SŁOWO WSTĘPNE

Tom ten zawiera cztery odrębne teksty:

101 opowieści zen zostało opublikowanych po raz pierwszy w roku 1939 przez wydawnictwo Rider and Company w Londynie oraz David McKay Company w Filadelfii. Historie te mówią o rzeczywistych zdarzeniach z życia chińskich i japońskich nauczycieli zen w ciągu ponad pięciu stuleci.

Bezbramna brama ukazała się po raz pierwszy w roku 1934 dzięki Johnowi Murrayowi z Los Angeles. Jest to zbiór zagadek zwanych koanami, które wykorzystują nauczyciele zen, aby poprowadzić swoich uczniów do wyzwolenia. Zostały one spisane przez chińskiego mistrza w roku 1228.

10 byków po raz pierwszy wydano w roku 1935 w DeVorss and Company w Los Angeles, a następnie w Ralph R. Phillips w Portlandzie w stanie Oregon. Jest to przekład chińskiego słynnego dwunastowiecznego komentarza do stanów świadomości prowadzących do oświecenia. W tym tomie został zilustrowany przez najlepszego ze współczesnych japońskich drzeworytników.

Ześrodkowanie to transkrypcja starożytnych sanskryckich manuskryptów, po raz pierwszy zaprezentowana w 1955 roku w wiosennym numerze „Gentry” w Nowym Jorku. Przedstawia starożytne nauki, ciągle żywe – po ponad czterech tysiącach lat – w Kaszmirze i w pewnych częściach Indii, mogące być źródłem zen.

Wyżej wymienionym wydawcom należą się podziękowania za zgodę na zebranie tych tekstów w niniejszym tomie. Najbardziej wdzięczny jestem Nyogenowi Senzakiemu, „bezdomnemu mnichowi”, idealnemu przyjacielowi i współpracownikowi, który był bardzo usatysfakcjonowany naszą pracą nad pierwszymi trzema książkami, podobnie jak Lakshmanjoo, mający znajomość przyszłych wydarzeń Kaszmirczyk, przy czwartej.

*

Do Chin zen przyniósł z Indii w VI wieku pierwszy patriarcha Bodhidharma. Według jego biografii spisanej w roku 1004 przez chińskiego nauczyciela Dogena po dziewięciu latach w Chinach Bodhidharma zapragnął wrócić do domu i zebrał uczniów, żeby sprawdzić, jak przedstawia się ich rozumienie.

Dofuku powiedział:

– Moim zdaniem prawda znajduje się poza potwierdzeniem i zaprzeczeniem, bo właśnie w taki sposób funkcjonuje.

Bodhidharma odparł:

– Masz moje kształty.

Mniszka Soji powiedziała:

– Uważam, że jest to jak ujrzenie przez Anandę krainy Buddy – raz i na zawsze.

Bodhidharma odparł:

– Masz moje ciało.

Doiku powiedział:

– Cztery żywioły: świetlistość, przestrzenność, płynność i stałość są puste [tj. zawierają, obejmują], a pięć skandh to nie-rzeczy. Moim zdaniem nie-rzecz (czyli duch) jest rzeczywistością.

Bodhidharma rzekł:

– Masz moje kości.

Na koniec Eka skłonił się przed mistrzem i trwał w milczeniu.

Bodhidharma powiedział:

– Właśnie uchwyciłeś istotę.

*

Dawny zen był tak ożywczo świeży, że zaczęto go cenić i zapamiętywać. W tym tomie znajdują się fragmenty jego formy, ciała, kości, ale nie jego istota, której nie da się znaleźć w słowach.

Ta bezpośredniość zen wielu doprowadziła do przekonania, że wywodzi się on ze źródeł sprzed czasów Buddy, czyli sprzed 500 roku p.n.e. Niech czytelnik sam to oceni, jako że po raz pierwszy ma zebrane w jednej książce doświadczenia zen, zagadki umysłowe, stany świadomości i podobne nauki wyprzedzające zen o całe wieki.

Problem naszego umysłu, powiązanie świadomości z nieświadomością, przenosi nas głęboko w codzienne życie. Czy ośmielimy się otworzyć drzwi do źródła naszej istoty? Od czegóż są ciało i kości?

Paul Reps

101 OPOWIEŚCI ZEN

Transkrypcja

NYOGEN SENZAKI I PAUL REPS

Opowieści te zostały przetranskrybowane na angielski z książki Shaseki-shu („Zbiór z kamienia i piasku”) napisanej pod koniec XIII wieku przez japońskiego nauczyciela zen Muju („nie-mieszkaniec”) oraz z anegdot mnichów zen zaczerpniętych z różnych książek wydawanych w Japonii na przełomie XIX i XX wieku.

Dla ludzi Orientu, bardziej zainteresowanych bytem niż zwykłą krzątaniną, człowiek, który poznał samego siebie, był godzien najwyższego szacunku. Taki człowiek proponuje otwarcie świadomości, tak jak to robił Budda.

Są to opowieści o takim właśnie poznaniu.

Poniższy tekst zaadaptowano z przedmowy do pierwszego wydania tych opowieści po angielsku.

*

Zen można nazwać wewnętrzną sztuką i wzorcem Orientu. W Chinach rozpowszechnił go Bodhidharma, który w VI wieku przybył z Indii, a do XII wieku trafił na wschód – do Japonii. Przedstawiano go jako: „Szczególną naukę bez pism, poza mową i pismem, wskazującą na istotę ludzkiego umysłu, zaglądającą bezpośrednio w naturę człowieka, osiągającą oświecenie”.

W Chinach zen znano jako „czan”. Mistrzowie czan-zen, zamiast być wyznawcami Buddy, gorąco pragnęli zostać jego przyjaciółmi i nawiązać równie wrażliwy kontakt ze wszechświatem, jak uczynili to Budda i Jezus. Zen nie jest sektą, ale doświadczaniem.

Zwyczaj zen poszukiwania siebie na drodze medytacji w celu urzeczywistnienia swojej prawdziwej natury, bez zważania na formalizm, z naciskiem na samodyscyplinę i prostotę życia, ostatecznie zdobył poparcie szlachty i klas rządzących w Japonii oraz głęboki szacunek wszystkich orientacji filozoficznych Orientu.

Dramaty nō są opowieściami zen. Duch zen zaczął oznaczać nie tylko spokój i zrozumienie, ale także oddanie sztuce i pracy, nieskrępowane okazywanie zadowolenia, otwarcie wrót wglądu, wyraz wrodzonego piękna, nieuchwytny urok niedopowiedzenia. Zen niesie wiele znaczeń, żadne z nich nie jest w pełni definiowalne. Jeśli zaś zostanie zdefiniowane, nie jest to już zen.

Mówi się, że jeśli w twoim życiu jest zen, nie ma w nim zwątpienia, zbędnych pragnień, skrajnych emocji. Nie trapią cię małostkowość ani egoizm. Pokornie służysz ludzkości, wypełniając swoją obecność na tym świecie miłującą dobrocią, i postrzegasz swoje odejście jako płatek spadający z kwiatu. Pogodny, cieszysz się życiem w błogim spokoju. Taki jest duch zen, którego szaty to tysiące świątyń w Chinach i Japonii, kapłani i mnisi, bogactwo i prestiż, a często ów formalizm, poza który starał się wykroczyć.

Studiowanie zen, rozwijanie własnej istoty, nie jest łatwym zadaniem w żadnej epoce i w żadnej cywilizacji. Wielu nauczycieli, prawdziwych i fałszywych, zamierzało i zamierza pomagać innym w osiągnięciu tego celu. To z niezliczonych prawdziwych zdarzeń wzięły się te opowieści. Oby dzisiaj czytelnik urzeczywistnił je w codziennym życiu.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Tytuł oryginału: Zen Flesh, Zen Bones

Copyright © 1957, 1985, 2022 Charles E. Tuttle Co., Inc.

All rights reserved

Copyright © for the Polish e-book edition by REBIS Publishing House Ltd., Poznań 2022

Informacja o zabezpieczeniach

W celu ochrony autorskich praw majątkowych przed prawnie niedozwolonym utrwalaniem, zwielokrotnianiem i rozpowszechnianiem każdy egzemplarz książki został cyfrowo zabezpieczony. Usuwanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Redaktor serii: Jacek Kryg

Redaktor tego wydania: Agnieszka Horzowska

Projekt i opracowanie graficzne okładki: Krzysztof Kwiatkowski

Fotografia na okładce

© Sergio Formoso/Alamy/BE

Wydanie I e-book (opracowane na podstawie wydania książkowego: Istota zen, wyd. II poprawione, Poznań 2024)

Wydanie I książkowe ukazało się w 1998 roku nakładem Zysk i S-ka Wydawnictwo pod tytułem Zen z krwi i kości.

ISBN 978-83-8338-826-7

Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o.

ul. Żmigrodzka 41/49, 60-171 Poznań

tel. 61 867 81 40, 61 867 47 08

e-mail: rebis@rebis.com.pl

www.rebis.com.pl

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer