Cykl FUNDACJA

W cyklu ukazały się:

Isaac Asimov

PRELUDIUM FUNDACJI

Isaac Asimov

NARODZINY FUNDACJI

Gregory Benford

ZAGROŻENIE FUNDACJI

Greg Bear

FUNDACJA I CHAOS

David Brin

TRYUMF FUNDACJI

Isaac Asimov

FUNDACJA

Isaac Asimov

FUNDACJA I IMPERIUM

Isaac Asimov

DRUGA FUNDACJA

Isaac Asimov

AGENT FUNDACJI

Isaac Asimov

FUNDACJA I ZIEMIA

Gregowi Bearowi i Davidowi Brinowi – towarzyszom wędrówki po dziwnych morzach

Spotkanie

R. Daneel Olivaw nie wyglądał jak Eto Demerzel. Tę rolę już dawno porzucił.

Dors Venabili spodziewała się tego, lecz mimo to odczuwała niepokój. Wiedziała, że przez tysiąclecia Olivaw wcielał się w niezliczone postaci i grał setki ról.

Dors odnalazła go w ciasnym, obskurnym pomieszczeniu, dwa sektory od Uniwersytetu Streelinga. Dotarła tutaj okrężną drogą; całego terenu strzegł skomplikowany system sprzężonych urządzeń zabezpieczających. Roboty były wyrzutkami społeczeństwa, nie miały żadnych praw. Od tysiącleci żyły w głębokim cieniu tabu. Chociaż więc Olivaw był jej przewodnikiem i mentorem, Dors Venabili widywała go bardzo rzadko.

Sama była humanoidalnym robotem, lecz w obecności tej starożytnej, częściowo metalicznej istoty odczuwała niepokojące dreszcze, będące mieszaniną strachu i czci. Olivaw miał prawie dwadzieścia tysięcy lat i mógł z łatwością przybrać ludzką postać, lecz tak naprawdę wcale nie pragnął być człowiekiem. Był czymś znacznie więcej.

Ona zaś żyła szczęśliwie i cieszyła się swym człowieczeństwem. Jednak sama myśl o tym, kim lub czym jest, działała na nią jak lód wrzucony za kołnierz.

– Ostatnio zainteresowanie osobą Hariego Seldona znacznie wzrasta… – powiedziała.

– W rzeczy samej. Strach może cię zdradzić.

– Te najnowsze systemy zabezpieczające są takie inwazyjne… wszechobecne.

– Twój niepokój jest w pełni uzasadniony – rzekł Olivaw i pokiwał głową.

– Potrzebuję więcej pomocy, by skutecznie ochraniać Hariego.

– Jeśli w jego najbliższym otoczeniu znajdzie się jeszcze jeden z nas, zwiększy to niebezpieczeństwo wykrycia.

– Wiem, wiem… – Dors pochyliła głowę. – Ale…

Olivaw podszedł do niej i dotknął jej dłoni. Dors zamrugała szybko, by powstrzymać łzy, i uważnie przyjrzała się twarzy robota. Pewne szczegóły, jak choćby ruch jabłka Adama, zostały dopracowane do perfekcji już dawno temu. Aby jednak ułatwić sobie to spotkanie, Olivaw zrezygnował z typowo ludzkich, lecz mało istotnych w tym momencie drobiazgów. W oczywisty sposób cieszył się owymi krótkimi chwilami wolności.

– Ciągle się boję – przyznała Dors.

– I powinnaś. On boi się bardziej. Ale to ciebie zaprojektowano tak, byś działała skutecznie nawet w największym strachu i zagrożeniu.

– Znam swoje możliwości, ale jeśli wziąć pod uwagę twoje ostatnie posunięcie… Zaangażowałeś Hariego w politykę Imperium, i to na najwyższym szczeblu. Nie ułatwia mi to zadania.

– To było konieczne.

– Ale to może odciągać go od pracy, od psychohistorii.

Olivaw wolno pokręcił głową.

– Wątpię. Hari jest szczególnym człowiekiem: ma w sobie pasję. Kiedyś powiedział mi, że geniusz robi to, co musi, a talent to, co może. Sądził przy tym, że sam ma niewiele talentu.

Dors uśmiechnęła się smutno.

– Ale jest geniuszem.

– I dlatego, jak wszyscy geniusze, jest unikatowy. Ludzie mają to do siebie, że nie poddają się łatwo uogólnieniom. Dzieje się tak za sprawą ewolucji, chociaż oni sami nie do końca zdają sobie z tego sprawę.

– A my?

– Ewolucja nie ma wpływu na kogoś, kto żyje wiecznie. A w każdym razie nie ma na to czasu. Jednak z drugiej strony, my też potrafimy się rozwijać i robimy to.

– Ludzie są także krwiożerczy – powiedziała Dors.

– Nas jest tylko kilkoro, ich wielu. I mają zwierzęcy instynkt, którego nie potrafimy zgłębić, choćbyśmy się nie wiem jak starali.

– Mnie przede wszystkim obchodzi Hari.

– A Imperium dopiero na drugim miejscu? – Olivaw posłał Dors słaby uśmiech. – Ja będę strzegł Imperium dopóty, dopóki ono będzie strzegło ludzkości.

– Przed czym?

– Przed nią samą. Pamiętaj, Dors, że to era Cusp, era Szczytu, na którą tak długo czekaliśmy. To najbardziej krytyczny okres całej naszej historii.

– Znam ten termin, ale nie jestem pewna, czy do końca rozumiem jego istotę. Czy mamy odpowiednią teorię historii?

Po raz pierwszy Daneel Olivaw zdradził swe uczucia i uśmiechnął się smutno.

– Nie potrafimy stworzyć żadnej głębszej teorii. Aby tego dokonać, musielibyśmy znacznie lepiej poznać ludzkość.

– Ale coś mamy…?

– Odmienny sposób postrzegania ludzkości, jeden z tych newralgicznych momentów historii. Właśnie to zmusiło nas do nadania kształtu największemu tworowi ludzkości: Imperium.

– Nic o tym nie wiedziałam…

– I nie musisz. Teraz potrzebujemy tylko głębszego spojrzenia. Dlatego właśnie Hari jest tak ważny.

Dors zmarszczyła brwi. Była zakłopotana, ale nie potrafiła znaleźć przyczyny.

– Chodzi o tę… wcześniejszą, prostszą teorię – odezwała się po chwili. – O to, że właśnie teraz ludzkość potrzebuje psychohistorii?

– Trafiłaś w sedno. Dochodzimy do takich wniosków na podstawie naszej własnej, surowej teorii. Ale to wszystko, co możemy zrobić.

– I aby uzyskać coś więcej, mamy polegać tylko na Harim?

– Niestety tak.

Rozdział I

Matematyk minister

SELDON, HARI – (…) Chociaż biografia autorstwa Gaala Dornicka to obecnie najlepsze źródło informacji dotyczących szczegółów życia Seldona, nie można jej do końca zawierzyć, jeśli chodzi o okres jego dojścia do władzy. Dornick, jako młody człowiek, poznał wielkiego matematyka zaledwie dwa lata przed jego śmiercią. Już wtedy krążyło o Seldonie mnóstwo plotek, a nawet legend. Dotyczyły one zwłaszcza okrytego mgłą tajemnicy okresu jego działalności na dworze imperatora, gdy Imperium zaczęło się już chylić ku upadkowi.

To, jak Seldon został jedynym w historii Galaktyki matematykiem, który sięgnął po jedno z najwyższych stanowisk w Imperium, jest dla badaczy jego życia najbardziej intrygującą i najtrudniejszą zagadką. Nigdy bowiem nie przejawiał żadnych ambicji politycznych, a najbardziej interesowało go stworzenie naukowej teorii historii, i to nie w aspekcie przeszłości, lecz by na jej podstawie móc przewidywać przyszłość. (Jak sam zauważył w rozmowie z Dornickiem: „To raczej pragnienie zapobieżenia rozwojowi pewnych rodzajów przyszłości”).

Jest oczywiste, że tajemnicze i dość nieoczekiwane zniknięcie Eto Demerzela, wszechwładnego Pierwszego Ministra, było preludium do gry obliczonej na szeroką skalę. Nie ulega również wątpliwości, że skoro Cleon I natychmiast zwrócił się do Seldona, Demerzel musiał wyznaczyć swojego następcę. Ale dlaczego właśnie Seldon? Historycy nie są zgodni co do motywów, którymi kierowali się w tym kluczowym momencie najważniejsi gracze na politycznej scenie. Imperium weszło właśnie w trudny okres wyzwań i poważnych zakłóceń, który Seldon nazwał „światami chaosu”. To, jak Hari Seldon zręcznie manewrował pośród wielu knowań swych potężnych przeciwników, nie mając przy tym politycznego doświadczenia, o którym byłoby wiadomo ze źródeł, stanowi intrygujące i drażliwe pole do badań i dociekań (…).

Encyklopedia Galaktyczna¹

1

Mam już z pewnością tylu wrogów, by zdobyć przezwisko, pomyślał Hari Seldon, ale zbyt mało przyjaciół, by się dowiedzieć, jak ono brzmi.

Wiedział, że tak jest, poznawał to po rosnącym napięciu tłumu. Szedł do swojego biura, przemierzając niespokojnie szerokie place Uniwersytetu Streelinga.

– Nie lubią mnie – powiedział.

Dors Venabili szła obok niego spokojnym krokiem, patrząc uważnie w napotkane twarze.

– Nie wyczuwam żadnego niebezpieczeństwa.

– Nie zaprzątaj sobie tej ślicznej główki prawdopodobieństwem dokonania zamachu na mnie. Przynajmniej nie w tej chwili i nie tutaj.

– Widzę, że jesteś dziś w dobrym nastroju.

– Nie cierpię tych ekranów bezpieczeństwa. Zresztą kto by je lubił.

Imperialne siły specjalne roztoczyły nad Harim i Dors parasol ochronny, nazywany przez kapitana tych sił „sprzężonym systemem zabezpieczeń”. Niektórzy funkcjonariusze wyposażeni byli w osobiste ekrany ochronne, zdolne zatrzymać pocisk każdej broni ręcznej. Inni zaś wyglądali wystarczająco groźnie nawet nieuzbrojeni. Ich szkarłatno-niebieskie mundury wyraźnie zaznaczały linię bezpieczeństwa oddzielającą napierający tłum od Hariego, który szedł przez główny plac miasteczka uniwersyteckiego. W miejscu, gdzie tłum był gęstszy, owa szkarłatno-niebieska linia rozdzielała go, torując drogę. Ów spektakl bardzo męczył Seldona. Siły specjalne nie słynęły bynajmniej z łagodności, a cały ten teren to przecież spokojne miasteczko uniwersyteckie, miejsce poświęcone nauce. Albo przynajmniej kiedyś nim było.

Dors złożyła dłonie i spojrzała na Hariego.

– Pierwszy Minister nie może tak po prostu chodzić sobie bez…

– Nie jestem Pierwszym Ministrem!

– Imperator desygnował cię na to stanowisko, a to wystarczy tłumowi.

– Ale Rada Najwyższa jeszcze tego nie zatwierdziła. Dopóki tego nie zrobią…

– Twoi przyjaciele spodziewają się najlepszego. Nie może być inaczej – powiedziała łagodnie Dors.

– To są niby moi przyjaciele? – odparł Hari, spoglądając nieufnie na otaczający ich tłum.

– Uśmiechają się do ciebie.

I rzeczywiście, twarze rozjaśniały uśmiechy. Ktoś z tłumu krzyknął: „Cześć profesorowi ministrowi!”, i wszyscy wybuchnęli śmiechem.

– Czy tak teraz brzmi moje przezwisko?

– No cóż, mogłoby być gorzej.

– Dlaczego jest tu ich aż tylu? Tak się pchają…

– Ludziom zawsze imponowała władza.

– Jestem tylko profesorem!

By rozładować napięcie malujące się na jego twarzy, Dors zachichotała beztrosko, po czym powiedziała:

– Jest takie stare przysłowie: „Jak się pojawisz na patelni, to cię usmażą”.

– We wszystko potrafisz wpleść historyczną mądrość.

– To są uboczne korzyści bycia historykiem.

Ktoś krzyknął:

– Hej, matministrze!

– I to też ma mi się podobać? – skrzywił się Hari.

– Przyzwyczaisz się. Prawdopodobnie będzie jeszcze gorzej.

Minęli właśnie ogromną fontannę; kaskady wody biły w niebo, a potem spadały wielkim łukiem. Ściana wody oddzieliła ich od tłumu i przez tę jedną chwilę Hari poczuł się, jakby znów był wolny, wiódł beztroskie i spokojne życie. Wtedy zajmowała go tylko praca nad psychohistorią i wewnętrzne sprawy Uniwersytetu Streelinga. Ale z chwilą gdy imperator Cleon podjął decyzję i mianował go jednym z imperialnych urzędników najwyższego szczebla, ten cichy i przytulny świat odszedł – być może już na zawsze.

Fontanna była wspaniała, ale nawet to przypominało mu o ogromie i złożoności leżących u podstaw prostoty tego piękna. Na jego oczach melodyjnie szumiące strumienie zdawały się tryskać wolnością nieujarzmionej siły, ale to był tylko moment. Wody Trantora, uwięzione w ponurych czarnych rurach, przemierzały głębokie kanały wydrążone jeszcze przez starożytnych inżynierów. We wnętrzu globu tkwił potężny labirynt arterii świeżej wody i kanalizacji ściekowej. Te życiodajne płyny planety przechodziły przez tryliony nerek i gardeł, zmywały grzechy, towarzyszyły małżeństwom i narodzinom, niosły krew zamordowanych i wymiociny konających. Płynęły zawsze w mrokach nocy, nie znając radości parowania, tworzenia chmur, szaleństwa nieposkromionej pogody i błękitu nieba.

Były uwięzione w pułapce, tak jak i Hari.

Doszli w końcu do budynku Wydziału Matematyki. Dors weszła za Harim, a podmuch powietrza rozwiał jej włosy. Gwar tłumu ucichł, funkcjonariusze sił specjalnych zajęli pozycje na zewnątrz.

Hari po raz kolejny w tym tygodniu próbował coś wskórać u kapitana swojej gwardii przybocznej.

– Proszę posłuchać. Naprawdę nie musi pan tu trzymać tuzina swoich ludzi…

– Z całym szacunkiem – przerwał mu oficer – ale o tym ja decyduję, jeśli pan pozwoli.

Hari westchnął z rezygnacją, sfrustrowany brakiem rezultatów. Zauważył też, że jeden z członków ochrony z zainteresowaniem przygląda się Dors, której strój podkreślał jej zgrabne kształty.

– Więc przynajmniej proszę dopilnować, by pańscy ludzie obserwowali to, co mają obserwować!

Kapitan był zaskoczony. Rozejrzał się bystro, spostrzegł namiętnego obserwatora i udzielił mu ostrej reprymendy. Hari odczuł coś w rodzaju satysfakcji. Gdy wchodzili do gmachu, Dors powiedziała:

– Postaram się ubierać bardziej oficjalnie.

– Nie, nie. To było głupie. Nie powinienem zwracać uwagi na takie błahostki.

Dors uśmiechnęła się wesoło, z figlarnym błyskiem w oku.

– Właściwie całkiem mi się to podobało.

– Naprawdę? Moja głupota?

– Twoja troskliwość.

Wiele lat temu Eto Demerzel przydzielił Dors do ochrony Hariego. Seldon przyzwyczaił się już do tego, ale czasami stało to w nieuchwytnej sprzeczności z jej rolą jako kobiety. Dors ufała sobie, ale były też pewne okoliczności, które nie ułatwiały jej zadania. Na przykład to, że była jego żoną.

– Będę musiał to robić znacznie częściej – powiedział Hari swobodnym tonem.

Miał jednak wyrzuty sumienia wobec członków ochrony. Z pewnością byli tu wbrew własnej woli. Tak rozkazał imperator Cleon. Seldon był przekonany, że żołnierze woleliby stacjonować zupełnie gdzie indziej, niosąc na orężu chwałę swego Imperium.

Pokonali przestronny, zwieńczony wysokimi, ostrymi łukami przedsionek Wydziału Matematyki, a Hari kłaniał się po drodze pracownikom katedry. Dors poszła do swojego biura, a on z ogromną ulgą pospieszył do swojego. Tylko tam mógł się czuć bezpiecznie, jak ptak powracający do gniazda. Opadł na fotel, ignorując pilną wiadomość holograficzną, która świeciła metr od jego twarzy.

Obraz zniknął, gdy pojawił się Yugo Amaryl. Matematyk przeszedł przez portal elektrostatyczny – kolejny element systemu zabezpieczeń zainstalowany na rozkaz Cleona. Wszędzie były też neutralizujące ekrany ochronne, które założyły siły specjalne. Ekrany wytwarzały specyficzną, dość nieprzyjemną woń ozonu. Jeszcze jeden intruz rzeczywistości pod maską polityki.

– Mam nowe wyniki – odezwał się Yugo z grymasem na szerokiej twarzy.

– To balsam dla moich uszu – uśmiechnął się Hari. – Daj mi coś, zrób na mnie wrażenie.

Yugo przysiadł na skraju biurka i zaczął machać nogą.

– Dobra matematyka jest zawsze prawdziwa i piękna.

– Na pewno – powiedział Seldon. – Ale nie musi być prawdziwa w tym sensie, w jakim odbiera ją większość ludzi. Im matematyka nie mówi nic o świecie.

– Takim gadaniem sprawiasz, że czuję się jak jakiś palacz.

– Byłeś nim kiedyś, pamiętasz? – zaśmiał się Hari.

– A nie?!

– A może nadal wolałbyś się pocić jako pracownik ciepłowni?

Osiem lat wcześniej przypadek sprawił, że Hari spotkał Yugo w dahlijskiej ciepłowni. Zdarzyło się to krótko po tym, jak przybył na Trantor i wraz z Dors uciekali przed imperialnymi agentami. Wtedy Hariemu wystarczyła godzina rozmowy, by zorientować się, że Yugo jest utalentowanym samoukiem, geniuszem transreprezentatywnej analizy. Yugo miał prawdziwy dar i łatwo było z nim nawiązać kontakt. Od tamtej pory już zawsze pracowali razem. Hari przyznawał, że to on nauczył się więcej od Yugo niż ten od niego.

– Ha! – Amaryl klasnął głośno trzy razy, jak to robią Dahlijczycy, by zażegnać spór. – Możesz sobie psioczyć na brudną robotę, którą odwalamy dla tego świata, ale póki mogę to robić w wygodnym biurze, czuję się jak w raju.

– Obawiam się, że większość tej roboty będę musiał zrzucić na ciebie – powiedział Hari, kładąc nogi na stół tak, aby wyglądało to na naturalny odruch. Zazdrościł przyjacielowi jego swobody i komfortu psychicznego.

– Chodzi o te wszystkie rzeczy związane z nowym urzędem?

– Gorzej. Znowu muszę się zobaczyć z imperatorem.

– Ten człowiek cię potrzebuje. Pewnie chodzi o twój srogi i nieprzystępny wygląd.

– Dors też tak sądzi. Mnie się wydaje, że potrzebuje mojego rozbrajającego uśmiechu. Tak czy owak, nie może mnie dostać.

– Ale dostanie.

– Jeśli się uprze i obarczy mnie tą funkcją, nie będzie zachwycony moją robotą. Nie znam się na tym i nie interesuje mnie to. Cleon w końcu sam to zrozumie i wyleje mnie.

Yugo pokręcił głową.

– To niezbyt rozsądne. Ministrów, którzy zawiodą, zwykle sądzi się, a potem traci.

Hari spojrzał uważnie na przyjaciela.

– Znowu rozmawiałeś z Dors.

– Ona jest historykiem.

– Tak, a my jesteśmy psychohistorykami. Szukamy sposobu przepowiadania przyszłości. – Rozłożył ręce w geście rozdrażnienia. – Czy to się w ogóle nie liczy?

– Pewnie nie, bo jeszcze nikt z góry nie widział, jak to działa.

– I nie zobaczy. Jeśli ludzie pomyślą, że potrafimy przewidywać przyszłość, to nigdy nie uwolnimy się od polityki.

– Teraz też nie jesteś od niej wolny – zauważył Yugo.

– Ach, przyjacielu… Zawsze musisz mi to mówić takim miłym głosem? Nie cierpię tego.

– Tak, bo wtedy nie muszę ci tego wbijać do głowy. Trwałoby to znacznie dłużej.

Seldon westchnął.

– Gdyby mięśnie pomagały w matematyce… Wtedy byłbyś jeszcze lepszy.

Amaryl machnął ręką.

– To ty jesteś kluczem. Ty jesteś pomysłodawcą.

– Takie źródło pomysłów nie zaprowadzi mnie dalej.

– Pomysły przyjdą same.

– Już nigdy nie będę mógł pracować nad psychohistorią!

– Ale jako Pierwszy Minister…

– To jeszcze gorzej. Psychohistoria sama podąży…

– Bez ciebie donikąd.

– Może jednak nie, Yugo. Będą jakieś postępy. Nie jestem tak próżny, by twierdzić, że wszystko zależy ode mnie.

– Ależ wszystko zależy od ciebie – odparł Yugo.

– Nonsens! Przecież jesteś ty, są chłopcy z Imperium i cały zespół.

– Potrzebujemy przywódcy, Hari. I to myślącego.

– No cóż, mogę spróbować. Będę musiał to pogodzić, dzieląc czas między…

Hari zamilkł i rozejrzał się po przestronnym biurze, w którym spędzał tyle czasu, otoczony swymi narzędziami, niezliczonymi książkami i przyjaciółmi. I cóż z tego, że jako Pierwszy Minister będzie mieszkał i urzędował w pałacu? Wydało mu się, że to pozbawiona znaczenia, niepotrzebna ekstrawagancja.

Yugo spojrzał na niego, mrużąc lekko oczy.

– Pierwszy Minister nie pracuje na pół etatu, Hari. Powiadają, że to czasochłonne zajęcie.

– Tak, wiem – westchnął Seldon. – Ale może jest jakiś sposób…

Tuż przed nim błysnął sygnał holografu. Ten kod był zarezerwowany tylko dla najpilniejszych spraw. Gdy Hari nacisnął włącznik przy biurku, pojawiło się czerwone obramowanie – sygnał, że włączony jest jego filtrator, urządzenie kontrolujące obraz hologramu.

– Tak?

Pojawiła się postać osobistego adiutanta imperatora Cleona, kobiety ubranej w czerwoną tunikę ostro odznaczającą się na błękitnym tle.

– Imperator wzywa – zabrzmiała lakoniczna wiadomość.

– Och, jestem zaszczycony. Kiedy?

Kobieta przekazała szczegóły i matematyk natychmiast podziękował losowi, że wcześniej włączył filtrator. Adiutantka imperatora wyglądała imponująco, a Hari nie chciał, by widziała w nim tylko roztargnionego profesora, którym w istocie był. Jego filtrator miał pełne menu form etykiety. Seldon odruchowo dobrał odpowiednią wersję, zwyczajowe przy tego typu rozmowie formy gestów, mimiki i tonu głosu, znakomicie maskujące prawdziwe uczucia.

– Doskonale, będę za dwie godziny – zakończył z nieznacznym ukłonem.

Filtrator działał rewelacyjnie, dostosowując się do dworskiej etykiety.

– A bodajby to! – Hari uderzył w przycisk i hologram zniknął. – Cały dzień szlag trafił!

– I co o tym sądzisz?

– Kłopoty. Za każdym razem, gdy spotykam się z Cleonem, oznacza to jakieś kłopoty.

– No nie wiem, ale to może być szansa, by załagodzić…

– Po prostu – Hari mówił coraz głośniej – chciałbym, żeby mnie zostawili w spokoju!

– Ale Pierwszy Minister…

– Wiesz co, Yugo, ty bądź Pierwszym Ministrem! Ja zatrudnię się jako specjalista od komputerów, zmienię nazwisko… – Hari urwał nagle, a po chwili zaśmiał się gorzko. – Ale to też by mi się nie udało.

– Posłuchaj, po pierwsze, musisz zmienić nastawienie. Nie dasz sobie rady z imperatorem, jeśli będziesz ciągle narzekał.

– Pewnie tak. No dobrze, pociesz mnie. Mówiłeś, zdaje się, że masz jakąś dobrą wiadomość.

– Udało mi się natrafić na pewne zbiory starożytnych postaci.

– Naprawdę? Myślałem, że to jest nielegalne.

– Bo jest. – Yugo uśmiechnął się szelmowsko. – Ale prawo nie zawsze działa perfekcyjnie.

– I naprawdę są starożytne? Potrzebne mi były do oznaczenia wartościowości psychohistorycznych. Muszą więc pochodzić z wczesnego Imperium.

Amaryl uśmiechnął się promiennie.

– Są z okresu przedimperialnego!

– Przed… niemożliwe!

– Ale ja je mam! I to nietknięte!

– Kim oni są?

– To jacyś sławni goście. Nie wiem, czego takiego dokonali.

– Można stwierdzić, jaką mieli pozycję?

Yugo wzruszył ramionami.

– Nie ma żadnych współczesnych im zapisków.

– Czy te zapisy postaci są autentyczne?

– Mogą być. Zapisano je w jakimś starym języku komputerowym. To musiał być naprawdę prymitywny sprzęt. Trudno powiedzieć.

– A więc… mogą to być symy.

– Mogą. Możliwe też, że zostały zapisane na jakiejś bazie podstawowej, a potem dodano inne elementy…

– Zdołasz jakoś doprowadzić je do poziomu wrażliwości na bodźce zmysłowe?

– Jeśli trochę nad tym popracuję, to czemu nie. Trzeba pogrzebać w pewnych danych, a to jest, no wiesz…

– Nielegalne. – Hari zamyślił się. – To pogwałcenie Zasad Zmysłowości.

– Właśnie. Faceci, od których to mam, są z Sarka, z tego świata Nowego Odrodzenia. Powiadają, że nikt już nie przestrzega tych dawnych zasad.

– No dobrze, czas już chyba, żebyśmy dali sobie spokój z tymi starożytnymi przeszkodami.

– Jasne, szefie. – Yugo uśmiechnął się. – Te zbiory są starsze od wszystkich, jakie kiedykolwiek znaleziono.

– A ty jak je znalazłeś? – Hari zadał to pytanie wolno, patrząc uważnie na przyjaciela. Yugo miał mnóstwo tajemniczych powiązań z Dahlijczykami.

– No wiesz, trzeba było posmarować tu i tam.

– Tak myślałem. Lepiej nawet, że nie znam szczegółów.

– Właśnie. Jako Pierwszy Minister musisz mieć czyste ręce.

– Nie nazywaj mnie tak!

– Dobrze już, dobrze. Jesteś tylko profesorem podróżnikiem. I to takim, który spóźni się na spotkanie z imperatorem, jeśli się nie pospieszy.

2

Idąc przez ogrody imperialne, Hari żałował, że nie towarzyszyła mu Dors. Przypomniał sobie jej obawy przed kolejnym spotkaniem z Cleonem.

– Często odnoszę wrażenie, że oni nie są przy zdrowych zmysłach – powiedziała cichym, spokojnym głosem. – To zamknięty światek ekscentryków, pod których wpływem imperatorzy także stają się dziwakami.

– Chyba trochę przesadzasz – odparł Seldon.

– Dadrian Oszczędny zawsze oddawał mocz w ogrodach imperialnych. Twierdził, że tym samym oddaje przysługę poddanym i oszczędza wodę.

Hari zdusił uśmiech; służba pałacowa z pewnością obserwowała go ukradkiem. Przybrał poważny wyraz twarzy i udawał, że przygląda się strzelistym drzewom, zdobnie przyciętym w stylu imperatora Spindleriana, który panował trzy tysiące lat wcześniej. Mimo tylu lat spędzonych na Trantorze wciąż czuł siłę tego naturalnego piękna, które bogactwem zieleni wznosiło swe ramiona ku życiodajnemu blaskowi słońca. Ogrody imperialne wraz z kompleksem pałacowym były jedynym otwartym terenem na całej planecie. Przypominało to Hariemu jego rodzinny Helikon, na którym wszystko się zaczęło.

Zawsze był marzycielem, któremu przyszło się urodzić w robotniczej części Helikonu. Praca na farmie lub w fabryce nie była skomplikowana, więc mógł się oddawać rozmyślaniom i kontemplacji. Zanim jeszcze egzaminy w administracji państwowej zmieniły jego życie, opracował kilka prostych twierdzeń z teorii liczb, by potem – ku swemu zdziwieniu – odkryć, że już dawno zostały opracowane. Nocami, leżąc w łóżku, myślał o płaszczyznach i wektorach, starając się wyobrazić sobie więcej niż trzy wymiary. Słuchał odległych porykiwań smoków, które schodziły z gór w poszukiwaniu zwierzyny. Stworzone w odległych czasach przez bioinżynierów, przeznaczone były prawdopodobnie do polowań. Teraz te dzikie zwierzęta żyły na wolności, otoczone szacunkiem i lękiem. Jakże dawno nie widział ani jednego z nich…

Helikon, dziki i nieujarzmiony Helikon – za tym właśnie tęsknił. Ale wszystko wskazywało na to, że jego przeznaczeniem jest przykryte stalą gigantycznych kopuł wnętrze Trantora.

Hari zerknął do tyłu, a funkcjonariusze sił specjalnych, myśląc, że chce ich przywołać, przyspieszyli kroku. Seldon wysunął ręce do przodu, jakby chciał ich od siebie odepchnąć. Ostatnimi czasy wykonywał ten gest mnóstwo razy.

– Nie!

Nawet tu, w ogrodach imperialnych, jego ochrona zachowywała się tak, jakby każdy ogrodnik był potencjalnym zamachowcem. Ale Hari wolał iść właśnie tędy, zamiast skorzystać z windy grawitacyjnej, bo ogrody uwielbiał ponad wszystko. W oddali wznosiła się ściana strzelistych drzew wypieszczonych misterną sztuką inżynierii genetycznej. Szeroki pas drzew ginął za mglistym horyzontem, gdzie zaczynała się stalowa ściana kopuł Trantora. Na całej planecie tylko tu można było doświadczyć czegoś, co przypominało przebywanie na otwartej przestrzeni, na zewnątrz.

Cóż za zuchwały termin, pomyślał Hari. Określić istotę stworzenia jako coś „na zewnątrz”, za „drzwiami” ludzkości.

Jego buty, specjalnie włożone na tę okazję i dostosowane do dworskiej etykiety, chrzęściły na żwirze ścieżki. Po chwili Hari szedł już aleją prowadzącą do pałacu. Zza ściany drzew wznosił się słup czarnego dymu. Seldon zwolnił nieco i ocenił odległość. Musiało się tam wydarzyć coś poważnego.

Idąc między wielkimi białymi kolumnami, Hari coraz bardziej odczuwał doniosłość chwili. Kilka osób ze służby pałacowej wyszło mu na powitanie, a członkowie ochrony skupili się wokół niego. Cała ta procesja ruszyła długimi korytarzami prowadzącymi do sali audiencyjnej. Zgromadzono w niej wielkie dzieła sztuki minionych tysiącleci; stały tu, w niemym oczekiwaniu, by współczesność ponownie je doceniła i tchnęła w nie życie.

Ciężka dłoń Imperium odciskała swe piętno na oficjalnej sztuce. Imperium postrzegało istotę swego bytu w trwałości i kontynuacji przeszłości. I takie właśnie cechy tworzyły kanon piękna: atmosfera solidności i przeszłości, wielkości i powagi. Imperatorzy lubowali się w prostych, wznoszących się liniach brył, w jasności i czystości kształtów, w krystalicznych i purpurowych łukach fontann, w klasycznych kolumnach i łukowatych przyporach. Kwitła rzeźba heroiczna – szlachetne rysy postaci wpatrzonych w nieskończoną dal, wielkie bitwy w najgorętszych momentach, zastygłe w polerowanym kamieniu i krysztale. Wszystko było poprawne, pozbawione niepokojącego wyzwania. Nic nie zakłócało nostalgii; nic, co zatrważałoby ludzi, nie stało w miejscach, które mógł odwiedzić imperator. Wszystko, co wiązało się z prozą i zapachem życia, odsyłane było na krańce Imperium, które tu, w centrum, tworzyło wrażenie stanu spokojnej doskonałości.

Hari nie był miłośnikiem takiej atmosfery w sztuce, ale wiedział, że może być jeszcze gorzej. Miał świadomość, że pod powierzchnią pozornego spokoju, integracji i doniosłości oficjalnej sztuki imperialnej kipi żywioł dwudziestu pięciu milionów zamieszkanych światów. Tam w sztuce obowiązywały zupełnie inne zasady.

Szczególnie na tych planetach, które Hari określał mianem „światów chaosu”, zadowolona z siebie awangarda podążała ku doskonałości, zastępując utarte kanony piękna umiłowaniem terroru, szoku i przyprawiającej o mdłości groteski. Używano tam nieprawdopodobnej skali, rażących dysproporcji, odwołań skatologicznych i dysonansu kształtów.

Oba te podejścia zdawały się Hariemu nudne i w każdym z nich na próżno starał się odnaleźć elementy czystej, prostej radości.

Ściana przed nimi rozpłynęła się z cichym trzaskiem, ukazując wnętrze sali audiencyjnej. Służba pałacowa wraz z członkami ochrony pozostała na zewnątrz. Nagle Hari został sam. Przeszedł kilka kroków po miękkiej, sprężystej podłodze i rozejrzał się. Wokół panował barokowy przepych widoczny w każdym gzymsie, ornamencie, w przebogatych boazeriach.

Cisza. Imperator Cleon nigdy na nikogo nie czekał. W wielkiej, dość ponurej mimo przepychu sali nie było nawet echa, jak gdyby ściany pochłaniały każdy dźwięk.

I prawdopodobnie tak właśnie było. Bez wątpienia każda rozmowa imperialnych urzędników wychwytywana była przez wiele uszu. Jak Galaktyka długa i szeroka, przed podsłuchiwaczami zabezpieczano się wszędzie.

Nagle zabłysło światło, coś się poruszyło. W kolumnie światła windy grawitacyjnej zjechał imperator Cleon.

– Hari! Cieszę się, że przyszedłeś.

Seldon z trudem powstrzymał kwaśny uśmiech. Wiadomo było, że odrzucenie wezwania na audiencję mogło zakończyć się śmiercią.

– Do usług Waszej Wysokości.

– Siadaj, proszę.

Cleon też usiadł, gdyż poruszanie się sprawiało mu coraz więcej kłopotów. Plotki mówiły, że jego legendarny apetyt przekraczał już możliwości imperatorskich kucharzy i medyków.

– Mamy wiele do omówienia.

Delikatny blask spowijający imperatora miał podkreślać jego nimb i kontrast z ponurym otoczeniem. Pomieszczenie wypełniały inteligentne urządzenia elektroniczne, które śledziły wzrok Cleona. Tam gdzie spoglądał, kładła się dodatkowa plama światła, bardzo delikatna, ledwo zauważana przez gości, którzy dostąpili zaszczytu audiencji. Sztuczka ze światłem działała na podświadomość, wzmagając szacunek. Dzięki niej Cleon wciąż wyglądał władczo, dostojnie.

– Obawiam się, że mamy problem.

– Jestem pewien, że znakomicie sobie z tym poradzisz, panie.

Cleon energicznie pokręcił głową.

– Wszyscy mi mówią, jakie to cuda mogę. Nie przeceniaj i ty moich możliwości. – Cleon zamilkł na moment, a potem ciągnął z wyraźną niechęcią: – Są pewne osoby i sprawy… dlatego cię wezwałem.

– Rozumiem, Wasza Wysokość. – Seldon przybrał kamienny wyraz twarzy, lecz jego serce zabiło szybciej.

– Nie bądź taki ponury, Hari. Ja naprawdę chcę, żebyś był moim Pierwszym Ministrem.

– Tak, panie.

– Ale, wbrew powszechnej opinii, nie mogę działać z całkowitą swobodą.

– Zdaję sobie sprawę, panie, że są osoby znacznie bardziej kompetentne…

– W ich mniemaniu, owszem.

– …i znacznie bardziej doświadczone, i…

– I które nic nie wiedzą o psychohistorii.

– Jestem przekonany, panie, że Demerzel znacznie przecenił użyteczność psychohistorii.

– Nonsens. To on podsunął mi twoją kandydaturę.

– Panie, wiesz przecież równie dobrze jak ja, że Demerzel nie był już w najlepszej formie, że był przemęczony…

– Przez dziesięciolecia jego opinie i sądy były bez zarzutu. – Cleon bacznie przyglądał się Hariemu. – Można odnieść wrażenie, że chcesz uniknąć tej nominacji.

– Nie, panie, ale…

– Wierz mi, że mężczyźni i kobiety, jeśli już o to chodzi, zabijali w walce o znacznie mniejszą stawkę.

– I zabijano ich, kiedy już osiągnęli to, za co sami mordowali.

Cleon zachichotał.

– To prawda. Byli też Pierwsi Ministrowie, którzy knuli za plecami swych imperatorów… ale nie rozmawiajmy teraz o tych ciemnych stronach naszego systemu.

Hari przypomniał sobie, jak Demerzel powiedział: „Byłem tu za długo, a następstwa kryzysu osiągnęły taki stopień, że uwzględnienie Trzech Praw paraliżowało mnie”. Demerzel nie potrafił już podejmować stosownych decyzji, bo sytuacja zapędziła go w ślepą uliczkę. Żaden wybór nie był dobry. Każde posunięcie komuś szkodziło. Tak więc Demerzel, najwyższa forma sztucznej inteligencji, humanoidalny robot skryty pod ludzką postacią wysokiego urzędnika Imperium, nagle opuścił scenę. A jakie szanse miał Hari?

– Przyjmę oczywiście na siebie ten zaszczytny obowiązek, panie. Jeśli to konieczne.

– Tak, to konieczne. Ale sądzę, że chciałeś powiedzieć: Jeśli to możliwe. Niektóre frakcje w Radzie Najwyższej są przeciwne twojej nominacji. Domagają się otwartej debaty na ten temat.

Hari zamrugał, zaniepokojony.

– Czy będę musiał podjąć polemikę…?

– A potem chcą głosować.

– Nie miałem pojęcia, że rada może podejmować takie kroki.

– Poczytaj sobie Kodeks. Tak, mają takie prawo. Rzadko z niego korzystają, zdając się na mądrość imperatora. – Cleon zaśmiał się ironicznie. – Ale nie tym razem.

– Jeśli miałoby to ci w czymś pomóc, panie, to nie będę się pojawiał w pałacu, zanim debata…

– O nie. To byłby błąd. Mam zamiar posłużyć się tobą, by pokrzyżować im plany.

– Ale nie przychodzi mi do głowy, jak…

– Będę wiedział, o co chodzi. Ty poradzisz mi, jak mam postępować. Podział pracy, po prostu.

Hari myślał intensywnie. Demerzel powiedział mu kiedyś w zaufaniu: „Skoro on wierzy, że znalazłeś psychohistoryczną odpowiedź, chętnie będzie słuchał twoich rad, a to wystarczy, byś był dobrym Pierwszym Ministrem”. Ale teraz, pomyślał Hari, spoglądając na imperatora, wydaje się to niemożliwe.

– Będziemy musieli jakoś zneutralizować twych oponentów, nastawić ich przeciw sobie.

– Zupełnie nie wiem, jak to zrobić, panie.

– Oczywiście, że nie wiesz. Ale ja wiem! Ty jednak potrafisz patrzeć na to z szerszej perspektywy. Dla ciebie historia Imperium to krzywa zależności i zdarzeń. Ty masz teorię.

Cleon lubował się w zawiłościach gry politycznej i rządzenie miał we krwi. Hari czuł, że jest mu to obce tak dalece, jak bliskie było Cleonowi. Jako Pierwszy Minister jednym słowem mógł określić losy milionów ludzi. Pod tym ugiął się nawet Demerzel.

Gdy widzieli się ostatni raz, Demerzel powiedział: „Jest jeszcze Prawo Zerowe”.

Prawo Zerowe przedkładało dobro całej ludzkości nad dobro jednostki. Dlatego też, analogicznie, Pierwsze Prawo brzmiało: „Robot nie może wyrządzić krzywdy człowiekowi lub przez zaniechanie dopuścić, by człowiekowi stała się krzywda, z wyjątkiem sytuacji, kiedy byłoby to sprzeczne z Prawem Zerowym”.

Wszystko bardzo logiczne, pomyślał Hari, ale jak sobie poradzę z czymś, czego nie potrafił dokonać nawet Demerzel?

Seldon zdał sobie sprawę, że milczy już zbyt długo, a Cleon czeka. Co mógł powiedzieć?

– A kto, panie, występuje przeciw mnie?

– Kilka frakcji skupionych wokół Betana Lamurka.

– Jakie są jego argumenty?

Hari był zaskoczony, gdy Cleon wybuchnął głośnym śmiechem.

– Że nie jesteś Betanem Lamurkiem.

– Panie, czy nie możesz po prostu…?

– Odrzucić sprzeciwu rady? Pójść z Lamurkiem na ugodę? Przekupić go?

– Nie chodziło mi o to, byś miał się uginać…

– Oczywiście, że ugiąłbym się przed nim, jak to ująłeś. Problemem jest tu jednak sam Lamurk. Żąda zbyt wiele za swą zgodę, byś został Pierwszym Ministrem. Stanowczo zbyt wiele.

– Chodzi o stanowisko?

– O to i o posiadłości. Prawdopodobnie całą strefę.

Hari nie spodziewał się tak wygórowanych żądań. Władza w całej strefie galaktycznej skupiona w rękach jednego człowieka.

– Żąda bardzo wiele – powiedział po chwili.

Cleon westchnął.

– W dzisiejszych czasach nie stać nas na taką hojność. Za panowania Fletcha Gniewnego stosowano wręcz handel wymienny: strefa za fotel w radzie.

– A twoi zwolennicy, panie? Czy rojaliści nie mogą zneutralizować Lamurka?

– Ach, Seldon… Rzeczywiście musisz poznać niuanse współczesnej sceny politycznej. Choć, jak przypuszczam, dla kogoś takiego jak ty, żyjącego historią i patrzącego na wszystko przez jej pryzmat, te polityczne gry muszą się wydawać nieco banalne.

Jeśli o to chodzi, pomyślał Hari, to żyję raczej matematyką. To Dors albo czasami Yugo dostarczali mu tyle historii, ile potrzebował.

– Tak, panie. Zajmę się tym. A jeśli chodzi o rojalistów…

– Stracili Dahlijczyków, więc koalicja większościowa nie wchodzi w grę.

– To Dahlijczycy są tak potężni?

– Ich argumenty znajdują poklask mas, a poza tym jest ich wielu.

– Nie wiedziałem, że są tak silni. Mój bliski współpracownik, Yugo…

– Wiem. To Dahlijczyk. Uważaj na niego.

Hari drgnął i zamrugał.

– To prawda, panie, że Yugo jest Dahlijczykiem z krwi i kości, ale to lojalny, oddany mi, wspaniały matematyk. Skąd, panie…

– To rutynowe działania, Hari. – Imperator machnął ręką. – Trzeba chyba wiedzieć co nieco o swoim Pierwszym Ministrze, prawda?

Hariemu nie podobało się to, że był pod imperialnym mikroskopem, ale nie dał nic po sobie poznać.

– Yugo jest wobec mnie lojalny, panie.

– Znam tę historię, Seldon. Wiem, że dzięki tobie nie będzie do końca życia pracował w ciepłowni, że wziąłeś go ze sobą. Wiem też, że pominąłeś wszystkie szczeble weryfikacyjne w administracji państwowej. To bardzo szlachetne z twojej strony. Ale nie mogę zapominać, że gorąca krew i ostre słowa Dahlijczyków zawsze znajdują posłuch. Mają wielkie wpływy w Radzie Najwyższej, również w Izbie Niższej, i mogą tam mocno narozrabiać. – Cleon wymierzył w Hariego palec wskazujący i powiedział stanowczo: – Uważaj na niego, Seldon.

– Tak, panie.

Hari wiedział, że jeśli chodzi o Yugo, obawy Cleona były bezzasadne, ale nie zamierzał się z nim o to spierać.

– Musisz być tak roztropny i przezorny jak żona imperatora. Zwłaszcza teraz, podczas tego, no, okresu przejściowego.

Helikończyk znał to starożytne określenie mówiące, że żona imperatora (albo żony – w zależności od epoki) zawsze musi mieć czyste szaty, choćby przeszła przez najgorsze błoto. Analogii tej używano zawsze, nawet gdy imperator był homoseksualistą lub gdy na imperialnym tronie zasiadała kobieta.

– Oczywiście, panie – przytaknął Hari. – Przepraszam… podczas okresu przejściowego…?

Seldon ze zdumieniem dostrzegł zakłopotanie w oczach Cleona, gdy ten patrzył na otaczające ich, stojące w półmroku dzieła sztuki. Zdał sobie sprawę, że właśnie teraz Cleon zamierza przejść do sedna.

– Trochę potrwa, zanim zostaniesz oficjalnie mianowany na swe stanowisko… zanim Rada Najwyższa nieco ochłonie. A w tym czasie możesz mi doradzać…

– Bez przyznania mi władzy…?

– Cóż, tak.

Hari nie czuł się zawiedziony.

– A więc mogę nadal pracować w swoim biurze na Uniwersytecie Streelinga?

– Odnoszę wrażenie, że na to właśnie liczyłeś.

– A jeśli chodzi o moją ochronę…

– Oni muszą pozostać z tobą. Trantor jest daleko bardziej niebezpieczny, niż się to wydaje uniwersyteckim profesorom.

Seldon westchnął.

– Tak, panie.

Cleon oparł się wygodnie, a powietrzny fotel natychmiast dostosował się do jego ciała.

– A teraz chciałbym, żebyś doradził mi coś na temat ruchu Renegatum.

– Renegatum?

Po raz pierwszy Hari zauważył, że Cleon jest szczerze zdziwiony.

– Nie śledziłeś tej sprawy? Rozejrzyj się, wszędzie to widać, wszędzie o tym słychać.

– Przyznaję, panie, że obecnie jestem jakby… poza głównym nurtem.

– Renegatum. Związek Renegatów. Zabijają i niszczą.

– Dlaczego?

– Dla przyjemności zabijania i niszczenia! – Cleon uderzył gniewnie w poręcz fotela, a oparcie natychmiast zaczęło masować mu plecy. Widocznie była to standardowa odpowiedź urządzenia. – Ostatnio pojawiła się wśród nich pewna kobieta zwana Kutonin – kontynuował po chwili Cleon. – By zademonstrować swą pogardę dla społeczeństwa, wtargnęła do Galerii Imperialnej, zniszczyła dzieła sztuki mające po kilka tysiącleci i zabiła dwóch strażników. A potem bez walki oddała się w ręce przybyłej na miejsce Gwardii Imperialnej.

– Nakażesz ją stracić, panie?

– Oczywiście. Sąd uznał, że jest winna. Nie trwało to długo, sama się przyznała.

– Bez oporów?

– Tak, natychmiast.

Seldon wiedział, że po przesłuchaniach służb imperialnych każdy szybko się przyznaje. Nie chodziło tu o tortury fizyczne. Oficerowie tych służb łamali psychikę podejrzanego.

– Czyli wyrok brzmi: zbrodnia przeciw Imperium – powiedział Hari.

– Tak, to stare prawo. Wandalizm i zbrodnia przeciw Imperium.

– Podlega to karze śmierci i wyszukanym mękom fizycznym.

– Owszem, ale śmierć tu nie wystarczy! Nie, jeśli chodzi o renegatów. I dlatego zwracam się do swojego psychohistoryka.

– Czy oczekujesz, panie…?

– Podsuń mi jakiś pomysł. Ci ludzie opowiadają, że robią to, by zniszczyć ustalony porządek. Zależy im na tym, żeby w każdym zakątku planety było o nich głośno, żeby wszyscy znali ich jako niszczycieli uświęconej tradycją sztuki. Giną, ale stają się sławni. Wszyscy moi psychologowie twierdzą, że to ich jedyny motyw. Mogę ich zabić, ale jak dotąd wcale się tym nie przejmują.

Hari westchnął ciężko. Nigdy nie mógł zrozumieć takich ludzi.

– Podsuń mi więc jakiś pomysł. Może psychohistoria coś podpowiada.

Helikończyk był zaintrygowany tą sprawą, ale nic nie przychodziło mu akurat do głowy. Dawno jednak nauczył się, że nie należy się cały czas koncentrować na jakimś problemie, lecz dać czas podświadomości, a w pewnej chwili rozwiązanie przyjdzie samo. Zadał więc pytanie, by zyskać nieco czasu.

– Panie, czy widziałeś ten dym unoszący się za ogrodami?

– Umm? Nie.

Cleon dał znak ręką niewidocznym obserwatorom i jedna ze ścian natychmiast zapłonęła blaskiem. Sekundę później pojawił się na niej holograficzny obraz ogrodów imperialnych. Tłusty czarny dym wciąż bił w szare niebo, wijąc się jak gruby wąż.

Rozległ się bezosobowy, ale ciepły głos: „Zakłócenia porządku wewnętrznego spowodowane awarią maszyn przy jednoczesnej insurekcji urządzeń mechanicznych”.

– Bunt tiktoków? – Hari słyszał już kiedyś o tym.

Cleon wstał i podszedł do hologramu.

– Tak, to kolejna, niełatwa do rozwiązania sprawa. Z jakiegoś powodu tego typu urządzenia buntują się. Spójrz na to! Ile poziomów jest w ogniu?

– Dwanaście poziomów w płomieniach – odpowiedział głos. – Wstępna analiza podaje czterysta trzydzieści siedem ofiar śmiertelnych, z błędem w granicach osiemdziesięciu siedmiu.

– Straty imperialne? – Cleon zażądał informacji.

– Niewielkie. Kilku członków Gwardii Imperialnej odniosło rany, gdy starali się opanować sytuację.

– Ach, więc to nie takie groźne. – Imperator patrzył na hologram ukazujący w zbliżeniu sceny pożaru. Widać było płonące i sypiące tysiącami iskier przewody, kłęby dymu i płomienie. Poszczególne piętra tworzyły teraz jedną stopioną żarem masę, niczym warstwy tortu urodzinowego. Urządzenia gaśnicze pracowały pełną parą, ale bez efektu.

Po chwili obraz oddalił się, ukazując pogorzelisko z orbity. Cleon, zwany przez niektórych Spokojnym, obserwował ten straszny spektakl z niewzruszoną miną, jakby był wręcz znudzony. A przed nim roztaczał się obraz, który poruszyłby niejednego człowieka.

Z przestrzeni kosmicznej widać było tereny pałacowe, jedyną na planecie zieloną plamę pośród szarości i brązu kopuł. Wszędzie dalej widać już było tylko wielkie kopuły i czarne pola baterii słonecznych. Lodowych czap polarnych od dawna nie było, a oceany ujarzmiono, zamykając je w wielkich podziemnych zbiornikach.

Trantor był jednym wielkim miastem, które żywiło czterdzieści miliardów ludzi. Rzadko kiedy ten podziemny moloch zagłębiał się mniej niż pół kilometra w planetę. Miliardy ludzi przyzwyczaiły się do uzdatnianego wciąż na nowo powietrza i ograniczonej perspektywy i bały się otwartych przestrzeni, ku którym prowadziły nieliczne windy.

Po chwili znów pojawiło się zbliżenie terenów pokrytych czarnym dymem. Seldon widział małe figurki uciekające z morza ognia. Poczuł skurcz żołądka, gdy przypomniał sobie słowa wypowiadane przez beznamiętny głos w sali – „setki zabitych”. W tak stłoczonych społeczeństwach wszelkie tego typu awarie zbierały krwawe żniwo.

Jednak, kalkulował Hari, na kilometrze kwadratowym żyło około stu osób. Ludzie gnieździli się w popularnych sektorach z wyboru i upodobania, a nie z konieczności. Wielkie zbiorniki z wodą oceaniczną umieszczano głęboko pod ziemią, więc wciąż było dużo miejsca na zautomatyzowane fabryki, wielkie laboratoria rolnicze, które dostarczały nieprzetworzone produkty na żywność. Były tam też głębokie kopalnie i przepastne hodowle zwierząt morskich. Nad wszystkim tym czuwały tiktoki, półinteligentne automaty. Ale teraz tiktoki niszczyły złożoną materię Trantora, a Cleon kipiał z wściekłości, obserwując, jak zachłanna paszcza ognia pochłania coraz więcej zabudowań i nagromadzonych tam dóbr.

Coraz więcej ludzi ginęło w ogniu. To nie były liczby w statystykach, lecz żywi ludzie. Hari czuł, jak ściska mu się gardło. Przywódca musi czasami zachować zimną krew wbrew wszelkim tragediom i strasznym obrazom. Czy on potrafiłby tego dokonać?

– Następna zagadka, mój drogi Seldonie – odezwał się nagle Cleon. – Dlaczego te tiktoki naruszają porządek wewnętrzny, o czym często informują mnie moi doradcy? No?! Jak myślisz?

– Panie, ja nie…

– Musi być jakieś psychohistoryczne wyjaśnienie!

– Takie niewielkie zjawiska mogą znajdować się poza…

– Popracuj nad tym! Dowiedz się!

– Oczywiście, panie.

Hari obserwował, jak Cleon chodzi po sali, marszcząc brwi za każdym razem, gdy patrzy na hologram. Ale władca cały czas milczał. Być może, pomyślał Hari, imperator jest spokojny, bo widział już tyle nieszczęść i musiał stawić czoło tylu przeciwnościom, że jest to dla niego czymś powszednim. Czy i ja taki się stanę?

Cleon miał już sprawdzoną metodę postępowania w takich sytuacjach. Dał znak ręką i holograficzny obraz natychmiast zniknął. Salę wypełniła cicha, spokojna muzyka, pojawiły się stonowane światła. Weszła służba, niosąc tace i półmiski z przekąskami. Jeden ze służących zaoferował Hariemu popularny stymulant, ale Helikończyk odmówił. Niespodziewana zmiana nastroju była wystarczająco szokująca. Widocznie tak właśnie postępowano na imperialnym dworze w podobnych sytuacjach.

Od pewnego czasu Hariemu chodziło coś po głowie, a dłuższa chwila milczenia pozwoliła mu się na tym skoncentrować. Gdy Cleon wziął od służącego zapachową tabletkę stymulującą, Seldon zaczął z wahaniem:

– Panie, ja…

– Tak? Poczęstujesz się?

– Nie, dziękuję bardzo. Panie, ja… myślałem o renegatach i o tej kobiecie, Kutonin.

– Och, musimy teraz o tym mówić? Wolałbym…

– Przypuśćmy, panie, że wymazałbyś jej tożsamość.

Ręka Cleona ze stymulantem zatrzymała się w pół drogi do nosa.

– Taak? I…?

– Oni gotowi są umrzeć, gdy osiągną już swój cel, to znaczy gdy zwrócą na siebie powszechną uwagę. Prawdopodobnie sądzą, że w ten sposób staną się nieśmiertelni, że będą sławni. Trzeba im to odebrać. Zabroń, panie, podawania ich prawdziwych nazwisk. Każ we wszystkich oficjalnych mediach i dokumentach nadawać im jakieś obraźliwe przezwiska.

– Jeszcze jedno imię…? – Cleon zmarszczył brwi.

– Każ nazwać tę Kutonin Głupkiem Jeden. A następnego renegata Głupkiem Dwa. I tak dalej. Wydaj dekret, na mocy którego nie wolno będzie nazywać ich inaczej niż właśnie tak. Wtedy ona i jej podobni, jako osoby, na zawsze znikną z historii. Żadnego imienia, żadnej osobowości, żadnej sławy.

Cleon uśmiechnął się.

– Tak, to dobry pomysł. Tak zrobię. Nie tylko odbiorę im życie. Odbiorę im też ich tożsamość.

Hari uśmiechnął się, gdy Cleon wydawał polecenia swemu adiutantowi. Oto powstawał najnowszy dekret imperialny. Seldon miał nadzieję, że jego pomysł się sprawdzi, ale i tak miał to już za sobą. Cleon zdawał się nie zauważać, że ten pomysł nie miał nic wspólnego z psychohistorią.

Zadowolony z siebie sięgnął po przekąskę. Była wspaniała.

Cleon skinął na niego palcem.

– Pozwól, Pierwszy Ministrze. Chcę, żebyś poznał kilka osób. Mogą się okazać przydatne, nawet matematykowi.

– Jestem zaszczycony – odpowiedział natychmiast Helikończyk.

Dors nauczyła go kilku zwrotów grzecznościowych, przydatnych w sytuacji, gdy nie wiedział, co odpowiedzieć.

– Jeśli tylko mogę okazać się w czymś pomocny naszemu ludowi… – dodał po chwili.

– Aach, tak, ludowi – podjął Cleon. – Tyle ostatnio o tym słyszę…

Patrząc w poważne oczy Cleona, Seldon zdał sobie poniewczasie sprawę, że imperator przez całe życie słyszy tego typu wypowiedzi.

– Przepraszam, panie, ja…

– Przypomina mi to o wynikach sondaży opracowywanych przez moich trantorskich specjalistów. – Cleon sięgnął po przekąskę ku stojącej obok kobiecie, która była dwa razy niższa od niego. – Jedno z pytań brzmiało: „Czemu przypisujesz ignorancję i apatię ogarniającą lud Trantora?”. Najczęściej odpowiadano: „Nie wiem i nic mnie to nie obchodzi”.

Dopiero gdy Cleon wybuchnął głośnym śmiechem, Hari zdał sobie sprawę, że imperator żartował.

3

Gdy się obudził, w głowie huczało mu od myśli. Hari nauczył się leżeć nieruchomo twarzą w dół w delikatnej jak nici babiego lata sieci pola elektrostatycznego. Tworzyło ono wygodną kołyskę dla szyi i głowy, zapewniając maksimum wypoczynku kręgosłupowi. Seldon lubił spoczywać w tym polu, pozwalając myślom krążyć i nabierać intensywności.

Nauczył się tego, odkąd zaczął tworzyć swój Projekt. W nocy jego podświadomość wciąż pracowała, a rano wiele problemów się klarowało. Najbardziej lubił analizować delikatną materię różnych spraw w półśnie, zanim się jeszcze zupełnie obudził.

Hari usiadł gwałtownie i zrobił parę notatek. Te notatki trafią do jego głównego komputera, a później, już w biurze, będzie się mógł nimi ponownie zająć.

Dors również się obudziła i przeciągnęła leniwie.

– Uuuuaaau, nasz mózg już na pełnych obrotach?

– Hmmm – mruknął Hari, patrząc gdzieś w dal.

– No dalej, Hari, czas dla ciała przed śniadaniem.

– Chciałbym, żebyś mi coś powiedziała. Ciekawe, czy zgodzisz się z pomysłem, na który właśnie wpadłem. Przypuśćmy, że…

– Och, nie mam teraz ochoty na dysputy, profesorze Seldon.

Hari ocknął się z zamyślenia, gdyż Dors zrzuciła z siebie nocną koszulę. Spojrzał na jej smukłe, długie nogi. Ciało Dors zostało stworzone do szybkości i siły, ale nie kolidowało to z jego gładkością i elastycznością. Hari poczuł przypływ energii i dopiero teraz dotarło do niego, co powiedziała przed chwilą Dors.

– Ach, tak, czas dla ciała. To na to masz teraz ochotę.

– Tak, zaufajmy instynktowi naukowca.

W ich namiętnych zapasach były radosny śmiech, pasja, porywy uniesienia, ale przede wszystkim pozwalały one oderwać się od problemów. Hari wiedział, że właśnie tego potrzebował po napięciach i stresach minionego dnia. Dors również o tym wiedziała, może nawet lepiej.

Gdy opary miłości opadły nieco, Helikończyk pomyślał o zapachu kawy i śniadania podanego do łóżka przez automat. Na ścianie naprzeciw łóżka błyskały już hologramy wiadomości, lecz Hariemu udało się zignorować większość z nich.

Dors, przyczesując włosy, w skupieniu oglądała wiadomości.

– Rada Najwyższa najwyraźniej wciąż się spiera, ale coś tu nie gra – powiedziała po chwili. – Rezygnują z tak drogiego ich sercom tematu jak dodatkowe fundusze, a radzą nad suwerennością sektora. Jeśli Dahlijczycy…

– Dors, chciałbym najpierw wchłonąć nieco kalorii.

– Ale to są sprawy, w których powinieneś się orientować.

– Nie, jeśli nie będę musiał.

– Wiesz, że uważam, żebyś nie wplątywał się w nic niepotrzebnego, ale teraz… to głupota. Musisz oglądać takie rzeczy.

– Te wszystkie gierki? Kto u góry, a kto na dole? Dors, oszczędź mi tego. Ja chcę się zajmować faktami.

– Jesteś zainteresowany wyłącznie faktami, tak?

– Oczywiście.

– Fakty mogą być brutalne.

– Ale czasami to wszystko, co mamy. – Hari zamyślił się na chwilę, a potem dodał, ujmując Dors za rękę: – Fakty… i miłość.

– Miłość też jest faktem.

– Tak, moja tak. Ale nieustająca popularność wszelkich form rozrywki poświęconych romansom wskazuje, że dla wielu ludzi miłość nie jest faktem, lecz celem.

– To hipoteza, jak to wy, matematycy, mawiacie.

– Zgoda. No, powiedzmy, przypuszczenie, jeśli chodzi o ścisłość.

– Darujmy sobie tym razem ścisłość.

Nagle Hari chwycił Dors wpół i, nie bez wysiłku, podniósł ją.

– Ale to jest fakt, moja droga.

– Och, ty… – Dors pocałowała go namiętnie. – Człowiek to nie tylko umysł.

Słuchając wiadomości, Seldon zabrał się do śniadania. Wychowywał się na farmie, więc uwielbiał obfite posiłki. Dors natomiast jadała raczej skromnie. Jej dwiema religiami, jak mawiała, były ćwiczenia i Hari Seldon; pierwsza miała zapewnić sprawność i siłę, by mogła podołać drugiej.

Hari przełączył na kanał wiadomości gospodarczych i wsłuchiwał się w drobiazgowe notowania rynku. Zawsze był przekonany, że da mu to znacznie lepszy wgląd w to, jak radzi sobie Trantor, niż buńczuczne pohukiwania Rady Najwyższej.

Jako matematyka interesowały go szczegóły. Ale po pięciu minutach z rozdrażnieniem uderzył dłonią w stół.

– Ludzie chyba zaczynają tracić zmysły. I żaden Pierwszy Minister ich przed tym nie ochroni.

– Mnie obchodzi tylko to, żeby ciebie ochronić przed nimi.

Hari wyłączył swoje holo i skoncentrował się na holo Dors, zdobnym i trójwymiarowym, na którym był program o frakcjach Rady Najwyższej. Czerwone linie wskazywały podziały frakcji z zaznaczeniem ich przeciwników i stronników w Izbie Niższej. Linie przypominały pajęczą sieć-pułapkę.

– Chyba nie sądzisz, że ta sprawa z Pierwszym Ministrem przejdzie? – zapytał Hari.

– Mogłaby.

– Oni mają rację: ja się do tego nie nadaję.

– A myślisz, że Cleon się nadaje?

– No cóż, Dors, jego przygotowywano do tego przez całe życie.

– Unikasz odpowiedzi, Hari.

– A owszem, unikam.

Hari skończył właśnie stek i zabrał się do sufletu jajecznego. Włączał na całą noc swój elektrostatyczny stymulator, by poprawić jędrność i gibkość mięśni, więc rano miał wilczy apetyt. A do tego ulubioną formą porannych ćwiczeń Dors był seks.

– Myślę, że strategia, którą przyjąłeś, jest najlepsza – powiedziała zamyślona Dors. – Pozostajesz sobą, matematykiem, zachowując godny dystans do wszelkich walk i rozgrywek.

– Właśnie. Nikt nie dokonuje zamachu na kogoś, kto nie ma władzy.

– Ale mogą postarać się wyeliminować kogoś, kto przeszkadza im w osiąganiu władzy.

Hari nie znosił rozmawiać o takich sprawach wcześnie rano, więc ponownie zajął się sufletem. Łatwo było zapomnieć o wszystkim, gdy jadało się potrawy specjalnie dobrane do swojego gustu, a wytwarzane przez zakłady produkujące jedzenie z odpadów. Jajka, które nigdy nie widziały brzucha ptaka; mięso nigdy nieoddzielane od skóry i kości, bez odrobiny tłuszczu i chrząstek. Marchewki bez natki. Zakłady produkowały żywność, by zadowolić wszelkie gusta, ale nie potrafiły wyhodować żywej marchewki. Dla Hariego nie miało znaczenia, czy jego suflet smakował tak, jakby był prawdziwy i przyrządzony przez szefa ekskluzywnej kuchni, skoro mu smakował. To było najważniejsze.

Hari zorientował się, że Dors już od dobrej chwili mówi coś o rozgrywkach w Radzie Najwyższej, a on nie pamięta ani słowa. Radziła mu, jak ma rozmawiać z mediami, jak postępować z urzędnikami.

Helikończyk przełknął ostatni kęs, popił kawą i dopiero wtedy poczuł, że jest gotowy stawić czoło problemom dość mile rozpoczętego dnia. Stawić czoło jako matematyk, nie jako minister.

– Przypomniało mi się, co mówiła moja matka: „Czy wiesz, jak rozśmieszyć Boga?”.

Dors popatrzyła na niego zdezorientowana, wytrącona ze swoich myśli.

– Jak… och, to żart, tak?

– Tak. Trzeba mu opowiedzieć o swoich planach.

Dors roześmiała się szczerze.

Gdy wyszli z mieszkania, znowu natknęli się na członków sił specjalnych. Hari czuł, że nie są im potrzebni; Dors zupełnie wystarczała. Ale nie udało mu się ich o tym przekonać. Jego ochrona zajmowała także piętra powyżej i poniżej ich mieszkania. Była wszechobecna. Idąc przez miasteczko uniwersyteckie, Seldon pomachał w stronę swych przyjaciół, ale ochroniarze trzymali ich zbyt daleko, by mogli porozmawiać.

Hari miał mnóstwo zajęć związanych z Wydziałem Matematyki, ale idąc za głosem instynktu, zabrał się do swoich obliczeń. Wydobył pomysły z pamięci swego elektronicznego notatnika i ponad godzinę przyglądał się im, kreśląc z wielką wprawą na holoekranie różne symbole.

Gdy był nastolatkiem, wielka dyscyplina pracy sprawiła, że myślał o matematyce jako systemie trafnego doboru charakteryzującym się szczególną drobiazgowością i znajomością rzeczy; była dla niego czymś w rodzaju wysublimowanego kolekcjonowania monet. Uczysz się zależności, relacji i twierdzeń, a potem odpowiednio je łączysz.

Powoli jednak zaczynał rozumieć ogromną złożoność tej dyscypliny wiedzy. Odkrywał zawiłości rachunku różniczkowego, skomplikowane modele teorii liczb i ruchome piaski analizy matematycznej. Wtedy właśnie zaczął dostrzegać, że matematyka to piękna kraina, którą można przemierzać i badać.

By pokonać te wielkie przestrzenie, pracował długo w skupieniu, analizując kolejne problemy matematyczne, które zastygały w jego umyśle niczym owady w bursztynie. Obracał je na wszystkie strony w silnym świetle swego wnikliwego umysłu, aż ujawniły mu wszelkie sekrety.

Telefony, ludzie, polityka – wszystko to odciągało go od pracy, burząc spokój i koncentrację. Dlatego też pozwolił, by Yugo, Dors i kilku innych ludzi odgrodziło go tego ranka od bieżących problemów.

Ale dziś Yugo sam nie pozwolił mu się skoncentrować.

– Tylko chwilkę – powiedział, wchodząc z charakterystycznym trzaskiem przez pole siłowe w drzwiach. – Czy to opracowanie jest w porządku?

Yugo i Hari stworzyli wiarygodną przykrywkę dla Projektu Psychohistorii. Regularnie publikowali prace badawcze z zakresu nieliniowej analizy samorodnych i sformalizowanych grup społecznych, dziedziny wiedzy o tyleż szacownej, co i nudnej historii. Ich analiza dotyczyła pewnych podgrup społecznych i frakcji na Trantorze, a czasami także na innych światach.

Te opracowania były w gruncie rzeczy przydatne w ich badaniach psychohistorycznych; tworzyły ciąg równań, które Yugo uparł się nazywać równaniami Seldona. Z początku Hari irytował się, gdy słyszał tę nazwę, potem jednak dał za wygraną, chociaż zależało mu, by zachować osobisty dystans wobec tej teorii. Mimo że rzadko się zdarzało, by budził się, nie myśląc o psychohistorii, nie chciał też, żeby przesłoniła mu ona cały świat.

– Widzisz – powiedział Yugo, kreśląc linie znaków i wzorów na holoekranie Hariego. – Mam całą analizę kryzysu dahlijskiego. Porządna robota, tak jak lubisz, nieprawdaż?

– O co chodzi z tym kryzysem?

Zdziwienie Yugo było ogromne.

– Nie jesteśmy reprezentowani!

– Mieszkasz na terenie Uniwersytetu Streelinga.

– Jak jesteś Dahlijczykiem, to jesteś nim na zawsze. Tak jak ty jesteś z Helikonii.

– Z Helikonu. Rozumiem. Chodzi ci o to, że nie macie wystarczającej liczby delegatów w Izbie Niższej?

– Ani w Radzie Najwyższej!

– Ale Kodeks umożliwia…

– Jest przestarzały.

– Dahlijczycy mają proporcjonalny udział…

– A nasi sąsiedzi, Ratannanahowie i Quipponowie, wciąż intrygują przeciw nam.

– Więc o co konkretnie chodzi?

– W wielu różnych sektorach mieszka mnóstwo Dahlijczyków. Nie są odpowiednio reprezentowani.

– Patrzysz na to z perspektywy Streelinga.

– Hari, jesteś Helikończykiem. Nie rozumiesz tego. Te sektory, w których jest tylu Dahlijczyków, to tylko wielkie sypialnie. A Dahl to przede wszystkim ludzie.

– Kodeks ustanawia prawa w celu pogodzenia oddzielnych społeczności, grup etnicznych…

– Ale to nie działa.

Seldon widział zaciśnięte szczęki Yugo; zrozumiał, że on traktuje to bardzo poważnie. Było jasne, że Yugo wie coś o narastającym powoli kryzysie ustrojowym. Kodeks utrzymywał równowagę sił przez całe tysiąclecia, ale tylko dzięki ciągłym modyfikacjom. A teraz wydawało się, że proces ten się zatrzymał.

– No dobrze. Więc jak nasze badania mają się do problemu z Dahlem?

– Widzisz, przeprowadziłem analizę czynnika społecznego…

Yugo rozumiał intuicyjnie wzory nieliniowe. Przyjemnie było patrzeć, jak jego duże dłonie tną powietrze, kreśląc wzory i symbole. Całość obliczeń wydawała się bez zarzutu, choć były nieco uproszczone.

Badania samorodnych i sformalizowanych grup społecznych nie wzbudzały zaciekawienia. Dzięki temu otoczenie zaszeregowało go do kategorii młodych i zdolnych matematyków, którzy jednak nigdy nie zdołają wykorzystać swojego potencjału. Hariemu w ogóle to nie przeszkadzało. Niektórzy matematycy podejrzewali, że najważniejsze badania Yugo nigdy nie zostały opublikowane. Tych uczonych Hari traktował z szacunkiem, ale nigdy nie potwierdzał ich podejrzeń.

– …i wynika z niej, że w Dahlu narasta napięcie. Możesz być tego pewien – zakończył Yugo.

– Oczywiście. Wystarczy obejrzeć holowiadomości.

– Tak, ale ja… udowodniłem, że są ku temu podstawy, i wskazałem je.

Hari panował nad mimiką. Yugo naprawdę się tym emocjonował.

– Wskazałeś na jeden z czynników. Ale w równaniach węzłowych widać, że są jeszcze inne.

– Pewnie, ale każdy wie…

– To, co każdy wie, nie wymaga dowodu. Chyba że się nie ma racji.

Z twarzy Yugo można było czytać jak z otwartej księgi: zaskoczenie, troska, gniew, ból, zafrapowanie.

– Nie jesteś po stronie Dahlijczyków, Hari?

– Ależ oczywiście, że jestem, Yugo.

Prawda była taka, że Seldonowi było wszystko jedno. Ale nie mógł tego otwarcie przyznać przed przyjacielem. Wiedział, jak bardzo by go to zabolało.

– Słuchaj, Yugo, praca jest bardzo dobra. Opublikuj ją.

– Jeśli chodzi o te trzy podstawowe równania węzłowe… są twoje.

– Nie ma potrzeby tak ich nazywać, nieprawdaż? – Hari uśmiechnął się.

– Ale twoje nazwisko zostanie umieszczone.

Hari wiedział, że aby uspokoić Yugo, najprościej będzie wyrazić zgodę.

– Dobrze, jeśli chcesz.

Gdy Yugo omawiał szczegóły dotyczące publikacji, Helikończyk przebiegał wzrokiem równania. Wyrażenia, symbole modeli trantorskiej demokracji, tabele wartości napięć społecznych i systemów sprawowania władzy. Trochę to nudne, pomyślał. Ale jako przykrywka działało znakomicie. Upewniało wszystkich, że jest to istota ich pracy i że niczego nie ukrywają – choć oczywiście prawda była zupełnie inna.

Hari westchnął. Dahl był ropiejącą polityczną raną. Dahlijczycy na Trantorze byli żywym odzwierciedleniem społeczności Dahlijskiej Strefy Galaktycznej. Każda licząca się strefa miała swój sektor na Trantorze. Chodziło oczywiście o sferę wpływów gospodarczych i naciski społeczne.

Ale Dahl zajmował podrzędne miejsce w badawczych planach Seldona – proste, wręcz banalne. Równania węzłowe, które opisywały reprezentacje w Radzie Najwyższej, były skróconymi formami znacznie bardziej skomplikowanej zagadki, jaką krył Trantor.

Cały Trantor – wielki, bogaty świat zaskakujący swą zawiłością stosunków i systemów, zbiegami okoliczności i przypadkowością zestawień, wrażliwością na różne wahania i wypadki. A równania Seldona wciąż były niepokojąco niewspółmierne do złożoności tej skorupy dającej schronienie czterdziestu miliardom zaprzątniętych swymi sprawami ludzi.

A o ile bardziej złożone było całe Imperium!

Ludzie, którzy musieli stawiać czoło tej ogromnej złożoności, starali się w niej odnaleźć; próbowali wpływać na nieskomplikowane połączenia i zależności, lokalne związki i praktyczne zasady. Ale zdarzało się też, że natrafiali na mur nie do przejścia, na zbyt trudne złożoności. Wtedy stosowali taktykę podgryzania, plotki, knowania – a w końcu polityczne rozgrywki.

Czasami łatwiej było zrozumieć cały wszechświat niż złożoność Imperium składającego się z dwudziestu pięciu milionów światów. W leżących dalej galaktykach nie było przynajmniej ludzi. Stała wędrówka gwiazd, ich blask, próżnia kosmiczna były dziecinną igraszką w porównaniu z krętą trajektorią rodzaju ludzkiego.

Bywało, że Hari Seldon czuł się tym wyczerpany. Już sam Trantor stanowił nie lada wyzwanie; osiemset sektorów i czterdzieści miliardów ludzi. A co z Imperium z jego dwudziestoma pięcioma milionami zamieszkanych światów, z których każdy to przeciętnie cztery miliardy ludzi? Sto tysięcy bilionów istnień ludzkich!

Kontakt między światami umożliwiały wąskie tunele czasoprzestrzenne, które znacznie uprościły wiele spraw, przynajmniej w zakresie gospodarki. A kultura i informacja poruszały się w tunelach z prędkością światła, czyniąc z Galaktyki globalną wioskę. Farmer z Oskatoon dowiadywał się o przewrocie pałacowym w jakimś księstwie na drugim końcu Galaktyki, zanim jeszcze książęca krew zdążyła zaschnąć na ścianie.

Jak to uwzględnić?

Było oczywiste, że Imperium wykraczało swą złożonością poza możliwości jakiegokolwiek komputera czy człowieka. Tylko sekwencje równań, które nie starałyby się ujmować szczegółów, mogły tutaj coś zdziałać. To zaś oznaczało, że jednostka nic nie znaczyła na skali zdarzeń – nie mogła być uwzględniona. Nawet milion znaczył tu tyle, ile kropla deszczu wpadająca do jeziora.

W pewnej chwili Hari uświadomił sobie jaśniej niż kiedykolwiek, jak dobrze się stało, że trzymał swoją psychohistorię w tajemnicy. Jak ludzie zareagowaliby, gdyby wiedzieli, że jego zdaniem nie mają znaczenia?

– Hari? Hari?

Znów się zamyślił, a Yugo wciąż przecież był w biurze.

– Przepraszam… myślałem o czymś innym.

– Zebranie wydziału.

– Co takiego?

– Zwołałeś je na dzisiaj.

– Och, nie! – Hari był dopiero w połowie swych obliczeń. – Czy nie można tego jakoś przełożyć?

– Cały wydział? Czekają na ciebie.

Hari wstał i poszedł posłusznie za Amarylem do sali konferencyjnej. Wszystkie miejsca na tradycyjnych trzech poziomach były zajęte. Oficjalny patronat Cleona sprawił, że na wydział ściągali licznie różnorodni naukowcy. Wydział i tak chlubił się już bardzo wysokim, jeśli nie najwyższym na Trantorze poziomem badań i nauczania (chociaż kto potrafiłby to dokładnie zmierzyć?). Byli tu specjaliści z takich dziedzin, o których Hari miał ledwie mgliste pojęcie.

Seldon zajął swoje miejsce na środku najwyższego poziomu, dokładnie w centrum sali. Matematycy lubowali się w geometrycznym porządku, który odzwierciedlał rzeczywistość. Tak więc profesorowie siedzieli na okrągłej, podwyższonej platformie, w powietrznych fotelach o szerokich oparciach, z kompletnym osprzętem komputerowym.

Formując szeroki pierścień wokół nich, kilka stopni niżej usadowieni byli profesorowie kontraktowi, o określonej pozycji, ale ciągle jeszcze mający przed sobą szczyt swych możliwości. Siedzieli na wygodnych, ale nie tak dobrze wyposażonych fotelach. Poniżej, niemal na dole, na prostych krzesłach siedzieli profesorowie kontraktowi bez określonej kadencji. Najstarsi z nich zajmowali miejsca w centrum. Po bokach, na prostych ławach, czekali asystenci, wykładowcy i instruktorzy. Tam właśnie z pochmurną miną zasiadł Yugo, wyraźnie dając do zrozumienia, że nie jest na swoim miejscu.

Hariego zawsze, w zależności od humoru, denerwowało lub rozśmieszało, że jeden z najbardziej produktywnych członków wydziału zajmuje tak poślednie miejsce. Taka była prawdziwa cena utrzymywania psychohistorii w sekrecie. Starał się to zrekompensować przyjacielowi, dając mu przestronne biuro i zapewniając różne korzyści, w tym także finansowe. Na szczęście sam Yugo zdawał się nie przywiązywać aż tak wielkiej wagi do oficjalnego statusu. I tak zaszedł już bardzo wysoko, a wszystko to osiągnął przecież bez egzaminów w administracji państwowej.

Tego dnia Hari zdecydował się na spłatanie małego figla.

– Dziękuję szanownym kolegom za tak liczne przybycie. Mamy dziś wiele pracy administracyjnej. Yugo?

Na sali zaszumiało. Yugo też był zaskoczony, ale szybko wstał i wspiął się na mównicę.

Helikończyk zawsze powierzał komuś innemu prowadzenie obrad, choć jako główny przewodniczący to on wybierał osoby, czas i porządek dyskusji. Wiedział też, że niektórzy uważali go za silną osobowość po prostu ze względu na dogłębną znajomość analizy porządku obrad.

Mylenie wiedzy z umiejętnością zarządzania było powszechnym błędem. Hari zauważył, że rzadko się z nim nie zgadzano, gdy przewodniczył obradom. Jeśli zależało mu na szczerej i otwartej dyskusji, musiał siadać gdzieś z tyłu, robić tylko notatki i wtrącać się jedynie w kluczowych momentach. Kilka lat wcześniej Yugo zastanawiał się, dlaczego Hari tak robi, ale on zignorował problem.

– Nie jestem przywódcą – powiedział wtedy.

Yugo spojrzał na niego ironicznie, jakby mówił: „I kogo ty chcesz nabrać?”.

Seldon uśmiechnął się do swoich myśli. Niektórzy z profesorów siedzących wokół niego wymieniali po cichu uwagi, rzucając znaczące spojrzenia. Yugo przeszedł do porządku obrad, przemawiając swym czystym, donośnym głosem.

Hari opadł na oparcie i obserwował swoich szacownych kolegów, gdy kręcili głowami, słysząc silny dahlijski akcent Yugo. Jeden z nich mruknął do drugiego: „Dahlijczyk!”. Odpowiedź brzmiała: „Parweniusz!”.

Dla każdego jednak było to coś w rodzaju lekcji. Szacowne grono profesorskie „dostało trochę za swoje”, jak mawiał ojciec Seldona, a Yugo posmakował, co znaczy kierować wydziałem.

W końcu przecież, jeśli sprawa z Pierwszym Ministrem obierze zły obrót, ktoś będzie musiał go zastąpić.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Wszystkie zamieszczone tutaj cytaty z Encyklopedii Galaktycznej zaczerpnięte zostały za zgodą wydawcy z jej 116. wydania opublikowanego w 1020 roku e.F. przez Encyclopedia Galactica Publishing Co. na Terminusie. [wróć]

Tytuł oryginału: Foundation’s Fear

Copyright © 1997 by Gregory Benford

All rights reserved

Copyright © for the Polish e-book edition by REBIS Publishing House Ltd., Poznań 2025

Informacja o zabezpieczeniach

W celu ochrony autorskich praw majątkowych przed prawnie niedozwolonym utrwalaniem, zwielokrotnianiem i rozpowszechnianiem każdy egzemplarz książki został cyfrowo zabezpieczony. Usuwanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Redaktor serii: Piotr Hermanowski

Konsultacja: Maciej Kubicki

Redaktor: Błażej Kemnitz

Opracowanie graficzne serii i projekt okładki: Jacek Pietrzyński

Ilustracja na okładce

© Jean P. Targete

Wydanie I e-book (opracowane na podstawie wydania książkowego: Zagrożenie Fundacji, wyd. I, dodruk, Poznań 2025)

ISBN 978-83-8338-996-7

WYDAWCA

Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o.

ul. Żmigrodzka 41/49, 60-171 Poznań, Polska

tel. +48 61 867 47 08, +48 61 867 81 40

e-mail: rebis@rebis.com.pl

www.rebis.com.pl

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer