim jest m.in. krypta św. Leonarda). Obecna katedra w formie trójnawowej gotyckiej bazyliki jest trzecią z kolei. Wybudowano ją w XIV w., kiedy władcą Polski był król Kazimierz Wielki. W XVII w. świątynię i katedralny skarbiec splądrowali Szwedzi, a w czasie drugiej wojny światowej swoje porządki wprowadzali tu Niemcy. Katedra przetrwała jednak trudne czasy i powróciła do świetności. Dziś jej patronem jest nie tylko św. Wacław, ale także polski biskup i męczennik, św. Stanisław. W sylwecie katedry dominują trzy wieże: najwyższa – Zegarowa oraz dwie niższe – Zygmuntowska i Wikaryjska (Srebrnych Dzwonów).

O PATRONACH

Święty Stanisław, biskup i męczennik (patrz: SKAŁKA – LUDZIE BOGA).

Święty Wacław

Wacław i jego młodszy brat Bolesław żyli w X w. w Czechach i byli synami panującego w tym kraju Wratysława I z dynastii Przemyślidów oraz Drahomiry – córki księcia połabskich Hawelan, która wprawdzie także przyjęła chrześcijaństwo, ale wciąż potajemnie sympatyzowała z poganami. Po śmierci Wratysława wychowaniem 13-letniego Wacława zajęła się jego bardzo pobożna babka Ludmiła (uznana po śmierci za świętą), 7-letni Bolesław pozostał natomiast pod pieczą matki. Wacław nauczył się łaciny i greki oraz zgłębił prawdy wiary chrześcijańskiej; był bardzo pobożnym człowiekiem, doskonałym naśladowcą Chrystusa, dzielnym rycerzem i dobrym władcą. Bolesław wzrastał w atmosferze nacechowanej pogaństwem.

Po śmierci męża Drahomira przez krótki czas rządziła krajem. Skłaniająca się ku kultom pogańskim regentka burzyła kościoły i wyganiała z kraju katolickich księży, zleciła zamordowanie Ludmiły. Sytuacja wróciła do normy, kiedy władzę objął 18-letni Wacław (924 lub 925 r.). Nie spodobało się to jego wrogom – sympatyzującym z pogaństwem możnowładcom, którzy skupili się wokół jego młodszego brata. Bolesław zaprosił Wacława na niedzielę 27 września, na uroczystą Mszę św. ku czci świętych Kosmy i Damiana – patronów kościoła w Bolesławcu (dziś Stara Boleslav). Kiedy młody książę przybył na dwór swojego brata, został zamordowany.

Krew Wacława stała się „zasiewem chrześcijaństwa” w Czechach, a on sam tuż po śmierci uznany został za świętego męczennika. Chrześcijaństwo w Czechach wygrało walkę z pogaństwem, a szczątki króla przeniesione zostały do wybudowanego przez niego samego kościoła (obecnie katedry) św. Wita na praskim Hradzie. Wacław został głównym patronem Czech i pierwszym świętym Słowianinem.

WĘDRUJĄC PO ŚWIĄTYNI

Wchodząc do katedry, spójrzmy najpierw na drzwi. Są darem Kazimierza Wielkiego. Zdobi je jego monogram. To właśnie za panowania tego króla obecna katedra została wybudowana i konsekrowana. Nad wejściem wiszą kości prehistorycznych zwierząt: czaszka nosorożca, fragment szczęki walenia i mamuta. Legenda głosi, że kiedy spadną, nastąpi... koniec świata.

Na środku nawy głównej, w centrum świątyni, wznosi się ołtarz – konfesja św. Stanisława (patrz: ŁASKAMI SŁYNĄCE). Za konfesją znajduje się prezbiterium. Po bokach widzimy stalle, ponad którymi wiszą gobeliny. Na sklepieniu możemy dostrzec średniowieczne kamienne zworniki z wyobrażeniami Chrystusa adorowanego przez anioły oraz św. Stanisława i św. Wacława. Na końcu prezbiterium znajduje się ołtarz główny, w którym umieszczono obraz Chrystusa Ukrzyżowanego. Na służkach filarów ustawiono posążki świętych ojców Kościoła: Hieronima, Ambrożego, Grzegorza i Augustyna.

Podążając zgodnie z ustalonym porządkiem zwiedzania, odwiedzimy następujące kaplice (opisując je, skupimy się głównie na znajdujących się w nich sakraliach):

Kaplica pw. św Tomasza Apostoła i Matki Bożej Śnieżnej (zwana też kaplicą bp. Samuela Maciejowskiego) powstała w drugiej połowie XIV w., a przebudował ją w XVI w. bp Maciejowski, wybitny polski humanista i sekretarz króla Zygmunta Starego. W późnobarokowym ołtarzu wykonanym z czarnego marmuru znajduje się, pochodzący z początku XVII w., słynący łaskami obraz Matki Bożej Śnieżnej. W kaplicy umieszczono również wykonany z piaskowca i czerwonego marmuru grobowiec biskupa Maciejowskiego. W kopule można podziwiać malarskie sceny z życia Maryi oraz legendy związane z wizerunkiem Matki Bożej Śnieżnej. Kaplicę zamyka brązowa krata z aniołami oraz postacią Matki Bożej z Dzieciątkiem na tle Wawelu.

Kaplica Lipskich pw. św. Macieja i św. Mateusza to jedna z najpiękniejszych kaplic grobowych w katedrze. W jej centrum znajduje się ołtarz z obrazem św. Mateusza. Po lewej stronie od wejścia można zobaczyć wykonany z czarnego marmuru i alabastru pomnik nagrobny bp. Andrzeja Lipskiego, kanclerza koronnego. Na wschodniej ścianie ustawiono nagrobek ks. kard. Jana Aleksandra Lipskiego. Warto również zwrócić uwagę na znajdujące się w kopule bogate stiuki. Element zdobniczy stanowi apsyda z ukrytymi po bokach oknami. Wejście do kaplicy zamknięte jest żelazną kratą, na której umieszczono orły trzymające grabie – herbowe godło Lipskich.

Kaplica Skotnickich pw. św. Wawrzyńca

W późnobarokowym ołtarzu, pochodzącym z drugiej połowy XVIII w., podziwiać można obraz przedstawiający pokłon pasterzy, a w zwieńczeniu mały wizerunek św. Piotra Apostoła.

Kaplica bp. Andrzeja Zebrzydowskiego pw. św. Kosmy i Damiana

Przy jej ścianie wschodniej, w renesansowym ołtarzu umieszczono figurę Serca Pana Jezusa. Po lewej stronie od wejścia znajduje się natomiast wspaniały pomnik z piaskowca i marmuru bp. Andrzeja Zebrzydowskiego  (zm. 1560 r.), humanisty, admiratora twórczości Erazma z Rotterdamu.

Pomnik Władysława Łokietka (zm. 1333 r.) jest przykładem grobowca-tumby. Wykonany z białego piaskowca pomnik przedstawia króla w stroju koronacyjnym. Po bokach zobaczyć można ludzi płaczących po stracie władcy: kobiety i mężczyzn z różnych stanów.

Krzyż św. Jadwigi (patrz: ŁASKAMI SŁYNĄCE)

Kaplica pw. św. Katarzyny (kaplica bp. Piotra Gamrata, Jerzego Grochowskiego)

W ołtarzu znajduje się obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem i św. Katarzyny. Z polecenia królowej Bony wykonano tu nagrobek Piotra Gamrata, biskupa krakowskiego i arcybiskupa gnieźnieńskiego. W niszy kaplicy podziwiać można sarkofag z leżącą figurą zmarłego oraz płaskorzeźbiony wizerunek Matki Bożej z Dzieciątkiem w otoczeniu św. Stanisława i św. Wojciecha. Na jego szczycie usytuowano figury św. Katarzyny, św. Piotra i św. Pawła. Kaplicę zamyka brązowa, renesansowa krata.

Kaplica pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, zwana także Mariacką bądź kaplicą Stefana Batorego, od XVI w. była połączona z Zamkiem Królewskim. Władcy przechodzili tędy do katedry. Często jednak zatrzymywali się tu na modlitwie. W kaplicy, w tabernakulum z XVII w., przechowywany jest Najświętszy Sakrament. Znajduje się w niej także pomnik nagrobny króla Stefana Batorego (zm. 1586 r.) i Elżbiety Pileckiej (zm. 1420 r.), trzeciej żony Władysława Jagiełły. Brązowa krata, zamykająca wejście do kaplicy, pochodzi z połowy XVII w.

Naprzeciw kaplicy Mariackiej warto się zatrzymać przy pomnikach królów z ich małżonkami: Michała Korybuta Wiśniowieckiego i Eleonory Austriaczki oraz Jana III Sobieskiego i Marii Kazimiery. Naprzeciwko znajdują się trzy ołtarze: po lewej stronie św. Józefa, w środku św. Wacława, na prawo św. Jacka.

Kaplica bp. Piotra Tomickiego pw. św. Tomasza Kantuaryjskiego

W ołtarzu głównym znajduje się obraz Pokłon Trzech Króli, pochodzący z pierwszej połowy XVI w., a w jego zwieńczeniu zobaczyć można płaskorzeźbę przedstawiającą Boga Ojca. Na ołtarzu umieszczono srebrną trumienkę z relikwiami bł.  Wincentego Kadłubka (zm. 1223 r.), krakowskiego biskupa, polskiego kronikarza dziejów.

W kaplicy znajduje się także grobowiec bp. Piotra Tomickiego, męża stanu i dyplomaty, podkanclerzego Zygmunta I. Była ona gotowa jeszcze za życia hierarchy w XVI w. W okrągłym oknie kaplicy warto zauważyć witraż wykonany przez Tadeusza Wojciechowskiego, przedstawiający św. Tomasza. Artysta nadał świętemu swoje rysy. Ozdobą kaplicy jest krata z brązu, która oddziela wejście od nawy. Całość nakryta jest kopułą.

Kaplica pw. św. Jana Ewangelisty, zwana także kaplicą bp. Andrzeja Stanisława Kostki Załuskiego

W ołtarzu głównym tej kaplicy znajduje się obraz Rzeź niewiniątek, a w jego zwieńczeniu rzeźba Dzieciątka Jezus. Naprzeciw wejścia umieszczono późnobarokowy pomnik ku czci zmarłego w opinii świętości ks. bp. Jana Grota (zm. 1346 r.). W podziemiach tej kaplicy spoczywa inny wybitny hierarcha polskiego Kościoła – Jan Paweł Woronicz (zm. 1829 r.), biskup krakowski, prymas Królestwa Kongresowego.

Kaplica pw. Bożego Ciała i św. Andrzeja (kaplica Jana Olbrachta)

W ołtarzu kaplicy umieszczony został obraz Bożego Miłosierdzia (przesłonił dzieło Мęczeństwo św. Andrzeja). Na narożniku prezbiterium umieszczono brązową tablicę poświęconą kard. Zbigniewowi Oleśnickiemu (zm. 1455 r.), niezwykle zasłużonemu dla Polaków. Uratował on króla Jagiełłę w czasie bitwy pod Grunwaldem, zwalając z konia Krzyżaka, który nastawał na życie monarchy. W kaplicy tej spoczywa również król Jan Olbracht (zm. 1501 r.). Nisza, w której znajduje się jego grobowiec, to pierwsze dzieło renesansowe na ziemiach polskich.

Naprzeciw kaplicy Jana Olbrachta ujrzymy wykonany z czerwonego marmuru sarkofag króla Kazimierza Wielkiego (zm. 1370 r.). Wewnątrz tumby znajduje się grób władcy, którego doczesne szczątki odnaleziono w XIX w. i po raz drugi pochowano.

W ołtarzu kaplicy pw. św. Jana Chrzciciela (kaplica Jakuba Zadzika) znajdują się dwa obrazy. Dzieło Chrzest Chrystusa namalował w XIX w. Wojciech Korneli Stattler, który nadał św. Janowi rysy swojego przyjaciela, wielkiego polskiego wieszcza Adama Mickiewicza. Drugi obraz – w zwieńczeniu – przedstawia Matkę Bożą z Dzieciątkiem i św. Janem Chrzcicielem. Maryja depcze na nim głowę smoka – szatana.

W kaplicy znajduje się również marmurowy nagrobek bp. Jakuba Zadzika (zm. 1642 r.), który zasłynął z walki z innowiercami. Wejście do niej zamyka ozdobna brązowa krata z wizerunkami Chrystusa Salwatora i św. Jakuba Starszego, pochodząca z połowy XVII w. Od tego też czasu ubierano tutaj królów przed ceremonią koronacji. Warto zwrócić także uwagę na znajdujący się obok kaplicy pomnik ks. kard. Albina Dunajewskiego (zm. 1894 r.).

Kaplica pw. św. Joachima (kaplica bp. Jana Konarskiego)

W ołtarzu kaplicy umieszczono wizerunek św. Joachima. Pod oknem można zobaczyć pomnik bp. Konarskiego, przyjaciela św. Kazimierza, który zmarł na jego rękach, a w posadzce pamiątkową tablicę ku czci kard. Jana Puzyny, za czasów którego odrestaurowano katedrę wawelską. Naprzeciw kaplicy znajduje się grób królowej Anny Cylejskiej (zm. 1416 r.), wnuczki Kazimierza Wielkiego, a zarazem drugiej żony Jagiełły.

Kaplica Zygmuntowska pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny to najpiękniejsze dzieło architektury i rzeźby renesansowej w Polsce. Powstała na miejscu kaplicy ufundowanej przez króla Kazimierza Wielkiego.

Ta, która istnieje obecnie, w zamyśle króla Zygmunta I Starego miała być swoistym mauzoleum, a jej wykonanie zlecono artystom z Włoch. Wnętrze kaplicy, zbudowanej na planie kwadratu, pokrywa dekoracja rzeźbiarska z marmuru i kamienia. Obok pomnika Zygmunta umieszczono posągi św. Wacława oraz św. Floriana, a nad nimi medaliony świętych ewangelistów: Marka i Mateusza.

Ołtarz w kaplicy, wykonany w XVI w. przez artystów w Norymberdze, został ufundowany przez króla Zygmunta. Wypełnia on całą ścianę wschodnią i ma formę poliptyku. Część środkowa i awersy ruchomych skrzydeł to płaskorzeźby wykonane w srebrze, przedstawiające sceny z życia Matki Bożej. Na skrzydłach bocznych u góry zauważyć można postaci św. Stanisława i św. Wojciecha, patronów Polski. Z kolei zewnętrzne malowidła przedstawiają sceny z życia Pana Jezusa. Obok ołtarza znajdują się posągi świętych Piotra i Pawła, a nad nimi ewangelistów: św. Łukasza i św. Jana. Warto zwrócić również uwagę na umieszczone w górze medaliony z wizerunkami biblijnych królów, Dawida i Salomona. Ten ostatni posiada rysy Zygmunta Starego.

W kaplicy, która jest przepięknie ozdobiona, znajduje się grobowiec Zygmunta Starego i Zygmunta Augusta. Warto przyjrzeć się także królewskim stallom. Kaplicę oddziela od nawy brązowa krata.

Naprzeciw kaplicy Zygmuntowskiej znajduje się marmurowy sarkofag królowej Jadwigi (zm. 1399 r.), piękne i pełne dostojeństwa dzieło dłuta żyjącego na przełomie XIX i XX w. rzeźbiarza Antoniego Madeyskiego.

Kaplica dynastii Wazów pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny

W drewnianym ołtarzu kaplicy umieszczono obraz ukazujący Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny, a w kopule podziwiać można malarskie sceny z życia Matki Bożej. Kaplicę wybudowano na wzór kaplicy Zygmuntowskiej i tak wygląda na zewnątrz. To właśnie w niej pierwotnie złożono ciało św. Stanisława, biskupa i męczennika. Na środek katedry doczesne szczątki świętego zostały przeniesione dopiero po jego kanonizacji, która miała miejsce w 1253 r. Nad wejściem do kaplicy umieszczono trumienkę z kośćmi otaczanego kultem Jana Prandoty (zm. 1266 r.), biskupa krakowskiego, fundatora kaplicy Świętych Piotra i Pawła.

Na ścianach kaplicy znajdują się epitafia wszystkich męskich potomków polskiej linii Wazów. Zresztą kaplica ta była niejako mauzoleum rodu. Prowadzi do niej barokowy portal, w którym osadzono kratę z brązu.

Kaplica pw. św. Szczepana (kaplica Szafrańców, zwana też kaplicą Doktorów) znajduje się w przyziemiu wieży Srebrnych Dzwonów. W jej ołtarzu umieszczono obrazy: Wizja św. Jana Kantego oraz Święty Karol Boromeusz. Polichromia w tej kaplicy jest dziełem Józefa Mehoffera. Witraż w oknie przedstawia Matkę Bożą Ostrobramską. Można w niej zobaczyć wiele nagrobków krakowskich uczonych i profesorów. Przez długi czas opiekę nad nią sprawowała bowiem Akademia Krakowska (obecnie Uniwersytet Jagielloński).

Kaplica pw. Oczyszczenia Najświętszej Maryi Panny (kaplica Potockich)

Naprzeciw wejścia do niej znajduje się brązowy, złocony ołtarz z obrazem Chrystus Ukrzyżowany ze św. Elżbietą Węgierską oraz św. Franciszką Rzymianką (pierwsza połowa XVII w.). Obok na postumentach stoją popiersia Artura Potockiego oraz jego matki Julii z Lubomirskich Potockiej. Drzwiczki do tabernakulum zdobi wykonana ze srebra plakieta z przedstawieniem Chrystusa w Ogrojcu. Po lewej stronie od wejścia znajduje się zabytkowy posąg Chrystusa, zdobiący pomnik nagrobny hrabiego Artura Potockiego. Z kolei przy ścianie zachodniej zobaczyć można pomnik nagrobny bp. Filipa Padniewskiego (zm. 1572 r.) z napisem epitafijnym Jana Kochanowskiego. Kaplicę, która jest swoistym mauzoleum rodu Potockich, zamyka klasycystyczna krata z początku XIX w. 

Kaplica pw. św. Krzyża i Ducha Świętego, zwana Świętokrzyską

Na ścianach tej kaplicy podziwiać można malowidła przedstawiające sceny z Ewangelii. Skarbami kaplicy są: pochodzący z końca XIV w. gotycki tryptyk Matki Bożej Bolesnej oraz tryptyk Świętej Trójcy (XV w.). W rogu kaplicy umieszczono nagrobek króla Kazimierza Jagiellończyka (zm. 1492 r.) autorstwa Wita Stwosza. Na ścianie naprzeciw wejścia znajduje się pomnik bp. Kajetana Sołtyka (zm. 1788 r.). Okna zdobią witraże Józefa Mehoffera przedstawiające sceny związane z Krzyżem Świętym.

Kaplica pw. Świętej Trójcy (Królowej Zofii)

Położony przy ścianie południowej ołtarz składa się z mensy z białego marmuru, na której spoczywa rzeźba Matki Bożej. Polichromia na ścianach przedstawia wizerunki Matki Bożej Częstochowskiej, Ostrobramskiej, Berdyczowskiej i Kalwaryjskiej oraz zaślubiny królowej Zofii Holszańskiej z Władysławem Jagiełłą, a także królową jako wdowę, z synami Władysławem i Kazimierzem. Polichromię na sklepieniu, wyobrażająca wybitne postaci z historii Polski, wykonał Włodzimierz Tetmajer.

Kaplica Czartoryskich (w przyziemiu wieży Zegarowej)

W ołtarzu kaplicy znajduje się tryptyk Jana Olbrachta: w szafie środkowej – Ukrzyżowanie, a na skrzydłach sceny z życia Chrystusa (postać króla, który klęczy przy krzyżu, ma rysy Jana Olbrachta).

ŁASKAMI SŁYNĄCE

Konfesja św. Stanisława to miejsce szczególne nie tylko dla jego czcicieli, ale także dla wszystkich Polaków. Tu spoczywa bowiem ciało krakowskiego hierarchy i męczennika, zamordowanego w 1079 r. przez króla Bolesława Śmiałego podczas odprawiania Mszy św. w kościele Na Skałce. Krakowski biskup i męczennik od wieków otaczany jest tu szczególną czcią, a jego ołtarz, zajmujący w świątyni centralne miejsce, zwany jest Ołtarzem Ojczyzny.

Relikwie św. Stanisława przeniesiono na Wawel już w XI w. (lub XII w.), a po kanonizacji męczennika w 1253 r. umieszczono je w ołtarzu w środku ówczesnej katedry romańskiej, w miejscu, gdzie spoczywały już relikwie św. Floriana. Kości biskupa męczennika osobiście obmyła wtedy św. Kinga, żona księcia Bolesława Wstydliwego, i ufundowała pierwszy ozdobny relikwiarz. W XVI w. król Zygmunt I Stary ufundował nowy ołtarz, a Zygmunt III – nowy relikwiarz (który padł łupem Szwedów podczas potopu szwedzkiego w 1657 r.). Obecny relikwiarz – pokryty scenami z życia św. Stanisława – powstał w latach 1669–1671 w pracowni gdańskiego złotnika Piotra van der Rennena i należy do najwybitniejszych dzieł złotniczych w Europie.

Obecny ołtarz św. Stanisława pochodzi natomiast z XVII w. Ufundował go bp Marcin Szyszkowski jako wotum za cudowne odzyskanie zdrowia. Mauzoleum z marmuru i złoconego brązu zaprojektował nadworny architekt Wazów, Giovanni Battista Trevano. Ma kształt baldachimu kopułowego wspartego na czterech kolumnach. Według zamysłu kapituły mauzoleum miało uczcić nie tylko św. Stanisława, ale wszystkich pozostałych patronów Królestwa Polskiego. W czterech narożach w górnej części ołtarza stanęły posągi świętych: Stanisława, Wojciecha, Wacława – pierwszego patrona katedry wawelskiej, Kazimierza – syna króla Kazimierza Jagiellończyka, Jacka, Zygmunta – patrona fundatora kaplicy Zygmuntowskiej, Zygmunta I Starego, a także Ignacego Loyoli, twórcy zakonu jezuitów otaczanego szczególnym kultem przez fundatora ołtarza. Na kopule konfesji umieszczono figury czterech ewangelistów.

Na ścianach katedry, nad Ołtarzem Ojczyzny, znajdują się także obrazy przedstawiające dwóch głównych patronów Polski – św. Wojciecha i św. Stanisława.

Cudowny Krucyfiks Królowej Jadwigi

Znajdujący się w późnobarokowym marmurowym ołtarzu Pana Jezusa Ukrzyżowanego, usytuowanym obok wejścia do katedralnej zakrystii, drewniany, gotycki, łaskami słynący i otoczony licznymi wotami Czarny Krucyfiks to drugie z najważniejszych katedralnych sakraliów. W szczególny sposób związany jest ze św. Jadwigą Królową, która często się przed nim modliła. Przychodziła tu w dzień i w nocy, powierzając Zbawicielowi swoje radości i troski, i zawsze znajdowała ukojenie dla swojej duszy. Tradycja głosi, że Ukrzyżowany przemówił kiedyś do niej i – jak pisze Piotr Hiacynt Pruszcz – „rękę do niey ściągał iakoby na błogosławieństwo, gdy się modliła przed nim”. Ponoć ukrzyżowany Chrystus radził wtedy dwunastolatce, by poślubiła Jagiełłę. Właśnie w tym tak szczególnym dla niej miejscu w ozdobnym relikwiarzu spoczywają dziś doczesne szczątki świętej królowej.

GODNE UWAGI

Groby królów, hierarchów Kościoła i narodowych bohaterów

Katedra na Wawelu to największy narodowy panteon – nekropolia królów i możnowładców, kardynałów, biskupów i kanoników, ludzi zasłużonych dla Kościoła i Polski, wieszczów i bohaterów narodowych. W nawie głównej, w kaplicach, a także w dostępnych do zwiedzania kryptach spoczywa większość królów Polski, ich małżonki, członkowie królewskich rodzin. Godne uwagi są ich ozdobne – wykonane przez największych mistrzów – sarkofagi i grobowce.

Jako pierwszego pochowano w katedrze w 1333 r. króla Władysława Łokietka. Leżą tu również m.in. syn Łokietka Kazimierz Wielki, Władysław Jagiełło, Kazimierz Jagiellończyk i Jan Olbracht, Stefan Batory, obrońca chrześcijańskiej Europy przed Turkami, bohater spod Wiednia Jan III Sobieski (zm. 1696 r.), Zygmunt I Stary, Zygmunt August.

Dziełami najwyższej próby są ozdobne sarkofagi, m.in. umieszczony w rogu kaplicy Świętokrzyskiej nagrobek króla Kazimierza Jagiellończyka (zm. 1492 r.) – uznawany za jedno z najwybitniejszych w Europie osiągnięć rzeźby poźnogotyckiej, którego autorem jest Wit Stwosz; znajdujący się w prezbiterium nagrobek Władysława Jagiełły (zm. 1434 r.) – jedno z największych osiągnięć gotyckiej rzeźby w Polsce z renesansowym baldachimem dłuta Jana Ciniego; renesansowy nagrobek Jana Olbrachta – w formie łuku triumfalnego, projektu Franciszka Florentczyka; nagrobek królów Zygmuntów – będący wzorem dla wielu nagrobków magnackich i szlacheckich, nagrobek Kazimierza Wielkiego (zm. 1370 r.) – jeden z cenniejszych nagrobków tumbowo-baldachimowych z XIV w. w środkowej Europie.

Spośród królów polskich w katedrze na Wawelu nie spoczywają jedynie Ludwik Węgierski, Aleksander Jagiellończyk, Henryk III Walezy, August III Sas i Stanisław August Poniatowski.

Królowi Kazimierzowi Wielkiemu – po 500 latach od śmierci – zorganizowano powtórny pochówek, a grobowiec króla Władysława III Warneńczyka jest jedynie symboliczny. Młody król zginął w bitwie pod Warną, a jego ciała nigdy nie odnaleziono.

Na Wawelu spoczywają także m.in. twórca i przywódca niepodległego państwa polskiego, marszałek Józef Piłsudski (zm. 1935 r.), ofiary katastrofy w Smoleńsku: prezydent Lech Kaczyński z małżonką, narodowi bohaterowie: książę Józef Poniatowski, Tadeusz Kościuszko, najwybitniejsi poeci i pisarze uznani za narodowych wieszczów: Adam Mickiewicz i Juliusz Słowacki.

W 1993 r. sprowadzono z Wielkiej Brytanii prochy gen. Władysława Sikorskiego, który zginął w katastrofie lotniczej na Gibraltarze w 1943 r., w 2001 r. umieszczono w katedrze urnę z ziemią ze zbiorowego grobu, w którym spoczął genialny poeta Cyprian Kamil Norwid, a w 2010 r. popiersiem uczczono największego polskiego kompozytora, Fryderyka Chopina.

Warto zwrócić uwagę również na sarkofagi, grobowce i pomniki pochowanych w katedrze wybitnych ludzi Kościoła, m.in. „Księcia Niezłomnego” z czasów drugiej wojny światowej – kard. Adama Stefana Sapiehy, kard. Zbigniewa Oleśnickiego (który jako młody rycerz ocalił życie królowi w bitwie pod Grunwaldem w 1410 r.), kard. Ferdynanda Jagiellończyka, biskupów – Piotra Tomickiego, Jakuba Zadzika i bardzo wielu innych hierarchów i kapłanów.

Dzwon „Zygmunt” i osiem innych

Słynne są w Polsce katedralne dzwony. W 1521 r. na wieży zwanej Zygmuntowską zawisł ufundowany przez Zygmunta I Starego ogromny dzwon nazwany jego imieniem – król polskich dzwonów i „władca polskich serc”, wielki narodowy symbol. Dzwon „Zygmunt” – odlany w Krakowie przez norymberskiego mistrza ludwisarskiego Jana Behama – posiada znamienny łaciński napis: „Bogu Najlepszemu, Największemu i Dziewicy Bogarodzicy, świętym patronom swoim, znakomity Zygmunt, król Polski, ten dzwon godny wielkości umysłu i czynów swoich kazał wykonać Roku Zbawienia 1520”.

Dzwon zdobią plakiety z wyobrażeniami św. Zygmunta i św. Stanisława oraz herby Polski i Litwy.

„Zygmunt” ma prawie 2,5 m średnicy i 4 m całkowitej wysokości, waży ponad 12 t, a samo jego serce z pasem 365 kg. Od wieków wawelski kolos – „bijące serce Polski” – swoim pięknym dostojnym dźwiękiem o tonie uderzeniowym g (sol) towarzyszy Polakom w najważniejszych, historycznych dla narodu i Kościoła chwilach. Od wieków oznajmia najważniejsze święta kościelne, narodzenie i zmartwychwstanie Jezusa, bije w chwilach wyborów i śmierci papieży. Dzwon rozkołysuje grupa wawelskich dzwonników, a znalezienie się w jej gronie poczytywane jest za wielki zaszczyt. Na stronie internetowej katedry znajduje się szczegółowy wykaz dni i godzin, kiedy bije „Zygmunt”.

Oprócz „Zygmunta” na dwóch katedralnych dzwonnicach (wieży Zygmuntowskiej i wieży Srebrnych Dzwonów) znajduje się jeszcze osiem innych: najstarszy dzwon „Herman” (z ok. 1271 r.), odlane w XV w. – „Wacław”, „Kardynał”, „Zbyszko” i „Stanisław”, „Urban” (XIV w.), „Maciek” (XVII w.), a także ufundowany w 2014 r. przez Krakowską Kapitułę Katedralną dzwon „Jan Paweł II”.

Trzecia z katedralnych wież, zwana Zegarową, mieści mechanizm zegara i dwa gongi wybijające godziny i kwadranse.

Skarbiec, biblioteka i muzeum

W skarbcu katedry na Wawelu od wieków przechowuje się wiele najważniejszych dla narodu skarbów. Bezcenną wartość mają przedmioty związane z kultem św. Stanisława ze Szczepanowa: szczerozłoty, ozdobiony drogocennymi kamieniami relikwiarz jego czaszki (dzieło sztuki z XVI w. wykonane przez Marcina Marcińca), relikwiarz jego ręki, a także infuła wykonana prawdopodobnie z okazji uroczystości kanonizacyjnych św. Stanisława w 1253 r. (najstarsza zachowana mitra biskupia w Polsce!) i biskupi pierścień. Najstarszą pamiątką, pochodzącą z czasów pierwszej katedry, jest natomiast słynna włócznia św. Maurycego, kopia tzw. świętej włóczni, będąca darem niemieckiego cesarza Ottona III dla Bolesława Chrobrego wręczonym podczas zjazdu gnieźnieńskiego w 1000 r., symbolem przynależności polskiego księcia do wielkiej rodziny chrześcijańskich władców. Z początku XII w. pochodzą wyjęte z grobu bp. Maura srebrny kielich i patena.

W katedralnych zbiorach znajduje się również kryształowo-srebrna tzw. szklanica św. Jadwigi Śląskiej. Święta miała pić z niej podczas postów, a po jej śmierci ludzie, którzy moczyli w tym kielichu swe usta, doznawali łaski uzdrowienia. W skarbcu przechowuje się także racjonał – „znak przypominający paliusz” – dar królowej Jadwigi. Zakładają go arcybiskupi krakowscy, którzy znajdują się w gronie zwierzchników kilku diecezji na świecie mających przywilej noszenia racjonału.

Jeden z najcenniejszych i najstarszych zbiorów dokumentów w Polsce posiada – założone już w XI w. – Archiwum Krakowskiej Kapituły Katedralnej. Znajduje się tu ok. 1200 dokumentów pergaminowych, wspaniałe kodeksy rękopiśmienne, pisma kronikarzy polskich, zbiory kazań, bogato iluminowane księgi liturgiczne (m.in. Graduał Olbrachta, Mszał i Ewangeliarz bp. Tomickiego z XVI w.), wiele inkunabułów i starodruków. Najcenniejsze dokumenty to: akt unii krewskiej z 1385 r., dotyczący warunków zawarcia planowanego małżeństwa między Jadwigą – królem Polski a Jagiełłą – wielkim księciem litewskim, oraz najstarsze zachowane regalium państwowe Ordo Coronandi – napisana w 1434 r. księga koronacyjna używana podczas koronacji polskich królów. W archiwum znajduje się również rękopis dramatu Karola Wojtyły Brat naszego Boga.

Skarbiec i archiwum nie są udostępnione do zwiedzania, jednak spora część pochodzących z nich skarbów, m.in. najcenniejsze pamiątki narodowe, najstarsze i najważniejsze polskie regalia oraz przedmioty związane z kultem religijnym, zobaczyć można obecnie w Muzeum Skarbca Katedralnego im. Jana Pawła II, w budynku znajdującym się naprzeciw głównego wejścia do kościoła. Zgromadzono tu także pamiątki związane ze św. Janem Pawłem II.

Berło, jabłko i sarkofag

W katedrze – oprócz Cudownego Krucyfiksu – na szczególną uwagę zasługują również inne przedmioty związane ze św. Jadwigą Królową. Na wprost wejścia do kaplicy Zygmuntowskiej natkniemy się na sarkofag świętej, w którym spoczywało niegdyś jej ciało, a w specjalnych gablotach oglądać można – wyjęte z jej grobu – drewniane królewskie berło oraz jabłko. W zbiorach katedry znajduje się jeszcze kilka innych pamiątek związanych z królową.

LUDZIE BOGA

Święty Stanisław, biskup i męczennik (patrz: SKAŁKA – LUDZIE BOGA).

Święta Jadwiga Królowa (1374–1399)

Miała zaledwie 10 lat, kiedy przybyła do Krakowa i została koronowana na króla Polski. Zmarła w wieku 25 lat. Była wielką świętą i prawdziwym mężem stanu, przedkładającym dobro naszego kraju nad własne interesy.

Przyszła na świat 18 lutego 1374  r. Jej rodzicami byli Ludwik Andegaweński, król Węgier i Polski, oraz bośniacka księżniczka Elżbieta. Choć w dzieciństwie została zaręczona z Wilhelmem Habsburgiem, dla dobra Polski i chrześcijaństwa oddała swą rękę litewskiemu księciu Jagielle, który stał się jednym z najwybitniejszych polskich władców, „księciem najbardziej chrześcijańskim” i słynnym pogromcą Krzyżaków. Małżeństwo z Władysławem Jagiełłą, zawarte w 1386 r., umożliwiło chrystianizację Litwy (1386–1387), którą razem z Koroną połączono w jedno państwo. Jadwiga aktywnie uczestniczyła w życiu politycznym. Była zdecydowaną zwolenniczką rozwiązań pokojowych. Przyczyniła się do umocnienia Polski i wzrostu jej znaczenia w Europie. Rok po ślubie, wyprawiając się na czele wojska na bezprawnie zagarniętą przez Węgrów Ruś Halicką, pokojowo przywróciła na tych ziemiach polskie panowanie. Dzięki jej usilnym zabiegom papież Bonifacy IX zgodził się na utworzenie prestiżowego wydziału teologicznego w Akademii Krakowskiej. W 1399 r. na świat przyszła córeczka Jadwigi i Jagiełły. Niestety, maleńka Elżbieta Bonifacja zmarła kilka dni po urodzeniu. Tuż za nią, 17 lipca, do domu Ojca Niebieskiego podążyła jej młoda mama. Przyczyną zgonu była gorączka poporodowa. Rok po śmierci wielkiej królowej – na mocy jej testamentu – odnowiono podupadłą Akademię Krakowską, nazwaną potem na cześć królewskiej pary Uniwersytetem Jagiellońskim.

Jadwiga była nie tylko piękna i mądra, ale i głęboko religijna. Żarliwie modliła się i pokutowała. Niemal codziennie uczestniczyła we Mszy św. Studiowała Pismo Święte, znajdując szczególne upodobanie w czytaniu Księgi Psalmów. Na jej polecenie w katedrze utworzone zostało Kolegium Szesnastu Psałterzystów, dniem i nocą śpiewających Bogu hymny. Popierała misjonarzy ewangelizujących Litwę i Ruś. Obdarzała Kościół hojnymi darami. Opiekowała się szpitalami, troszczyła o biednych. Dała się poznać jako dobra, pokorna i łagodna, wsłuchująca się w ludzkie problemy, pełna miłosierdzia matka swego ludu. Jej życie, czyny, a nawet zdziałane za życia cuda (m.in. wskrzeszenie topielca) opiewają liczne przekazy historyczne i legendy.

Żegnano Jadwigę jak świętą i przez wieki zawsze ją za taką uznawano, jednak na oficjalną beatyfikację przyszło jej czekać aż 588 lat! Dziesięć lat później, 8 czerwca 1997 r., Jan Paweł II dokonał jej kanonizacji.

Święty Florian

„Papież Lucjusz III chcąc się przychylić do ciągłych próśb księcia i monarchy polskiego Kazimierza (...) postanawia dać wspomnianemu księciu i katedrze krakowskiej ciało niezwykłego męczennika św. Floriana (...). Na większą cześć zarówno świętego, jak Polaków, posłał papież kości świętego ciała księciu polskiemu Kazimierzowi i katedrze krakowskiej przez biskupa Modeny Idziego. Ten przybywszy ze świętymi szczątkami do Krakowa 27 października, został przyjęty z wielkimi honorami wśród oznak powszechnej radości i wesela przez księcia Kazimierza, biskupa krakowskiego Gedeona, wszystkie bez wyjątku stany i klasztory, które mu wyszły naprzeciw 7 mil.

Wszyscy cieszyli się, że Polakom za zmiłowaniem Bożym przybył nowy orędownik i opiekun i że katedra krakowska nabrała nowego blasku przez złożenie w niej ciała sławnego męczennika. Do niej bowiem wniesiono w tłumnej procesji ludu wymienione ciało i tam je złożono, a przez ten zaszczytny depozyt rozeszła się daleko i szeroko jej sława” – zapisał pod 1184 r. Jan Długosz. W katedrze wawelskiej do dziś spoczywa główna część Florianowych relikwii – znajdują się one w srebrnej trumnie w Ołtarzu Ojczyzny, razem z doczesnymi szczątkami św. Stanisława. W skarbcu katedry znajduje się również ufundowana prawdopodobnie przez królową Zofię, żonę Kazimierza Jagiellończyka, złota puszka na głowę świętego.

Patron strażaków i hutników był męczennikiem. Utożsamia się go z rzymskim żołnierzem Florianem, straconym za wiarę na początku IV w. w Lauriacum, dzisiejszym Lorch w Górnej Austrii. W 1436 r. Florian, wraz ze św. Wojciechem, Stanisławem i Wacławem został zaliczony do grona głównych patronów Polski. Święty czczony jest w Krakowie, również w innym szacownym kościele – bazylice, której jest patronem (patrz: BAZYLIKA ŚW. FLORIANA).

Błogosławiony Wincenty Kadłubek (ok. 1150–1223)

W katedrze na Wawelu spoczywają również doczesne szczątki bł. Wincentego Kadłubka – jednego z najwybitniejszych Polaków, biskupa diecezji krakowskiej, zwanego „wychowawcą narodu polskiego” i „ojcem polskiej historiografii”, autora słynnej Kroniki opisującej dzieje Polski.

Prawdopodobnie pochodził z rodu Lisów, a jego ojcem był możny palatyn Stefan, brat wojewody krakowskiego Mikołaja (Mikory) (według innych opinii należał do rycerskiego rodu Różyców herbu Poraj). Inteligentny i światły młodzieniec uczył się w Krakowie, Paryżu i Bolonii. Był kierownikiem katedralnej szkoły krakowskiej, notariuszem, doradcą prawnym (a może nawet kanclerzem) i jednym z kapelanów księcia Kazimierza Sprawiedliwego. W 1186 r. (?) – nie tracąc kontaktu z książęcym dworem – został prepozytem sandomierskim. Posługiwał przy tamtejszej kolegiacie (i pewnie też na zamku sandomierskim) do 1206 r. Dwa lata później został biskupem krakowskim.

Był pasterzem wzorowym, pokornym, stanowczym, aczkolwiek wyrozumiałym, a także niezwykle hojnym. Popierał reformę gregoriańską, dbał o poprawę kondycji moralnej podupadłego duchowieństwa (np. pozbawił duchownych ich żon, które pojęli mimo święceń kapłańskich; ukierunkował ich zainteresowania ze spraw politycznych na kwestie natury duchowej).

Po 10 latach pasterzowania, mając ostatecznie dość politycznych, możnowładczych i dynastycznych sporów w podzielonej na dzielnice Polsce, chcąc służyć Bogu i Polsce w inny, bardziej uduchowiony sposób, Wincenty Kadłubek uzyskał (nie bez oporu) od księcia, kapituły i samego papieża zwolnienie z pełnionej funkcji. Odział się wówczas w szaty pokutne i wyruszył pieszo, na bosaka, w liczącą ok. 80 km drogę z Krakowa do Jędrzejowa. Odszedł, pozostawiając spory majątek, splendor, honor i sławę, do cystersów, aby jako pierwszy Polak (wszyscy jędrzejowscy cystersi byli bowiem Francuzami) wejść w szeregi zakonu św. Bernarda z Clairvaux, który w czasie pasterskiej posługi wspierał i cenił nie tylko za szerzenie chrześcijaństwa na ziemiach Polski i popieranie papieskiej reformy, ale także za działalność oświatową, upowszechnianie wiedzy rolniczej, rozwijanie przemysłu itp.

W klasztorze przebywał przez pięć ostatnich lat życia, tak jak inni modląc się (miewał przy tym ponoć „mistyczne wzloty”), pracując (nie był zwolniony z codziennych posług takich jak pranie, gotowanie, sprzątanie czy mycie braciom nóg) i umartwiając się niezwykle surowymi postami. Tradycja głosi jednak, że – w przeciwieństwie do pozostałych zakonników – przyznano mu osobną celę. Być może otrzymał ją po to, żeby bez przeszkód oddawać się pracy pisarskiej. Zmarł 8 marca 1223 r. Mimo cysterskiego zwyczaju, by nie czynić rozróżnień pomiędzy mnichami, pochowano go w kościele pośród zakonnego chóru. Prawdopodobnie stało się tak na skutek opinii wielkiej świętości, jaką cieszył się za życia. Kult Wincentego Kadłubka zatwierdził w 1764 r. papież Klemens XIII.

Mistrz Wincenty pragnął, by słowo „Polak” było synonimem człowieka niepospolitej odwagi i dzielności, prawego, uczciwego, gospodarnego i gościnnego. Pisał: „Polaków ocenia się podług dzielności ducha, hartu ciała, a nie podług bogactw”. Jako wielki czciciel Najświętszej Dziewicy położył tym samym podwaliny pod maryjny fundament, na którym ukształtował się polski katolicyzm i polska państwowość. To Kadłubek również przez ożywienie kultu Stanisława, biskupa i męczennika – opisanego w Kronice Polski – i przez osobiste zabiegi przyczynił się walnie do jego kanonizacji.

Kultem wiernych cieszyli się także zmarli w opinii świętości, pochowani w katedrze, krakowscy biskupi: Jan Grot i Jan Prandota.

RELIKWIE

Oprócz doczesnych szczątków św. Stanisława, św. Jadwigi Królowej, św. Floriana i bł. Wincentego Kadłubka w katedrze i w katedralnym skarbcu znajduje się ogromna liczba innych relikwii, np. Gwóźdź Pański w szczególny sposób czczony w każdy Wielki Piątek („Królowi Władysławowi od Ursyna Kardynała darowany”) oraz fragment drzewa Krzyża Świętego.

A TO CIEKAWE

Od czasów koronacji Władysława Łokietka i jego żony Jadwigi w 1320 r. katedra wawelska była również miejscem koronacji większości królów Polski. Ostatnim koronowanym w  niej władcą był August III Sas (w 1734 r.). Świątynia była również „narodową chrzcielnicą”. Sakrament chrztu św. przyjął w niej, przybyły z pogańskiej Litwy, Władysław Jagiełło i jego trzej bracia. Ochrzczony został tutaj również św. Kazimierz Królewicz.

Katedra na Wawelu to także miejsce celebrowania nie tylko kościelnych, ale także patriotycznych uroczystości. Odprawiano tu m.in. nabożeństwo dziękczynne po złożeniu Zygmuntowi I Staremu hołdu przez Albrechta Hohenzollerna (1525), uroczyste Msze św. po wygranych bitwach pod Kircholmem (1605), Beresteczkiem (1651), Wiedniem (1683).

Od wieków przy konfesji św. Stanisława dziękowano za zwycięstwa oręża polskiego i składano patriotyczne wota. Jako pierwsze przy grobie św. Stanisława umieszczono sztandary krzyżackie zdobyte w 1331 r. w bitwie pod Płowcami. Zawisły w niej także m.in. chorągwie zdobyte pod Grunwaldem w 1410 r. i pod Wiedniem w 1683 r.

Pierwszym koronowanym pielgrzymem, który przybył do grobu św. Stanisława (po jego kanonizacji), był węgierski król Stefan. Uczynił to w 1270 r.

Do kanonizacji bł. Jadwigi Królowej przyczyniło się nagłe i niespodziewane uzdrowienie z zapalenia ucha, na które latem 1950 r. zachorowała 26-letnia Anna Rostafińska-Romiszowska. Chorej groziła operacja i wielotygodniowe leczenie. Przykładała do bolącego miejsca skrawek całunu, w który zawinięte były szczątki królowej Jadwigi i po trzech dobach doznała cudu uzdrowienia.

Corocznie 8 maja podczas uroczystości ku czci św. Stanisława – w procesji z Wawelu na Skałkę – niesiony jest relikwiarz z jego czaszką. Wystawia się go także podczas największych uroczystości kościelnych.

Katedra na Wawelu była pierwszym kościołem w Polsce, w którym bł. Wincenty Kadłubek zainicjował zwyczaj palenia „eucharystycznego znicza”, wiecznej lampki płonącej przed tabernakulum. Tym wymownym gestem, czytelniej niż słowami, wskazał na godność i wielkość Eucharystii.

W 1912 r. przed Krucyfiksem św. Jadwigi Mszę św. odprawił Angelo Roncalli – kapłan z diecezji Bergamo, późniejszy papież św. Jan XXIII.

Przed wawelskim Czarnym Krzyżem modlił się o zdrowie dla przebywającej w szpitalu matki słynny polski generał Józef Haller. Wojskowy uczestniczył we Mszy św., przyjął Komunię św., złożył kwiaty u stóp ołtarza i odmówił ułożoną przez samego siebie litanię do królowej Jadwigi. Ciężki stan zdrowia kobiety uległ wtedy nagłej i niespodziewanej poprawie i po kilku zaledwie dniach hospitalizacji mogła powrócić do domu.

Posągi władców na sarkofagach zwrócone są twarzami ku wschodowi. W dawnych wiekach wierzono, że Chrystus przybędzie na sąd ostateczny właśnie od wschodu.

W katedrze – jak pisze Piotr Hiacynt Pruszcz – odprawiano niegdyś niemal sto Mszy św. dziennie! W okresie świetności w świątyni posługiwało ponad stu księży, a Msze św. były odprawiane bez przerwy. Co więcej, liturgia tutaj sprawowana oraz jej oprawa muzyczna stanowiła wzorzec do naśladowania dla innych kościołów. W katedrze dniami i nocami śpiewem chwaliły Boga różne śpiewacze kolegia: psałterzyści, nosaliści, rorantyści, angeliści; działali tu najwybitniejsi polscy muzycy.

„Jest we mnie od dziecka szczególne przywiązanie do Katedry Wawelskiej. Nie pamiętam, kiedy byłem tam pierwszy raz, ale odkąd tam zacząłem bywać, czułem się szczególnie zauroczony i osobiście związany z tą katedrą. W jakiś sposób Wawel zawiera całe dzieje Polski (...) Mam stale przed oczyma wszystkie miejsca tej świątyni z jej pomnikami. (...) Jest mi drogie to miejsce, w którym każdy kamień mówi o Polsce, o polskiej wielkości” – tak w książce Wstańcie, chodźmy! pisał o katedrze na Wawelu św. Jan Paweł II.

Karol Wojtyła bywał tu wielokrotnie jako student, kapłan i zwierzchnik krakowskiego Kościoła, wielokrotnie przybywał tu również już jako papież. Przyszedł tu m.in. w dzień wybuchu drugiej wojny światowej, by wśród huku eksplozji i wycia syren służyć do Mszy św. Jako kapłan właśnie w tutejszej krypcie św. Leonarda, w Dzień Zaduszny 1946 r., odprawił swoją Mszę św. prymicyjną. W katedrze odbył się jego ingres biskupi oraz arcybiskupi, a w 1967 r. ta sama świątynia gościła go jako kardynała. Podczas pierwszej pielgrzymki w 1979 r. św. Jan Paweł II odprawił w niej Mszę św. z okazji 900. rocznicy śmierci św. Stanisława, biskupa i męczennika, a potem gościł tu jeszcze sześć razy (ostatni raz w 2002 r.). Papież wyznał też, że najdroższym dla niego miejscem była w katedrze krypta św. Leonarda.

TYLKO TU

Katedra jest najważniejszą świątynią archidiecezji, dlatego wielu odbywającym się w niej uroczystościom przewodniczy metropolita krakowski.

Nabożeństwo ku czci św. Jadwigi Królowej: wtorki, godz. 16.00 (listopad–marzec) lub 17.00 (kwiecień–październik).

OREMUS

Msze św. w niedziele i święta:

7.00 (w języku łacińskim w kaplicy Mariackiej), 8.00 (przy relikwiach św. Jadwigi Królowej), 9.00 (w języku łacińskim przy relikwiach św. Stanisława), 10.00 (przy Ołtarzu Koronacyjnym z udziałem chóru), 11.30 (przy Ołtarzu Koronacyjnym), 16.30 (listopad–marzec) lub 17.30 (kwiecień–październik) (przy relikwiach św. Stanisława).

Msze św. w dni powszednie:

6.30, 7.00, 7.30, 16.30 (listopad–marzec) lub 17.30 (kwiecień–październik).

W SIECI

www.katedra-wawelska.pl

www.wirtualnakatedra.pl

BAZYLIKA MARIACKA – KOŚCIÓŁ ARCHIPREZBITERIALNY PW. WNIEBOWZIĘCIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY

Bazylika Mariacka jest swoistym symbolem Krakowa. Stojąca na północno-wschodnim krańcu rynku świątynia odwiedzana jest przez większość przyjeżdżających do miasta turystów. Niemal wszyscy Polacy bezbłędnie rozpoznają charakterystyczną sylwetkę kościoła z dwiema nierównymi wieżami.

SZCZYPTA HISTORII

Katedra na Wawelu od wieków służy biskupowi, była świątynią rodzin królewskich, możnowładców i królewskich dworzan, natomiast kościół Mariacki od chwili swojego powstania (a prawdopodobnie budowę pierwszej – romańskiej – świątyni parafialnej rozpoczęto w latach 1221–1222) pełnił funkcję najważniejszej świątyni krakowskich mieszczan. Kościół był kilkukrotnie przebudowywany, a obecny wygląd zewnętrzny uzyskał podczas prac budowlanych trwających w wiekach XIV oraz XV (wtedy dobudowano kaplice boczne). Dwa razy w sposób zasadniczy zmieniano jego wystrój; w XVIII w. powstały barokowe ołtarze w nawach bocznych i przy filarach, a pod koniec XIX w. dokonano generalnej restauracji, przywracając kościołowi gotycki charakter. Gotycka, wybudowana z cegły bazylika jest orientowana, tzn. skierowana ołtarzem głównym na wschód.

WĘDRUJĄC PO ŚWIĄTYNI

Przez większość czasu kościół podzielony jest na dwie strefy – dla osób, które przychodzą tu się modlić, i dla ludzi pragnących ją tylko zwiedzić.

Strefa dla osób przychodzących tu na modlitwę, na Mszę św. lub do spowiedzi obejmuje zasadniczo główne wejście (zachodnie), całą tylną – zachodnią – oraz północną (lewą) nawę. Wstęp do tej strefy jest dostępny dla każdego i bezpłatny.

Strefa dla zwiedzających obejmuje: wejście południowe (od pl. Mariackiego), przednią część prawej nawy oraz prezbiterium. Aby ją zwiedzić i obejrzeć słynny Ołtarz Mariacki oraz Krucyfiks autorstwa Wita Stwosza, należy wykupić bilet. W dzień powszedni do tej części można wejść od godz. 11.30 (w niedziele i święta od 14.00) – bowiem do tej pory w bazylice odprawiane są Msze św. Ołtarz otwierany jest uroczyście o godz. 11.50. Zwiedzanie kończy się zawsze o godz. 18.00, bowiem pół godziny później rozpoczyna się wieczorna Msza św.

Część „modlitewna”

Wchodząc do „modlitewnej” części bazyliki głównym, zachodnim wejściem, musimy zejść kilka schodków w dół. Kościół znajduje się dziś bowiem niżej niż otaczający go teren. W kruchcie zauważyć możemy dwie późnoromańskie kropielnice (pozostałość pierwotnego wyposażenia kościoła) w formie kotłów na lwich łapach.

Tuż po wejściu natrafiamy na dwie kaplice znajdujące się w przyziemiach wież. Ta po lewej – w przyziemiu wieży północnej – dedykowana jest św. Antoniemu. W barokowym marmurowym ołtarzu umieszczono jego wizerunek (otoczony wotami, bowiem święty franciszkanin od wieków cieszy się niesłabnącą czcią). Na bocznej ścianie zobaczymy natomiast interesujący obraz przedstawiający św. Józefa z małym Jezusem.

Po prawej stronie w przyziemiu południowej wieży bazyliki – naprzeciwko kaplicy św. Antoniego – znajduje się nawiedzana licznie przez wiernych kaplica Matki Bożej Częstochowskiej. W jej ołtarzu umieszczona została jedna z najsłynniejszych kopii Czarnej Madonny (patrz: ŁASKAMI SŁYNĄCE). Na ścianie po prawej stronie kaplicy wisi obraz otaczanego tu kultem Świętosława Milczącego (patrz: LUDZIE BOGA), żyjącego w XV w. świątobliwego kapłana posługującego w tej świątyni. Przy ołtarzu wizerunek Jezusa Miłosiernego, a w głębi kaplicy obraz Chrystusa Cierpiącego i Matki Bożej Bolesnej.

W południowej, niższej wieży – nad kaplicą Matki Bożej – usytuowano jeszcze jedną kaplicę. To renesansowa kaplica Nawrócenia św. Pawła (Kauffmannów). Zdobiących ją niegdyś – zrabowanych przez Niemców – cennych obrazów do dziś nie odzyskano. Kaplica ta nie jest dostępna dla zwiedzających i otwiera się ją jedynie przy szczególnych okazjach.

Pierwsza kaplica z tyłu, w lewej (północnej) nawie kościoła, poświęcona jest Matce Bożej Loretańskiej (patrz: GODNE UWAGI). Znajduje się tu Jej wizerunek z końca XVI w. w srebrnej sukience. Obraz otaczany jest kultem i wiszą przy nim wota.

Patronem następnej kaplicy jest św. Jan Chrzciciel. W ołtarzu znajdziemy przedstawiający go obraz w otoczeniu posągów innych świętych Janów: Nepomucena i Kantego, a obok obraz przedstawiający św. Mikołaja. W kaplicy tej możemy zobaczyć także, jak wyglądali przedwojenni krakowscy rzeźnicy (bo to była ich cechowa kaplica) – starszych tego cechu uwiecznił słynny malarz Józef Mehoffer.

Pomiędzy poszczególnymi kaplicami – przy północnej ścianie – znajdują się trzy boczne ołtarze. Idąc do kolejnej kaplicy, noszącej wezwanie św. Wawrzyńca, mijamy pierwszy z nich – z wizerunkiem św. Piotra. W wieńczącym ołtarz medalionie ukazana została św. Cecylia.

W kaplicy św. Wawrzyńca możemy zobaczyć scenę jego męczeństwa oraz prawdopodobnie św. Hieronima (w zwieńczeniu).

Za kaplicą ołtarz z obrazem św. Anny Samotrzeć w towarzystwie św. Mikołaja i nieokreślonego świętego oraz z wizerunkiem św. Benedykta z Nursji (w zwieńczeniu).

Mijając północną kruchtę, warto spojrzeć w górę. Nad nią znajduje się bowiem następna kaplica. Jej patronem jest św. Michał Archanioł. W barokowym ołtarzu umieszczono obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem. Kaplica jest obecnie niedostępna.

Kolejny ołtarz dedykowany jest św. Józefowi. Znajduje się w nim obraz Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny z małym Jezusem na ręku. W zwieńczeniu – wizerunek św. Jakuba.

Przez barokową bramkę z czarnego marmuru możemy wejść do ostatniej kaplicy po tej stronie. Nosi ona wezwanie Przemienienia Pańskiego. Znajdujący się tu ołtarz nieco zaskakuje. Jego autor – prawdopodobnie Francesco Placidi – stworzył bowiem kompozycję skalną ze schodkami. Nad skałą umieszczono obraz ukazujący przemienienie Chrystusa na górze Tabor. Na ścianie kaplicy po stronie prawej wisi również obraz przedstawiający bł. Zofię Czeską – założycielkę prezentek. W czasie adoracji właśnie w tej kaplicy można się pomodlić przed wystawionym w monstrancji Najświętszym Sakramentem.

Lewą (północną) nawę zamyka od wschodu barokowy, drewniany ołtarz św. Stanisława Biskupa i Męczennika ze sceną wskrzeszenia Piotrowina przez św. Stanisława oraz posągami św. Grzegorza i św. Ambrożego. W górnej kondygnacji znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca męczeństwo św. Stanisława. Ołtarz wieńczy rzeźba św. Kazimierza Królewicza. Jacy święci stoją po bokach płaskorzeźby – nie wiadomo. Na mensie ołtarza umieszczono wizerunek następcy św. Stanisława na krakowskiej stolicy biskupiej, późniejszego papieża św. Jana Pawła II.

Po prawej stronie ołtarza stoi gotycka chrzcielnica w formie kielicha, odlana z brązu w XIV w. przez mistrza Ulryka. Podejrzewa się, że twórca ten był... niepiśmienny, bowiem napis na chrzcielnicy ma poprzestawiane litery! Na ścianie obok niej umieszczono renesansowy obraz Matki Bożej Niepokalanie Poczętej w bogatej rokokowej ramie. Tradycja głosi, że ten wizerunek ufundowali bracia Gawrońscy (to te małe klęczące postaci u dołu obrazu!), którzy w 1599 r. pocięli szablami – ale nie na śmierć – krawca Jana Jarząbka.

Przy tęczy po stronie lewej znajduje się natomiast późnobarokowy marmurowy ołtarz ze sceną Zwiastowania (znakomity obraz weneckiego artysty Giambattisty Pittoniego). Na mensie ołtarza umieszczono wizerunek Matki Bożej Nieustającej Pomocy.

Jeśli cofniemy się teraz nieco i spojrzymy w górę, na łuku tęczowym ujrzymy ogromny krucyfiks z figurą Ukrzyżowanego z ok. 1512 r. Stoi on na neogotyckiej belce podtrzymywanej przez dwa anioły z herbami Polski (Orzeł) i Litwy (Pogoń), zaprojektowanej przez jednego z najwybitniejszych polskich artystów malarzy Jana Matejkę.

Do części „kultowej” zaliczona została także tylna część nawy południowej (prawej). Ostatnia kaplica w tej nawie, nosząca wezwanie św. Łazarza, wyposażona jest w barokowy ołtarz z obrazem przedstawiającym wskrzeszenie Łazarza oraz wizerunkiem św. Małgorzaty (w zwieńczeniu), krucyfiks z XVIII w. i witraż ze scenami z życia Chrystusa. W centrum kaplicy stoi dziś konfesjonał, bowiem – co ma swoją niezwykłą wymowę – jest to miejsce sprawowania sakramentu pokuty i pojednania, podczas którego grzesznicy „wskrzeszani są z martwych”.

Ołtarz za nią – między kaplicami – dedykowany jest św. Karolowi Boromeuszowi i św. Janowi Chrzcicielowi (w zwieńczeniu).

Z tyłu kościoła znajduje się też chór organowy z organami (koncertowało na nich wielu wybitnych organistów), a za nimi – widoczny właściwie dopiero z prezbiterium – witraż projektu Wyspiańskiego i Mehoffera ukazujący sceny z życia Maryi, Jezusa i proroków oraz Drzewo Jessego. Na balkonie chóru zobaczymy imponującego orła w koronie.

Część „turystyczna”

Zwiedzanie części „turystycznej” rozpoczynamy od zachodniej kruchty. Nad nią umiejscowiona jest – niedostępna do zwiedzania dla turystów – kaplica nosząca wezwanie Aniołów Stróżów. Znajduje się w niej bardzo interesujący późnogotycki tryptyk ze scenami z życia, śmierci oraz pogrzebu św. Stanisława. Wisi tu również obraz patrona kaplicy – Anioła Stróża.

Zwracając się od wejścia w lewo, przy ścianie ujrzymy ołtarz ze świętymi Hieronimem i Augustynem.

Idąc dalej w lewo, możemy podejść do kaplicy dedykowanej Matce Bożej Ostrobramskiej (zwanej także kaplicą św. Walentego, bowiem właśnie jemu była niegdyś poświęcona). Ujrzymy w niej przepiękny ołtarz z cieszącą się kultem wiernych kopią wizerunku Matki Bożej Ostrobramskiej. Obraz przedstawiający św. Walentego nie jako „patrona zakochanych”, ale w roli uzdrowiciela epileptyków i obłąkanych zobaczymy natomiast na przeciwległej ścianie nad licznymi epitafiami. Przy tej ścianie znajduje się również niezwykły obiekt, swoista relikwia – konfesjonał, w którym (w latach 1952–1958) spowiadał ks. Karol Wojtyła. Przychodziło tu do niego liczne grono stałych penitentów.

Przechodząc potem w prawo, w stronę prezbiterium, mijamy stojący przy ścianie marmurowy ołtarz, któremu patronują św. Agnieszka i św. Wojciech (w zwieńczeniu).

Podążając lewą nawą w stronę prezbiterium, po prawej napotykamy kaplicę św. Jana Nepomucena (z obrazem przedstawiającym tego świętego). W oknie podziwiać możemy powojenny witraż Opieka Matki Boskiej nad Krakowem, zwany „dziękczynnym” z powodu ocalenia miasta i kościoła przed zniszczeniem w czasie drugiej wojny światowej. W kaplicy znajduje się także drugi niewielki wizerunek Świętosława Milczącego. Oglądając tę polichromię, poznamy dzieje chrześcijaństwa na ziemiach słowiańskich. Warto nadmienić, że w podziemiach tej kaplicy pochowani są książęta piastowscy.

Prawą nawę zamyka drugie z najczęściej nawiedzanych przez wiernych miejsc: ołtarz Krzyża Świętego z późnogotyckim (sprzed 1496 r.) kamiennym krucyfiksem dłuta Wita Stwosza (patrz: ŁASKAMI SŁYNĄCE). Na ołtarzu Ukrzyżowanego Pana znajduje się relikwiarz w kształcie trumienki z doczesnymi szczątkami anonimowego (choć zwanego św. Teodorem) wczesnochrześcijańskiego męczennika, sprowadzonymi z rzymskich katakumb św. Pryscylli, oraz obraz Matki Bożej Bolesnej. Liczne wiszące tu wota świadczą wymownie o tym, że modlący się przed kamiennym krzyżem wierni zyskują tu wiele łask.

Następnym godnym podziwu obiektem – już przy łuku tęczowym – jest powstałe w XVI w. niezwykłe manierystyczne marmurowo-alabastrowe cyborium, czyli ołtarz Najświętszego Sakramentu – dzieło włoskiego artysty Giovanniego Marii Mosca, zwanego Padovanem, czyli Padewczykiem. Nazwa „cyborium” oznacza także puszkę do przechowywania konsekrowanych Hostii – Chleba Życia. Właśnie ona – symboliczna, w formie okrągłej świątyni – znajduje się w centrum ołtarza. Właściwe tabernakulum, umieszczone z boku, jest dostępne ze schodów. Ołtarz-cyborium powstał dla jak najgodniejszego uczczenia Eucharystii. O Chlebie i Życiu mówią także łacińskie napisy nad ołtarzem: „[Anielski Chleb] Dan wędrowcom pośród drogi” (Factus cibus viatorum – fragment sekwencji Lauda Sion autorstwa św. Tomasza z Akwinu) oraz z tego samego utworu: „Złym śmierć niesie, dobrym życie” (Mors [est] malis, vita bonis). W predelli ołtarza – zasłonięty nieco stojącym tu tabernakulum – znajduje się obraz przedstawiający Ukrzyżowanego adorowanego przez polskich świętych.

Po lewej stronie tego wielce oryginalnego ołtarza, we wnęce podestu ujrzymy niewielką figurę króla Dawida. Po bokach tej wnęki widnieją natomiast dwa kartusze z napisami nawiązującymi do wiedeńskiej wiktorii króla Jana III Sobieskiego.

Zostawiając za sobą cyborium, wchodzimy do prezbiterium – najważniejszej części kościoła.

To właśnie tu obejrzeć możemy najwspanialszy znajdujący się w bazylice zabytek – wielkie arcydzieło – późnogotycki Ołtarz Mariacki (patrz: GODNE UWAGI) Wita Stwosza. Ołtarz ten ma już ponad 500 lat, wykonany został bowiem w latach 1477–1489. W prezbiterium – w trzech oknach za ołtarzem – znajdują się również przepiękne gotyckie kwatery witrażowe (patrz: GODNE UWAGI).

W oknach po lewej (północnej) stronie prezbiterium ujrzymy witraże projektu Józefa Mehoffera. Najbliżej tęczy znajduje się witraż przedstawiający scenę zwiastowania, św. Teodora oraz św. Franciszka Ksawerego. W dwóch kolejnych oknach dostrzeżemy po jednym herbie: Tarnawa i Łada (mają związek z fundatorami). Najbliżej ołtarza głównego, przed zamykającymi prezbiterium trzema oknami z witrażami gotyckimi, znajduje się witraż przedstawiający Królową Polski – Matkę Bożą Częstochowską autorstwa Tadeusza Dmochowskiego.

W oknach po stronie prawej (południowej) widnieją natomiast witraże projektu Stanisława Wyspiańskiego – wszystkie one przedstawiają herby i monogramy osób zasłużonych przy dokonywanej w XIX w. odnowie świątyni. Jest tu także – naprzeciwko witraża z Matką Bożą Częstochowską – drugi witraż Dmochowskiego, który wyobraża Matkę Bożą Ostrobramską.

W prezbiterium, po lewej stronie Ołtarza Mariackiego, znajduje się także niewielki ołtarz z gotycką mensą i pochodzącym z drugiej połowy XVIII w. obrazem ukazującym scenę Ukrzyżowania. Po prawej – ołtarz, w którym nad gotycką mensą widnieje barokowy obraz Matki Bożej Łaskawej.

Warto przyjrzeć się bliżej również znajdującym się w prezbiterium dwurzędowym stallom (patrz: GODNE UWAGI). Na konsolach nad stallami ustawiono posągi proroków: Jeremiasza, Daniela, Dawida (po lewej) oraz Ezechiela, Jonasza i Izajasza.

Niezwykłe wrażenie wywiera również zapierająca dech w piersiach „anielsko-gwiaździsta” polichromia (wypełniająca nie tylko całe prezbiterium, ale także wszystkie trzy nawy kościoła) projektu Jana Matejki wykonana przez jego uczniów (a głównie tych najzdolniejszych – Wyspiańskiego i Mehoffera).

Ołtarze przy filarach

Późnobarokowe ołtarze znajdują się również przy filarach międzynawowych. Jako pierwszy po lewej znajduje się ołtarz z obrazem przedstawiającym świętych apostołów Szymona i Judę Tadeusza.

Na drugim – środkowym – ołtarzu ujrzymy scenę hołdu Trzech Króli i wizerunek św. Jacka w zwieńczeniu.

W ołtarzu najbliższym prezbiterium znajdują się trzy wizerunki: św. Sebastiana (obraz główny) i św. Kazimierza (w zwieńczeniu), a na mensie św. Stanisława Kostki. Przy tym filarze znajduje się druga ambona.

Pierwszy ołtarz „przyfilarowy” po prawej stronie dedykowany jest św. Apolonii, a w jego zwieńczeniu widnieje św. Liberiusz (na tym samym filarze barokowa ambona).

W drugim ołtarzu po prawej: św. Maria Magdalena i nieokreślona święta (w zwieńczeniu), a na mensie ołtarza otoczony wotami wizerunek Chrystusa.

Ostatni ołtarz przy filarze z tej strony zawiera malarskie przedstawienie wizji św. Filipa Nereusza i św. Jana Kantego (w zwieńczeniu), a na mensie wizerunek św. Teresy z Lisieux.

Warto wspomnieć, że fundatorem pochodzących z XVIII w. ołtarzy między kaplicami i przy filarach był ks. infułat Jacek Łopacki. Autorem większości obrazów w ołtarzach między kaplicami był Szymon Czechowicz, a czterech z sześciu obrazów w ołtarzach przy filarach (a także Zwiastowania przy łuku tęczowym) wybitny włoski artysta, wenecjanin Giambattista Pittoni.

Posągi, stalle, nagrobki i skarby ze skarbca

Warto przejść później najbliżej środka świątyni i spojrzeć jeszcze raz w górę. Nad obiegającym nawę główną gzymsem umieszczone są drewniane posągi z początku XX w.: św. Stefana, św. Kingi, św. Stanisława Kostki, św. Kazimierza, św. Jadwigi Andegaweńskiej, św. Urszuli, św. Jacka, św. Wojciecha, bł. Salomei i bł. Bronisławy (wyrzeźbił je Zygmunt Langman w latach 20. XX w.).

W bazylice na uwagę zasługują też stalle. I to nie tylko te w prezbiterium. Jest ich tu bowiem więcej. Mariacka świątynia nie ma też sobie równych w Polsce, jeśli chodzi o ogromną wręcz liczbę płyt nagrobnych i epitafiów. Niektóre z nich są wspaniałymi majstersztykami. Do najokazalszych i najpiękniejszych należą pomniki rodów Montelupich i Cellarich (połączone z kamiennymi stallami!) w prezbiterium oraz nagrobek, którym upamiętniono zmarłego w 1593 r. Marcina Leśniowolskiego z Obor – możnowładcę, przyjaciela hetmana Jana Zamoyskiego (w kaplicy Matki Bożej Ostrobramskiej).

Nie do zwiedzania jest, niestety, skarbiec bazyliki, w którym – oprócz wielu obrazów oraz wspaniałych relikwiarzy (patrz: RELIKWIE) – znajduje się jeszcze wiele innych dzieł sztuki sakralnej: naczynia liturgiczne, takie jak kielichy, monstrancje, pateny, puszki, stanowiące arcydzieła złotnictwa europejskiego od XIV do XVIII w., krzyże ołtarzowe i procesyjne, pastorały (w tym jeden wykonany w pracowni słynnego carskiego jubilera – autora słynnych jajek – Karola Faberge) oraz bezcenna kolekcja szat liturgicznych i infuł – od gotyku po czasy współczesne.

Mariaccy artyści

Autorami polichromii, rzeźb, obrazów, nagrobków i epitafiów znajdujących się w bazylice Mariackiej byli najwięksi artyści z Polski i zagranicy. Oprócz Wita Stwosza wystrój bazyliki tworzyli m.in. Jan Matejko, Stanisław Wyspiański, Józef Mehoffer, Kacper Bażanka, a także wielu wybitnych artystów włoskich (Francesco Placidi, Giambattista Pittoni, Giovanni Maria Padovano).

ŁASKAMI SŁYNĄCE

Kamienny „Ukrzyżowany”

Kamienny krucyfiks – podobnie jak słynny ołtarz – wyszedł spod dłuta norymberskiego geniusza Wita Stwosza. Mistrz wyrzeźbił go własnoręcznie z jednego ciosu kamiennego, niezwykle ekspresyjnie przedstawiając cierpienia Chrystusa. Na skronie Jezusa nałożona jest srebrna korona cierniowa (barokowa). Natomiast tło z wytłaczanej srebrnej blachy przedstawiające Jerozolimę wykonał w 1723 r. Józef Ceypler, członek słynnej rodziny krakowskich złotników.

Krucyfiks „wielkimi cudami słynie” – zaświadczał w XVII w. Piotr Hiacynt Pruszcz. Pisał, że gdy chciano krzyż odnowić, „ten, który był na odnowienie sporządzony doznał, że nie jako kamienia, ale jako człowieka ciała ciepłego się dotknął, czego potem i drudzy doświadczyli”. „Od tegoż Krycyfiksu był głos słyszany do B. Świętosława Mansjonarzysty Kościoła tegoż, gdy Psałterzysta zaniedbał śpiewać Psałterza: «Cur filet Ecclesia», «czemu milczy Kościół», jako świadczy pobożne i świątobliwe życie pomienionego B. Świętosława, wielce nabożnego do Ukrzyżowanego Zbawiciela na tym miejscu”. Pewnie tak było, i głos usłyszał, ale musiał to być jednak inny krucyfiks, bowiem ten został wykonany dopiero... siedem lat po śmierci Świętosława.

Dobiegający z tego krucyfiksu „głos Pański o cierpieniach na Krzyżu Zbawiciela Pana” usłyszała też ponoć (i to już zupełnie możliwe) – związana ściśle z pobliskim kościołem św. Barbary – świątobliwa Barbara Lang. „Wiedziano też od wieków, że grzesznik, modlący się przed cudownym krucyfiksem, po odbytej spowiedzi otrzymuje łaskę, o którą prosi Zbawiciela” – pisał współczesny badacz dziejów Krakowa Michał Rożek.

Obraz Matki Bożej Częstochowskiej

„Mariacka” Czarna Madonna to jedna z najsłynniejszych i najwierniejszych kopii jasnogórskiej ikony. Podanie głosi, że skopiowana została z oryginału. Obraz wzmiankowany był w 1636 r. Otoczony wotami i od wieków słynący łaskami cudowny maryjny wizerunek w 1968 r. – na zakończenie diecezjalnej peregrynacji kopii Czarnej Madonny – został uroczyście ukoronowany koronami papieskimi przez prymasa Polski ks. kard. Stefana Wyszyńskiego oraz ks. kard. Karola Wojtyłę.

GODNE UWAGI

Wielkim arcydziełem – prawdziwą niemającą sobie równych w całej Europie „perłą” – jest wyrzeźbiony w miękkim drewnie lipowym pięcioskrzydłowy Ołtarz Mariacki autorstwa Wita Stwosza. Powstawał w latach 1477–1489. Kosztował fortunę, a na wynagrodzenie dla artysty i dużej grupy zatrudnionych przez niego ludzi składali się zgodnie rajcy miejscy – mieszczanie polskiego i niemieckiego pochodzenia. Naprawdę zachwycimy się nim dopiero wtedy, gdy przyjrzymy się rzeźbom z bliska (choć trzeba pamiętać, że jest to również majstersztyk sztuki iluzjonistycznej, przeznaczony do oglądania z poziomu nawy). Możemy wówczas zauważyć, że Wit Stwosz i współpracujący z nim artyści z wielką maestrią odtworzyli najmniejsze detale przedstawianych postaci – palce mają paznokcie, na dłoniach dostrzec można siatkę żył, na twarzach niektórych z apostołów widnieją zmarszczki, dostrzega się niemal pojedyncze włosy na ich głowach i w brodach, niezwykłe wrażenie wywołują sfałdowania „poruszanych przez wiatr” szat. Co więcej, rzeźby są nie tylko naturalistyczne, ale i pełne życia – twarze przedstawionych postaci są pełne wyrazu, gesty ekspresyjne.

Co przedstawiają rzeźby w otwartym ołtarzu? Unaoczniają sceny z życia Matki Bożej i „opowiadają” o Jej roli w dziele zbawienia. W części środkowej zobaczymy grupę Zaśnięcia Matki Bożej w otoczeniu apostołów, powyżej mniejszą scenę Jej Wniebowzięcia, a w zwieńczeniu (pod baldachimem) scenę Jej Koronacji (po bokach rzeźby świętych patronów Polski – Stanisława i Wojciecha). W predelli widzimy Drzewo Jessego, czyli drzewo genealogiczne Maryi. Płaskorzeźby na skrzydłach ołtarza otwartego obrazują natomiast sześć najważniejszych świąt roku kościelnego. Na skrzydłach zamkniętego ołtarza znajdują się natomiast płaskorzeźbione sceny z życia Chrystusa i Matki Bożej.

W górnych narożnikach ołtarza dostrzec możemy popiersia świętych Ojców Kościoła – Grzegorza Wielkiego, Hieronima, Ambrożego i Augustyna.

Ołtarz, w którym doliczyć się można aż 200 różnego rodzaju rzeźb przedstawionych z niezwykłą dbałością o najdrobniejsze detale, otwierano niegdyś tylko w czasie największych świąt kościelnych.

Warto wiedzieć również, że w czasie drugiej wojny światowej ołtarz został wywieziony przez okupujących Polskę Niemców do Norymbergi. Polacy odzyskali go w 1946 r. dzięki wybitnemu historykowi sztuki Karolowi Estreicherowi.

Arcydziełami są także doskonale komponujące się z ołtarzem, wprawione w znajdujące się za nim okna, ale o ponad 100 lat starsze, gotyckie witraże z ok. 1370 r. Do naszych czasów dotrwało 106 średniowiecznych pól witrażowych, które zgromadzono w trzech oknach (uzupełniono je o 14 kwater z XIX w. i pierwszej połowy XX w.). Warto uzmysłowić sobie jednak, że niegdyś gotyckich pól witrażowych było ok. 600 i zdobiły one wszystkie 11 okien prezbiterium! Witraże opowiadają historię świata według Starego i Nowego Testamentu; te po prawej przedstawiają życie Chrystusa, a część zawiera sceny maryjne i hagiograficzne. Dostrzegamy tu także „Biblię pauperum”, czyli „obrazkowe” Pismo Święte dla niepiśmiennych.

Wczesnobarokowe stalle w prezbiterium powstawały etapami od 1586 do 1637 r. (dziś oprócz płaskorzeźb i niektórych ornamentów to XIX-wieczna rekonstrukcja). Ostateczny kształt nadał im gdańszczanin Fabian Möller. Jego właśnie autorstwa są wspaniałe płaskorzeźby w zapleckach. Przedstawiają one 15 scen z życia Chrystusa i Maryi (z uwagi na tytuł kościoła przeważają te drugie). Wzorami dla Möllera były prawdopodobnie stalle z kościoła Bożego Ciała (patrz: BAZYLIKA BOŻEGO CIAŁA), a jeśli chodzi o płaskorzeźby – grafiki mistrzów północnych z przełomu XVI i XVII w. Sceny poukładane są dziś chronologicznie (życie Maryi i związane z nią dzieje Jezusa możemy prześledzić, kontemplując je, rozpoczynając od najbardziej oddalonej od ołtarza sceny po stronie prawej, która przedstawia „genealogiczne” Drzewo Jessego, a kończąc na ostatniej – znajdującej się naprzeciwko – płaskorzeźbie Matki Bożej wśród symboli Litanii Loretańskiej).

W prezbiterium kościoła oraz na północnej ścianie zewnętrznej (przy wiecznie palącej się latarni) znajdują się wizerunki Matki Bożej Łaskawej. Matka Boża dzierżąca w rękach połamane strzały Bożego gniewu od XV w. uznawana była za orędowniczkę w przypadkach zarazy. W Krakowie Jej kult – przeszczepiony tu z Warszawy – datuje się od czasu zarazy szalejącej w latach 1707–1709. Obrazy są wotum miejskich rajców za „ratunek i zdrowie”, za Jej skuteczne wstawiennictwo u Boga, skutkujące zakończeniem tego straszliwego kataklizmu.

Wielkim (niestety dziś już nieco słabszym, ale wciąż istniejącym) kultem cieszyła się także w Krakowie Matka Boża Loretańska. Uznawano Ją za „poskromicielkę herezji”, przypisywano Jej uchronienie kościoła Mariackiego przed zbezczeszczeniem przez Szwedów, a także nawrócenie wielu z nich na katolicyzm. Piotr Hiacynt Pruszcz pisał, że częstokroć nad dedykowaną Jej kaplicą widywano w nocy „światłość niebieską”, a w pierwszą niedzielę października 1655 r., w dzień „Panny Maryi Różańca św., nad tymże kościołem widziana była Panna Najś. stojąca i piastująca na lewej ręce Pana Jezusa, w prawej zaś pacierze różańca św. trzymała”. Przed „mariackim” wizerunkiem Loretańskiej Pani, przed wyruszeniem pod Wiedeń, modlił się (a po zwycięstwie złożył wota) król Jan III Sobieski.

LUDZIE BOGA

Sługa Boży Świętosław Milczący (zwany błogosławionym)

Świętosław żył w XV w. i był kapłanem posługującym w kościele Mariackim w Krakowie – prawdopodobnie spowiednikiem i mansjonarzem (kapłanem bez obowiązków duszpasterskich, zobowiązanym do odprawiania Mszy św. i śpiewania tzw. officium parvum), a także kierownikiem duchowym. Jego życie owiane jest nimbem tajemniczości. Historycy wciąż spierają się, czy pochodził ze Sławkowa k. Olkusza, Sławkowa (słynne Austerlitz) k. Brna, czy też z jeszcze innej miejscowości. Wiele przemawia jednak za jego czeskimi korzeniami (np. zainteresowanie rozruchami w Pradze w 1483 r.). Wiadomo jednak, że czuł się Polakiem (cieszył się ze zwycięstwa nad Krzyżakami i wspierał polskich kaznodziejów). Był on wielkim miłośnikiem książek i ascetą, praktykującym cnoty ubóstwa i milczenia, opiekunem ubogich, wdów i sierot.

Księgi kupował, nie szczędząc środków. Nie wiadomo, czy jako potomek szlacheckiego bądź mieszczańskiego rodu miał na to własne fundusze, czy też pomagała mu w zakupach bogata rodzina krakowskiego patrycjusza Piotra Salomona, u którego w kamienicy przy Rynku Głównym nr 47 mieszkał. Wiadomo jednak, że w samym tylko 1486 r. nabył siedem dzieł, płacąc za nie 55 zł węgierskich. Była to kwota bardzo duża – można było za nią kupić osiem koni, a czeladnik ciesielski, żeby tyle zarobić, musiał pracować aż 880 dni.

Choć Świętosław prawdopodobnie nie posiadał akademickiego wykształcenia (nie ma go w spisie studentów Akademii Krakowskiej, ale wiadomo, że znał dobrze łacinę, umiał czytać i pisać), zgromadził pokaźny zbiór inkunabułów, który mógł konkurować z bibliotekami profesorów krakowskiej Alma Mater. Posiadał bowiem co najmniej 36 ksiąg, z czego niektóre były czterotomowe, oraz siedem ich dubletów. Ich tematyka świadczy o rozległości jego zainteresowań. Są wśród nich bowiem dzieła ascetyczne, mistyczne, historyczne, teologiczne, medyczne (nie ma natomiast prawniczych).

Wiele książek (być może w związku ze ślubem ubóstwa, który miał złożyć, i z chęci apostołowania poprzez szerzenie Prawdy) po przeczytaniu przekazywał do bibliotek klasztornych „na chwałę Boga i Matki Bożej i dla pożytku czytających”. Informacje o tym, komu przekazać poszczególne księgi, zawarł również w swoim testamencie. Dzieła należące niegdyś do Świętosława – opatrzone jego odręcznymi adnotacjami – do dziś leżą na półkach księgozbiorów zakonnych (karmelici na Piasku, paulini na Skałce, franciszkanie, dominikanie, kartuzi z Lechnicy na Spiszu, kościół Mariacki) i świeckich (Biblioteka Uniwersytecka). Nie ze wszystkimi książkami łatwo mu się było jednak rozstać. Tak było np. w przypadku dzieła Życie Chrystusa pióra Ludolfa z Saksonii (które przyczyniło się do nawrócenia Ignacego Loyoli). Wprawdzie Świętosław podarował ją innemu czytelnikowi, ale niedługo potem nabył kolejny jej egzemplarz. Zawzięcie wertował również Biblię i żywoty świętych.

Być może właśnie pod wpływem książki Ludolfa – dominikanina, który został później kartuzem – Świętosław zdał sobie sprawę z wielkiego znaczenia ćwiczenia się w milczeniu, dzięki któremu wyraźniej usłyszeć można rozbrzmiewający w ludzkiej duszy głos samego Boga. Na pewno jednak przyczynił się do tego ogromny szacunek, jakim darzył on „milczących mnichów”. Choć do bezwzględnego milczenia „w każdym miejscu i o każdej porze” Świętosław, zwany Silentiosusem (Milczącym lub Milczkiem) zobowiązał się prawdopodobnie ślubem lub przyrzeczeniem, nie znaczy to wcale, że w ogóle nic nie mówił. Odzywał się jednak tylko wtedy, gdy było to absolutnie konieczne i z całą pewnością czynił to niezmiernie rzadko. W 1485 r., przekazując zakonnym współtowarzyszom swego zmarłego przyjaciela bł. Michała Giedroycia z kościoła św. Marka, informacji o nieznanej im wnęce, w której ma on zostać pochowany, udzielił za pomocą kartki.

Pewny jest też ścisły związek Świętosława z bazyliką Mariacką w Krakowie, a przede wszystkim z kaplicą Salomonów, bardziej znaną dziś jako kaplica Matki Bożej Częstochowskiej. Kaplicę utrzymywała wspomniana już rodzina spolonizowanych Niemców. Świętosław był ponoć także wielkim czcicielem Pana Jezusa Ukrzyżowanego i Matki Bożej (modlił się za pomocą maryjnego Psalterium i przyczynił się do utworzenia grupy psałterzystów). Według legendy Jezus miał przemówić do niego z krucyfiksu.

Wiadomo również na pewno, że zmarł on 15 kwietnia 1489 r., a jego doczesne szczątki spoczęły w podziemiach bazyliki Mariackiej (prawdopodobnie w prezbiterium). Świętosław uznawany jest dziś za patrona dobrej spowiedzi.

RELIKWIE

W kościele Mariackim i w jego skarbcu przechowywanych jest wiele relikwiarzy. Są wśród nich m.in. relikwiarz południoworuski z XV–XVI w. – prawdopodobnie świętych Kosmy i Damiana – z rytymi przedstawieniami dokonanych przez nich cudów oraz popiersiami innych czczonych w Kościele Wschodnim „cudotwórców”, relikwiarze św. Walentyna, św. Gaudencji, Klarusa, Modesta i Aureliusza, relikwiarze w kształcie monstrancji: św. Filipa Nereusza, świętych Seweryna i Łucji, świętych Fidelisa i Fawroniusza, a także relikwiarze świętych: Anny, Homobonusa, Sebastiana, Łukasza Ewangelisty, Sebastiana i Rocha, Łazarza, Jana Kantego, Macieja (w pacyfikale).

W bazylice znajduje się także relikwiarz Krzyża Świętego oraz oryginalny relikwiarz św. Karola Boromeusza, w którym – w rokokowej ramie – umieszczono napisany przez niego list.

A TO CIEKAWE

Kaplica św. Antoniego zwana jest również kaplicą Złoczyńców. W miejscu tym swoją ostatnią noc przed egzekucją spędzali skazani na śmierć. Zanim rankiem kapłan odprowadził ich na miejsce kaźni, mieli jeszcze ostatnią szansę na nawrócenie, spowiedź i modlitwę. Ponoć nocami w pobliżu kaplicy nadal słychać... jęki i zawodzenie.

O surowym traktowaniu przestępców w dawnych czasach opowiada też inny zabytek – znajdujące się przy drzwiach wejściowych do kościoła (od strony pl. Mariackiego) żelazne kuny, do których przykuwano m.in. kłótliwe kobiety, pijaków, złodziejaszków i cudzołożników.

Przed kruchtą stanowiącą główne wejście do kościoła – na zachodnich ścianach świątyni – umieszczono dwie tablice. Ta po lewej (znajdująca się właściwie na zewnętrznej ścianie kaplicy św. Jana Chrzciciela) upamiętnia wiedeńską wiktorię króla Jana III Sobieskiego (twórcą tablicy, ufundowanej w 200. rocznicę tego wydarzenia, był wybitny polski rzeźbiarz Pius Weloński, autor m.in. jasnogórskiej drogi krzyżowej). Druga tablica – po prawej stronie kruchty – upamiętnia Jana Pawła II, a właściwie 20. rocznicę jego pontyfikatu, 40. rocznicę sakry biskupiej oraz epokowe wydarzenie, jakim była odprawiona przez papieża w tym miejscu w 1991 r. Msza św. połączona z beatyfikacją pokornej krakowskiej służącej Anieli Salawy. Na fasadzie kościoła ujrzeć możemy również oryginalny dzwonek za konających przytwierdzony do ściany niższej z wież.

Wieże kościoła Mariackiego nie są równej wysokości. Wyższa – zwana Hejnalicą, Strażnicą lub Wieżą Najświętszej Maryi Panny – ma 82 m wysokości, a niższa 69 m. Legenda głosi, że budowali je – każdy swoją – dwaj rywalizujący ze sobą bracia. Jedna z wież jest niższa, bowiem starszy z braci nie zdołał jej dokończyć – został zabity przez zazdroszczącego mu młodszego. Ponoć w dniu poświęcenia świątyni dręczony wyrzutami sumienia morderca stojąc w oknie wyższej wieży, przyznał się do zbrodni i, trzymając w ręce nóż, którym ją popełnił, rzucił się w dół. Nóż ten do dziś oglądać można w bramie pobliskich Sukiennic. Wieża wyższa – mieszcząca także dzwon zegarowy – nakryta jest oryginalnym hełmem w formie iglicy okolonej ośmioma niższymi wieżyczkami. W 1666 r. na iglicy umieszczono miedzianą pozłacaną koronę maryjną z herbem Krakowa. Zastąpiła ona koronę wcześniejszą, upamiętniającą prawdopodobnie śluby narodu polskiego złożone w 1656 r. przez króla Jana Kazimierza, w których – w nawiązaniu do objawień doznanych w 1608 r. w Neapolu przez włoskiego jezuitę Juliusza Mancinellego – obwołano Matkę Bożą Królową Korony Polskiej. Najwyżej – nad kulą – znajduje się chorągiewka z hierogramem A(ve) M(arya).

Wyższą wieżę nazywa się też Hejnalicą, bowiem co godzinę strażak odgrywa z niej – na cztery strony świata – słynny hejnał mariacki. Z hejnałem związana jest zresztą kolejna legenda – o złotej trąbce. Opowiada ona o tym, że raptowny koniec hejnałowej melodii w swoisty sposób upamiętnia śmierć odgrywającego ją niegdyś strażnika przeszytego strzałą przez Tatara.

W niższej wieży, zwanej także Dzwonnicą, znajdują się dzwony kościelne. Jest ich pięć: najstarszy pochodzi z przełomu XIII i XIV w., największy („Półzygmunt” z XV w.) ma 180 cm średnicy, najcięższy waży 9,5 t. Wiszą tu też dzwony: „Tenebrat” (ufundowany przez króla Władysława Jagiełłę) i „Misjonał” z końca XIV w. oraz tzw. cymbał zegarowy. Cztery dzwony liturgiczne stanowią jeden z największych i najstarszych zespołów dzwonów średniowiecznych w Polsce.

Kruchta zachodnia, czyli główne wejście do kościoła, wybudowana została w połowie XVIII w. Zaprojektował ją wybitny włoski artysta Franciszek Placidi na wzór grobu Chrystusa w Jerozolimie (a właściwie jego wiernej repliki ze Zgorzelca)! Na drzwiach kruchty podziwiać można główki apostołów (drzwi po bokach) i polskich świętych (drzwi środkowe).

Fabularyzowaną historię powstawania Ołtarza Mariackiego opowiada Historia żółtej ciżemki łącząca historię z literacką fantazją – piękna powieść dla dzieci autorstwa Antoniny Domańskiej.

Kościół Mariacki nazywany jest także „konfesjonałem Krakowa”, bowiem od rana do wieczora dyżurują tu kapłani słuchający spowiedzi.

Proboszcz kościoła Mariackiego od XIV w. jest szczególnie wyróżniony tytułem archiprezbitera. Może nosić insygnia władzy biskupiej – infułę, pierścień i pastorał.

TYLKO TU

W kościele odprawianych jest siedem nowenn:

Do Matki Bożej Nieustającej Pomocy – w środy, godz. 18.30,

Do Matki Bożej Loretańskiej – w poniedziałki, godz. 8.00,

Do Matki Bożej Ostrobramskiej – w piątki, godz. 8.00,

Do Matki Bożej Częstochowskiej – w czwartki i soboty, godz. 8.00,

Do Pana Jezusa Ukrzyżowanego – w piątki o godzinie 18.30,

Do św. Judy Tadeusza – w środy, godz. 8.00,

Do św. Antoniego Padewskiego – we wtorki, godz. 8.00.

Adoracja kantorowana Chrystus w Starym Mieście – w ostatni czwartek miesiąca po Mszy św. wieczornej do godz. 21.00.

OREMUS

Msze św. w niedziele i święta przy ołtarzu Wita Stwosza:

6.00, 7.00, 8.00, 9.00, 10.00 (po łacinie), 11.15, 12.00, 13.00, 18.30 (dla absolwentów i studentów, z udziałem scholi).

Msze św. w dni powszednie (przy ołtarzach bocznych lub w kaplicach):

6.00, 6.30, 7.00, 7.30, 8.00, 8.30, 9.00, 9.30, 10.00 (po łacinie), 10.30, 11.00, 18.30.

W lipcu i sierpniu w dni powszednie:

6.00, 7.00, 8.00, 9.00, 10.00, 11.00, 18.30.

Odpust parafialny:

15 sierpnia – uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny.

W SIECI

www.mariacki.com

ADRES

Bazylika Mariacka, Kraków, Rynek Główny

Parafia Bazyliki Najświętszej Maryi Panny

pl. Mariacki 5

31-042 Kraków

Kancelaria: tel.: 12 422 05 21 wew. 21,

fax: 12 421 07 85

e-mail: biuro@mariacki.com

SANKTUARIUM BOŻEGO MIŁOSIERDZIA

Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w krakowskich Łagiewnikach należy do 30 największych miejsc pielgrzymkowych na świecie. Przybywają tu pątnicy ze wszystkich kontynentów. Sanktuarium składa się z bazyliki i kaplicy klasztornej.

KAPLICA KLASZTORNA PW. ŚW. JÓZEFA

W najstarszych zabudowaniach sanktuaryjnych znajduje się kaplica, w której pod łaskami słynącym obrazem Jezusa Miłosiernego umieszczona została trumienka z doczesnymi szczątkami Apostołki Bożego Miłosierdzia – św. Siostry Faustyny (patrz: LUDZIE BOGA).

SZCZYPTA HISTORII

Klasztorna kaplica pochodzi z końca XIX w. i jest fundacją księcia Aleksandra Lubomirskiego. Początkowo korzystały z niej siostry ze Zgromadzenia Matki Bożej Miłosierdzia i ich wychowanki, a dopiero w czasie drugiej wojny światowej została otwarta dla wszystkich ludzi. W 1968 r. ks. kard. Karol Wojtyła wpisał świątynię na listę sanktuariów archidiecezji krakowskiej (oficjalny dekret wydał jednak dopiero ks. kard. Franciszek Macharski 1 listopada 1992 r.).

WĘDRUJĄC PO ŚWIĄTYNI

Po lewej stronie od ołtarza głównego znajduje się grób św. Siostry Faustyny Kowalskiej, apostołki Bożego Miłosierdzia. Trumienka z jej doczesnymi szczątkami spoczywa na ołtarzu pod łaskami słynącym obrazem Jezusa Miłosiernego (patrz: ŁASKAMI SŁYNĄCE) autorstwa Adolfa Hyły. Obok obrazu, a także na ścianach bocznych znajdują się gabloty z wotami za otrzymane łaski.

Mała cząstka relikwii umieszczona została także w białym marmurowym klęczniku przed ołtarzem, tak by każdy pielgrzym mógł podejść i ucałować ją.

W ołtarzu głównym świątyni znajduje się figura Matki Bożej Miłosierdzia – patronki zgromadzenia. Po lewej stronie stoi rzeźba św. Stanisława Kostki (patrona młodzieży zakonnej), a po prawej – św. Marii Magdaleny (patronki pokutnic).

Po prawej stronie ołtarza głównego znajduje się ołtarz z obrazem patrona kaplicy – św. Józefa z Dzieciątkiem.

Na ścianie oddzielającej prezbiterium od nawy głównej podziwiać można fresk przedstawiający Boga Ojca w otoczeniu czterech aniołów. Zaczyna się on i kończy tekstem pochodzącym z Księgi Jeremiasza: „Miłością wieczną umiłowałem cię, dlatego przyciągnąłem, litując się” (Jr 31,3). Aniołowie trzymają w rękach otwarte księgi, w których można przeczytać wezwania z Modlitwy Pańskiej: „Przyjdź królestwo Twoje – bądź wola Twoja”.

Z tyłu budynku, pod kaplicą klasztorną, znajduje się kaplica Męki Pańskiej. Otwierana jest kilka razy w roku – w święto Miłosierdzia Bożego oraz w czasie różnych rekolekcji prowadzonych na terenie sanktuarium. Przed laty w tym miejscu przechowywano ciała zmarłych sióstr i wychowanek do czasu pogrzebu. Dwa dni po śmierci było tu także ciało św. Siostry Faustyny.

W prezbiterium kaplicy znajduje się duży krzyż, a pod nim słowa z koronki do Bożego Miłosierdzia: „Miej miłosierdzie dla nas i świata całego”. Po lewej stronie krzyża umieszczono obraz Matki Bożej Ostrobramskiej, a po prawej – kopię beatyfikacyjnego i kanonizacyjnego obrazu Siostry Faustyny. W kaplicy zobaczymy także oryginalną drogę krzyżową – stacje przedstawiające Mękę Pańską to witraże. W kaplicy Męki Pańskiej oglądać można także pamiątki po św. Janie Pawle II: tron papieski i klęcznik z papieskiej pielgrzymki w 1997 r. oraz portret papieża. Przed kaplicą Męki Pańskiej ustawiono figury Pana Jezusa Miłosiernego i św. Siostry Faustyny.

ŁASKAMI SŁYNĄCE

Cudowny obraz Pana Jezusa Miłosiernego został namalowany przez Adolfa Hyłę jako wotum wdzięczności za ocalenie podczas drugiej wojny światowej. Jest to najbardziej znany wizerunek Chrystusa Zmartwychwstałego. O jego wykonanie prosił św. Siostrę Faustynę sam Pan Jezus. Chrystus chciał, aby ten wizerunek był czczony nie tylko w kaplicy zgromadzenia, ale na całym świecie. I tak się stało.

Obraz z klasztornej kaplicy szybko zasłynął łaskami. Modlą się przed nim pielgrzymi z całego świata. Wota umieszczane w gablotach na ścianach kaplicy świadczą o spełnianiu się Chrystusowych obietnic wobec tych, którzy z ufnością modlą się przed tym obrazem i świadczą miłosierdzie wobec bliźnich. Przed tym obrazem modlił się św. Jan Paweł II, papież Benedykt XVI, a także dostojnicy kościelni, głowy państw, uczeni, artyści, ludzie o różnych powołaniach i zawodach, a nawet różnych wyznań.

Kopie i reprodukcje obrazu Jezusa Miłosiernego można obecnie spotkać na wszystkich kontynentach, wszędzie tam, gdzie żyją i pracują czciciele Miłosierdzia Bożego.

LUDZIE BOGA

Święta Siostra Faustyna Kowalska

Apostołka Bożego Miłosierdzia – św. Siostra Faustyna Kowalska (1905–1938) – w krakowskim klasztorze spędziła ponad pięć lat. Tutaj pracowała, modliła się i w sposób mistyczny spotykała z Chrystusem.

Helena Kowalska – bo tak się nazywała zanim wstąpiła do zgromadzenia – chciała się oddać życiu zakonnemu, ale rodzice nie godzili się na to. Dziewczyna wyjechała więc z domu rodzinnego i podjęła pracę. Od 2 lutego 1923 r. do 1 lipca 1924 r. w Łodzi prowadziła dom i zajmowała się dziećmi. W 1924 r., w czasie zabawy tanecznej w łódzkim parku „Wenecja” Helena przeżyła niezwykłą wizję. Natychmiast pobiegła do łódzkiej katedry św. Stanisława Kostki i tam upadła krzyżem przed Najświętszym Sakramentem. Prosiła Pana, aby dał jej poznać, co ma czynić. Wtedy znów usłyszała głos Chrystusa: „Jedź natychmiast do Warszawy, tam wstąpisz do klasztoru”. Posłuszna Jezusowi dziewczyna wyruszyła do Warszawy i po pewnych trudnościach wstąpiła do Zgromadzenia Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia.

23 stycznia 1926 r. Helena wyjechała do klasztoru w Krakowie-Łagiewnikach, gdzie odbyła postulat. Tam otrzymała habit zakonny i imię Maria Faustyna. Po zakończeniu nowicjatu Faustyna złożyła pierwszą profesję czasową. Prawdopodobnie w maju lub w czerwcu 1930 r. przyjechała do klasztoru w Płocku.

1 maja 1933 r. siostra Faustyna złożyła w Krakowie śluby wieczyste. Stamtąd została wysłana na placówkę do Wilna. Do Krakowa wróciła ponownie w maju 1936 r.

Od grudnia 1936 r. do września 1938 r. Apostołka Bożego Miłosierdzia przebywała kilkakrotnie na leczeniu w szpitalu na krakowskim Prądniku, gdyż lekarze stwierdzili u niej gruźlicę. Stan zdrowia siostry Faustyny pogarszał się z dnia na dzień.

Faustyna Kowalska zmarła 5 października 1938 roku o godz.  22.45 w klasztorze zgromadzenia w Krakowie-Łagiewnikach.

Pamięć o siostrze Faustynie trwała. Wielu pielgrzymów przybywało do grobu Sekretarki Bożego Miłosierdzia już w czasie drugiej wojny światowej. Kult siostry Faustyny i Pana Jezusa Miłosiernego wzmógł się po rozpoczęciu w archidiecezji krakowskiej procesu informacyjnego w sprawie beatyfikacji Szafarki Bożego Miłosierdzia i przeniesieniu jej doczesnych szczątków do klasztornej kaplicy.

18 kwietnia 1993 r. Jan Paweł II ogłosił siostrę Faustynę błogosławioną. 30 kwietnia 2000 r. w Rzymie odbyła się kanonizacja polskiej zakonnicy.

Dalsza część rozdziału dostępna w pełnej wersji

BAZYLIKA ŚW. FRANCISZKA Z ASYŻU – FRANCISZKANIE

Rozdział dostępny w pełnej wersji

BAZYLIKA PW. ŚWIĘTEJ TRÓJCY – DOMINIKANIE

Rozdział dostępny w pełnej wersji

BAZYLIKA PW. ŚW. MICHAŁA ARCHANIOŁA I ŚW. STANISŁAWA BISKUPA I MĘCZENNIKA – PAULINI „NA SKAŁCE”

Rozdział dostępny w pełnej wersji

BAZYLIKA BOŻEGO CIAŁA I KLASZTOR KANONIKÓW REGULARNYCH LATERAŃSKICH

Rozdział dostępny w pełnej wersji

BAZYLIKA NAJŚWIĘTSZEGO SERCA PANA JEZUSA – JEZUICI

Rozdział dostępny w pełnej wersji

BAZYLIKA PW. NAWIEDZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY – SANKTUARIUM MATKI BOŻEJ PIASKOWEJ – KARMELICI „NA PIASKU”

Rozdział dostępny w pełnej wersji

SANKTUARIUM KRZYŻA ŚWIĘTEGO – KOŚCIÓŁ PW. MATKI BOŻEJ WNIEBOWZIĘTEJ I ŚW. WACŁAWA W KRAKOWIE-MOGILE – CYSTERSI

Rozdział dostępny w pełnej wersji

BAZYLIKA ŚW. FLORIANA

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOLEGIATA UNIWERSYTECKA ŚW. ANNY

Rozdział dostępny w pełnej wersji

SANKTUARIUM ŚW. JANA PAWŁA II

Rozdział dostępny w pełnej wersji

SANKTUARIUM
ŚW. KAZIMIERZA KRÓLEWICZA – FRANCISZKANIE (REFORMACI)

Rozdział dostępny w pełnej wersji

SANKTUARIUM „ECCE HOMO”
ŚW. BRATA ALBERTA – ALBERTYNKI

Rozdział dostępny w pełnej wersji

SANKTUARIUM MATKI BOŻEJ NIEUSTAJĄCEJ POMOCY – REDEMPTORYŚCI

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ ŚW. JÓZEFA – BERNARDYNKI

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ ŚW. MARKA EWANGELISTY

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTYCH APOSTOŁÓW PIOTRA I PAWŁA

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. BERNARDYNA
ZE SIENY – SANKTUARIUM
ŚW. SZYMONA Z LIPNICY – BERNARDYNI

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ ŚW. BARBARY – JEZUICI

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ PW. ZWIASTOWANIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY – KAPUCYNI

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ PW. MATKI BOŻEJ ŚNIEŻNEJ – DOMINIKANKI „NA GRÓDKU”

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. TOMASZA APOSTOŁA – DUCHACZKI

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. ANDRZEJA – KLARYSKI

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. KRZYŻA

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. MIKOŁAJA

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. JANA CHRZCICIELA I ŚW. JANA EWANGELISTY – PREZENTKI

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ PW. PRZEMIENIENIA PAŃSKIEGO – PIJARZY

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. WOJCIECHA

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. IDZIEGO
– KOŚCIÓŁ FILIALNY DOMINIKANÓW

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ PW. NAJŚWIĘTSZEGO SERCA PANA JEZUSA – SZARYTKI

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. WINCENTEGO À PAULO
– SANKTUARIUM PANA JEZUSA MILATYŃSKIEGO I MATKI BOŻEJ Z LOURDES – MISJONARZE

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ PW. NAWRÓCENIA
ŚW. PAWŁA APOSTOŁA – MISJONARZE

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ ŚW. KATARZYNY ALEKSANDRYJSKIEJ – AUGUSTIANIE I AUGUSTIANKI

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ PW. TRÓJCY ŚWIĘTEJ – BONIFRATRZY

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ PW. NAJŚWIĘTSZEGO SERCA PANA JEZUSA – SERCANKI

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ PW. NIEPOKALANEGO
SERCA MARYI – FELICJANKI

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. FRANCISZKA SALEZEGO – WIZYTKI

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ PW. NIEPOKALANEGO POCZĘCIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY – KARMELICI BOSI

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. TERESY
I ŚW. JANA OD KRZYŻA – KARMELITANKI BOSE

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ PW. OPIEKI ŚW. JÓZEFA – KARMELITANKI BOSE

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ ŚW. STANISŁAWA KOSTKI
I ŚW. JANA BOSKO – SALEZJANIE

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ REKTORALNY SALEZJANÓW PW. MATKI BOŻEJ
WSPOMOŻENIA WIERNYCH

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. JANA CHRZCICIELA I ŚW. AUGUSTYNA – NORBERTANKI

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ PW. NAJŚWIĘTSZEGO SALWATORA

KAPLICA PW. ŚW. MAŁGORZATY (I JUDYTY)
KAPLICA PW. BŁ. BRONISŁAWY

Niewielki kościółek Najświętszego Salwatora leży na niewysokim wzgórzu, nieopodal klasztoru Sióstr Norbertanek, noszącym ślady osadnictwa sprzed 25 tys. lat (!). Uważa się, że jest on najstarszy w Krakowie, a niektórzy z historyków upatrują w nim nawet jednej z pierwszych świątyń chrześcijańskich na terenie Polski.

SZCZYPTA HISTORII

Kościół powstał najprawdopodobniej w miejscu dawnego kultu pogańskiego. Leżał na terenie państwa Wiślan, które – jak twierdzą historycy – zostało schrystianizowane nie przez misjonarzy zachodnich, ale wschodnich, i to być może już pod koniec IX w., w ramach misji św. Metodego. Czy już wtedy powstała na tym miejscu pierwsza, a może i druga świątynia, i czy związana była z Kościołem wschodnim i Państwem Wielkomorawskim? Niewykluczone. W podziemiach dzisiejszego kościoła archeologowie ujawnili fragmenty budowli i pochówków zmarłych pochodzące jeszcze sprzed XII w. Badacze wysnuli teorię o co najmniej dwóch kościołach na tym miejscu, poprzedzających dzisiejszą budowlę. Pierwszy mógł mieć plan prostokąta lub krzyża greckiego z apsydą (nawiązując do budowli karolińskich), a drugi mógł być rotundą (jak np. rotunda Najświętszej Maryi Panny z X w. na Wawelu). Nowsze badania nie potwierdzają jednak tej hipotezy.

Obecny kościół istniał już na pewno w 1148 r., bowiem z tego czasu pochodzi wzmianka o jego konsekracji i dedykowaniu Najświętszemu Zbawicielowi. Jego fundatorem miał być sławny rycerz Bolesława Krzywoustego – Piotr Włast (choć możliwe też, że fundatorem był któryś z krakowskich książąt). W przywileju księcia Bolesława Wstydliwego z 1256 r. fundacja przypisana jest jego poprzednikom, książętom krakowskim. Jan Długosz z kolei jako fundatora wymienia Piotra ze Skrzynna (Piotra Włostowica). Kościół przetrwał tatarską nawałnicę z XIII w., ale norbertanki, które na kilkanaście lat się do niego przeniosły, prawdopodobnie dokonały jego przebudowy (był wtedy większy – trzynawowy i posiadał przejścia do zabudowań klasztornych). Obecny wygląd zewnętrzny nadano kościołowi w XVI i XVII w. (po potopie szwedzkim). Była to pierwsza świątynia parafii Najświętszego Salwatora (w 1183 r. przeniesiono ją jednak do kościoła klasztornego Norbertanek).

WĘDRUJĄC PO ŚWIĄTYNI

W ołtarzu głównym kościoła Najświętszego Salwatora nad starą romańską kamienną mensą znajduje się obecnie, pochodzący z 1605 r., obraz malowany przez Kaspra Kurcza, przedstawiający Chrystusa na krzyżu z klęczącym poniżej grajkiem – to tzw. Chrystus z Volto Santo (patrz: A TO CIEKAWE).

W świątyni znajdują się również dwa ołtarze boczne: Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i św. Małgorzaty.

Na ścianie bocznej kościoła ujrzeć można cenne freski z początku XVI w. – grupę Ukrzyżowania, a także cudowne rozmnożenie chleba. W oknie kościoła zobaczymy także współczesny witraż przedstawiający Chrystusa Króla, a w niszach prezbiterium barokowe figury świętych (Norberta, Augustyna, Jana Chrzciciela, Józefa Hermana) z poprzedniego ołtarza.

Wokół świątyni – co jest we współczesnym Krakowie swoistym unikatem – znajduje się cmentarz z XIX-wiecznymi nagrobkami i tablicami pamiątkowymi na murach budowli i jej ogrodzenia. Do zewnętrznej ściany kościoła przylega murowana ambona. Jak mówi podanie, właśnie w tym miejscu św. Wojciech głosił kazania przed wyprawą misyjną do Prusów w 997 r. Jeśli przemawiał, to na pewno nie z ambony, ponieważ pochodzi ona z 1605 r. Natomiast w jednym z narożników obejścia znajduje się grobowiec sióstr norbertanek z 1839 r., a w przeciwległym – dawny drewniany domek grabarza.

A TO CIEKAWE

Pochodzący z XVII w. obraz Chrystusa z grajkiem nawiązuje do starej miejscowej legendy. Pisał o niej już w XVII w. w Klejnotach Stołecznego Miasta Krakowa Piotr Hiacynt Pruszcz: „Przed laty miał ten kościół Krucyfiks wielce Cudowny, o którym ta jest historia, że jest przysłany z Morawy [tj. z Moraw] pierwszemu w Polsce Chrześcijańskiemu Książęciu [Mieszkowi I – przyp. red.]. To Książę tenże Krucyfiks na tym miejscu z wielkiego nabożeństwa w szatę kosztowną, koronę złotą, i trzewiki perłami haftowane ubrawszy, zostawił. Do którego skrzypek grać piosnki swoje nabożne chadzał: temu skrzypkowi ten Krucyfiks trzewik drogo zrobiony ze swej nogi spuścił, i dał na poratowanie ubóstwa jego; o czym potem frasunek miał, lecz Pan Bóg niewinnego prędko wybawił, bowiem mu ten trzewik wzięto, i Krucyfiksowi oddano. Skrzypek pod Krucyfiksem powtóre grając nabożnie, który przy wielu ludziach od Ukrzyżowanego powtóre trzewik otrzymał, o którym tradycja jest, że ten wzwyż mianowany Krucyfiks, wzięty jest do Włoch do Syrolu mila od Loretu, przy którym wiele cudów Pan Bóg ludziom od niego łaski i miłosierdzia żebrzącym pokazuje, jest tu tego wizerunek”.

Dziś krucyfiks ten znajduje się we włoskiej Numanie.

OREMUS

Msze św. w niedziele i święta:

11.15.

W SIECI

www.parafiasalwator.pl

ADRES

ul. bł. Bronisławy 9

Kraków

KAPLICA PW. ŚW. MAŁGORZATY (I JUDYTY)

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. JÓZEFA

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ PW. NAJŚWIĘTSZEGO SERCA PANA JEZUSA – SANKTUARIUM
MATKI BŁOGOSŁAWIONEGO
MACIERZYŃSTWA – SERCANIE

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ PW. MATKI BOŻEJ
KRÓLOWEJ POLSKI
(ARKA PANA)

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ PW. ŚWIĘTYCH APOSTOŁÓW PIOTRA I PAWŁA – BENEDYKTYNI TYNIECCY

Rozdział dostępny w pełnej wersji

KOŚCIÓŁ PW. WNIEBOWZIĘCIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY – KAMEDULI NA SREBRNEJ GÓRZE

Rozdział dostępny w pełnej wersji

INNE KOŚCIOŁY I MIEJSCA KULTU W KRAKOWIE

Wojskowa Parafia Personalna św. Agnieszki

Nieopodal Wawelu – przy ul. Dietla – znajduje się kościół pw. św. Agnieszki. Obecnie jest to kościół garnizonowy Wojska Polskiego. Pierwsza świątynia powstała w tym miejscu w XV w. Została zbudowana dla sióstr z zakonu św. Franciszka z Asyżu. Kilkakrotnie – po pożarach – budynek był odbudowywany. W XVI w. przy świątyni zamieszkały siostry bernardynki (wyprowadziły się stąd dopiero w XVIII w.). W czasie zaborów w kościele urządzono magazyn, a następnie budynek przeszedł w ręce prywatne. Wówczas stał się składem złomu żelaznego.

Po pierwszej wojnie światowej powołano ogólnoobywatelski „Komitet wykupu kościoła św. Agnieszki”. Dzięki staraniom tej organizacji po 131 latach budynek został wykupiony i wówczas poddano go remontowi. W 1929 r. komitet ten przekazał obiekt do skarbu państwa z przeznaczeniem na kościół garnizonowy. W kolejnych latach wykonano w świątyni neobarokowy portal i ustawiono posągi autorstwa projektanta odbudowy – Carla Celano.

W czasie drugiej wojny światowej świątynia należała do ewangelików, po wojnie ponownie została kościołem garnizonowym.

Obecnie w ołtarzu głównym znajduje się oryginalny obraz św. Agnieszki z XVII w., który stanowił dawne wyposażenie kościoła. Wnętrze świątyni ozdobione jest różnymi elementami i pamiątkami symbolizującymi wojsko, np. śmigła samolotu oraz tablice pamiątkowe.

Kościół garnizonowy stanowi również miejsce wiecznego spoczynku gen. broni Józefa Hallera.

Kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny

Przy ul. Kopernika znajduje się kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny, często zwany także kościołem pw. św. Łazarza. Kiedy rozpoczęto jego budowę w pierwszej połowie XVII w., miał być przeznaczony dla karmelitów bosych. Zniszczony w czasie konfederacji barskiej, został odbudowany i przekazany siostrom szarytkom. Wtedy też otrzymał wezwanie św. Łazarza. Obecnie świątynią opiekują się księża misjonarze.

Kościół jest budowlą barokową, nawiązującą do rzymskiej fasady kościoła karmelitańskiego Santa Maria della Scala. Fasadę wieńczy trójkątny szczyt z rzeźbą Najświętszej Maryi Panny (w centrum) oraz figurami św. Teresy z Ávili i św. Jana od Krzyża (w narożnikach).

Ołtarz główny poświęcony jest Niepokalanie Poczętej Maryi. Ołtarze barokowe, portale i balustrady wykonano w XVII w. z czarnego marmuru dębnickiego. Jest to najbogatszy w Krakowie zespół dzieł wykonanych z tego materiału. Od strony prezbiterium do świątyni przylegają dwie wieże.

Kościół pw. Zmartwychwstania Pańskiego – Zmartwychwstańcy

Świątynia przy ul. Łobzowskiej 10, którą opiekują się księża zmartwychwstańcy, powstała na miejscu dawnego kościoła św. Piotra i cmentarza w XIX w. Właściwie nie wyróżnia się spośród sąsiednich kamienic. Od strony ulicy widoczna jest tylko elewacja boczna ze skromną neoromańską dekoracją. Wnętrze jest również neoromańskie. Kościół przypomina domy modlitewne pierwszych chrześcijan. W ołtarzu głównym widzimy zmartwychwstałego Chrystusa oraz malowidła wyobrażające trzy Marie przy grobie Jezusa i niewiernego Tomasza.

W przedsionku świątyni spoczywają doczesne szczątki sługi Bożego ks. Pawła Smolikowskiego (1849–1926). Zakonnik urodził się w Twerze, w rodzinie polskich zesłańców. Był wyświęcony na kapłana obrządku wschodniego. Pracował w Bułgarii, we Lwowie, kierował Papieskim Kolegium Polskim w Rzymie. W Krakowie był mistrzem nowicjatu i spowiednikiem ks. abp. Adama Sapiehy. Był filozofem, historykiem, generałem zakonu zmartwychwstańców, a zarazem jednym z jego najwybitniejszych członków. Pozostawił po sobie ponad 200 publikacji. Zmarł w opinii świętości. W Watykanie toczy się obecnie jego proces beatyfikacyjny.

Kościół pw. św. Jadwigi

Na wzór Nowej Huty, która miała być miastem bez Boga, miały być budowane również nowe krakowskie osiedla. Ten zamysł jednak nie powiódł się i na Krowodrzy, dzięki dużej pomocy ówczesnego ks. kard. Karola Wojtyły, powstał kościół pw. św. Jadwigi. Świątynia została zaprojektowana na rzucie krzyża greckiego o równych ramionach. W prezbiterium znajduje się obraz Matki Bożej Częstochowskiej. W ołtarzu o kształcie sarkofagu umieszczono relikwie św. Jadwigi, patronki kościoła. Za ołtarzem – na tle witraża przedstawiającego krzyż wawelski, przed którym modliła się królowa – widzimy tabernakulum. Na schodach prezbiterium stoi odlany z brązu posąg św. Jadwigi. Świątynię zdobią witraże przedstawiające Ducha Świętego, Boga Ojca – Stworzyciela Wszechświata, tajemnicę Świętych Obcowania oraz podobizny świętych i błogosławionych związanych z Janem Pawłem II.

Kościółek pw. Bożego Miłosierdzia

Na rogu ulic Felicjanek i Smoleńsk przy ul. Bożego Miłosierdzia 1 znajduje się niewielki kościółek pw. Bożego Miłosierdzia, niegdyś zwany także Bożego Politowania. Powstał on w połowie XVI w. i początkowo była to świątynia drewniana. Po zniszczeniach, do których doszło w czasie potopu szwedzkiego, powstała budowla murowana. Od początku była to filia katedry wawelskiej.

O powstaniu kościoła pw. Bożego Miłosierdzia opowiada legenda. Pewnego dnia spotkali się Żyd Szmul i ubogi żak. Student namawiał Żyda, aby przyjął chrzest. Ten odpowiedział wówczas, że ochrzci się, gdy młodzieniec zostanie biskupem. Po latach ów żak został biskupem, a Żyd przyjął chrzest. W dowód wdzięczności Bogu za nawrócenie ufundował kościół Bożego Miłosierdzia.

Elewację świątyni zdobi portal. Nad nim widnieje napis: „Ku czci Bożego Miłosierdzia”. Na północnej elewacji budynku znajduje się XV-wieczna płyta, wyobrażająca rycerza w zbroi.

Wyposażenie kościoła pochodzi z czasów baroku. W ołtarzu głównym znajduje się wizerunek ukrzyżowanego Pana Jezusa, a po bokach figury św. Wojciecha i św. Stanisława.

Warto zwrócić uwagę na obraz ukazujący Chrystusa w grobie z Bolesną Madonną. W ołtarzu bocznym, po lewej stronie, zobaczymy wizerunek Matki Bożej z Dzieciątkiem, zwanej Śnieżną, a po prawej obraz ukazujący nauczanie Maryi.

Świątynię zdobią witraże, które przedstawiają: św. Jadwigę Śląską, Michała Archanioła, św. Wojciecha, św. Stanisława – biskupa, św. Kazimierza oraz scenę cudownego połowu ryb.

W kościele znajdują się pamiątkowe tablice, związane z konsekracją kościoła, oraz jedna z zaznaczeniem poziomu i stanu wód Wisły podczas wielkiej powodzi w 1813 r. Tablica na ścianie kościoła upamiętnia również – prawdopodobnie właśnie tu pochowanego – ks. Grzegorza Gerwazego Gorczyckiego, będącego kapelmistrzem katedry na Wawelu, jednym z najwybitniejszych polskich kompozytorów epoki baroku.

Kościół pw. Matki Bożej Ostrobramskiej (krakowska Ostra Brama)

W ostatnich latach XX w. na os. Wieczysta powstał, budowany przez księży pijarów, kościół Matki Bożej Ostrobramskiej. Dach świątyni posiada niecodzienny kształt – przypomina koronę Matki Bożej, a wnętrze kształt gwiazdy.

Wystrój świątyni jest bardzo skromny. W prezbiterium umieszczono tabernakulum w kształcie krzewu gorejącego, a nad nim płaskorzeźbę Pana Jezusa Zmartwychwstałego. Po obu stronach znajdują się współczesne witraże. Na ścianie po prawej stronie wisi obraz Matki Bożej Ostrobramskiej, który jest dziełem malarza z tutejszej parafii. Matka Boża na nim przedstawiona ubrana jest w takie szaty, jakich używała za życia ziemskiego, i jest bez korony. U stóp ołtarza zobaczyć można wyobrażenie Ostatniej Wieczerzy.

W świątyni znajduje się kaplica Ostrej Bramy, a w niej wizerunek będący kopią obrazu wileńskiego. Posiada on oryginalne wymiary (2 x 1,63 m). Matka Boża ubrana jest w szaty królewskie i ma koronę.

W kościele znajduje się także kaplica św. Józefa Kalasancjusza, założyciela zakonu pijarów, z jego relikwiami.

Świątynia powstała na planie okręgu o średnicy 50 m. Wysokość bryły wynosi ok. 30 m, a wraz z wieżą zwieńczoną krzyżem sięga do wysokości 55 m.

Kościół pw. Matki Bożej Saletyńskiej (krakowskie La Salette)

W latach 80. XX w. na os. Cegielniana w Łagiewnikach powstawała nowa świątynia, która od samego początku była związana ze Zgromadzeniem Matki Bożej z La Salette. Otrzymała ona wezwanie Matki Bożej Saletyńskiej. W 1993 r. wmurowano kamień węgielny pod budynek, pochodzący z La Salette, z miejsca objawienia Matki Bożej, a poświęcony przez Ojca Świętego Jana Pawła II. Sześć lat później świątynię poświęcił ks. kard. Franciszek Macharski. Posiada ona bardzo prosty wystrój. W jej ołtarzu głównym znajduje się figura Matki Bożej Saletyńskiej. W oknach umieszczono współczesne witraże.

Sanktuarium Najświętszej Rodziny

Na os. Bieżanów pod koniec XX w. zbudowano nową świątynię. Jest to postmodernistyczna budowla w kształcie rotundy, przykryta kopułą, na której umieszczono kilkumetrowy krzyż.

Wnętrze kościoła projektował Wincenty Kućma. W wykonanym z drewna lipowego ołtarzu głównym znajduje się scena odnalezienia Pana Jezusa w świątyni. Świętą Rodzinę otaczają święci: św. Jacek, bł. Aniela Salawa, św. Maksymilian Maria Kolbe, św. Kinga, św. Jan Paweł II, bł. ks. Bronisław Markiewicz, sługa Boży ks. kard. Stefan Wyszyński, św. Jadwiga Królowa, św. Brat Albert, św. Rafał Kalinowski, św. Stanisław – biskup i męczennik, św. Jakub, św. Anna, św. Joachim. Nad nimi artysta umieścił Adama i Ewę oraz postaci ze Starego Testamentu, a poniżej rodzinę wielodzietną. Na osi za ołtarzem, na ścianie prezbiterium umieszczono tabernakulum objęte promieniami, które zlewają się od umieszczonej nad nim gołębicy Ducha Świętego.

Nad ołtarzem znajduje się krucyfiks. Ukrzyżowany Chrystus, oprócz cierniowej korony, posiada trzy promienie symbolizujące, że jest On Królem spełniającym wolę Ojca: „Nie moja, ale Twoja wola niech się stanie”.

W 1994 r. ks. kard. Franciszek Macharski nadał świątyni tytuł Sanktuarium Najświętszej Rodziny. 28  grudnia 2008 r. ks. kard. Stanisław Dziwisz dokonał konsekracji sanktuarium krzyżmem świętym. Jan Paweł II, gdy dowiedział się o jego powstaniu, wypowiedział znamienne słowa: „Musicie wygrać walkę o rodzinę!”.

W świątyni odbywa się specjalna nowenna do Najświętszej Rodziny – w każdą środę o godz. 17.30 odprawiane jest specjalne nabożeństwo z odczytaniem próśb i podziękowań kierowanych do Najświętszej Rodziny. Można je napisać i złożyć do skarbony, przechodząc szlakiem pielgrzymów wokół ołtarza Najświętszej Rodziny, w którym umieszczony jest „kamień z domu św. Józefa w Nazarecie”.

Kościół pw. Matki Bożej Dobrej Rady

Początki kościoła pw. Matki Bożej Dobrej Rady w Prokocimiu sięgają XIX w. Kaplica, która tu wówczas powstała, otrzymała wezwanie Najświętszej Maryi Panny – Matki Bożej Dobrej Rady (obecnie patronuje jej św. Mikołaj z Tolentino). Wówczas jej gospodarzami byli augustianie.

W 1931 r. podjęto decyzję o budowie nowej świątyni. Niestety, druga wojna światowa i zawirowania historii nie pozwoliły na realizację planów. W 1950 r. zakon augustianów został rozwiązany i parafia przeszła w ręce księży diecezjalnych, a prace przy kościele zostały na nowo podjęte. Świątynię poświęcono w 1957 r. Jej skarbem jest cudowny obraz Matki Bożej Dobrej Rady, który umieszczony jest w ołtarzu głównym zaprojektowanym przez Wiktora Zina. Jest on także autorem witraża znajdującego się w okrągłym oknie nad chórem muzycznym, pokazującym Matkę Bożą Dobrej Rady. Warto zwrócić uwagę również na stacje drogi krzyżowej (w nawach bocznych) wykonane przez Karola Muszkieta. W świątyni znajdują się relikwie św. Jana Kantego, św. Floriana, św. Jana Pawła II oraz bł. ks. Jerzego Popiełuszki.

Kościół pw. Najświętszej Maryi Panny z Lourdes „Na Miasteczku”

Świątynia przy ul. Misjonarskiej, którą opiekuje się Zgromadzenie Księży Misjonarzy św. Wincentego à Paulo, została zbudowana pod koniec XIX w. Łączy ona w bryle i wystroju styl neoromański z neogotyckim. Od samego początku kościół poświęcono Matce Bożej z Lourdes. W ołtarzu głównym umieszczono figurę Najświętszej Maryi Panny z Lourdes – wierną kopię figury z Lourdes. Obok niej znajdują się posągi Joachima i Anny – rodziców Matki Bożej. W ołtarzach bocznych umieszczono figury: Najświętszego Serca Jezusowego (w lewym) i św. Antoniego (w prawym). Z kolei w pierwszym przęśle nawy południowej zawieszono znakomity wizerunek św. Judy Tadeusza. Z okresu Młodej Polski pochodzi przepiękne gwiaździste sklepienie.

Długość kościoła jest bliska wysokości jego wieży – kościół ma 42,92 m długości, 16,50 m szerokości, 20,8 m wysokości wraz z dachem, 45,50 m wysokości do szczytu krzyża na wieży.

W latach 60. XX w. parafia słynęła z bardzo dobrze zorganizowanego duszpasterstwa studentów, które prowadził późniejszy biskup pomocniczy – ks. Albin Małysiak. Częstym gościem w świątyni był wówczas ks. kard. Karol Wojtyła.

Kościół pw. św. Szczepana

Pierwszy kościół pw. św. Szczepana ufundował w Krakowie prawdopodobnie Bolesław Wstydliwy (XIII w.). Znajdował się wówczas na skraju miasta, ale wewnątrz murów obronnych (dziś pl. Szczepański). Na początku XIX w., z powodu ogromnych zniszczeń, jakie przyniosła ze sobą historia, świątynia została zamknięta, a budynek zburzono. Po pierwszej wojnie światowej, w zamian za parcelę, na której stał kościół pw. św. Szczepana, uzyskano nowy plac przy ul. Sienkiewicza i rozpoczęto budowę świątyni. Konsekracja kościoła miała miejsce w 1938 r.

Do świątyni przeniesiono z kościoła św. Marka ołtarz i słynący łaskami obraz Matki Bożej Pocieszenia (XVI w.). Najprawdopodobniej pochodzi on z pierwszego kościoła św. Szczepana. Wizerunek został ukoronowany koronami papieskimi. Poświęcił je 18 sierpnia 2002 r. osobiście Jan Paweł II na krakowskich Błoniach, w czasie swojej ostatniej pielgrzymki do Ojczyzny. Uroczystość koronacji odbyła się 12 września 2002 r. Dokonał jej ks. kard. Franciszek Macharski.

Do dziś w kościele św. Szczepana zobaczyć można niezwykle cenną, wykonaną z brązu chrzcielnicę z 1425 r., XV-wieczny relikwiarz na czaszkę św. Urszuli oraz XVI-wieczny relikwiarz św. Szczepana.

Po renowacji kościoła do świątyni powrócił, pochodzący z dawnego ołtarza głównego, obraz Męczeństwo św. Szczepana (przez dwa wieki przechowywany był w kościele Karmelitów na Piasku). Można go oglądać na ścianie bocznej prezbiterium.

Kościółek pw. św. Benedykta

Na podgórskim Wzgórzu Lasoty znajduje się zabytkowy kościółek św. Benedykta. Jest to jeden z najstarszych kościołów w Krakowie i na pewno najmniejszy.

Do niedawna uważano, że budowla pochodzi z XIII w. Jednak badania archeologiczne, jakie w ostatnim czasie przeprowadzono, wskazują na XI w. Archeolodzy odkopali tu relikty świątyni przedromańskiej. Prawdopodobnie w tym miejscu znajdował się ośrodek benedyktynów. Być może to właśnie mnisi z tego zakonu ufundowali tę świątynię.

Kościół jest bardzo skromny na zewnątrz i w środku. Posiada jedną bardzo małą nawę. Całość wieńczy gotyckie, krzyżowe sklepienie. Główną ozdobą wnętrza jest złocony ołtarz z obrazem św. Benedykta pochodzący z XVII w.

Kaplica pw. Świętych Piotra i Pawła

W krakowskich Dębnikach, przy ul. Madalińskiego, znajduje się niezwykle urocza, neorenesansowa kaplica pw. Świętych Piotra i Pawła. Została zbudowana w 1883 r. Posiada bardzo skromny wystrój. W ołtarzu głównym znajduje się obraz Pana Jezusa Miłosiernego. Z lewej strony zobaczyć można św. Siostrę Faustynę, a po prawej św. Brata Alberta. Nad ołtarzem umieszczono przepiękny witraż, a w nim patronów kaplicy.

Kościółek pw. św. Bartłomieja

Na os. Podwawelskim warto odwiedzić kościół św. Bartłomieja, pochodzący z końca XVII w. Dwa wieki później dla świątyni został ufundowany obraz Matki Bożej Częstochowskiej. W latach drugiej wojny światowej, a także w późniejszym okresie kościół był opuszczony i służył jako skład niepotrzebnych rzeczy. Został odrestaurowany w latach 60. XX w.

Kościół posiada jedną nawę. Cały budynek mierzy 16 m długości i 4,5 m szerokości. Z południowej strony znajduje się kruchta, która została dobudowana po drugiej wojnie światowej. Po wejściu do niej widoczny jest dekoracyjny kamienny portal, który przed wiekami pełnił funkcję głównego wejścia. Nad prezbiterium można zobaczyć malowidło przedstawiające Trójcę Świętą. Na południowej ścianie widnieją trzy prostokątne okna ze współczesnymi witrażami. Przy wejściu do świątyni warto zwrócić uwagę na tablicę upamiętniającą ostatnią Mszę św. rezurekcyjną odprawioną w Polsce przez kard. Karola Wojtyłę 26 marca 1978 r. Natomiast w dolnej części kościoła znajduje się krypta przykryta sklepieniem beczkowym z lunetami.

Kościół pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny – Franciszkanie (Reformaci)

Na os. Azory, przy ul. Chełmońskiego, wznosi się drugi kościół Franciszkanów (Reformatów). Nawiedzając tę niepozorną – konsekrowaną w 1974 r., nowoczesną pod względem architektonicznym – świątynię, warto zwrócić uwagę na tworzące główny element jej wystroju drogę krzyżową i Ścianę Eucharystyczną w formie ikon, których autorem był wybitny artysta malarz, a jednocześnie prawosławny teolog, Jerzy Nowosielski (zm. 2011 r.), jeden z najwybitniejszych polskich pisarzy ikon przełomu XX i XXI w. Pełną symboliki Ścianę Eucharystyczną za głównym ołtarzem tworzą (od lewej): przedstawienie św. Franciszka podczas stygmatyzacji, nad którym znajduje się symbol Opatrzności Bożej; oblicze Chrystusa w formie mandylionu (nad tabernakulum); stacja XII – Ukrzyżowanie Pana Jezusa; św. Jan Chrzciciel; stacja XIII – Pan Jezus zdjęty z krzyża, powyżej Matka Boża „Orantka”; stacja XIV – Złożenie Pana Jezusa do grobu (Jezus leży na białym płótnie, co przypomina czczoną w kościele prawosławnym tzw. płaszczenicę). W zwieńczeniu Anastasis – wyobrażenie Chrystusa zstępującego do otchłani.

Kościół pw. św. Małgorzaty Dziewicy i Męczennicy w Raciborowicach

Na północny wschód od Krakowa znajduje się miejscowość Raciborowice, a w niej XV-wieczny kościół pw. św. Małgorzaty Dziewicy i Męczennicy. Znamienne jest to, że w ciągu ponad pięciu wieków istnienia bryła świątyni nie uległa żadnym zmianom. Kościół jest budowlą jednonawową z prosto zamkniętym prezbiterium, węższym niż nawa. Patronkę świątyni zobaczyć można już w kruchcie – nad wejściem do nawy znajduje się kamienna tablica erekcyjna z 1476 r. z płaskorzeźbą przedstawiającą św. Małgorzatę. Jej też poświęcono ołtarz boczny (z prawej strony). O życiu świętej opowiadają również sceny namalowane na parapecie chóru.

W ołtarzu głównym znajduje się gotycki krucyfiks (z ok. 1440 r.), a na zapiecku ambony zobaczyć można XVI-wieczny obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem. Na północnej ścianie nawy widoczny jest renesansowy cykl scen pasyjnych.

Kościół św. Wincentego i Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Krakowie-Pleszowie

Na os. Pleszów znajduje się kościół pw. św. Wincentego i Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Obecna świątynia pochodzi z początku XIX w., choć źródła mówią o tym, że kościół w tym miejscu stał tu już w pierwszej połowie XIV w. Co więcej, jej konsekracji dokonał sam św. Stanisław, biskup i męczennik.

Zanim wejdzie się do świątyni, warto zwrócić uwagę na jej fasadę wykonaną w stylu klasycystycznym. W bryłę budynku została wkomponowana wieża, która obecnie liczy aż 20 m. We wnękach fasady umieszczono figury świętych Piotra i Pawła.

W ołtarzu głównym, wykonanym z marmuru dębnickiego, znajduje się obraz św. Wincentego. Warto dodać, że ołtarz zakupiono na licytacji po rozbiórce kościoła Wszystkich Świętych w Krakowie.

Po lewej stronie znajduje się późnorenesansowy ołtarz boczny w formie tryptyku – w części środkowej umieszczono wizerunek św. Anny Samotrzeć, a na skrzydłach wewnętrznych: św. Dominika, św. Katarzyny Sieneńskiej, św. Franciszka oraz św. Jana Kantego. Po zewnętrznej stronie skrzydeł oglądać można św. Jana Ewangelistę, św. Elżbietę, św. Barbarę oraz postać świętego, którego trudno dziś określić. Na predelli umieszczono scenę narodzenia Chrystusa.

Z kolei ołtarze boczne po prawej stronie poświęcone są Najświętszej Maryi Pannie Różańcowej, z pięknym obrazem Matki Bożej z Dzieciątkiem oraz Panu Jezusowi z naturalnej wielkości figurą Ukrzyżowanego.

Sanktuarium pw. św. Józefa – Kraków, os. Kalinowe

Na os. Kalinowym w parafii św. Józefa Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny znajduje się sanktuarium świętego. Kościół został wybudowany stosunkowo niedawno, bo w latach 1993–2002. Posiada ciekawą konstrukcję architektoniczną. Na zewnątrz świątynię pomalowano na kremowo, dach jest czerwony, a na jego szczycie widnieje krzyż.

W ołtarzu głównym widzimy figurę św. Józefa i krucyfiks zawieszony na tle okna w kształcie krzyża. Autorem tabernakulum jest znany rzeźbiarz Czesław Dźwigaj.

W bocznej części kościoła znajduje się obraz przedstawiający św. Joannę Berettę Mollę z dzieckiem. Są tu także relikwie tej świętej.

Kościół pw. Wszystkich Świętych w Górce Kościelnickiej

Drewniany, zabytkowy kościółek pochodzi z XVII w. Jego skarbem jest słynący łaskami obraz Matki Boskiej Anielskiej (z XVII w.). W ołtarzach bocznych zobaczyć można obrazy Chrystus i Samarytanka oraz Maria u św. Józefa.

Kościół pw. św. Grzegorza Wielkiego, Papieża w Krakowie-Ruszczy

Jak pokazują badania archeologiczne, pierwotny kościół romański wzniesiono w Ruszczy na przełomie XI i XII w. Był on fundacją potężnego rodu rycerskiego – Gryfitów. Obecny, murowany kościół pw. św. Grzegorza Wielkiego, ufundował na miejscu świątyni romańskiej stolnik krakowski Wierzbięta z Branic (w 1417 r.). Świątynia zachowała do dziś swój pierwotny, gotycki charakter.

W ołtarzu głównym (z pierwszej połowy XVII w.) znajduje się kopia rzymskiego obrazu św. Grzegorza. Jest ona tym cenniejsza, iż rzymski oryginał z kościoła San Gregorio Magno uległ zniszczeniu. Zabytkowe, pochodzące z początku XVIII w. tabernakulum wykonano z hebanu. Przedstawiono na nim barokowe pejzaże. W jednym z bocznych ołtarzy znajduje się wizerunek Matki Bożej z Dzieciątkiem, a w drugim krucyfiks (druga połowa XVII w.).

Po lewej stronie ołtarza głównego została wmurowana w ścianę kamienna płyta nagrobna fundatora kościoła Wierzbięty z Branic, przedstawiająca rycerza klęczącego ze złożonymi do modlitwy dłońmi, zakutego w zbroję. W czasie ostatnich badań w świątyni odkryto fragmenty średniowiecznej polichromii z przedstawieniem uczty eucharystycznej i ślady renesansowych ornamentów roślinnych.

Sanktuarium św. Jakuba w Więcławicach Starych

Historia parafii w Więcławicach Starych sięga 1326 r. Drewniany kościół pw. św. Jakuba Apostoła zbudowano w 1340 r. W ołtarzu głównym znajduje się otaczany czcią obraz św. Jakuba Starszego, nad którym anioł trzyma wieniec chwały. U stóp świętego widzimy anioły z innymi atrybutami: bukłakiem, kijem pielgrzyma, mieczem i muszlą. Wizerunek św. Jakuba z książką i laską znajduje się również w prawym skrzydle gotyckiego, niezwykle cennego tryptyku św. Mikołaja (z 1477 r.).

10 września 2007 r. ks. kard. Stanisław Dziwisz, metropolita krakowski, wprowadził do kościoła relikwie św. Jakuba Apostoła i Bartłomieja. 19 października 2013 r. świątynię podniesiono do rangi sanktuarium, co umożliwia wiernym uzyskanie odpustu zupełnego w tym miejscu. Jednym z wielu przejawów kultu św. Jakuba Apostoła Starszego jest odprawiane każdego 25. dnia miesiąca nabożeństwo ku jego czci.

Kościół usytuowany jest przy Małopolskiej Drodze św. Jakuba i stanowi cel pielgrzymek indywidualnych i grupowych z kraju i ze świata. Przy sanktuarium działa Bractwo św. Jakuba.

Cela św. Jana Kantego w Collegium Maius UJ

Na terenie funkcjonującego tu dziś muzeum znajduje się pomieszczenie, w którym mieszkał św. Jan Kanty. Dawniej składało się z dwóch izb. Obecnie mieści kaplicę św. Jana Kantego. Tu modlił się Ojciec Święty Jan Paweł II 22 czerwca 1983 r., kiedy otrzymał godność doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Blisko wejścia znajduje się statua świętego Jana Kantego niesiona podczas wielkiej procesji w 1755 r., a nad nią baldachim wykonany na tę okazję.

Wyższe Seminarium Duchowne Archidiecezji Krakowskiej

U stóp Wawelu – przy ul. Podzamcze – znajduje się budynek, w którym mieści się Wyższe Seminarium Duchowne Archidiecezji Krakowskiej. Przygotowuje ono do stanu duchownego kleryków archidiecezji krakowskiej i diecezji bielsko-żywieckiej. Absolwentami seminarium są: św. Jan Paweł II, św. abp Józef Bilczewski oraz bł. ks. Piotr Dańkowski.

Pomnik sługi Bożego ks. Piotra Skargi

Naprzeciw kościoła świętych Piotra i Pawła w Krakowie na pl. Marii Magdaleny stoi pomnik sługi Bożego ks. Piotra Skargi (1536–1612). Został odsłonięty 12 maja 2001 r. Jego autorem jest Czesław Dźwigaj, a fundatorem Arcybractwo Miłosierdzia.

Pomnik składa się z kolumny, na której znajduje się postać jezuity. Kapłan ubrany jest w sutannę, ma na szyi stułę. W górze trzyma prawą rękę, a w niej ma książkę. Z jego szaty spływa metalowy element przypominający kolec.

Kolumna ustawiona jest na podwyższeniu obłożonym drobnymi kostkami. Na pomniku znajduje się wygrawerowana inskrypcja:

„KS. PIOTR SKARGA-PAWESKI S.J.

WIELKI KAPŁAN I PATRIOTA, AUTOR „KAZAŃ SEJMOWYCH”

ZAŁOŻYCIEL ARCYBRACTWA MIŁOSIERDZIA, STARANIEM KTÓREGO POMNIK TEN WZNIESIONO

W MILLENNIUM BISKUPSTWA KRAKOWSKIEGO I W ROKU WIELKIEGO JUBILEUSZU CHRZEŚCIJAŃSTWA

KIEDY NA STOLICY PIOTROWEJ ZASIADAŁ JAN PAWEŁ II – PAPIEŻ Z RODU POLAKÓW, CZŁONEK ARCYBRACTWA MIŁOSIERDZIA

ANNO DOMINI 2000”.

Z kolei na kamiennym trzonie kolumny wyryto pozłacany napis: „X. PIOTR SKARGA S.J. 1536–1612”.

W uroczystość Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny, 8 grudnia 2014 r. rozpoczął się w Krakowie proces beatyfikacyjny ks. Piotra Skargi.

Krzyż Katyński

Pięciometrowy, wykonany z ciemnobrązowego drewna krzyż, który upamiętnia ofiary zbrodni katyńskiej został ustawiony u podnóża Wawelu na pl. im. o. Adama Studzińskiego, przy kościele św. Idziego. Został ufundowany przez Zarząd Regionu Małopolska NSZZ „Solidarność” oraz Komitet Opieki nad Kopcem Józefa Piłsudskiego w Krakowie. Jego poświęcenie miało miejsce 19 maja 1990 r. Tu odbywają się uroczystości upamiętniające ofiary zbrodni katyńskiej, a od 10 kwietnia 2010 r. także tragedii smoleńskiej, w czasie której zginął prezydent Polski Lech Kaczyński oraz ponad 90 osób, które leciały na uroczystości do Katynia.

Na belce poprzecznej umieszczono złocony napis „KATYŃ” oraz daty 1940 i 1990. U podnóża znajduje się granitowa tablica o wymiarach 60 cm na 80 cm, na której wymieniono tragiczne miejsca związane z najnowszą historią Polski, takie jak: Kozielsk – Ostaszków, Starobielsk, Workuta – Donbas – Sybir, Łubianka, Wronki – Rawicz – Mokotów, Montelupich, Poznań, Gdańsk – Gdynia – Szczecin, KWK Wujek – Lubin, Nowa Huta.

Panieńskie Skały

Na terenie Lasku Wolskiego znajduje się rezerwat leśny i krajobrazowy o nazwie Panieńskie Skały. Jego pochodzenie wyjaśnia znana krakowska legenda. Opowiada ona o tym, że w czasie inwazji Tatarów w 1241 r. norbertanki z Salwatora schroniły się w tych okolicach. Ścigane przez żołdaków w ostatniej chwili zostały cudem ocalone od hańby i śmierci. Skałki zamknęły się za nimi, chroniąc je przed napastnikami. W miejscu tego cudownego zdarzenia stoi do dziś figura Matki Boskiej.

Inna wersja tego zdarzenia mówi o tym, że gdy Tatarzy doganiali mniszki, skały zapadły się pod nimi, chroniąc je przed pohańbieniem. Podobno pod skałami jest komnata i stół, przy którym zasiadają do modlitwy, co jeszcze niedawno można było zobaczyć przez szczelinę w skale.

Brama Floriańska z obrazem Matki Bożej Piaskowej

U końca ul. Floriańskiej, przy skrzyżowaniu z ul. Pijarską, do dziś stoi średniowieczna brama z basztą. Przez bramę biegł trakt do Kleparza koło kościoła św. Floriana. Stąd także zaczynała się Droga Królewska na Wawel. W bramie znajduje się kopia obrazu Matki Bożej Piaskowej (patrz: BAZYLIKA PW. NAWIEDZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY – KARMELICI – CUDOWNY WIZERUNEK).

Cmentarz Rakowicki

Kiedy w 1784 r., zgodnie z edyktem józefińskim, likwidowano przykościelne cmentarze, powstał cmentarz Rakowicki. Nowa nekropolia została otwarta w 1803 r. Dziś powierzchnia cmentarza wynosi 42 ha. W połowie XIX w. pośrodku nekropolii wzniesiono murowaną kaplicę Zmartwychwstania Chrystusa Króla. Na Rakowicach znajdują się groby rodziców św. Jana Pawła II, a także służebnic Bożych Rozalii Celakówny i Hanny Chrzanowskiej. Są tu pochowani wybitni Polacy, m.in. Jan Matejko, Juliusz i Wojciech Kossakowie, Helena Modrzejewska i Józef Mehoffer. W osobnych kwaterach pogrzebano żołnierzy i partyzantów poległych w obu wojnach światowych, ofiary zbrodni hitlerowskich oraz uczestników powstań narodowych.

SANKTUARIA ARCHIDIECEZJI KRAKOWSKIEJ

Czerna – Sanktuarium Matki Bożej Szkaplerznej
oraz św. Rafała Kalinowskiego

Czerna to niewielka miejscowość niedaleko Krakowa, gdzie w XVII w. na zalesionym wzgórzu wybudowano klasztor i kościół Karmelitów Bosych. Jego fundatorką była wojewodzina krakowska Agnieszka z Tęczyńskich Firlejowa. Do 1805 r. w klasztorze obowiązywała ścisła klauzura, a zakonnicy wiedli żywot pustelniczy. Od pierwszej połowy XVIII w. cześć odbiera tu Matka Boża Szkaplerzna ukazana w łaskami słynącym obrazie. Wizerunek znajduje się z lewej strony kościoła w ołtarzu z czarnego marmuru. Dowodem wdzięczności za doznane łaski są liczne wota otaczające obraz. Kiedyś było ich jeszcze więcej – niektóre uległy jednak zniszczeniu w czasie drugiej wojny światowej, inne zostały skradzione w 1969 r. W 1974 r. z części ofiarowanych kosztowności wykonano sukienkę dla Matki Bożej. Klasztor w Czernej kilkukrotnie odwiedzał ks. kard. Karol Wojtyła. W 1987 r., już jako Ojciec Święty Jan Paweł II, zezwolił na koronację łaskami słynącego obrazu Matki Bożej Czerneńskiej. W 1988 r. ks. kard. Franciszek Macharski koronował cudowny wizerunek papieskimi koronami. W klasztorze odprawia się wiele specjalnych nabożeństw ku czci Maryi.

Dziś kościół w Czernej jest również najważniejszym sanktuarium św. Rafała Kalinowskiego w Polsce. Ojciec Rafał był wieloletnim przeorem i reformatorem tutejszej wspólnoty. W specjalnej kaplicy, w ołtarzu głównym, znajdują się jego relikwie. Na ścianach kaplicy zobaczyć można obrazy ilustrujące życie świętego.

Przy sanktuarium działa Bractwo Szkaplerza Świętego.

Czerwienne – Bachledówka
– Sanktuarium Matki Bożej Jasnogórskiej

Sanktuarium Matki Bożej Jasnogórskiej w Bachledówce urzeka swym pięknem, wykonano go bowiem w drewnie. Świątynia stanowi wotum za ocalenie z wojny, a jej gospodarzami są paulini, którzy szerzą w tym miejscu kult Matki Bożej Jasnogórskiej.

W latach 1967–1973 na Bachledówce regularnie przebywał prymas Stefan Wyszyński. Jego częstym gościem był tu także kard. Karol Wojtyła, ówczesny metropolita krakowski. 27 września 1978 r., na dwa tygodnie przed historycznym konklawe, kiedy wybrano go papieżem, właśnie na Bachledówce uczestniczył w rekolekcjach kapłańskich.

Dziekanowice – Sanktuarium Macierzyństwa Najświętszej Maryi Panny

Między Krakowem a Dobczycami – w Dziekanowicach – mieści się Sanktuarium Macierzyństwa Najświętszej Maryi Panny. Skarbem tej świątyni jest cudowny obraz Matki Bożej Dziekanowskiej, który pochodzi z XVII w. Wizerunek namalowano według typu Matki Bożej Doudlebskiej, zwanej Piekarską, z uwzględnieniem przedstawienia Matki Bożej Piaskowej (głowa Matki Bożej schylona do Dzieciątka).

W czasie drugiej wojny światowej Dziekanowicom groziła pacyfikacja za zabicie dwóch Niemców. Hitlerowcy otoczyli wieś i ustawili nad rowem tych, którzy mieli być rozstrzelani. Wszyscy głośno modlili się wtedy o ratunek do Matki Bożej Dziekanowskiej. Nagle niemiecki oficer zabrał swoich żołnierzy i odjechał bez jednego strzału, pozostawiając ciężko przerażonych parafian żywych. Istnieje powszechne przekonanie, że to Matka Boża Dziekanowska ocaliła mieszkańców wsi od pewnej śmierci.

Matka Boża zsyła tu swoim dzieciom ogromnie dużo łask. Do Sanktuarium Macierzyństwa przyjeżdżają obecnie rodzice, zwłaszcza matki, oczekujące narodzin potomstwa. Modlą się tu o szczęśliwe rozwiązanie, zdrowie dla siebie i dziecka. Przed cudownym obrazem otrzymują szczególne błogosławieństwo.

29 września 1991 r. ks. kard. Franciszek Macharski ukoronował wizerunek koronami poświęconymi przez Ojca Świętego Jana Pawła II.

Gdów – Sanktuarium Matki Bożej Gdowskiej

Nieopodal Dobczyc, w Gdowie, w parafii Narodzenia Najświętszej Maryi Panny znajduje się sanktuarium Matki Bożej Gdowskiej. Świątynia powstała w XIV w., a jej skarbem jest łaskami słynący obraz Matki Bożej pochodzący z XVIII w. Umieszczono go w ołtarzu głównym kościoła. Jest to kopia starszego, namalowanego prawdopodobnie wcześniej niż w XV w. wizerunku Maryi. Jak mówią źródła, Matka Boża Gdowska dwukrotnie ocaliła życie polskiemu królowi Władysławowi Warneńczykowi. W dowód wdzięczności monarcha ofiarował parafii roczną daninę z królewskich dóbr niepołomickich.

Na miejscowym cmentarzu znajduje się ciekawy obiekt – kopiec-mogiła powstańców z 1846 r.

Jordanów – Sanktuarium Matki Bożej Jordanowskiej

Niedaleko Makowa Podhalańskiego znajduje się Jordanów, gdzie w cudownym obrazie króluje Matka Boża Jordanowska. Pierwsza wzmianka historyczna o wizerunku Matki Bożej z Dzieciątkiem pochodzi z 1618 r.

7 maja 1991 r. w Watykanie podczas audiencji ks. proboszcz Wawak przedstawił Ojcu Świętemu Janowi Pawłowi II historię kultu cudownego obrazu Pani Jordanowskiej i poprosił o błogosławieństwo na prace zmierzające do uroczystości koronacji wizerunku. Ojciec Święty udzielił swojego błogosławieństwa. 25 września 1994 r. na jordanowskim rynku ks. kard. Franciszek Macharski w obecności 6 biskupów, licznie zgromadzonych księży i wiernych ukoronował biskupimi koronami wizerunek Maryi, nadając Jej tytuł Matki Bożej Trudnego Zawierzenia. 9 października 2010 r. obraz otrzymał papieskie korony.

Z sanktuarium Matki Bożej Jordanowskiej związany jest bł. ks. Piotr Dańkowski (1908–1942). Kapłan urodził się w Jordanowie. W czasie drugiej wojny światowej włączył się do ruchu oporu i prowadził wraz ze swoim bratem, Stanisławem, nasłuch radiowy oraz redagował komunikaty. Został aresztowany 10 maja 1941 r. i po przesłuchaniu na gestapo w „Palace” (katownia Podhala) w Zakopanem został przewieziony do więzienia w Tarnowie, a stamtąd z końcem grudnia tego roku do Auschwitz. W obozie podtrzymywał innych na duchu. Gdy przyznał się do swojego kapłaństwa, został pobity i skopany przez kapo. Leżał w błocie, wijąc się z bólu. Z rąk innego kapłana umierający ks. Piotr przyjął rozgrzeszenie i Komunię św. Pożegnał się, mówiąc: „Do zobaczenia w niebie”. Ksiądz Piotr Dańkowski zmarł z belką krzyża na ramionach w Wielki Piątek, 3 kwietnia 1942 r.

Do parafii w Jordanowie należał także bł. ks. Stanisław Pyrtek (1913–1942). W czasie drugiej wojny światowej spośród kleryków z południowej Polski tylko on jeden, narażając życie, przedostał się do seminarium po wakacyjnym pobycie w domu. Kontynuował potajemnie studia i 16 czerwca 1940 r. został wyświęcony na kapłana. Granica niemiecko-radziecka zamknęła mu powrót w rodzinne strony.

W grudniu został aresztowany wraz ze swoim proboszczem pod zarzutem wrogiej postawy wobec władz niemieckich i za tajne katechizowanie. W więziennym szpitalu lekarz proponował im ucieczkę. Odmówili, nie chcąc narażać doktora i jego rodziny. Parafianie próbowali uzyskać uwolnienie swoich kapłanów. 4 marca 1942 r. księża zostali o świcie wywiezieni do lasu w okolicach Berezwecza i rozstrzelani. W ostatnią noc przed męczeństwem odprawili Mszę św.

Z jordanowską świątynią wiąże się również postać sługi Bożego ks. Józefa Małysiaka (1884–1966), który w latach 1908–1917 był wikariuszem w parafii. W swoim duszpasterstwie kapłan propagował ruch trzeźwościowy, pomagał zbierać ofiary na kościół budowany w Jordanowie.

Po przeniesieniu do Trzebini w 1917 r. zetknął się z salwatorianami, rok później wstąpił do ich zgromadzenia. Głosił w parafiach misje i propagował praktykę rekolekcji zamkniętych. W 1930 r. założył Zgromadzenie Sióstr Rodziny Betańskiej.

Tutaj często modlił się także sługa Boży Jerzy Ciesielski (patrz: KOLEGIATA UNIWERSYTECKA ŚW. ANNY).

Kalwaria Zebrzydowska – Sanktuarium Pasyjno-Maryjne

Kalwaria Zebrzydowska – niewielka miejscowość, położona około 30 km od Krakowa – już od ponad 400 lat przyciąga rzesze pielgrzymów rozpamiętujących mękę Pana Jezusa i życie Jego Najświętszej Matki. Znajdujące się tu sanktuarium jest jednym z najczęściej odwiedzanych miejsc kultu religijnego w Polsce.

Historia Kalwarii Zebrzydowskiej sięga 1600 r. Wtedy to pan na zamku w Lanckoronie – wojewoda krakowski Mikołaj Zebrzydowski – na pobliskiej górze Żarek wybudował kaplicę Świętego Krzyża. Wzorem dla tej budowli był gipsowy model jerozolimskiej kaplicy Ukrzyżowania, otrzymany przezeń od powracającego z Ziemi Świętej dawnego dworzanina Hieronima Strzały. Rok później kaplicę poświęcono, a Zebrzydowski zabrał się za realizację kolejnych pomysłów: budowę kaplicy Grobu Chrystusa i klasztoru Bernardynów, którzy zgodzili się zostać opiekunami tego miejsca. Przełomowym momentem w historii Kalwarii były lata 1604–1605, kiedy w ręce wojewody wpadła książka Chrystiana Adrichomiusa zawierająca opis Jerozolimy za czasów Chrystusa. Autor nie tylko wyszczególnił miejsca męki Pana Jezusa i podał dokładne odległości między nimi, ale także zachęcał czytelników do odtwarzania ich na polach i w ogrodach. Takie kalwarie miały służyć do pobożnych obchodów, w czasie których rozpamiętywać miano mękę Chrystusa. Mikołaj Zebrzydowski zapalił się do tego pomysłu, dopatrując się w topografii swoich włości daleko idącego podobieństwa do krajobrazu Jerozolimy. Góra Żarek miała stać się odpowiednikiem Golgoty, Góra Lanckorońska – Górą Oliwną, a przecinająca wzgórza rzeczka Skawinka – potokiem Cedron. Teren rozmierzono, a że odległości okazały się większe niż w jerozolimskim pierwowzorze, wojewoda uznał, że „za jeden krok Chrystusa winniśmy zrobić dziesięć”. Tak właśnie narodził się pomysł budowy dróg Męki Pańskiej, a wkrótce także dróżek Maryi, ze znajdującymi się na nich kościołami i kaplicami. Prace trwały kilkanaście lat, a ich efektem jest – istniejący do dziś – unikatowy w skali światowej zespół
architektoniczno-krajobrazowy, który w 1999 r. wpisany został na listę Światowego Dziedzictwa Kultury i Natury UNESCO.

Rozwijający się kult pasyjny i maryjny zaowocował ułożeniem specjalnych nabożeństw, składających się z rozmyślań, modlitw i pieśni, odmawianych i śpiewanych przy 28 stacjach Męki Pańskiej (dróżki Pana Jezusa) i kaplicach Matki Bożej (dróżki Matki Bożej). Istnieją też tzw. dróżki za zmarłych. Specyfiką nabożeństw dróżkowych jest odprawianie ich przez ludzi świeckich pod kierunkiem świeckiego przewodnika. Od chwili założenia kalwaryjskie go sanktuarium i słynne dróżki odwiedziły nieprzebrane rzesze pielgrzymów. Do dziś nawiedzają to miejsce grupy, pielgrzymki zorganizowane, często jednak także pojedynczy pielgrzymi szukający duchowej pociechy, porady, a czasem zwykłego wytchnienia od zgiełku codzienności. Szczególny wymiar mają odbywające się w tym miejscu pasyjne obchody Wielkiego Tygodnia, w czasie których odgrywane jest niezwykłe, zadziwiające swym realizmem Misterium Męki Pańskiej, a także trwająca kilka dni uroczystość Wniebowzięcia Matki Bożej (rozpoczyna się ona we wtorek przed niedzielą po 15 sierpnia). Warto nadmienić, że Kalwaria Zebrzydowska była miejscem szczególnie umiłowanym przez Ojca Świętego Jana Pawła II, który bardzo lubił wędrówki po tamtejszych dróżkach. Pielgrzymował tu jeszcze jako dziecko, później jako ksiądz, biskup i metropolita krakowski. Powracał do Kalwarii także jako papież podczas pielgrzymek w 1979 i 2002 r.

Kalwaria Zebrzydowska to nie tylko słynne dróżki. To także wspaniała barokowa bazylika Matki Bożej Anielskiej, która skrywa wielki skarb – cudowny obraz Matki Bożej Płaczącej zwanej dziś powszechnie Kalwaryjską. Obraz Matki Bożej Kalwaryjskiej umieszczono w kalwaryjskim kościele w 1641 r. Maryjny wizerunek – wzorowany na XVI-wiecznym obrazie Matki Bożej Myślenickiej, pędzla nieznanego malarza włoskiego – znajdował się pierwotnie we dworze Stanisława z Brzezia Paszkowskiego w Kopytówce. 3 maja 1641 r. z oczu Matki Bożej wypłynęły krwawe łzy. O tym niezwykłym wydarzeniu poinformowano proboszcza z Marcyporęby oraz biskupa krakowskiego. Właściciela obrazu poproszono wówczas o przekazanie go do kościoła parafialnego w Marcyporębie. Jednak – jak głosi tradycja – na skutek działania niewidzialnej siły kierującej Paszkowskiego w inną niż zamierzał iść stronę, wizerunek Matki Bożej Płaczącej trafił do sanktuarium w Kalwarii Zebrzydowskiej. Uznano w tym wolę samego Boga. Według innej – mniej „cudownej” – wersji Paszkowski miał przekazać obraz do sanktuarium na prośbę o. Waleriana Kalińskiego, ówczesnego gwardiana konwentu bernardynów w Kalwarii Zebrzydowskiej. Przez piętnaście lat obraz przechowywano w zakrystii, gdzie zasłynął wieloma łaskami. Jednak dopiero w 1656 r. uznano go za łaskami słynący oraz zezwolono na jego publiczną cześć. Początkowo wizerunek znajdował się w ołtarzu św. Anny, jednak już 10 lat później przeniesiono go do specjalnie w tym celu wybudowanej kaplicy. Obecność obrazu sprawiła, że Kalwaria Zebrzydowska stała się miejscem niezwykle intensywnego kultu maryjnego, dopełniającego istniejący dotychczas kult pasyjny. Z tego też właśnie względu kalwaryjskie sanktuarium nosi miano pasyjno-maryjnego.

Ważną datą w historii obrazu Matki Bożej Kalwaryjskiej był 15 sierpnia 1887 r., kiedy bp Albin Dunajewski dokonał jego koronacji.

Ludźmierz – Sanktuarium Matki Bożej Pani Podhala

Sanktuarium Matki Bożej Ludźmierskiej w Ludźmierzu k. Nowego Targu to miejsce kultu Pani Podhala. Skarbem świątyni jest słynąca łaskami figura Matki Bożej. Miejsce to słynie z tego, że przed laty, w czasie koronacji figury Matka Boża „wypuściła” z dłoni berło, a złapał je ks. bp Karol Wojtyła. Odczytano to jako przepowiednię papiestwa.

Kardynał Stanisław Dziwisz przekazał do sanktuarium relikwie krwi św. Jana Pawła II. Znajdują się tu także relikwie bł. ks. Jerzego Popiełuszki.

Przy sanktuarium wybudowano przepiękny ogród różańcowy.

Maków Podhalański – Sanktuarium Matki Bożej Opiekunki Rodzin

W drodze z Krakowa do Suchej Beskidzkiej napotykamy sanktuarium Matki Bożej Opiekunki Rodzin, które mieści się w Makowie Podhalańskim. Skarbem świątyni jest cudowny obraz Matki Bożej, umieszczony w ołtarzu głównym. Wizerunek Maryi króluje tu od końca XVI w.

Obraz malowano temperą na podkładzie kredowym położonym na desce lipowej. Otoczony jest wotami, które wierni od wieków znosili do świątyni w podziękowaniu za otrzymane łaski. W 1745 r. wizerunek został uznany za łaskami słynący.

W 1879 r. – w 25-lecie ogłoszenia dogmatu Niepokalanego Poczęcia – sprawiono obrazowi Matki Bożej nową sukienkę, nawiązującą do wyobrażenia Matki Bożej z Lourdes. Natomiast na 50-lecie ogłoszenia dogmatu, w 1904 r., w czasie uroczystych obchodów rocznicy założono na wizerunek nowe sukienki i nowe korony. Na 100-lecie ogłoszenia Matki Bożej Niepokalaną przez Ojca św. Piusa IX odbyło się przed obrazem makowskim uroczyste poświęcenie rodzin Niepokalanemu Sercu Najświętszej Maryi Pannie.

Czciciele Matki Bożej złożyli w świątyni wiele świadectw. Mieszkańcy Makowa przypisywali opiece Matki Bożej Makowskiej ocalenie miasta od ruiny w czasie drugiej wojny światowej. Po wojnie na Makowskiej Górze postawiono ku Jej czci kapliczkę jako wotum.

Myślenice – Sanktuarium Matki Bożej Myślenickiej

Kościół parafialny pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Myślenicach został zbudowany w  drugiej połowie XV w. Jest to budowla jednonawowa, do której z biegiem lat dobudowano m.in. wieżę, kaplicę Matki Bożej – Pani Myślenickiej oraz kaplicę Pana Jezusa.

Skarbem tej świątyni jest wizerunek Bogurodzicy o wymiarach 51 cm na 68 cm (pochodzący z XVI w), namalowany w stylu późnego włoskiego renesansu, farbami olejnymi na desce. Przedstawia on Matkę Bożą z Dzieciątkiem na prawym ręku. Historycy sugerują, że może on pochodzić z pracowni Rafaela Santiego lub ze szkoły Sandra Botticellego. Obraz był własnością papieża Sykstusa V. Papież zapisał go w testamencie swojej siostrze, przełożonej klasztoru w Wenecji, od której z kolei kupił malowidło kasztelan krakowski Jerzy Zbaraski i przywiózł go do Krakowa. Kiedy w mieście wybuchła epidemia, władze miejskie nakazały spalenie wszystkich przedmiotów pochodzących z domów objętych zarazą. Wśród nich znalazł się także wizerunek Maryi. Udało się jednak obraz ukryć i w ten sposób ocalić przed zniszczeniem.

Kilka lat później na obliczu Matki Bożej pojawiły się łzy, a wizerunek zaczął jaśnieć dziwnym światłem. Odnotowano wtedy również pierwsze przypadki cudownych uzdrowień. Przeniesiono więc obraz do Myślenic, gdzie niezwykłe zjawisko tajemniczej poświaty kilkakrotnie się powtórzyło. W lipcu 1633 r. władze kościelne uznały wizerunek za cudowny i zezwoliły na kult maryjny. W 1969 r. ówczesny metropolita krakowski kard. Karol Wojtyła ozdobił myślenicki wizerunek papieskimi koronami. W 1983 r. korony skradziono, ale niedługo potem Jan Paweł II dokonał powtórnej koronacji.

Paczółtowice – kościół pw. Nawiedzenia
Najświętszej Maryi Panny – Sanktuarium
Matki Bożej Paczółtowickiej

Paczółtowice to niewielka miejscowość położona wśród zielonych wzgórz Jury Krakowsko-Częstochowskiej. To właśnie tam mieści się sanktuarium Matki Bożej Paczółtowickiej (zwanej też Matką Bożą Paczółtowską). Niezwykła drewniana świątynia, znajdująca się na Szlaku Architektury Drewnianej, pochodzi z początku XVI w. (1510–1515). Kościół, zbudowany z jodły w stylu późnego gotyku, jest zabytkiem klasy zerowej. Już w 1515 r. świątynia uzyskała w Rzymie odpusty z okazji uroczystości Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny, św. Mikołaja, św. Bartłomieja oraz świętych Fabiana i Sebastiana.

Największym skarbem paczółtowickiej świątyni jest obraz Matki Bożej umieszczony w ołtarzu głównym, stanowiący środkową część tryptyku Matka Boska Niepokalanie Poczęta z XV w. Jego boczne skrzydła zawieszono jako samodzielne obrazy po bokach ołtarza.

Na obrazie Maryja trzyma Jezusa na prawej ręce. To jeden z niewielu takich wizerunków, zazwyczaj bowiem Dzieciątko umieszczane jest na lewej ręce Madonny.

Obraz, namalowany temperą przez anonimowego artystę, pochodzi z końca XV w. Często Paczółtowska Pani nazywana jest Niewiastą Apokaliptyczną. Maryja stoi w centrum obrazu na półksiężycu. Na prawej ręce trzyma Jezusa i schyla ku Niemu głowę. Zza pleców Madonny wyłania się 18 falujących promieni słońca, układających się koliście. Zza głowy Dzieciątka wychyla się heraldyczna lilia. Na drugim planie obrazu widać gaj krzewów tworzących zieloną półeliptyczną koronę, w której znajduje się 27 czerwonych płomyków ognia. U góry zobaczyć można dwa anioły trzymające białe półkoliste banderole z tekstem maryjnego hymnu. U dołu obrazu namalowano łąkę z charakterystycznymi krzewami, kwiatami i ziołami. Wizerunek posiada wiele odniesień do Biblii.

Kult cudownego obrazu sięga dawnych czasów, o czym świadczą sukienki, korony i liczne wota powieszone obok niego. W latach 1988–2000 w specjalnej Księdze łask zapisano 445 podziękowań za otrzymane w tym miejscu cudowne łaski.

27 maja 2001 r. metropolita krakowski kard. Franciszek Macharski ukoronował obraz koronami papieskimi.

Kościół może poszczycić się jeszcze wieloma innymi skarbami. Warto zobaczyć tu późnogotycki krucyfiks, jeden z najstarszych w Małopolsce, który znajduje się w kruchcie kościoła. Do cennych zabytków zaliczyć trzeba również obraz Chrystusa Frasobliwego (1510 r.) z Matką Bożą Bolesną, św. Stanisławem Biskupem i św. Szczepanem, obrazy: Chrystus w Tłoczni Mistycznej (z drugiej połowy XVII w.), Ukrzyżowanie (z przełomu XVII i XVIII w.), a także wizerunek św. Klemensa z 1741 r. Na ścianach i stropach kościoła widnieje polichromia z końca XIX w. Na północnej ścianie prezbiterium i nawy zachowały się fragmenty malowideł z drugiej połowy XVII w. przedstawiające sceny Męki Pańskiej.

Na uwagę w świątyni zasługuje także wczesnorenesansowa chrzcielnica odlana z brązu w kształcie kielicha w 1533 r.

Płoki – Sanktuarium Matki Bożej
Patronki Polskich Rodzin Robotniczych

W zakątku diecezji krakowskiej, przy drodze na Górny Śląsk, w miejscowości Płoki znajduje się kościół pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Jego skarbem jest słynący łaskami obraz Najświętszej Maryi Panny trzymającej Dzieciątko Jezus na ręku. W sanktuarium znajdują się także relikwie Krzyża Świętego. Tutaj pracował sługa Boży ks. Michał Rapacz (1904–1946) – kapłan zamordowany przez komunistyczną bojówkę. Każdego 12. dnia miesiąca wieczorna Msza św. odprawiana jest o rychłą beatyfikację sługi Bożego.

Siepraw – Sanktuarium bł. Anieli Salawy

Siepraw to niewielka miejscowość położona pomiędzy Myślenicami a Krakowem, w której przed laty urodziła się bł. Aniela Salawa. 9 września 2004 r., 13 lat po jej beatyfikacji, kościół parafialny w miejscowości został podniesiony do rangi sanktuarium ku czci błogosławionej. 9 września – w dzień odpustu ku czci bł. Anieli Salawy – do Sieprawia przybywa wielu jej czcicieli z całej Polski. Ulubionym miejscem modlitw w sanktuarium jest kaplica poświęcona błogosławionej, w której umieszczono jej relikwie.

Obok nowej świątyni znajduje się stary drewniany kościół, w którym Aniela Salawa została ochrzczona, przyjęła Pierwszą Komunię Świętą i często się modliła. Skarbem kościoła jest obraz Matki Bożej Sieprawskiej, który liczy ponad 400 lat.

Sidzina – kościół pw. św. Mikołaja
– Sanktuarium Matki Bożej Sidzińskiej

W Beskidzie Żywieckim znajduje się niewielka miejscowość – Sidzina. Tu w kościele św. Mikołaja króluje Matka Boża Sidzińska w swym cudownym obrazie. Maryjny wizerunek – prawdopodobnie pochodzący z przełomu XIV i XV w. i namalowany w klasztorze w Dubrowniku, w dzisiejszej Chorwacji – wykonano na desce w stylu ikony, a do jego stworzenia użyto tempery i farby olejnej. Od 1807 r. obraz znajduje się w głównym ołtarzu kościoła. O tym, że słynie łaskami, świadczy ponad 400 ofiarowanych wotów.

15 lipca 1966 r. wizerunek otrzymał z rąk bp. Juliana Groblickiego złocone korony jako wotum milenijne za nieustającą pomoc i opiekę Maryi nad tutejszymi mieszkańcami.

Legenda opowiada o tym, że wizerunek Maryi namalował nieznany grecki artysta około 600 r. na górze Athos, a następnie ofiarował go papieżowi. W 863 r. św. Metody podarował obraz nawróconemu na wiarę katolicką Rościsławowi – księciu morawskiemu, a w 966 r. Dąbrówka, księżniczka czeska – żona Mieszka I – przywiozła go do Polski. Żona króla Władysława Łokietka podarowała obraz pasierbowi Miłoszowi, gdy za karę został on zesłany do puszczy królewskiej pod Babią Górą do Miłoszowa (dzisiejszej Sidziny). Król kazał Miłoszowi wybudować zamek. Za czasów panowania króla Jana Olbrachta obraz zrabowali Tatarzy, ale wówczas stał się cud – konie, które miały go zabrać nie ruszyły z miejsca. Rabusie wyrzucili więc wizerunek, a z miejsca, gdzie upadł, wytrysnęła woda. Później obraz trafił do zamku w Toporzysku.

Skomielna Czarna – Sanktuarium Matki Bożej Jasnogórskiej z Kołomyi

Skarbem kościoła Kapucynów pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Skomielnej Czarnej jest słynący łaskami obraz Matki Bożej z Kołomyi. Oddał go w 1956 r. w opiekę zakonnikom ks. abp Eugeniusz Baziak.

Jak podaje legenda, wizerunek Matki Bożej z Kołomyi jest „rówieśnikiem obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej” i został sprowadzony z Węgier przez księcia Władysława Opolczyka. Najpierw znajdował się w kołomyjskim zamku, a potem w kościele Dominikanów.

Dzięki pomocy dwóch kołomyjanek 2 kwietnia 1946 r. – gdy ostatni repatriancki transport miał opuścić miasto – nocną porą obraz został z głównego ołtarza wycięty i potajemnie wywieziony na Zachód dla ratowania przed profanacją. Najpierw umieszczono go w kościele Kapucynów w Krakowie, a następnie przewieziono do Skomielnej Czarnej, gdzie wkrótce także zasłynął łaskami.

Staniątki – Sanktuarium Matki Bożej Bolesnej – opactwo Sióstr Benedyktynek

Zaledwie 20 km na wschód od Krakowa, niemal na skraju Puszczy Niepołomickiej, leży opactwo Sióstr Benedyktynek w Staniątkach. Ten najstarszy klasztor mniszek w Polsce pochodzi z początku XIII w. Fundator klasztoru i kościoła pw. Najświętszej Maryi Panny i św. Wojciecha – Klemens Jaksa Gryfita z Ruszczy, kasztelan krakowski – ofiarował swej świątobliwej córce Wizennie, pierwszej przełożonej-ksieni benedyktynek w Staniątkach, obraz Matki Bożej Bolesnej. Przed Jej cudownym obliczem modlił się król Władysław Jagiełło, kiedy szedł na wojnę z Krzyżakami, a później wracał po zwycięstwie pod Grunwaldem. Klasztorna tradycja podaje, że pierwotnie kościół miał być budowany na wzgórzu Winnica. Gdy jednak zgromadzono materiały, w cudowny sposób zostały one przeniesione na obecne, nizinne miejsce.

Od przeszło siedmiu wieków w bocznej kaplicy świątyni króluje Pani Staniątecka.

Warto podkreślić, że tu modliła się przyjaciółka Wizenny – bł. Kinga, jej wychowanka – bł. Salomea oraz Bolesław Wstydliwy. Klasztor sióstr odwiedzili także św. Jadwiga Królowa, król Władysław Jagiełło, a także Zygmunt Stary, Jan III Sobieski, konfederaci barscy i polscy powstańcy. Przed II Soborem Watykańskim przybywał tu kard. Karol Wojtyła. 

Opactwo staniąteckie posiada wiele cennych pamiątek z historii: dokumentów, rękopisów, starodruków oraz przedmiotów i szat liturgicznych. W muzeum znajdującym się przy klasztorze można oglądać bogate zbiory szat i sprzętów kościelnych, w tym monstrancję późnogotycką z 1543 r., obrazy, rzeźby, zabytki piśmiennictwa – inkunabuły oraz kolekcje figurek woskowych, które produkowano w klasztorze.

Trzebinia – Sanktuarium Matki Bożej Fatimskiej

Na szlaku kolejowym, przy autostradzie A4 z Krakowa do Katowic, leży Trzebinia. W miasteczku tym znajduje się bazylika i sanktuarium Matki Bożej Fatimskiej, których kustoszami są salwatorianie. To miejsce słynie z krzewienia kultu Matki Bożej Fatimskiej i czuwań fatimskich organizowanych w sobotę po 13. dniu miesiąca, od maja do października. W 1962 r. sprowadzono z Fatimy figurę Matki Bożej Fatimskiej, a pięć lat później umieszczono ją w specjalnej kaplicy. 13 maja 1997 r. utworzono tu sanktuarium, a 13 września 1997 r. kard. Franciszek Macharski koronował figurę koroną papieską. 21 lipca 2013 r. ponownie poświęcono figurę Matki Bożej Fatimskiej i koronę. 14 września 2013 r., podczas czuwania fatimskiego, w sposób uroczysty ogłoszono fakt nadania kościołowi tytułu bazyliki mniejszej.

Wadowice – kościół pw. św. Piotra Apostoła – Sanktuarium Matki Bożej Fatimskiej

Wadowice kojarzą się wszystkim ze św. Janem Pawłem II. W czasie pierwszej wizyty Papieża w mieście postanowiono wybudować nową świątynię pw. św. Piotra Apostoła, która byłaby wotum wdzięczności za powołanie pierwszego Polaka i Słowianina na Stolicę Apostolską. Po zamachu na Jana Pawła II intencja wotywna została rozszerzona – nowy kościół stał się wotum wdzięczności za wybór i ocalenie Papieża.

Budowę świątyni ukończono w 1991 r. Jan Paweł II konsekrował ją w czasie swojej kolejnej pielgrzymki do Ojczyzny. Tego dnia również ukoronował figurę Matki Bożej Fatimskiej, która odtąd króluje w wadowickim sanktuarium w bocznej kaplicy koło ołtarza.

Pani Fatimska to dar bp. Alberta Kosmy do Amaral, ordynariusza diecezji Leiria-Fátima, oraz ks. kard. Marii Andrzeja Deskura, przyjaciela Jana Pawła II.

Przed świątynią stoi spiżowy pomnik Jana Pawła II. W 2003 r. za kościołem, na wzgórzu wybudowano ścieżkę na wzór Golgoty. Stoją przy niej stacje drogi krzyżowej, tablice z Dekalogiem i ośmioma błogosławieństwami, a na samym szczycie krzyż misyjny.

Wadowice – kościół pw. Ofiarowania Najświętszej Maryi Panny – Sanktuarium Matki Bożej Nieustającej Pomocy

„Tu wszystko się zaczęło...” – tak o Wadowicach mówił przed laty Ojciec Święty Jan Paweł II. To właśnie w tym podbeskidzkim miasteczku urodził się 18 maja 1920 r. Rodzina Wojtyłów mieszkała przy wadowickim rynku nieopodal kościoła pw. Ofiarowania Najświętszej Maryi Panny. Z okna mieszkania Karol Wojtyła widział zegar na ścianie świątyni z napisem: „Czas ucieka, wieczność czeka”. W tym kościele przyszły papież został ochrzczony (do dziś w kaplicy Świętej Rodziny znajduje się gotycka chrzcielnica – niemy świadek tamtego wydarzenia), tutaj często się modlił oraz służył do Mszy św. jako ministrant, klękał przed cudownym obrazem Matki Bożej Nieustającej Pomocy, będącym kopią wizerunku z rzymskiego kościoła św. Alfonsa.

Ojciec Święty dokonał uroczystej koronacji tego obrazu. W ścianę kaplicy wmurowano tablicę ze słowami Papieża: „Was wszystkich proszę, abyście przed wizerunkiem tej Matki otaczali mnie nieustanną modlitwą”.

Wadowicka bazylika jest najstarszym kościołem w mieście. Pochodzi najprawdopodobniej z XIV w. Pięć wieków później papież Grzegorz XVI nadał tej świątyni wezwanie Ofiarowania Najświętszej Maryi Panny. W 1992 r. została podniesiona do godności bazyliki mniejszej. Wieżową fasadę kościoła wieńczy cebulasty hełm i bogata attyka, nad którą stoją posągi św. Piotra i św. Pawła. W ołtarzu głównym znajduje się obraz Matki Bożej. Na filarach umieszczono sześć ołtarzy, m.in. św. Antoniego, św. Franciszka, św. Józefa i Bożego Miłosierdzia. Nawy boczne zakończone są czterema kaplicami: Świętokrzyską, Świętej Rodziny, Ukrzyżowania Pana Jezusa i św. Jana Pawła II. W kaplicy Świętokrzyskiej w ołtarzu znajduje się wspomniany już wyżej łaskami słynący obraz Matki Bożej Nieustającej Pomocy. W kaplicy Ukrzyżowania Pana Jezusa wyeksponowane są relikwie św. Ojca Pio, św. o. Maksymiliana Kolbego i św. Szymona z Lipnicy.

W świątyni znajduje się także kaplica poświęcona Janowi Pawłowi II Wielkiemu, pobłogosławiona przez papieża Benedykta XVI podczas wizyty w Wadowicach 27 maja 2006 r. Na mensie ołtarza umieszczono relikwiarz z kroplą krwi św. Jana Pawła II. Na sklepieniu znajduje się ilustracja ostatniej z papieskich encyklik, przedstawiająca cudowne rozmnożenie chleba.

U schyłku XIX w. fasada kościoła zyskała nowy wystrój, dodano rzeźby kamienne przedstawiające patronów Polski: św. Wojciecha i św. Stanisława. Na dzwonnicy świątyni umieszczono pięć dzwonów, które noszą imiona: „Maria”, „Józef”, „Karol”, „Leonard” i „Adam”.

Przed bazylią stoi pomnik Jana Pawła II.

Wadowice – Muzeum – Dom Rodzinny św. Jana Pawła II

Dom Rodzinny Jana Pawła II mieści się w budynku, w którym urodził się Karol Wojtyła. Muzeum utworzono na powierzchni ponad tysiąca metrów kwadratowych, na czterech kondygnacjach. Centralnym punktem wystawy jest dwupokojowe mieszkanie Wojtyłów z oryginalnym zlewem kuchennym. Wśród pamiątek tutaj zebranych są zdjęcia rodzinne, naczynia domowe, torebka Emilii Wojtyłowej, pamiątkowy medalion, haftowane przez mamę przyszłego papieża serwetki czy ręcznik z monogramem „Lolek”.

Na wystawie zobaczyć można m.in. szkaplerz Ojca Świętego, liczne rękopisy z jego wierszami i utworami literackimi, oryginalne dokumenty z Uniwersytetu Jagiellońskiego z pierwszych lat jego studiów.

W jednej z sal znajduje się kamyk z Mount Everest – dar himalaistki Wandy Rutkiewicz dla Jana Pawła II. W sali „W Duchu Świętym” zobaczyć można oryginalne szaty kardynałów, którzy brali udział w pogrzebie Ojca Świętego oraz wierną kopię ewangeliarza, który powiew wiatru zamknął tego dnia na papieskiej trumnie.

W kolejnym pomieszczeniu oglądać można różaniec s. Łucji Dos Santos, wizjonerki z Fatimy. Umieszczono tutaj również replikę kuli, która raniła Papieża, a potem została wmontowana w koronę Matki Bożej Fatimskiej, oraz naznaczone krwią ubranie ochroniarza, który chwycił Ojca Świętego padającego od strzału zamachowca. Wśród ciekawszych eksponatów jest m.in. pistolet, z którego Ali Agca strzelał do Jana Pawła II.

Wadowice – kościół Karmelitów Bosych
„Na Górce” – Sanktuarium św. Józefa

Na „wadowickiej Górce” znajduje się sanktuarium św. Józefa, którego kustoszami są ojcowie karmelici. Zostało ono zbudowane pod koniec XIX w. Jest to również miejsce kultu Matki Bożej Szkaplerznej i św. Rafała Kalinowskiego. Tu znajdują się relikwie świętego, który był także założycielem i pierwszym przełożonym klasztoru w Wadowicach. Dostępna dla zwiedzających jest także cela, w której żył i umarł św. Rafał. Natomiast w ołtarzu Matki Bożej Szkaplerznej znajduje się sarkofag z relikwiami bł. Alfonsa Marii Mazurka. Obok tego ołtarza, w lewej nawie, umieszczono tablicę z cytatem Ojca Świętego Jana Pawła II upamiętniającą przyjęcie przez niego szkaplerza karmelitańskiego w tym właśnie miejscu.

W ołtarzu głównym, wykonanym z drzewa limbowego, środkową niszę wypełnia obraz św. Józefa. 19 marca 2004 r. słynący łaskami obraz ozdobiono papieskim Pierścieniem Rybaka Jana Pawła II.

W wadowickim Karmelu działa specjalna izba pamięci poświęcona słudze Bożemu o. Rudolfowi Warzesze (1919–1999), którego proces beatyfikacyjny jest w toku. Zebrano w niej pamiątki po zakonniku.

Ojciec Rudolf Warzecha do zakonu wstąpił w 1935 r. Przyjął imię Rudolf od Przebicia Serca św. Teresy od Jezusa. W sierpniu 1939 r. skierowano go na studia do Lwowa. Musiał jednak po wybuchu drugiej wojny światowej powrócić do Krakowa, gdzie studiował filozofię i teologię. Święcenia kapłańskie przyjął w Czernej 24 czerwca 1944 r. W sierpniu tego samego roku był tam świadkiem męczeńskiej śmierci z rąk niemieckich bł. Alfonsa Mazurka OCD i sługi Bożego Franciszka Powiertowskiego OCD. Pracował jako wychowawca i ojciec duchowny nowicjuszy i alumnów karmelitańskich. Był prekursorem duszpasterstwa akademickiego w Krakowie, kierownikiem duchowym wielu osób, opiekunem chorych, apostołem szkaplerza karmelitańskiego i promotorem kultu św. Rafała Kalinowskiego OCD, wypraszając cud zatwierdzony do jego kanonizacji. Zmarł w opinii świętości w Wadowicach. Trzy razy w ciągu roku w wadowickim Karmelu celebruje się uroczystości wspominające o. Rudolfa: w rocznicę jego śmierci, święceń kapłańskich i urodzin.

Wieliczka – Sanktuarium Matki Bożej Łaskawej, Księżnej Wieliczki

W Wieliczce, która słynie w całym świecie z kopalni soli, znajduje się sanktuarium Matki Bożej Łaskawej, Księżnej Wieliczki. Kustoszami tego świętego miejsca są franciszkanie (reformaci). Początkowo (w XVII w.) cudowny obraz znajdował się w przydrożnej kapliczce. W 1623 r. wizerunek, który słynął łaskami, przeniesiono do nowo wybudowanej świątyni i ulokowano w ołtarzu po lewej stronie nawy. W kronikach klasztornych istnieje wiele zapisów świadczących o nawróceniach innowierców na wiarę katolicką dzięki wcześniejszemu nabożeństwu do Matki Bożej Wielickiej. W ostatnich latach właśnie Matce Bożej przypisuje się ocalenie Wieliczki i kopalni przed zniszczeniem.

Z sanktuarium związana jest osoba sługi Bożego br. Alojzego Kosiby (1855–1938). Franciszkanin całe swoje życie zakonne spędził właśnie w Wieliczce. Był kwestarzem, dlatego dziś nazywa się go często „świętym jałmużnikiem” oraz „apostołem dobroci i ubogich”. Brat Alojzy otaczał swą opieką opuszczonych i chorych. Zanosił im żywność, którą wyżebrał wcześniej, a często także sprowadzał lekarza, który na jego prośbę udzielał biedakom bezpłatnej opieki medycznej. Kiedy zmarł, zakonnicy chcieli pochować go na miejscowym cmentarzu. Na prośbę ludzi spoczął jednak przy wielickiej świątyni, gdzie służył przez 61 lat.

Zakopane – Sanktuarium Matki Bożej Fatimskiej

Sanktuarium w Zakopanem to jedno z najważniejszych miejsc kultu Matki Bożej Fatimskiej w archidiecezji krakowskiej. Powstało jako wotum wdzięczności za ocalenie Ojca Świętego Jana Pawła II po zamachu na jego życie.

W przedsionku kościoła umieszczono relikwie. Po lewej stronie znajdują się relikwie Crucis D.N.J.C. – „Krzyża Pana naszego Jezusa Chrystusa”, a po prawej relikwie św. Ludwika Grignion de Montfort, którego Jan Paweł II uważał za swego duchowego przewodnika.

W świątyni znajduje się ołtarz poświęcony Janowi Pawłowi II, a także jego relikwie. Są tu także relikwie bł. pastuszków z Fatimy: Franciszka i Hiacynty. Witraże umieszczone w oknach opowiadają historię fatimskiego orędzia.

Zakopane – Sanktuarium Matki Bożej
Królowej Tatr na Wiktorówkach

Wędrując po Tatrach, warto odnaleźć sanktuarium Matki Bożej Królowej Tatr na Wiktorówkach. Leży ono w przepięknym miejscu – obok Rusinowej Jaworzynki. Jego początki wiążą się z niezwykłym wydarzeniem – objawieniem Matki Bożej. Maryja ukazała się tu w 1860 r. ubogiej pasterce – Marysi Murzańskiej. Dziewczyna zgubiła owce. Szukała ich, wołając: „Matko Boża, gdzie moje owieczki?...”. Wówczas na jednym z drzew zobaczyła jasność, a w niej – „piękną Panią”. Marysia otrzymała od Niej jedną obietnicę i trzy polecenia. Obietnica dotyczyła konkretnej sytuacji, w której się znalazła: miała natychmiast odnaleźć owce – rzeczywiście ujrzała je za chwilę. Maryja kazała dziewczynie opuścić Polanę Rusinową ze względu na duchowe niebezpieczeństwa, jakie jej zagrażają. Miała także upominać ludzi, by nie grzeszyli i by pokutowali za dawne winy.

Początkowo na miejscu objawienia wisiał obraz. Później zastąpiła go płaskorzeźba Maryi umieszczona pod szkłem. Po pewnym czasie stanęła tu kapliczka z figurką Matki Bożej Królowej Tatr. W 1902 r. rzeźbę przeniesiono do małej kaplicy zbudowanej na wzór szałasu pasterskiego. Niestety, kaplica spłonęła. Udało się jednak uratować figurkę, choć do dziś ma ona osmoloną prawą dłoń.

Po drugiej wojnie światowej, w 1956 r., rozbudowano kaplicę. Rok później kuria metropolitalna w Krakowie utworzyła na Wiktorówkach duszpasterski ośrodek turystyczny. Dziś opiekują się nim dominikanie. Skarbem tego miejsca jest figurka Matki Bożej, która stoi w ołtarzu głównym. Wokół kaplicy umieszczono epitafia upamiętniające tych, którzy odeszli w górach.

Zakopane – Sanktuarium Matki Bożej Niepokalanej Objawiającej Cudowny Medalik

Sanktuarium powstało w latach 1981–1988. Pochodzący z Tatr kamień węgielny kościoła poświęcił w Rzymie w 1985 r. papież Jan Paweł II. Charakterystyczna bryła kościoła na Olczy składa się z pięciu segmentów różnej wysokości. Oglądane z boku przypominają złożone do modlitwy dłonie. Bryła ta nawiązuje jednocześnie do stromizny dachów góralskich oraz strzelistych szczytów tatrzańskich.

W sanktuarium znajduje się ołtarz z relikwią Jana Pawła II. W ołtarzu umieszczono portret modlącego się papieża Polaka, a nad nim napis Totus Tuus. Po prawej i lewej stronie obrazu znalazła się rzeźbiona inskrypcja, zawierająca cytat z homilii Ojca Świętego wygłoszonej w Zakopanem 6 czerwca 1997 r.: „(...) Nie wstydźcie się tego krzyża. Starajcie się na co dzień podejmować krzyż i odpowiadać na miłość Chrystusa. Brońcie krzyża, nie pozwólcie, aby imię Boże było obrażane w waszych sercach, w życiu społecznym czy rodzinnym”. Relikwia to krzyż pektoralny Jana Pawła II, który otrzymał na 25-lecie pontyfikatu od swojego ówczesnego sekretarza, ks. Dziwisza.

Sanktuarium św. Brata Alberta
w Zakopanem na Kalatówkach

Pustelnia św. Brata Alberta na Kalatówkach powstała na przełomie XIX i XX w. pod kierunkiem Brata Alberta. Początkowo albertyni budowali ją dla siebie, ale zmienili plany i oddali ją siostrom albertynkom. Pustelnia św. Brata Alberta odznacza się surowością stylu oraz franciszkańską prostotą. Nad ołtarzem w kaplicy znajduje się zabytkowy krucyfiks, będący dziełem nieznanego artysty, który Brat Albert otrzymał od ojców paulinów w Krakowie i przed którym spędzał długie godziny na modlitwie.

Poniżej kaplicy Brat Albert zbudował mały domek, zwany „chatką”. Miał on służyć kapłanom przychodzącym do sióstr, by odprawić Mszę św. Była w nim także mała cela z drewnianym łóżkiem, w której mieszkał Brat Albert, gdy do pustelni sprowadziły się zakonnice. Obecnie w chatce urządzona jest izba pamięci po św. Bracie Albercie.

Przy ścieżce do kaplicy znajduje się mała studzienka, na obudowie której Brat Albert umieścił obrazek Matki Bożej Częstochowskiej oraz starożytną modlitwę franciszkańską.

W kalatowskiej pustelni wzrastała do świętości bł. Siostra Bernardyna Jabłońska, wierna współpracowniczka i kontynuatorka dzieła miłosierdzia św. Brata Alberta.

SAKRALNE SZLAKI

Rozdział dostępny w pełnej wersji

BIBLIOGRAFIA

(wybór)

KATEDRA NA WAWELU

Czyżewski Krzysztof J., Królewska Katedra na Wawelu. Przewodnik, Wydawnictwo św. Stanisława, Kraków 2002.

Jan Paweł II, Dar i tajemnica. W pięćdziesiątą rocznicę moich święceń kapłańskich, Wydawnictwo św. Stanisława, WAM, Kraków 2005.

Jan Paweł II, Wstańcie, chodźmy!, Wydawnictwo św. Stanisława BM, Kraków 2004.

Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. IV Miasto Kraków, cz. I Wawel, red. Jerzy Szablowski, Polska Akademia Nauk. Instytut Sztuki, Państwowe Zbiory Sztuki na Wawelu, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1965.

Kuczman Kazimierz, Wzgórze wawelskie. Przewodnik, KAW, Kraków 1980.

Nowobilski Józef Andrzej ks., Kazubowski Jarosław P., Historia sztuką i modlitwą pisana. Przewodnik po świątyniach Archidiecezji Krakowskiej, Wydawnictwo św. Stanisława BM, Kraków 2000.

Pruszcz Piotr Hyacynt, Kleynoty Stołecznego Miasta Krakowa albo Kościoły y co w nich iest widzenia godnego y znacznego..., reprint wydania z 1745, Kraków 1983.

Rożek Michał, Mistyczny Kraków, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1991.

Rożek Michał, Krakowska Katedra na Wawelu, Wydawnictwo Petrus, Kraków 2010.

Rożek Michał, Sekrety Krakowa, WAM, Kraków 2013.

Tetmajer Włodzimierz, Kruszyński Tadeusz ks. dr, Przewodnik po katedrze wawelskiej, skarbcu i grobach królewskich, Kraków 1924.

„Cuda i Łaski Boże”, nr 2/2009.

„Nasza Arka”, nr 11/2002.

Konsultacja merytoryczna: ks prof. dr hab. Jacek Urban

BAZYLIKA MARIACKA – KOŚCIÓŁ ARCHIPREZBITERIALNY PW. WNIEBOWZIĘCIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY

Bujak Adam, Czyżewski Krzysztof, Ołtarz Mariacki, Kraków 2007.

Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. IV, Miasto Kraków, cz. II, Kościoły i klasztory Śródmieścia, 1. Tekst, red. Adam Bochnak i Jan Samek, Polska Akademia Nauk. Instytut Sztuki, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1971.

Nowobilski Józef Andrzej ks., Kazubowski Jarosław P., Historia sztuką i modlitwą pisana. Przewodnik po świątyniach Archidiecezji Krakowskiej, Wydawnictwo św. Stanisława BM, Kraków 2000.

Piwowarczyk Elżbieta, Dzieje kościoła Mariackiego, Kraków 2000.

Pruszcz Piotr Hyacynt, Kleynoty Stołecznego Miasta Krakowa albo Kościoły y co w nich iest widzenia godnego y znacznego..., reprint wydania z 1745, Kraków 1983.

Rożek Michał, Bazylika Mariacka w Krakowie. Przewodnik, Wydawnictwo ZET, Kraków 2012.

Rożek Michał, Sekrety Krakowa, WAM, Kraków 2013.

Rożek Michał, Święte miejsca Krakowa, WAM, Kraków 2007.

Rożek Michał, Mistyczny Kraków, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1991.

Samek Jan, Kościół Mariacki w Krakowie, Warszawa 1990.

www.mariacki.com

SANKTUARIUM BOŻEGO MIŁOSIERDZIA

Rożek Michał, Sanktuaria Krakowa, Wydawnictwo Turystyczne, Kraków 2006.

Siepak Elżbieta ZMBM, Sanktuarium Bożego Miłosierdzia. Pielgrzymowanie ze świętą Siostrą Faustyną, WAM, Kraków 2014.

www.krakow.faustyna.pl

www. milosierdzie.pl

Konsultacja merytoryczna: s. Elżbieta Siepak ZMBM oraz ks. dr Franciszek Ślusarczyk, rektor Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Krakowie-Łagiewnikach.

BAZYLIKA ŚW. FRANCISZKA Z ASYŻU – FRANCISZKANIE

Grychowski Michał, Rożek Michał, Cracovia sacra. Pięćdziesiąt kościołów Krakowa, Wydawnictwo „Jedność”, Kielce 2003.

Jakubczyk Michał, Franciszkański Kraków. Przewodnik po miejscach franciszkańskich w Małopolsce, Wydawnictwo „Serafin”, Kraków 2009.

Kraków. Przewodnik dla zwiedzających, oprac. Karol Estreicher, wyd. II, nakładem Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Kraków 1938.

Przewodnik abo kościołów krakowskich opisanie, wydany w 1603 roku z widokami Krakowa, którego już nie ma, oprac. Justyna Kiliańczyk-Zięba, Universitas, Kraków 2002.

Rożek Michał, Sanktuaria Krakowa, Wydawnictwo Turystyczne, Kraków 2006.

Rożek Michał, Przewodnik po zabytkach Krakowa, WAM, Kraków 2012.

www.franciszkanie.pl

www.franciszkanska.pl

Konsultacja merytoryczna: o. dr Andrzej Zając OFMConv.

BAZYLIKA PW. ŚWIĘTEJ TRÓJCY – DOMINIKANIE

Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. IV, Miasto Kraków, cz. III, Kościoły i klasztory Śródmieścia, 2. Tekst, red. Adam Bochnak i Jan Samek, Polska Akademia Nauk. Instytut Sztuki, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1978.

Kościół św. Trójcy i klasztor oo. Dominikanów, z serii Kościoły i klasztory Krakowa, Wydawnctwo „Księgarnia Akademicka”, Kraków.

Nowobilski Józef Andrzej ks., Kazubowski Jarosław P., Historia sztuką i modlitwą pisana. Przewodnik po świątyniach Archidiecezji Krakowskiej, Wydawnictwo św. Stanisława BM, Kraków 2000.

Pruszcz Piotr Hyacynt, Kleynoty Stołecznego Miasta Krakowa albo Kościoły y co w nich iest widzenia godnego y znacznego..., reprint wydania z 1745, Kraków 1983.

Rożek Michał, Mistyczny Kraków, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1991.

Sztuka w kręgu krakowskich dominikanów, red. Anna Markiewicz, Marcin Szyma, Marek Walczak, Esprit , Kraków 2013.

Zabytki Sztuki w Polsce. I. Kraków. Kościół i klasztor OO. Dominikanów, oprac. Leonard Lepszy i Stanisław Tomkowicz, nakładem Polskiej Akademii Umiejętności, Kraków 1924.

Żukiewicz Konstanty Marja, Cudowny obraz Matki Boskiej Różańcowej w kościele krakowskich OO. Dominikanów, nakładem OO. Dominikanów w Krakowie, Kraków 1921.

Konsultacja merytoryczna: o. dr Tomasz Gałuszka OP.

BAZYLIKA PW. ŚW. MICHAŁA ARCHANIOŁA I ŚW. STANISŁAWA BISKUPA I MĘCZENNIKA – PAULINI „NA SKAŁCE”

Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. IV, Miasto Kraków, cz. V, Kazimierz i Stradom: kościoły i klasztory, 2. Tekst, red. Izabella Rejduch-Samkowa i Jan Samek, Polska Akademia Nauk. Instytut Sztuki, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1994.

Katalog zabytków sztuki w Polsce. Miasto Kraków t. IV, cz. V. Kazimierz i Stradom: kościoły i klasztory, 2. Ilustracje, red. Izabella Rejduch-Samkowa i Jan Samek, [część ilustracyjną oprac. Jan Samek], Polska Akademia Nauk. Instytut Sztuki, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1994.

Narodowe Sanktuarium Męczeństwa Św. Stanisława, Biskupa Krakowskiego, oprac. Stefan Rożej OSPPE, nakładem Klasztoru Paulinów na Skałce, Kraków 2005.

Rożek Michał, Mistyczny Kraków, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1991.

Rożek Michał, Sekrety Krakowa, WAM, Kraków 2013.

BAZYLIKA BOŻEGO CIAŁA

Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. IV Miasto Kraków, cz. IV. Kazimierz i Stradom: kościoły i klasztory, 1. Tekst, red. Izabella Rejduch-Samkowa i Jan Samek, Polska Akademia Nauk. Instytut Sztuki, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1987.

Nowobilski Józef Andrzej ks., Kazubowski Jarosław P., Historia sztuką i modlitwą pisana. Przewodnik po świątyniach Archidiecezji Krakowskiej, Wydawnictwo św. Stanisława BM, Kraków 2000.

Pruszcz Piotr Hyacynt, Kleynoty Stołecznego Miasta Krakowa albo Kościoły y co w nich iest widzenia godnego y znacznego..., reprint wydania z 1745, Kraków 1983.

Rożek Michał, Mistyczny Kraków, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1991.

Studia z dziejów kościoła Bożego Ciała w Krakowie, red. Zbigniew Jakubowski, Kraków 1977.

„Cuda i Łaski Boże”, nr 7/2010.

BAZYLIKA NAJŚWIĘTSZEGO SERCA PANA JEZUSA – JEZUICI

Kontkowski Jerzy SJ, Jezuicki kościół Serca Jezusa w Krakowie, WAM, Kraków 1994.

Nowobilski Józef Andrzej ks., Kazubowski Jarosław P., Historia sztuką i modlitwą pisana. Przewodnik po świątyniach Archidiecezji Krakowskiej, Wydawnictwo św. Stanisława BM, Kraków 2000.

Nowy leksykon sztuki chrześcijańskiej, Wydawnictwo „Jedność”, Kielce 2013.

Stoch Edward SJ, Rożek Michał, Bazylika Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krakowie, WAM, Kraków 2007.

W tekście wykorzystano artykuły ks. Stanisława Gronia SJ publikowane w „Posłańcu Serca Jezusowego” w latach 2003–2005, WAM, Kraków.

www.bazylikaserca.pl

www.poslaniec.co

Konsultacja merytoryczna: ks. Stanisław Groń SJ, ks. prof. dr. hab. Władysław Kubik SJ.

BAZYLIKA PW. NAWIEDZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY – SANKTUARIUM MATKI BOŻEJ PIASKOWEJ – KARMELICI „NA PIASKU”

Grychowski Michał, Rożek Michał, Cracovia sacra. Pięćdziesiąt kościołów Krakowa, Wydawnictwo „Jedność”, Kielce 2003.

Kościół oo. karmelitów na Piasku w Krakowie, wydanie broszurowe, wydane nakładem prowincji oo. Karmelitów św. Józefa w Polsce, Kraków 1990.

Kraków. Przewodnik dla zwiedzających, oprac. Karol Estreicher, wyd. II, nakładem Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Kraków 1938.

Przewodnik abo kościołów krakowskich opisanie, wydany w 1603 roku z widokami Krakowa, którego już nie ma, oprac. Justyna Kiliańczyk-Zięba, Universitas, Kraków 2002.

Rożek Michał, Przewodnik po zabytkach Krakowa, Wydawnictwo WAM, Kraków 2012.

Rożek Michał, Sanktuaria Krakowa, Wydawnictwo Turystyczne, Kraków 2006.

Konsultacja merytoryczna: o. Stanisław Wysocki O.Carm.

SANKTUARIUM KRZYŻA ŚWIĘTEGO – KOŚCIÓŁ PW. MATKI BOŻEJ WNIEBOWZIĘTEJ I ŚW. WACŁAWA W KRAKOWIE-MOGILE – CYSTERSI

Przewodnik. Kraków-Mogiła, oprac. o. Iwo Kołodziejczyk OCist, Kraków-Mogiła 2005.

Rożek Michał, Sanktuaria Krakowa, Wydawnictwo Turystyczne, Kraków 2006.

Konsultacja merytoryczna: o. Wincenty Zakrzewski OCist, cysters z Mogiły.

BAZYLIKA ŚW. FLORIANA

Grychowski Michał, Rożek Michał, Cracovia sacra. Pięćdziesiąt kościołów Krakowa, Wydawnictwo „Jedność”, Kielce 2003.

Kraków. Przewodnik dla zwiedzających, oprac. Karol Estreicher, wyd. II, nakładem Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Kraków 1938.

Przewodnik abo kościołów krakowskich opisanie, wydany w 1603 roku z widokami Krakowa, którego już nie ma, oprac. Justyna Kiliańczyk-Zięba, Universitas, Kraków 2002.

Rożek Michał, Przewodnik po zabytkach Krakowa, Wydawnictwo WAM, Kraków 2012.

Rożek Michał, Sanktuaria Krakowa, Wydawnictwo Turystyczne, Kraków 2006.

Konsultacja merytoryczna: ks. prob. Grzegorz Szewczyk.

KOLEGIATA UNIWERSYTECKA ŚW. ANNY

Gasidło Władysław ks., Kolegiata Uniwersytecka Świętej Anny w Krakowie, WIP „@lesander”, Kraków 2004.

Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. IV, Miasto Kraków, cz. II, Kościoły i klasztory Śródmieścia, 1. Tekst, red. Adam Bochnak i Jan Samek, Polska Akademia Nauk. Instytut Sztuki, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1971.

Nowobilski Józef Andrzej ks., Kazubowski Jarosław P., Historia sztuką i modlitwą pisana. Przewodnik po świątyniach Archidiecezji Krakowskiej, Wydawnictwo św. Stanisława BM, Kraków 2000.

Pruszcz Piotr Hyacynt, Kleynoty Stołecznego Miasta Krakowa albo Kościoły y co w nich iest widzenia godnego y znacznego..., reprint wydania z 1745, Kraków 1983.

Samek Jan, Uniwersytecka Kolegiata Świętej Anny w Krakowie, Kraków 2000.

Konsultacja merytoryczna: ks. prof. dr hab. Tadeusz Panuś

SANKTUARIUM ŚW. JANA PAWŁA II

www.sanktuariumjp2.pl

SANKTUARIUM ŚW. KAZIMIERZA KRÓLEWICZA – FRANCISZKANIE (REFORMACI)

Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. IV, Miasto Kraków, cz. III, Kościoły i klasztory Śródmieścia, 2. Tekst, red. Adam Bochnak i Jan Samek, Polska Akademii Nauk. Instytut Sztuki, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1978.

Pasiecznik Jan, Kościół i klasztor Reformatów w Krakowie, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1978 (cyt. za: www.jura-pilica.com/?kosciol-i-klasztor–franciszkanow, 204).

Pruszcz Piotr Hyacynt, Kleynoty Stołecznego Miasta Krakowa albo Kościoły y co w nich iest widzenia godnego y znacznego..., reprint wydania z 1745, Kraków 1983.

Rożek Michał, Mistyczny Kraków, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1991.

Rożek Michał, Sekrety Krakowa, Wydawnictwo WAM, Kraków 2013.

Konsultacja merytoryczna: o. dr Alojzy Warot OFM.

SANKTUARIUM „ECCE HOMO” ŚW. BRATA ALBERTA – ALBERTYNKI

Jakubczyk Michał, Franciszkański Kraków. Przewodnik po miejscach franciszkańskich w Małopolsce, Serafin, Kraków 2009.

Rożek Michał, Sanktuaria Krakowa, Wydawnictwo Turystyczne, Kraków 2006.

Sanktuarium ECCE HOMO św. Brata Alberta, Wydawnictwo Turystyczne, Kraków 2006.

www.albertynki.pl

Konsultacja merytoryczna: s. Agnieszka Koteja, albertynka.

SANKTUARIUM MATKI BOŻEJ NIEUSTAJĄCEJ POMOCY – REDEMPTORYŚCI

Sanktuarium Matki Bożej Nieustającej Pomocy, Kraków-Podgórze, Wydawnictwo „Ścieżki Wiary”, Kraków 2011.

Konsultacja merytoryczna: o. dr Maciej Sadowski CSsR.

KOŚCIÓŁ ŚW. JÓZEFA – BERNARDYNKI

Jan Paweł II, Wstańcie, chodźmy!, Wydawnictwo św. Stanisława BM, Kraków 2004.

Katalog zabytków sztuki w Polsce. t. IV, Miasto Kraków, cz. II, Kościoły i klasztory Śródmieścia, 1. Tekst, red. Adam Bochnak i Jan Samek, Polska Akademia Nauk. Instytut Sztuki, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1971.

Nowenna do Dzieciątka Jezus Koletańskiego łaskami słynącego w kościele sióstr Bernardynek w Krakowie, Kraków 1995.

Nowenna do świętego Józefa łaskami słynącego w kościele Sióstr Bernardynek w Krakowie, Kraków 2000.

bernardynki.com

KOŚCIÓŁ ŚW. MARKA

Katalog zabytków sztuki w Polsce. t. IV, Miasto Kraków, cz. III, Kościoły i klasztory Śródmieścia, 2. Tekst, red. Adam Bochnak i Jan Samek, Polska Akademii Nauk, Instytut Sztuki, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1978.

„Cuda i Łaski Boże”, nr 4/2008.

Konsultacja merytoryczna: ks. dr Andrzej Wójcik.

KOŚCIÓŁ ŚWIĘTYCH APOSTOŁÓW PIOTRA I PAWŁA

Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. IV, Miasto Kraków, cz. III, Kościoły i klasztory Śródmieścia, 2. Tekst, red. Adam Bochnak i Jan Samek; Polska Akademia Nauk, Instytut Sztuki, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1978.

Nowobilski Józef Andrzej ks., Kazubowski Jarosław P., Historia sztuką i modlitwą pisana. Przewodnik po świątyniach Archidiecezji Krakowskiej, Wydawnictwo św. Stanisława BM, Kraków 2000.

Pruszcz Piotr Hyacynt, Kleynoty Stołecznego Miasta Krakowa albo Kościoły y co w nich iest widzenia godnego y znacznego..., reprint wydania z 1745, Kraków 1983.

Tracz Szymon ks. dr, Spiechowicz-Jędrys Agnieszka, Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła, Wydawnictwo „Ścieżki Wiary”, Kraków 2013.

Konsultacja merytoryczna: ks. prał. Marek Głownia.

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. BERNARDYNA ZE SIENY – SANKTUARIUM ŚW. SZYMONA Z LIPNICY – BERNARDYNI

Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. IV, Miasto Kraków, cz. IV, Kazimierz i Stradom: kościoły i klasztory, 1. Tekst, red. Izabella Rejduch-Samkowa i Jan Samek, Polska Akademia Nauk. Instytut Sztuki, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1987.

Nowobilski Józef Andrzej ks., Kazubowski Jarosław P., Historia sztuką i modlitwą pisana. Przewodnik po świątyniach Archidiecezji Krakowskiej, Wydawnictwo św. Stanisława BM, Kraków 2000.

Pruszcz Piotr Hyacynt, Kleynoty Stołecznego Miasta Krakowa albo Kościoły y co w nich iest widzenia godnego y znacznego..., reprint wydania z 1745, Kraków 1983.

Konsultacja merytoryczna: o. Andrzej Pabin OFM.

KOŚCIÓŁ ŚW. BARBARY – JEZUICI

Cieślak Stanisław ks., Kościół św. Barbary w Krakowie – przewodnik, Wyd. WAM, Kraków 2000.

Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. IV, Miasto Kraków, cz. II, Kościoły i klasztory Śródmieścia, 1. Tekst, red. Adam Bochnak i Jan Samek, Polska Akademia Nauk, Instytut Sztuki, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1971.

Pruszcz Piotr Hyacynt, Kleynoty Stołecznego Miasta Krakowa albo Kościoły y co w nich iest widzenia godnego y znacznego..., reprint wydania z 1745, Kraków 1983.

Konsultacja merytoryczna: ks. dr Stanisław Cieślak SJ.

KOŚCIÓŁ PW. ZWIASTOWANIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY – KAPUCYNI

Grychowski Michał, Rożek Michał, Cracovia sacra. Pięćdziesiąt kościołów Krakowa, Wydawnictwo „Jedność”, Kielce 2003.

Jakubczyk Michał, Franciszkański Kraków. Przewodnik po miejscach franciszkańskich w Małopolsce, Serafin, Kraków 2009.

Kraków. Przewodnik dla zwiedzających, oprac. Karol Estreicher, wyd. II, nakładem Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Kraków 1938.

Marecki Józef, Kościół i klasztor Kapucynów w Krakowie. Przewodnik, Klasztor Kapucynów, Kraków 1995.

Rożek Michał, Przewodnik po zabytkach Krakowa, Wydawnictwo WAM, Kraków 2012.

Rożek Michał, Sanktuaria Krakowa, Wydawnictwo Turystyczne, Kraków 2006.

Konsultacja merytoryczna – ks. prof. Józef Marecki UPJPII.

KOŚCIÓŁ PW. MATKI BOŻEJ ŚNIEŻNEJ – DOMINIKANKI „NA GRÓDKU”

Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. IV, Miasto Kraków, cz. III, Kościoły i klasztory Śródmieścia, 2. Tekst, red. Adam Bochnak i Jan Samek, Polska Akademia Nauk, Instytut Sztuki, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1978.

„Cuda i Łaski Boże”, nr 11/2005.

Konsultacja merytoryczna: siostry dominikanki z klasztoru Na Gródku.

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. TOMASZA APOSTOŁA – DUCHACZKI

Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. IV, Miasto Kraków, cz. III, Kościoły i klasztory Śródmieścia, 2. Tekst, red. Adam Bochnak i Jan Samek, Polska Akademia Nauk. Instytut Sztuki, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1978.

Konsultacja merytoryczna: s. Immaculata Alina Kraska CSS.

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. ANDRZEJA – KLARYSKI

Grychowski Michał, Rożek Michał, Cracovia sacra. Pięćdziesiąt kościołów Krakowa, Wydawnictwo „Jedność”, Kielce 2003.

Jakubczyk Michał, Franciszkański Kraków. Przewodnik po miejscach franciszkańskich w Małopolsce, Serafin, Kraków 2009.

Kraków. Przewodnik dla zwiedzających, oprac. Karol Estreicher, wyd. II, nakładem Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Kraków 1938.

Przewodnik abo kościołów krakowskich opisanie, wydany w 1603 roku z widokami Krakowa, którego już nie ma, oprac. Justyna Kiliańczyk-Zięba, Universitas, Kraków 2002.

Rożek Michał, Sanktuaria Krakowa, Wydawnictwo Turystyczne, Kraków 2006.

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. KRZYŻA

Kościół św. Krzyża w Krakowie, Fundacja Ratowania Kościoła św. Krzyża, Kraków 1994.

Wyspiański Stanisław, Dawna polichromia kościoła św. Krzyża w Krakowie, „Rocznik Krakowski”, 1 (1898).

www.krzyzkrakow.pl

Konsultacja: merytoryczna: ks. prob. Paweł Kubani.

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. MIKOŁAJA

Kościół św. Mikołaja Biskupa. Kraków-Wesoła, folder z serii: Szlakami polskich tradycji chrześcijańskich, Wydawnictwo „Ścieżki Wiary”.

Rożek Michał, Sanktuaria Krakowa, Wydawnictwo Turystyczne, Kraków 2006.

Archiwum parafii.

Konsultacja merytoryczna: Parafia św. Mikołaja w Krakowie.

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. JANA CHRZCICIELA i ŚW. JANA EWANGELISTY – PREZENTKI

Kraków. Przewodnik dla zwiedzających, oprac. Karol Estreicher, wyd. II, nakładem Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Kraków 1938.

Przewodnik abo kościołów krakowskich opisanie, wydany w 1603 roku z widokami Krakowa, którego już nie ma, oprac. Justyna Kiliańczyk-Zięba, Universitas, Kraków 2002.

Rożek Michał, Przewodnik po zabytkach Krakowa, Wydawnictwo WAM, Kraków 2012.

Rożek Michał, Sanktuaria Krakowa, Wydawnictwo Turystyczne, Kraków 2006.

www.prezentki.opoka.net.pl

www.sofiaczeska.pl

Konsultacja merytoryczna: s. Karolina, prezentka z Krakowa.

KOŚCIÓŁ PW. PRZEMIENIENIA PAŃSKIEGO – PIJARZY

Grychowski Michał, Rożek Michał, Cracovia sacra. Pięćdziesiąt kościołów Krakowa, Wydawnictwo „Jedność”, Kielce 2003.

Kraków. Przewodnik dla zwiedzających, oprac. Karol Estreicher, wyd. II, nakładem Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Kraków 1938.

Przewodnik abo kościołów krakowskich opisanie, wydany w 1603 roku z widokami Krakowa, którego już nie ma, oprac. Justyna Kiliańczyk-Zięba, Universitas, Kraków 2002.

Rożek Michał, Przewodnik po zabytkach Krakowa, Wydawnictwo WAM, Kraków 2012.

Rożek Michał, Sanktuaria Krakowa, Wydawnictwo Turystyczne, Kraków 2006.

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. WOJCIECHA

Adamczewski J., Kraków od A do Z, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1992.

Łuszczkiewicz Władysław, Dawny romański kościół św. Wojciecha na podstawie własnych zdjęć i badań, „Rocznik Krakowski”, 3 (1900).

Wyrozumski J., Dzieje Krakowa – Kraków do schyłku wieków średnich, Wydawnictwo Literackie 1998.

Konsultacja merytoryczna: ks. prob. Jarosław Raźny.

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. IDZIEGO (kościół filialny Dominikanów)

Bąkowski Klemens, Kościół św. Idziego i św. Andrzeja w Krakowie, nakładem autora, Kraków 1927.

Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. IV, Miasto Kraków, cz. II, Kościoły i klasztory Śródmieścia, 1. Tekst, red. Adam Bochnak i Jan Samek, Polska Akademia Nauk, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1971.

Kupiec Laurenty Józef, Kościół św. Idziego w Krakowie, Kraków 2005.

Konsultacja merytoryczna: Laurenty Józef Kupiec.

KOŚCIÓŁ PW. NAJŚWIĘTSZEGO SERCA PANA JEZUSA – SZARYTKI

Rożek Michał, Przewodnik po zabytkach Krakowa, Wydawnictwo WAM, Kraków 2012.

Rożek Michał, Sanktuaria Krakowa, Wydawnictwo Turystyczne, Kraków 2006.

Wątroba Józefa SM, Znak Jedności, ZIWKM „Nasza Przeszłość”, Kraków 2008.

Zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego à Paulo w Polsce (1952–2002), praca zbiorowa, ZIWKM „Nasza Przeszłość”, Kraków 2002.

Konsultacja merytoryczna: s. Józefa Wątroba SM.

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. WINCENTEGO À PAULO – SANKTUARIUM PANA JEZUSA MILATYŃSKIEGO I MATKI BOŻEJ Z LOURDES – MISJONARZE

Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. IV, Miasto Kraków, cz. VIII, Kleparz: kościoły i klasztory, red. Izabella Rejduch-Samkowa i Jan Samek [tom niniejszy oprac. Beata Biedrońska-Słotowa et al.] Polska Akademia Nauk. Instytut Sztuki, Warszawa 2000.

Kościół XX. Misyonarzy pw. św. Wincentego w Krakowie, na Kleparzu, Kraków 1913.

Kraków. Przewodnik dla zwiedzających, oprac. Karol Estreicher, wyd. II, nakładem Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Kraków 1938.

Reinhard-Chlanda Małgorzata, Budowle sakralne Kleparza i ich rola w kulturze religijnej Krakowa, Polskie Towarzystwo Teologiczne, Kraków 2009.

Rożek Michał, Przewodnik po zabytkach Krakowa, Wydawnictwo WAM, Kraków 2012.

Rożek Michał, Sanktuaria Krakowa, Wydawnictwo Turystyczne, Kraków 2006.

Konsultacja merytoryczna: ks. dr Wacław Umiński – UPJPII.

KOŚCIÓŁ PW. NAWRÓCENIA ŚW. PAWŁA APOSTOŁA – MISJONARZE

Gondkowa Barbara, Rożek Michał, Kościoły Krakowa. Leksykon 2000 r., Kraków 2002.

Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. IV, Miasto Kraków, cz. V, Kazimierz i Stradom: kościoły i klasztory, 2. Tekst, red. Izabella Rejduch-Samkowa i Jan Samek, Polska Akademia Nauk, Instytut Sztuki, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1994.

Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. IV, Miasto Kraków, cz. V, Kazimierz i Stradom: kościoły i klasztory, 2. Ilustracje, red. Izabella Rejduch-Samkowa i Jan Samek [część ilustracyjną oprac. Jan Samek], Polska Akademia Nauk. Instytut Sztuki, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1994.

Małkiewicz Adam, Niezrealizowany projekt krakowskiego kościoła Misjonarzy na Stradomiu i jego domniemany autor: przyczynek do działalności architektów dyletantów w Krakowie w epoce baroku, „Rocznik Krakowski”, t. LXXV, 2009, s. 71–82.

Rożek Michał, Przewodnik po zabytkach i kulturze Krakowa, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa-Kraków 1993.

Rożek Michał, Kraków. Stare Miasto z Wawelem, Kazimierz i Stradom, Wydawnictwo Sport i Turystyka, Warszawa 1991.

Umiński Wacław, Biblioteka Zgromadzenia Księży Misjonarzy w Krakowie na Stradomiu – przeszłość i teraźniejszość, „Bibliotheca Nostra”, 2 (18) 2009, s. 35–49.

Umiński Wacław, Tkaniny orientalne w Muzeum Historyczno-Misyjnym Zgromadzenia Księży Misjonarzy w Krakowie [w:] red. Beata Biedrońska-Słotowa, Tkaniny orientalne w Polsce – gust czy tradycja?, Wydawnictwo DIG, Warszawa 2011, s. 139–146.

Zbiory chińskie w Muzeum Historyczno-Misyjnym Zgromadzenia Księży Misjonarzy w Krakowie, oprac. Wacław Umiński, Wydawnictwo ITKM, Kraków 2005.

Konsultacja merytoryczna: ks. dr Wacław Umiński – UPJPII.

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. KATARZYNY ALEKSANDRYJSKIEJ – AUGUSTIANIE I AUGUSTIANKI

Kraków. Przewodnik dla zwiedzających, oprac. Karol Estreicher, wyd. II, nakładem Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Kraków 1938.

Rożek Michał, Przewodnik po zabytkach Krakowa, Wydawnictwo WAM, Kraków 2012.

Rożek Michał, Sanktuaria Krakowa, Wydawnictwo Turystyczne, Kraków 2006.

www.augustianie.pl

parafia-kazimierz.augustianie.pl

Konsultacja merytoryczna: s. Krystyna Abramczuk OSA.

KOŚCIÓŁ PW. TRÓJCY ŚWIĘTEJ – BONIFRATRZY

Bujak Adam, Klag Wacław, Bonifratrzy z Andaluzji do Polski, Biały Kruk, Kraków 2009.

Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. IV, Miasto Kraków, cz. V, Kazimierz i Stradom: kościoły i klasztory, 2. Tekst, red. Izabella Rejduch-Samkowa i Jan Samek, Polska Akademia Nauk. Instytut Sztuki, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1994.

Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. IV, Miasto Kraków, cz. V, Kazimierz i Stradom: kościoły i klasztory, 2. Ilustracje, red. Izabella Rejduch-Samkowa i Jan Samek [część ilustracyjną oprac. Jan Samek], Polska Akademia Nauk. Instytut Sztuki, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1994.

Nowak Janusz T., Turdza Witold, Bonifratrzy w Krakowie, Kraków 2006.

Pruszcz Piotr Hyacynt, Kleynoty Stołecznego Miasta Krakowa albo Kościoły y co w nich iest widzenia godnego y znacznego..., reprint wydania z 1745, Kraków 1983.

www.bonifratrzy.pl

Konsultacja merytoryczna: br. Ambroży Maria Pietrzkiewicz OH.

KOŚCIÓŁ PW. NAJŚWIĘTSZEGO SERCA PANA JEZUSA – SERCANKI

www.sercanki.org.pl

„Cuda i Łaski Boże”, nr 11/2008.

Konsultacja merytoryczna: s. Sebastiana Choroś SSCJ.

KOŚCIÓŁ PW. NIEPOKALANEGO SERCA MARYI – FELICJANKI

Kraków. Przewodnik dla zwiedzających, oprac. Karol Estreicher, wyd. II, nakładem Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Kraków 1938.

Rożek Michał, Przewodnik po zabytkach Krakowa, Wydawnictwo WAM, Kraków 2012.

Rożek Michał, Sanktuaria Krakowa, Wydawnictwo Turystyczne, Kraków 2006.

www.felicjanki.2be.pl

www.muzeum-mat.cssf.opoka.org.pl

Konsultacja merytoryczna: s. Alina, felicjanka.

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. FRANCISZKA SALEZEGO – WIZYTKI

Grychowski Michał, Rożek Michał, Cracovia sacra. Pięćdziesiąt kościołów Krakowa, Wydawnictwo „Jedność”, Kielce 2003.

Kraków. Przewodnik dla zwiedzających, oprac. Karol Estreicher, wyd. II, nakładem Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Kraków 1938.

Przewodnik abo kościołów krakowskich opisanie, wydany w 1603 roku z widokami Krakowa, którego już nie ma, oprac. Justyna Kiliańczyk-Zięba, Universitas, Kraków 2002.

Rożek Michał, Sanktuaria Krakowa, Wydawnictwo Turystyczne, Kraków 2006.

www.wizytki.pl

Konsultacja merytoryczna: siostry wizytki z Krakowa.

KOŚCIÓŁ PW. NIEPOKALANEGO POCZĘCIA NMP – KARMELICI BOSI

Cztery wieki Karmelitów Bosych w Polsce (1605–2005), praca zbiorowa pod red. Andrzeja Ruszały OCD, Wydawnictwo Karmelitów Bosych, Kraków 2005.

Ogród Boży pośród miasta 1909–2009. 100-lecie klasztoru Karmelitów Bosych przy ul. Rakowickiej w Krakowie, Kraków 2004.

Wroński Józef Szymon, Krakowski kościół Karmelitów Bosych pw. Niepokalanego Poczęcia NMP z początku XX wieku. Próba syntetycznego ujęcia, b.r.m.w.

Zacisze na skrzyżowaniu dróg, film DVD, reż. Bogusława Stanowska-Cichoń.

Konsultacja merytoryczna: o. Marian Zawada OCD.

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. TERESY i ŚW. JANA OD KRZYŻA
– KARMELITANKI BOSE

Archiwum sióstr karmelitanek.

www.karmel.pl

www.karmel-oswiecim.pl

Konsultacja merytoryczna: siostry karmelitanki bose.

KOŚCIÓŁ PW. OPIEKI ŚW. JÓZEFA – KARMELITANKI BOSE

Adamczewski Jan, Kraków od A do Z, Kraków 1992.

Wanat Benignus Józef OCD, Zakon Karmelitów Bosych w Polsce, Kraków 1979.

Archiwum sióstr karmelitanek.

Konsultacja merytoryczna: siostry karmelitanki bose.

KOŚCIÓŁ ŚW. STANISŁAWA KOSTKI i ŚW. JANA BOSKO – SALEZJANIE

KOŚCIÓŁ REKTORALNY SALEZJANÓW PW. MATKI BOŻEJ WSPOMOŻENIA WIERNYCH

Jan Paweł II, Dar i tajemnica. W pięćdziesiątą rocznicę moich święceń kapłańskich, Wydawnictwo św. Stanisława, Wydawnictwo WAM, Kraków 2005.

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. JANA CHRZCICIELA I ŚW. AUGUSTYNA – NORBERTANKI

Rozdział dostępny w pełnej wersji

OPRACOWANIE

Henryk Bejda, Małgorzata i Mieczysław Pabisowie (katedra na Wawelu).

Henryk Bejda (bazylika Mariacka – kościół Archiprezbiterialny pw.  Wniebowzięcia NMP, bazylika pw.  Świętej Trójcy – Dominikanie, bazylika pw. św. Michała Archanioła i św. Stanisława Biskupa i Męczennika – Paulini „Na Skałce”, bazylika Bożego Ciała, bazylika Najświętszego Serca Pana Jezusa – Jezuici, Kolegiata Uniwersytecka św. Anny, sanktuarium św. Kazimierza Królewicza – Franciszkanie (Reformaci), sanktuarium Matki Bożej Nieustającej Pomocy – Redemptoryści, kościół św.  Józefa – Bernardynki, Kościół św.  Marka, Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła, kościół pw. św. Bernardyna ze Sieny – sanktuarium św.  Szymona z Lipnicy – Bernardyni, kościół św.  Barbary – Jezuici, kościół pw.  Matki Bożej Śnieżnej – Dominikanki „Na Gródku”, kościół pw.  św. Tomasza Apostoła – Duchaczki, kościół pw.  św. Idziego, kościół pw.  Trójcy Świętej – Bonifratrzy, kościół pw.  Niepokalanego Poczęcia NMP – Karmelici Bosi, kościół św. Stanisława Kostki i św. Jana Bosko – Salezjanie, kościół rektoralny Salezjanów pw.  Matki Bożej Wspomożenia Wiernych, kościół pw.  św. Jana Chrzciciela i św. Augustyna – Norbertanki, kościół pw.  Najświętszego Salwatora, kaplica pw. św. Małgorzaty (i Judyty), kaplica pw.  św. Bronisławy, kościół pw.  Świętych Apostołów Piotra i Pawła – Benedyktyni Tynieccy, Sakralne szlakami).

Małgorzata i Mieczysław Pabisowie (sanktuarium Bożego Miłosierdzia, bazylika św.  Franciszka z Asyżu – Franciszkanie, bazylika pw.  Nawiedzenia NMP – sanktuarium Matki Bożej Piaskowej – Karmelici „Na Piasku”, sanktuarium Krzyża Świętego – kościół pw.  Matki Bożej Wniebowziętej i św. Wacława w Krakowie-Mogile – Cystersi, bazylika św.  Floriana, sanktuarium św. Jana Pawła II, sanktuarium „Ecce Homo” św.  Brata Alberta – Albertyni i Albertynki, kościół pw. Zwiastowania NMP – Kapucyni, kościół pw.  św. Andrzeja – Klaryski, kościół pw.  św. Krzyża, kościół pw. św. Mikołaja, kościół pw.  św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty – Prezentki, kościół pw.  Przemienienia Pańskiego – Pijarzy, kościół pw.  św. Wojciecha, kościół pw.  Najświętszego Serca Pana Jezusa – Szarytki, kościół pw. św. Wincentego à Paulo - sanktuarium Pana Jezusa Milatyńskiego i Matki Bożej z Lourdes – Misjonarze, kościół pw.  Nawrócenia św.  Pawła Apostoła – Misjonarze, kościół pw.  św. Katarzyny Aleksandryjskiej – Augustianie i Augustianki, kościół pw.  Najświętszego Serca Pana Jezusa – Sercanki, kościół pw.  Niepokalanego Serca Maryi – Felicjanki, kościół pw. św. Franciszka Salezego – Wizytki, kościół pw.  św. Teresy i św. Jana od Krzyża – Karmelitanki Bose, kościół pw.  Opieki św. Józefa – Karmelitanki Bose, kościół pw. św.  Józefa, kościół pw.  Najświętszego Serca Pana Jezusa – sanktuarium Matki Błogosławionego Macierzyństwa – Sercanie, kościół pw.  Matki Bożej Królowej Polski (Arka Pana), kościół pw.  Wniebowzięcia NMP – Kameduli na Srebrnej Górze, Inne kościoły i miejsca kultu w Krakowie i archidiecezji krakowskiej, Sanktuaria archidiecezji krakowskiej).

Korekta

Marek Chadziński

Marcin Byrski

Agata Pindel-Witek

Projekt okładki

Łukasz Kosek

Skład e-booka

Anna Kendziak

Łukasz Sobczyk

Fotografie na okładce

Monika Galicka/EastNews

Damian Klamka/EastNews

Monkpress/EastNews

Franciszek Mróz

Wikimedia Commons

Jarosław Zych

Plik opracował i przygotował Woblink

ISBN 978-83-756-9719-3

© 2013 Dom Wydawniczy „Rafael”

ul. Dąbrowskiego 16

30-532 Kraków

tel./fax 12 411 14 52

e-mail: rafael@rafael.pl

www.rafael.pl

E-booki dostępne na: